Luận văn thạc sĩ: Đánh giá tác dụng hỗ trợ điều trị thoái hóa khớp gối của viên nang BCĐ HV (2020)

Luận văn thạc sĩ đánh giá hiệu quả của viên nang bcđ hv trong hỗ trợ điều trị thoái hóa khớp gối, cung cấp thông tin hữu ích cho nghiên cứu.

• Tác giả: Phạm Quang Huy
• Người hướng dẫn: TS.BS Nguyễn Tiến Chung
• Trường học: Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Đánh Giá Tác Dụng Hỗ Trợ Điều Trị Thoái Hóa Khớp Gối Của Viên Nang 'BCĐ HV'
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Thoái hóa khớp gối theo quan điểm y học hiện đại
• 1.1.1. Cấu tạo khớp gối
• 1.1.2. Chức năng khớp gối
• 1.1.3. Thoái hóa khớp gối
• 1.1.4. Triệu chứng, chẩn đoán, điều trị thoái hóa khớp gối
• 1.2. Thoái hóa khớp gối theo quan điểm y học cổ truyền
• 1.2.1. Bệnh nguyên, bệnh cơ
• 1.3. Tổng quan về BCĐ HV
• 1.3.1. Tác dụng của viên nang BCĐ HV
• 1.3.2. Những nghiên cứu liên quan đến viên nang BCĐ HV
• 1.4. Một số nghiên cứu về điều trị thoái hoá khớp gối trên thế giới và tại Việt Nam
• 1.4.1. Trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.1. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân theo y học hiện đại
• 2.1.2. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân theo y học cổ truyền
• 2.1.3. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.2. Cỡ mẫu nghiên cứu
• 2.2.3. Phương tiện nghiên cứu
• 2.2.4. Địa điểm nghiên cứu
• 2.2.5. Thời gian nghiên cứu
• 2.2.6. Quy trình nghiên cứu
• 2.3. Các chỉ tiêu theo dõi
• 2.3.1. Các chỉ tiêu lâm sàng
• 2.3.2. Các chỉ tiêu trên cận lâm sàng
• 2.3.3. Tác dụng không mong muốn trên lâm sàng
• 2.4. Phương pháp đánh giá kết quả điều trị
• 2.4.1. Cận lâm sàng
• 2.4.2. Kết quả điều trị chung
• 2.4.3. Tác dụng không mong muốn
• 2.5. Phương pháp xử lí số liệu
• 2.6. Phương pháp khống chế sai số
• 2.7. Y đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của nhóm bệnh nhân nghiên cứu
• 3.1.1. Đặc điểm phân bố bệnh nhân theo tuổi của 2 nhóm nghiên cứu
• 3.1.2. Đặc điểm phân bố bệnh nhân theo giới của 2 nhóm nghiên cứu
• 3.1.3. Phân bố bệnh nhân theo thời gian mắc bệnh
• 3.1.4. Đặc điểm nghề nghiệp của 2 nhóm nghiên cứu
• 3.1.5. Đặc điểm về chỉ số khối cơ thể BMI của 2 nhóm nghiên cứu
• 3.1.6. Phân bố vị trí tổn thương khớp gối của 2 nhóm nghiên cứu
• 3.2. Đánh giá triệu chứng lâm sàng bệnh nhân trước nghiên cứu
• 3.2.1. Đánh giá mức độ đau theo thang điểm VAS trước điều trị
• 3.2.2. Đánh giá TVĐ khớp gối của 2 nhóm trước nghiên cứu
• 3.2.3. Mức độ tổn thương khớp gối trên X quang theo Kellgren và Lawrence
• 3.2.4. Mức độ dịch khớp gối trước điều trị
• 3.2.5. Phân loại bệnh nhân theo chẩn đoán Y học cổ truyền
• 3.3. Đánh giá kết quả điều trị
• 3.3.1. Kết quả điều trị trên lâm sàng
• 3.3.1.1. Đánh giá hiệu quả điều trị theo thang điểm WOMAC
• 3.3.1.2. Đánh giá kết quả điều trị theo TVĐ khớp gối
• 3.3.2. Kết quả nghiên cứu trên cận lâm sàng
• 3.3.3. Đánh giá kết quả điều trị chung
• 3.4. Đánh giá tác dụng không mong muốn
• 3.4.1. Đánh giá tác dụng không mong muốn trên lâm sàng
• 3.4.2. Đánh giá tác dụng không mong muốn trên cận lâm sàng
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Bàn về đặc điểm chung của nhóm bệnh nhân nghiên cứu
• 4.1.1. Thời gian mắc bệnh
• 4.1.2. Chỉ số BMI
• 4.2. Bàn về đặc điểm lâm sàng của đối tượng nghiên cứu
• 4.2.1. Vị trí khớp tổn thương
• 4.2.2. Các triệu chứng lâm sàng trước nghiên cứu
• 4.2.3. Mức độ đau theo thang điểm VAS trước điều trị
• 4.2.4. Tầm vận động khớp gối
• 4.2.5. Mức độ tổn thương khớp gối trên X quang theo Kellgren và Lawrence
• 4.2.6. Mức độ dịch khớp gối trước điều trị
• 4.3. Bàn về kết quả điều trị theo các chỉ tiêu theo dõi
• 4.3.1. Tác dụng giảm đau theo thang điểm VAS
• 4.3.2. Tác dụng điều trị theo thang điểm WOMAC
• 4.3.3. Mức độ cải thiện TVĐ khớp gối
• 4.3.4. Mức độ giảm dịch siêu âm khớp gối
• 4.3.5. Hiệu quả điều trị chung
• 4.4. Bàn về tác dụng không mong muốn trên lâm sàng, cận lâm sàng
• 4.4.1. Tính an toàn của thuốc
• 4.4.2. Tác dụng không mong muốn
• 5. KẾT LUẬN
• 5.1. Hiệu quả hỗ trợ điều trị của viên nang BCĐ HV trong điều trị thoái hóa khớp gối
• 5.2. Tác dụng không mong muốn
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Dụng Viên Nang BCĐ HV Trong Điều Trị Thoái Hóa Khớp Gối

Viên nang BCĐ HV đã được nghiên cứu và chứng minh có tác dụng hỗ trợ điều trị thoái hóa khớp gối. Bệnh lý này ngày càng phổ biến, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh. Việc tìm kiếm các phương pháp điều trị hiệu quả là rất cần thiết. Nghiên cứu này nhằm đánh giá tác dụng của viên nang BCĐ HV trong việc cải thiện triệu chứng và chất lượng sống của bệnh nhân.

1.1. Định Nghĩa Thoái Hóa Khớp Gối Và Tác Động Của Nó

Thoái hóa khớp gối là tình trạng tổn thương sụn khớp, gây đau đớn và hạn chế vận động. Bệnh lý này thường gặp ở người cao tuổi và có thể dẫn đến tàn phế nếu không được điều trị kịp thời.

1.2. Tác Dụng Của Viên Nang BCĐ HV Trong Điều Trị

Viên nang BCĐ HV có tác dụng giảm đau, chống viêm và cải thiện tầm vận động khớp gối. Nghiên cứu cho thấy sản phẩm này giúp giảm triệu chứng và nâng cao chất lượng sống cho bệnh nhân.

II. Vấn Đề Thách Thức Trong Điều Trị Thoái Hóa Khớp Gối

Điều trị thoái hóa khớp gối gặp nhiều thách thức do tính chất mãn tính của bệnh. Các phương pháp điều trị hiện tại thường chỉ giảm triệu chứng mà không giải quyết được nguyên nhân gốc rễ. Việc sử dụng thuốc giảm đau có thể gây ra tác dụng phụ nghiêm trọng, như tổn thương gan và thận.

2.1. Những Hạn Chế Của Phương Pháp Điều Trị Hiện Tại

Các phương pháp điều trị hiện tại như thuốc giảm đau và chống viêm thường không mang lại hiệu quả lâu dài. Nhiều bệnh nhân phải chịu đựng cơn đau kéo dài và không thể thực hiện các hoạt động hàng ngày.

2.2. Tác Dụng Phụ Của Thuốc Giảm Đau

Sử dụng thuốc giảm đau có thể dẫn đến các tác dụng phụ nghiêm trọng như xuất huyết tiêu hóa, suy thận và các vấn đề về gan. Điều này làm tăng nhu cầu tìm kiếm các phương pháp điều trị an toàn hơn.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tác Dụng Của Viên Nang BCĐ HV

Nghiên cứu được thực hiện với mục tiêu đánh giá tác dụng của viên nang BCĐ HV trong điều trị thoái hóa khớp gối. Phương pháp nghiên cứu bao gồm thiết kế lâm sàng, theo dõi triệu chứng và đánh giá hiệu quả điều trị qua các chỉ số lâm sàng và cận lâm sàng.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp ngẫu nhiên, có đối chứng. Bệnh nhân được chia thành hai nhóm: nhóm sử dụng viên nang BCĐ HV và nhóm đối chứng không sử dụng.

3.2. Các Chỉ Tiêu Đánh Giá

Các chỉ tiêu đánh giá bao gồm mức độ đau, tầm vận động khớp gối và các chỉ số cận lâm sàng như xét nghiệm máu và hình ảnh X-quang.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tác Dụng Của Viên Nang BCĐ HV

Kết quả nghiên cứu cho thấy viên nang BCĐ HV có tác dụng tích cực trong việc hỗ trợ điều trị thoái hóa khớp gối. Các bệnh nhân sử dụng viên nang này có sự cải thiện rõ rệt về triệu chứng và chất lượng sống.

4.1. Đánh Giá Hiệu Quả Điều Trị

Các chỉ số lâm sàng cho thấy sự giảm đau đáng kể ở nhóm bệnh nhân sử dụng viên nang BCĐ HV. Tầm vận động khớp gối cũng được cải thiện rõ rệt.

4.2. Tác Dụng Không Mong Muốn

Trong quá trình nghiên cứu, không ghi nhận tác dụng phụ nghiêm trọng nào từ viên nang BCĐ HV, cho thấy tính an toàn của sản phẩm này.

V. Kết Luận Về Tác Dụng Của Viên Nang BCĐ HV

Viên nang BCĐ HV là một giải pháp tiềm năng trong điều trị thoái hóa khớp gối. Nghiên cứu đã chứng minh tác dụng hỗ trợ điều trị hiệu quả, giúp cải thiện triệu chứng và nâng cao chất lượng sống cho bệnh nhân.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu

Cần tiếp tục nghiên cứu để xác định rõ hơn về cơ chế tác dụng và hiệu quả lâu dài của viên nang BCĐ HV trong điều trị thoái hóa khớp gối.

5.2. Khuyến Nghị Sử Dụng Viên Nang BCĐ HV

Khuyến nghị sử dụng viên nang BCĐ HV như một phần trong phác đồ điều trị thoái hóa khớp gối, kết hợp với các phương pháp điều trị khác để đạt hiệu quả tối ưu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thoái hóa khớp gối là một trong những bệnh lý xương khớp mạn tính phổ biến hàng đầu trên toàn cầu, gây suy giảm nghiêm trọng khả năng vận động và chất lượng sống của người bệnh. Tại Hoa Kỳ, ước tính có hơn 21 triệu người mắc bệnh thoái hóa khớp, dẫn tới khoảng 4 triệu lượt nhập viện mỗi năm và hơn 100.000 ca tàn phế không thể tự đi lại. Tại Việt Nam, thoái hóa khớp đứng hàng thứ ba trong các bệnh lý cơ xương khớp với tỷ lệ 4,66%, trong đó thoái hóa khớp gối chiếm tới 56,5% tổng số bệnh nhân thoái hóa khớp phải điều trị nội trú. Căn bệnh này tiến triển âm thầm theo tuổi tác, gây tổn thương sụn khớp, biến dạng trục chi và teo cơ cạnh khớp.

Các phác đồ điều trị nội khoa thông thường bằng thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs) hoặc tiêm corticoid nội khớp tuy mang lại hiệu quả giảm đau tức thì nhưng tiềm ẩn nhiều nguy cơ tác dụng phụ như xuất huyết tiêu hóa, suy giảm chức năng gan và suy thận khi sử dụng kéo dài. Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Y học cổ truyền của tác giả Phạm Quang Huy thực hiện tại Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam hướng đến mục tiêu đánh giá toàn diện tác dụng hỗ trợ điều trị của viên nang "BCĐ HV" kết hợp phương pháp điện châm trên các chỉ tiêu lâm sàng và cận lâm sàng, đồng thời theo dõi tính an toàn của chế phẩm. Nghiên cứu được triển khai trên 60 bệnh nhân điều trị nội trú tại Bệnh viện Y học cổ truyền Hà Đông từ tháng 4 năm 2019 đến tháng 7 năm 2020, cung cấp cơ sở khoa học thực chứng giá trị cho việc tích hợp y học cổ truyền vào phác đồ điều trị thoái hóa khớp hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Quá trình thoái hóa khớp gối được giải thích dựa trên hai lý thuyết sinh lý bệnh chính của y học hiện đại: thuyết cơ học và thuyết tế bào. Thuyết cơ học chỉ ra rằng các vi chấn thương kéo dài và quá tải trọng lực làm đứt gãy mạng lưới collagen, gây suy giảm hàm lượng proteoglycan trong cấu trúc sụn khớp vốn chứa 80% nước và 5% đến 10% chất nền căn bản. Thuyết tế bào nhấn mạnh sự mất cân bằng giữa dị hóa và đồng hóa, trong đó tế bào sụn giải phóng các men tiêu protein như collagenase, metalloproteinase cùng các cytokine tiền viêm gồm Interleukin-1 (IL-1) và Yếu tố hoại tử mô (TNF-alpha).

Theo y học cổ truyền, thoái hóa khớp gối thuộc phạm vi chứng Tý (tắc nghẽn kinh lạc gây đau), khởi phát do chính khí suy giảm, can thận hư yếu kết hợp với tà khí phong, hàn, thấp xâm nhập vào gân cơ khớp gối. Khái niệm điều trị căn bản dựa trên nguyên tắc khu phong tán hàn, trừ thấp, hành khí hoạt huyết và bổ can thận kiện cốt. Viên nang BCĐ HV được phối ngũ từ 9 vị dược liệu quý: Dây đau xương (80mg), Ngưu tất (70mg), Huyết đằng (70mg), Thổ phục linh (80mg), Ngũ gia bì (80mg), Huyết giác (35mg), Quế chi (20mg), Tất bát (20mg) và Cam thảo (5mg), tạo nên tác dụng hiệp đồng vừa thanh nhiệt giải độc vừa bổ dưỡng tạng phủ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế tiến cứu lâm sàng, so sánh trước và sau điều trị có nhóm đối chứng. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 60 bệnh nhân được chẩn đoán xác định thoái hóa khớp gối theo tiêu chuẩn Hội Khớp học Mỹ (ACR 1991). Phương pháp chọn mẫu ghép cặp tương đồng về lứa tuổi, giới tính và giai đoạn thoái hóa trên phim chụp X-quang được áp dụng để chia đều thành 2 nhóm:

• Nhóm nghiên cứu (30 bệnh nhân): Điều trị bằng phác đồ kết hợp điện châm 30 phút/ngày, uống viên nang BCĐ HV (liều 6 viên/ngày, chia 2 lần sau ăn) liên tục trong 20 ngày, phối hợp thuốc nền Meloxicam 7,5mg/ngày và Omeprazol 20mg/ngày trong 5 ngày đầu.
• Nhóm đối chứng (30 bệnh nhân): Điều trị bằng điện châm 30 phút/ngày trong 20 ngày kết hợp thuốc nền Meloxicam và Omeprazol trong 5 ngày đầu.

Công thức điện châm sử dụng các huyệt tại chỗ và toàn thân: châm tả Độc Tỵ, Tất Nhãn, Lương Khâu, Hạc Đỉnh; châm bổ Dương Lăng Tuyền, Tam Âm Giao, Huyết Hải. Toàn bộ dữ liệu lâm sàng (thang điểm đau VAS, chỉ số chức năng WOMAC, tầm vận động khớp gối) và cận lâm sàng (siêu âm đo độ dày dịch khớp, xét nghiệm sinh hóa máu AST, ALT, Ure, Creatinin) được xử lý bằng phần mềm SPSS phiên bản 20.0, áp dụng kiểm định Chi-square và Student's t-test với ngưỡng ý nghĩa thống kê p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát đặc điểm dịch tễ ban đầu cho thấy thoái hóa khớp gối tập trung chủ yếu ở người cao tuổi với 93,3% bệnh nhân nhóm nghiên cứu và 86,7% nhóm đối chứng trên 50 tuổi (độ tuổi trung bình toàn mẫu là 63,43 ± 9,39 tuổi). Nữ giới chiếm ưu thế tuyệt đối với tỷ lệ 80,0% ở cả hai nhóm (24/30 bệnh nhân mỗi nhóm). Tỷ lệ bệnh nhân có chỉ số khối cơ thể (BMI) ở mức thừa cân, béo phì (BMI > 23) chiếm tới 73,3% với chỉ số BMI trung bình là 24,2 ± 1,10. Bệnh nhân có tiền sử mắc bệnh trên 3 năm chiếm tỷ lệ 68,3%, bình quân 4,3 ± 2,59 năm.

Về hiệu quả điều trị giảm đau, điểm số thang đo thị giác VAS của nhóm nghiên cứu giảm mạnh rõ rệt sau 20 ngày điều trị, mức độ cải thiện vượt trội hơn hẳn so với nhóm đối chứng (p < 0,05). Chỉ số WOMAC đánh giá toàn diện mức độ đau, độ cứng khớp buổi sáng và hạn chế chức năng vận động sinh hoạt hàng ngày ở nhóm nghiên cứu giảm sâu từ mức độ trung bình - nặng xuống mức độ nhẹ. Tầm vận động gấp khớp gối của nhóm sử dụng viên nang BCĐ HV được phục hồi rõ nét, tiệm cận biên độ sinh lý chuẩn 135° - 140°.

Trên hình ảnh siêu âm cận lâm sàng, tỷ lệ tràn dịch khớp gối giảm có ý nghĩa thống kê: độ dày dịch ổ khớp từ mức độ II (5 - 10mm) và mức độ III (> 10mm) trước can thiệp đã giảm về mức độ 0 (< 4mm) và độ I (< 5mm) ở hơn 70% bệnh nhân nhóm nghiên cứu sau 20 ngày can thiệp.

Thảo luận kết quả

Hiệu quả giảm đau và phục hồi vận động vượt trội của nhóm nghiên cứu bắt nguồn từ cơ chế tác động đa chiều của viên nang BCĐ HV khi kết hợp với kích thích xung điện huyệt vị. Tác động của điện châm giúp tăng cường ngưỡng chịu đau thông qua cơ chế giải phóng endorphin, cortisol và kích hoạt hệ thống điều hòa dẫn truyền thần kinh trung ương Serotonin. Song song với đó, các hoạt chất từ Dây đau xương, Ngũ gia bì, Thổ phục linh và Huyết đằng trong viên nang BCĐ HV ức chế giải phóng các hóa chất trung gian gây viêm, thúc đẩy tuần hoàn máu tại chỗ quanh bao hoạt dịch và tăng cường dinh dưỡng cho tổ chức sụn khớp.

Khi so sánh với các công trình nghiên cứu trước đây tại Việt Nam về bài thuốc cổ phương Độc hoạt tang ký sinh thang hoặc thủy châm vitamin nhóm B, phác đồ BCĐ HV kết hợp điện châm thể hiện ưu thế về tốc độ tiêu dịch khớp và tính tiện dụng của dạng bào chế viên nang hiện đại. Toàn bộ diễn biến lâm sàng được minh chứng trực quan thông qua các bảng đối chiếu số liệu và biểu đồ cột biểu diễn mức độ giảm điểm VAS, WOMAC đa thời điểm (trước điều trị D0, sau 10 ngày D10, sau 20 ngày D20). Về mặt an toàn, các chỉ số men gan (AST, ALT), chức năng thận (Ure, Creatinin) và công thức máu của 100% bệnh nhân sau 20 ngày đều duy trì trong giới hạn bình thường, không ghi nhận trường hợp nào xuất hiện dị ứng hoặc rối loạn tiêu hóa.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng khoa học thu được, nghiên cứu đưa ra 4 khuyến nghị then chốt nhằm nâng cao hiệu quả quản lý bệnh thoái hóa khớp gối:

• Ứng dụng phác đồ kết hợp trong điều trị nội trú: Các bệnh viện y học cổ truyền và khoa cơ xương khớp tuyến tỉnh/thành phố cần áp dụng rộng rãi liệu trình 20 ngày gồm điện châm kết hợp viên nang BCĐ HV (6 viên/ngày), đặt mục tiêu giảm tỷ lệ bệnh nhân phải phụ thuộc vào thuốc giảm đau NSAIDs xuống dưới 15% trong vòng 6 đến 12 tháng tới.
• Mở rộng nghiên cứu lâm sàng đa trung tâm: Hội đồng khoa học Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam và các viện nghiên cứu chuyên ngành cần chủ trì thử nghiệm mở rộng trên cỡ mẫu từ 300 đến 500 bệnh nhân trong lộ trình 18 đến 24 tháng, theo dõi hiệu quả duy trì sau 6 tháng dừng thuốc nhằm đánh giá khả năng ngăn ngừa tái phát.
• Chuẩn hóa quy trình sản xuất và kiểm định hoạt chất: Doanh nghiệp sản xuất cần tiếp tục nâng cấp dây chuyền chiết xuất cao dược liệu đạt chuẩn GMP-WHO trong 12 tháng, xây dựng tiêu chuẩn định lượng hoạt chất saponin và flavonoid đồng đều 100% theo Dược điển Việt Nam V.
• Xây dựng chương trình kiểm soát cân nặng và vận động liệu pháp: Trung tâm y tế cơ sở và y tế dự phòng cần triển khai chương trình truyền thông dinh dưỡng kiểm soát BMI về ngưỡng 18,5 - 23,0 và hướng dẫn bài tập tăng cường sức mạnh cơ tứ đầu đùi cho người trên 50 tuổi tại cộng đồng trong 2 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho nhiều nhóm đối tượng chuyên môn:

• Bác sĩ và chuyên gia Y học cổ truyền - Phục hồi chức năng: Khai thác quy trình công thức huyệt vị chuẩn xác (Độc Tỵ, Tất Nhãn, Lương Khâu, Hạc Đỉnh, Tam Âm Giao) và liều dùng viên nang BCĐ HV để thiết lập phác đồ điều trị thoái hóa khớp gối cá thể hóa cho người bệnh nội trú lẫn ngoại trú.
• Học viên cao học, nghiên cứu sinh và sinh viên y khoa: Tham khảo khung phương pháp luận nghiên cứu lâm sàng tiến cứu ghép cặp, kỹ thuật ứng dụng thang điểm WOMAC, thước đo VAS và phương pháp đo góc gập duỗi khớp gối zero-method đạt chuẩn quốc tế.
• Các nhà phát triển sản phẩm dược liệu và doanh nghiệp đông dược: Tiếp cận dữ liệu nghiên cứu tiền lâm sàng (độc tính cấp, độc tính bán trường diễn) và công thức phối ngũ 9 vị thuốc để nghiên cứu mở rộng dạng bào chế chất lượng cao.
• Bệnh nhân thoái hóa khớp gối và cộng đồng: Tiếp cận giải pháp điều trị tự nhiên an toàn, hiểu rõ tầm quan trọng của việc duy trì cân nặng hợp lý và các biện pháp bảo tồn sụn khớp không xâm lấn.

Câu hỏi thường gặp

Viên nang BCĐ HV có gây tác dụng phụ lên chức năng gan, thận và dạ dày không? Nghiên cứu độc tính thực nghiệm tại Bộ môn Dược lý Trường Đại học Y Hà Nội cho thấy liều 75 viên/kg (gấp 52 lần liều lâm sàng) không gây độc tính cấp. Đánh giá cận lâm sàng trên 30 bệnh nhân sau 20 ngày điều trị ghi nhận các chỉ số men gan AST, ALT, Ure, Creatinin và xét nghiệm nước tiểu đều nằm trong giới hạn sinh lý bình thường, không gây viêm loét dạ dày.

Tại sao cần kết hợp viên nang BCĐ HV với phương pháp điện châm? Điện châm với tần số 4 - 5 Hz (châm tả) và 1 - 3 Hz (châm bổ) tạo kích thích xung điện giúp giải phóng ngay hoạt chất giảm đau nội sinh beta-endorphin tại sừng sau tủy sống. Khi kết hợp với các hoạt chất sinh học khu phong trừ thấp, bổ can thận trong BCĐ HV, liệu pháp mang lại tác động kép: vừa cắt đứt cơn đau cấp tính vừa nuôi dưỡng phục hồi cấu trúc sụn khớp.

Liều lượng và thời gian sử dụng viên nang BCĐ HV được khuyến nghị như thế nào? Người lớn mắc thoái hóa khớp gối nên sử dụng liều 6 viên/ngày, chia làm 2 lần (mỗi lần 3 viên) uống sau bữa ăn. Một liệu trình điều trị chuẩn dao động từ 20 ngày đến 1 - 2 tháng tùy theo mức độ tổn thương trên phim X-quang và mức độ hạn chế vận động của khớp.

Những trường hợp nào chống chỉ định sử dụng viên nang BCĐ HV? Do chứa các thành phần hoạt huyết mạnh như Ngưu tất, Huyết đằng và Quế chi, sản phẩm không được chỉ định cho phụ nữ đang mang thai, trẻ em dưới 12 tuổi, bệnh nhân đang sốt cao hoặc người bệnh đang có triệu chứng xuất huyết cấp tính.

Người bệnh có chỉ số thừa cân béo phì (BMI > 23) có đạt hiệu quả điều trị tốt không? Trong nghiên cứu có tới 73,3% bệnh nhân thuộc nhóm thừa cân (BMI > 23) vẫn đạt mức cải thiện tầm vận động khớp gối và giảm điểm đau VAS có ý nghĩa thống kê. Tuy nhiên, người bệnh thừa cân bắt buộc phải kết hợp điều chỉnh chế độ ăn giảm calo để giảm bớt tải trọng cơ học đè nén lên bề mặt sụn khớp.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh tính hiệu quả và độ an toàn cao của viên nang BCĐ HV kết hợp phương pháp điện châm trong điều trị thoái hóa khớp gối nguyên phát.
• Phác đồ can thiệp 20 ngày giúp giảm đáng kể mức độ đau theo thang điểm VAS, cải thiện vượt bậc chỉ số chức năng vận động WOMAC và đưa biên độ gấp khớp gối tiến sát mức chuẩn 135° - 140°.
• Đánh giá siêu âm ghi nhận sự suy giảm rõ rệt lượng dịch viêm màng hoạt dịch khớp gối, đồng thời các chỉ số xét nghiệm huyết học và sinh hóa gan thận hoàn toàn ổn định.
• Công trình đóng góp bằng chứng thực chứng quan trọng, khẳng định giá trị kết hợp giữa bài thuốc y học cổ truyền chuẩn hóa và kỹ thuật điện châm không dùng thuốc trong chuyên khoa cơ xương khớp.
• Các đơn vị y tế cần sớm áp dụng rộng rãi phác đồ này trong thực hành điều trị thực tế, đồng thời xúc tiến các đề tài nghiên cứu theo dõi dài hạn từ 12 đến 24 tháng nhằm nâng cao toàn diện sức khỏe cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Bệnh lý thoái hóa khớp (THK) gối đang ngày càng phổ biến tại nhiều nƣớc trên thế giới trong đó có Việt Nam. Khớp gối bị thoái hóa không chỉ gây ảnh hƣởng nghiêm trọng đến chất lƣợng cuộc sống của ngƣời bệnh mà còn để lại di chứng đau kéo dài, biến dạng trục chi dƣới, mất vững và giới hạn tầm vận động (TVĐ) khớp gối [20] Tại Mỹ hàng năm có khoảng hơn 21 triệu bệnh nhân (BN) mắc bệnh THK làm cho 4 triệu ngƣời phải nằm viện, khoảng 100.000 BN THK gối nặng không đi lại đƣợc. THK gối gây tàn tật cho ngƣời có tuổi, là nguyên nhân thứ hai chỉ sau các bệnh lý tim mạch [43]. Ở Việt Nam, THK đứng hàng thứ ba (4,66%) trong các bệnh có khớp nói chung và THK gối chiếm 56,5% tổng số các bệnh khớp do thoái hóa cần phải điều trị nội trú [4] THK là một bệnh lý mạn tính bao gồm tổn thƣơng sụn khớp là chủ yếu, kèm theo tổn thƣơng xƣơng dƣới sụn, dây chằng, các cơ cạnh khớp và màng hoạt dịch.

Rối loạn cấu trúc và chức năng của một hoặc nhiều khớp tăng dần theo tuổi là đặc trƣng của loại bệnh lý này [36]. Hiện nay chƣa có thuốc điều trị dứt điểm bệnh này, nên điều trị luôn là một vấn đề nan giải. Y học hiện đại (YHHĐ) điều trị THK gối chủ yếu là dùng các nhóm thuốc giảm đau, chống viêm toàn thân hoặc tiêm trực tiếp vào khớp gối. Mặc dù các nhóm thuốc này có tác dụng làm giảm đau, làm chậm quá trình THK, nhƣng cũng có nhiều tác dụng phụ nhƣ gây xuất huyết tiêu hóa, suy thận, suy gan.

Sản phẩm BCĐ HV đƣợc sử dụng dựa trên bài kinh nghiệm có tác dụng trừ phong hàn thấp, chỉ thống tý, dƣỡng can thận, bổ khí huyết có tác dụng tốt với nhiều chứng đau mạn tính nhƣ: Đau lƣng, đau thần kinh tọa và 2 đau các khớp khác. Đặc biệt trên lâm sàng rất có hiệu quả trong điều trị thoái hóa khớp gối. Do vậy, nhằm góp phần cung cấp những bằng chứng khoa học cho phác đồ kết hợp thuốc Y học cổ truyền (YHCT) , chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài: Đánh giá tác dụng hỗ trợ điều trị thoái hóa khớp gối của viên nang “ BCĐ HV” với 2 mục tiêu: 1. ánh giá tác dụng hỗ trợ điều trị thoái hóa khớp gối của viên nang “ BC V” trên một số chỉ tiêu lâm sàng và cận lâm sàng.

Theo dõi tác dụng không mong muốn của viên nang “ BC V”. 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN 1. Thoái hóa khớp gối theo quan điểm y học hiện đại 1. Cấu tạo khớp gối Khớp gối là khớp chịu toàn bộ sức nặng của cơ thể [31], cấu tạo gồm 3 phần: Cấu trúc phần mềm ngoài khớp gồm: Bao khớp, các dây chằng bên, và các nhóm gân cơ.

Ở bên ngoài là dây chằng bên ngoài và gân cơ khoeo, bên trong là dây chằng bên trong, phía trƣớc có gân cơ tứ đầu đùi và gân bánh chè, phía sau bao khớp dày lên đƣợc tăng cƣờng bởi dây chằng khoeo chéo và dây chằng khoeo cung… Cấu trúc phần mềm trong khớp chính là dây chằng chéo trƣớc, dây chằng chéo sau, đệm trên các diện khớp của mâm chày với lồi cầu đùi là sụn chêm trong và sụn chêm ngoài. Ngoài ra còn có hệ thống mạch máu, thần kinh chi phối, nuôi dƣỡng và vận động [15]. Khớp gối có bao hoạt dịch rất rộng, khớp lại ở nông nên dễ bị va chạm và tổn thƣơng. Cấu tạo khớp gối ở các động tác xoay 4 1.

Màng hoạt dịch Bao phủ toàn bộ mặt trong của khớp gối là màng hoạt dịch. Màng này mỏng, giàu mạch máu và bạch huyết, mặt hƣớng vào khoang khớp nhẵn bóng có lớp tế bào biểu mô bao phủ có nhiệm vụ tiết ra dịch khớp. Dịch khớp có tác dụng bôi trơn ổ khớp, giảm ma sát khi cử động khớp, cung cấp dinh dƣỡng cho sụn khớp [54]. Cấu tạo và thành phần chính của sụn khớp gối  Cấu tạo sụn khớp Sụn khớp có tính chịu lực và đàn hồi cao, bình thƣờng dày khoảng 4 - 6 mm.

Sụn này bao phủ các đầu xƣơng, đáp ứng chức năng sinh lý là bảo vệ đầu xƣơng và dàn đều sức chịu lực lên toàn bộ bề mặt khớp. Sụn khớp đƣợc dinh dƣỡng từ tổ chức dƣới sụn thấm qua các proteoglycan và từ các mạch máu của màng hoạt dịch thấm qua dịch khớp [24]  Thành phần chính của sụn khớp Thành phần chính của sụn khớp bao gồm chất căn bản và các tế bào sụn. Tế bào sụn có chức năng tổng hợp chất căn bản. - Tế bào sụn là một trong các thành phần cơ bản tạo nên sụn, chứa nhiều proteoglycan, fibrin, sợi collagen.

Tế bào sụn ở ngƣời trƣởng thành nếu bị phá hủy chúng sẽ không thay thế [47] - Chất căn bản của sụn có 3 thành phần trong đó nƣớc chiếm 80%, các sợi collagen và proteoglycan chiếm 5 - 10% [54]. Sợi collagen: Bản chất là các phân tử acid amin. Kiểm soát khả năng chịu đựng sức co giãn của sụn. Sợi collagen bị phân hủy bởi men collagenase.

Hoạt động của collagenase chỉ xảy ra trong sụn khớp bị thoái hóa. Proteoglycan (PG): Là chất có khả năng chịu sức ép lên sụn và giữ lại một lƣợng lớn dung môi. Chúng đƣợc tạo thành từ một protein với các dải bên glycosaminoglycan rất giàu tế bào sụn và keratin sunfat. Càng ở dƣới đáy sụn, lƣợng PG càng tăng.

Chức năng khớp gối Khi đi bình thƣờng khớp gối chịu sức nặng gấp 3- 4 lần trọng lƣợng cơ thể, khi gập gối mạnh khớp gối chịu lực gấp 9 - 10 lần trọng lƣợng cơ thể. Chức năng chính của khớp gối là chịu sức nặng của cơ thể ở tƣ thế thế thẳng và quy định sự chuyển động của cẳng chân. Lực đè nén của sức nặng cơ thể và sức mạnh của sự chuyển động đòi hỏi khớp gối có sức chịu đựng đặc biệt. Động tác của khớp gối rất linh hoạt, trong đó động tác chủ yếu là gấp và duỗi, khớp gối gấp 1350 - 1400, duỗi 00 [3],[24].

Thoái hóa khớp gối 1. ịnh nghĩa Thoái hóa khớp gối là tổn thƣơng thoái hóa sụn khớp, do quá trình sinh tổng hợp các chất cơ bản của tế bào sụn có sự bất thƣờng, đặc trƣng là quá trình mất sụn khớp và tổ chức xƣơng cạnh khớp tân tạo [5]. Phân loại Thoái hoá khớp gối nguyên phát: Sự lão hoá là nguyên nhân chính, bệnh thƣờng xuất hiện muộn ở ngƣời trên 50 tuổi. Cùng với sự thay đổi của tuổi tác, sự thích ứng của sụn khớp với các tác nhân tác động lên khớp ngày càng giảm.

Nguyên nhân của sự thay đổi này có thể là do lƣợng máu đến nuôi dƣỡng vùng khớp bị giảm sút, ảnh hƣởng tới sự nuôi dƣỡng sụn, và sự phân bố chịu lực của khớp bị thay đổi thúc đẩy quá trình thoái hoá khớp. Thoái hoá khớp gối thứ phát: Có nhiều nguyên nhân, có thể là do dị tật của trục khớp gối, có thể do tác động của các yếu tố cơ học, do chuyển hoá, hoặc có thể do các di chứng của bệnh viêm khớp. Cơ chế bệnh sinh Quá trình thoái hoá khớp bao gồm đồng thời hiện tƣợng phá huỷ và sửa chữa ở sụn, xƣơng và màng hoạt dịch. Hậu quả cuối cùng của thoái hoá khớp là suy giảm cấu trúc và chức năng của các khớp.

Trƣớc kia, thoái hoá khớp 6 đƣợc coi là bệnh của riêng sụn khớp. Nhiều tác giả hiện nay cho rằng thoái hoá khớp tổn thƣơng ở toàn bộ tổ chức khớp, bao gồm sụn khớp, xƣơng dƣới sụn, màng hoạt dịch, dây chằng, bao khớp và cơ cạnh khớp [27] Cơ chế gây tổn thƣơng sụn khớp vẫn còn có nhiều vấn đề đang đƣợc nghiên cứu, có 2 lý thuyết đƣợc ủng hộ nhiều nhất [18],[47] là Thuyết cơ học: Dƣới ảnh hƣởng của các tấn công cơ học, các vi chấn thƣơng gây suy yếu các đám collagen dẫn đến việc hƣ hỏng các chất proteoglycan (PG) trong tổ chức của sụn khớp và Thuyết tế bào: Tế bào sụn bị co cứng lại do tăng áp lực, các tế bào sụn giải phóng các enzym tiêu protein, enzym này làm huỷ hoại dần dần các chất cơ bản trong tổ chức sụn là nguyên nhân dẫn tới thoái khớp. Theo quy luật tự nhiên, tuổi càng cao thì các tế bào sụn càng già đi, khả năng tổng hợp collagen và mucopolysaccharide bị giảm sút và rối loạn; chất lƣợng sụn sẽ kém, giảm khả năng đàn hồi và chịu lực. Các yếu tố cơ giới gây quá tải khớp là các dị dạng khớp, biến dạng khớp thứ phát sau chấn thƣơng, béo phì, tăng tải trọng do nghề nghiệp.

Các khiếm khuyết của sụn do di truyền có vai trò trong phát triển thoái hoá khớp gối. Thoái hoá khớp là một quá trình bệnh lý, trong đó có các yếu tố khởi phát ban đầu dẫn tới quá trình mất cân bằng giữa dị hóa và đồng hóa các thành phần nuôi dƣỡng sụn khớp, phát triển tới thoái hoá khớp [3]. Mặc dù là quá trình thoái hóa, nhƣng trong thoái hóa khớp vẫn có hiện tƣợng viêm diễn tiến thành từng đợt, biểu hiện bằng viêm màng hoạt dịch. Quá trình viêm này có sự tham gia của các tế bào lympho B và lympho T hoạt hoá thâm nhiễm vào màng hoạt dịch của khớp.

Các nghiên cứu in vitro và in vivo đã chứng minh rằng, IL1 và TNF- là các cytokine dị hoá chính tham gia vào quá trình phá huỷ sụn khớp trong bệnh thoái hóa khớp. Các enzyme dị hoá và các hoá chất trung gian của quá trình viêm (Nhƣ prostaglandin và nitric oxid trong hoạt dịch và trong các mô của các khớp bị thoái hóa) có mối liên quan thuận chiều với nồng độ của của các cytokin nhƣ interleukin-1 (IL-1), và yếu tố hoại tử khối u (TNF- ) [3]. Triệu chứng, chẩn đoán,điều trị thoái hóa khớp gối 1. Triệu chứng lâm sàng THK gối [1],[19],[22].

* Bệnh nhân THK gối thƣờng có một số triệu chứng chính nhƣ sau: + Đau ở mặt trƣớc hoặc trong khớp gối, tăng khi đi lại, lên xuống dốc, ngồi xổm. Có thể đau cả khi nghỉ và ban đêm. + Dấu hiệu “phá gỉ khớp” (cứng khớp vào buổi sáng dƣới 30 phút). + Hạn chế vận động (khó khăn với một vài động tác), đi lại khó khăn.

Có thể hạn chế nhiều phải chống gậy, nạng. + Có thể có tiếng lục khục trong khớp khi cử động. + Tăng cảm giác đau xƣơng. + Sờ thấy ụ xƣơng.

+ Nhiệt độ da tại khớp gối bình thƣờng hoặc ấm lên không đáng kể. * Ngoài ra có thể có các dấu hiệu: + Ấn có điểm đau ở khe khớp: bánh chè - ròng rọc, chày - ròng rọc. Gõ mạnh vào bánh chè thƣờng đau.