Đánh giá tác dụng của phương pháp điện trường châm kết hợp xoa bóp bấm huyệt điều trị đau thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm ở người bệnh tại các khoa nội trú tại bệnh viện y học cổ truyền tp hcm

Đánh giá hiệu quả phương pháp điện trường châm và xoa bóp bấm huyệt trong điều trị đau thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm tại bệnh viện y học cổ truyền TP HCM.

• Tác giả: Nguyễn Lê Phi Long
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Đình Long
• Trường học: Học viện Y Dược học Cổ truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Đánh giá tác dụng của phương pháp điện trường châm kết hợp xoa bóp bấm huyệt điều trị đau thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: TP.HCM

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đau thần kinh tọa theo YHHĐ
• 1.1.1. Đại cương
• 1.1.2. Định nghĩa
• 1.1.3. Dịch tễ học
• 1.1.4. Giải phẫu học dây thần kinh tọa
• 1.1.5. Sinh lý
• 1.1.6. Nguyên nhân
• 1.1.6.1. Thoát vị đĩa đệm
• 1.1.6.2. Thoái hóa cột sống thắt lưng
• 1.1.6.3. Trượt đốt sống
• 1.1.6.4. Viêm cột sống
• 1.1.6.5. Viêm cột sống dính khớp
• 1.1.6.6. Chấn thương
• 1.1.7. Lâm sàng đau thần kinh tọa
• 1.1.7.1. Hội chứng cột sống
• 1.1.7.2. Hội chứng rễ thần kinh
• 1.1.7.3. Rối loạn cảm giác
• 1.1.7.4. Rối loạn vận động
• 1.1.7.5. Rối loạn phản xạ
• 1.1.7.6. Rối loạn thực vật dinh dưỡng
• 1.1.8. Cận lâm sàng
• 1.1.8.1. X-quang cột sống quy ước
• 1.1.8.2. Chụp cắt lớp vi tính cột sống thắt lưng (CT scan)
• 1.1.8.3. Chụp cộng hưởng từ cột sống thắt lưng (MRI)
• 1.1.8.4. Các xét nghiệm sinh hóa tế bào

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đau Thần Kinh Tọa Do Thoát Vị Đĩa Đệm Nguyên Nhân

Đau thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm là một vấn đề sức khỏe phổ biến, ảnh hưởng đến hàng triệu người trên toàn thế giới. Bệnh thường gặp ở độ tuổi từ 30 đến 60, gây ra những cơn đau dữ dội lan dọc theo dây thần kinh tọa, từ thắt lưng xuống chân. Thoát vị đĩa đệm chiếm tỷ lệ lớn trong các trường hợp đau thần kinh tọa, gây ra sự chèn ép lên rễ thần kinh và dẫn đến các triệu chứng khó chịu. Việc chẩn đoán và điều trị sớm là rất quan trọng để ngăn ngừa các biến chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Y học cổ truyền (YHCT) có nhiều phương pháp điều trị hiệu quả, trong đó có điện trường châm và xoa bóp bấm huyệt. Các phương pháp này giúp giảm đau, giãn cơ và phục hồi chức năng vận động.

1.1. Nguyên nhân chính gây đau thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm

Nguyên nhân hàng đầu gây đau thần kinh tọa là thoát vị đĩa đệm, đặc biệt ở các đốt sống L4-L5 và L5-S1. Các yếu tố như chấn thương, thoái hóa cột sống, và tư thế sai khi lao động có thể dẫn đến thoát vị đĩa đệm. Theo tài liệu, chấn thương (cấp, mạn, vi chấn thương) là nguyên nhân hàng đầu gây thoát vị đĩa đệm. Tuy nhiên chấn thương gây ra thoát vị đĩa đệm chỉ phát sinh khi bệnh nhân bị bệnh lý thoái hóa đĩa đệm sinh lý ( lão hóa) hay thứ phát đến một mức độ nào đó sẽ không chịu đựng được một lực chấn thương nhẹ hay một tác động của tải trọng nhẹ mà gây thoát vị đĩa đệm.

1.2. Dịch tễ học và đối tượng dễ mắc đau thần kinh tọa

Bệnh thường gặp ở lứa tuổi 30 đến 60 tuổi. Nam mắc bệnh nhiều hơn nữ gấp 3 lần . Đau thần kinh tọa có nhiều nguyên nhân nhưng phổ biến nhất là thoát vị đĩa đệm ( chiếm 60-90% theo nhiều tác giả, 75% theo Castaigne. Bệnh có tính nghề nghiệp: tỷ lệ mắc bệnh cao ở các đối tượng khuân vác nặng, lái xe, lái tàu. Những người mang vác và lao động nặng tư thế sai, đột ngột… là yếu tố dễ làm khởi phát bệnh.

II. Thách Thức Điều Trị Đau Thần Kinh Tọa Y Học Hiện Đại YHCT

Điều trị đau thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm đặt ra nhiều thách thức cho cả y học hiện đại và y học cổ truyền. Mặc dù phẫu thuật có thể giải quyết căn nguyên bằng cách loại bỏ phần đĩa đệm bị thoát vị, nhưng không phải lúc nào cũng mang lại hiệu quả lâu dài và có thể gây ra các biến chứng. Điều trị nội khoa bằng thuốc giảm đau và chống viêm có thể gây ra các tác dụng phụ nghiêm trọng. Do đó, việc tìm kiếm các phương pháp điều trị an toàn và hiệu quả, đặc biệt là các phương pháp không dùng thuốc như điện trường châm và xoa bóp bấm huyệt, ngày càng trở nên quan trọng. YHCT có nhiều ưu điểm trong việc điều trị đau thần kinh tọa, giúp giảm đau, cải thiện chức năng vận động và nâng cao chất lượng cuộc sống của bệnh nhân.

2.1. Hạn chế của phương pháp phẫu thuật và điều trị bằng thuốc

Phương pháp điều trị bằng can thiệp ngoại khoa để lấy nhân nhầy bị thoát vị, giải phóng các rễ thần kinh khỏi sự chèn ép của phần đĩa đệm thoát vị được coi là một biện pháp điều trị giải quyết căn nguyên triệt để. Tuy nhiên trên thực tế, không phải luôn giải quyết được tiệt căn do các phần còn lại của đĩa đệm có thể tiếp tục thoát vị, gây tái phát sau mổ, đặc biệt ở bệnh nhân lao động nặng, không có các biện pháp tránh áp lực quá mức lên đĩa đệm. Ngoài ra, có một số tai biến do phẫu thuật, hậu quả do xơ hóa cũng là hạn chế của phẫu thuật.

2.2. Ưu điểm của YHCT trong điều trị đau thần kinh tọa

Theo Y học cổ truyền (YHCT), đau thần kinh tọa do TVĐĐ thuộc phạm vi chứng tý, chứng huyết ứ, khí trệ huyết ứ với các bệnh danh cụ thể: yêu thống, yêu cước thống. YHCT có rất nhiều phương pháp để điều trị như châm, cứu, xoa bóp, bấm huyệt, thuốc thang sắc uống, thuốc đắp, thuốc bôi.

III. Điện Trường Châm Cách Giảm Đau Thần Kinh Tọa Hiệu Quả YHCT

Điện trường châm là một phương pháp điều trị đau thần kinh tọa hiệu quả trong YHCT. Phương pháp này kết hợp giữa châm cứu truyền thống và kích thích điện, giúp tăng cường tác dụng giảm đau, giãn cơ và phục hồi chức năng. Điện trường châm tác động lên các huyệt vị trên cơ thể, kích thích hệ thần kinh và giải phóng các chất giảm đau tự nhiên. Phương pháp này đặc biệt hiệu quả trong việc điều trị đau thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm, giúp giảm đau nhanh chóng và cải thiện khả năng vận động của bệnh nhân. Theo BS. HỒ THỊ NGỌC HUYẾN , cô là người đã truyền dạy tôi kỹ thuật trường châm , kinh nghiệm lâm sàng , luôn theo sát tôi , hướng dẫn tôi trên từng bệnh nhân .

3.1. Cơ chế tác dụng của điện trường châm trong giảm đau

Điện trường châm tác động lên các huyệt vị, kích thích hệ thần kinh và giải phóng endorphin, một chất giảm đau tự nhiên của cơ thể. Kích thích điện cũng giúp tăng cường lưu thông máu, giảm viêm và giảm co thắt cơ.

3.2. Ưu điểm của điện trường châm so với châm cứu truyền thống

Điện trường châm có thể tạo ra kích thích mạnh hơn và chính xác hơn so với châm cứu truyền thống. Điều này giúp tăng cường hiệu quả điều trị và giảm thời gian điều trị.

IV. Xoa Bóp Bấm Huyệt Bí Quyết Chữa Đau Thần Kinh Tọa Tại Nhà

Xoa bóp bấm huyệt là một phương pháp điều trị đau thần kinh tọa đơn giản và hiệu quả, có thể thực hiện tại nhà. Phương pháp này giúp thư giãn cơ bắp, giảm đau và cải thiện lưu thông máu. Xoa bóp bấm huyệt tác động lên các huyệt vị và các vùng cơ bị căng cứng, giúp giải phóng sự chèn ép lên dây thần kinh tọa. Phương pháp này đặc biệt hữu ích trong việc giảm đau và cải thiện chức năng vận động cho bệnh nhân đau thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm. Việc kết hợp xoa bóp bấm huyệt với điện trường châm có thể mang lại hiệu quả điều trị tối ưu.

4.1. Các huyệt vị quan trọng trong xoa bóp bấm huyệt điều trị đau thần kinh tọa

Các huyệt vị quan trọng bao gồm: Hoàn khiêu, Thừa phù, Ủy trung, Dương lăng tuyền, Giải khê, và Côn lôn. Việc xoa bóp và bấm các huyệt này giúp giảm đau và cải thiện chức năng vận động.

4.2. Hướng dẫn tự xoa bóp bấm huyệt tại nhà để giảm đau

Người bệnh có thể tự xoa bóp nhẹ nhàng các vùng cơ bị căng cứng và bấm các huyệt vị quan trọng trong khoảng 15-20 phút mỗi ngày. Nên tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc chuyên gia YHCT để được hướng dẫn cụ thể.

V. Nghiên Cứu Thực Tế Hiệu Quả Điện Trường Châm Xoa Bóp Bấm Huyệt

Nhiều nghiên cứu đã chứng minh hiệu quả của điện trường châm kết hợp xoa bóp bấm huyệt trong điều trị đau thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm. Các nghiên cứu này cho thấy rằng phương pháp này giúp giảm đau, cải thiện chức năng vận động và nâng cao chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Một số nghiên cứu cũng chỉ ra rằng điện trường châm và xoa bóp bấm huyệt có thể giúp giảm sự phụ thuộc vào thuốc giảm đau và giảm nguy cơ tái phát bệnh. Đề tài “ Đánh giá tác dụng của phương pháp điện trường châm kết hợp xoa bóp bấm huyệt điều trị đau thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm “ ở người bệnh tại các khoa nội trú tại Bệnh Viện Y Học Cổ Truyền TP.HCM ”, nhằm 2 mục tiêu : -Đánh giá tác dụng của phương pháp điện trường châm kết hợp xoa bóp bấm huyệt điều trị đau thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm . -Theo dõi tác dụng không mong muốn của phương pháp điều trị .

5.1. Kết quả nghiên cứu về tác dụng giảm đau của điện trường châm

Các nghiên cứu cho thấy rằng điện trường châm có thể giảm đau đáng kể cho bệnh nhân đau thần kinh tọa, đặc biệt là khi kết hợp với xoa bóp bấm huyệt.

5.2. Cải thiện chức năng vận động sau điều trị bằng điện trường châm

Bệnh nhân thường có thể đi lại, ngồi và thực hiện các hoạt động hàng ngày dễ dàng hơn sau khi được điều trị bằng điện trường châm và xoa bóp bấm huyệt.

VI. Kết Luận Triển Vọng Điện Trường Châm Xoa Bóp Bấm Huyệt

Điện trường châm và xoa bóp bấm huyệt là những phương pháp điều trị đau thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm hiệu quả và an toàn trong YHCT. Việc kết hợp hai phương pháp này có thể mang lại hiệu quả điều trị tối ưu, giúp giảm đau, cải thiện chức năng vận động và nâng cao chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Trong tương lai, cần có thêm nhiều nghiên cứu để đánh giá hiệu quả của điện trường châm và xoa bóp bấm huyệt trong điều trị đau thần kinh tọa và các bệnh lý khác.

6.1. Tóm tắt lợi ích của điện trường châm và xoa bóp bấm huyệt

Điện trường châm và xoa bóp bấm huyệt giúp giảm đau, giãn cơ, cải thiện lưu thông máu và phục hồi chức năng vận động cho bệnh nhân đau thần kinh tọa.

6.2. Hướng nghiên cứu và phát triển trong tương lai

Cần có thêm nhiều nghiên cứu để đánh giá hiệu quả của điện trường châm và xoa bóp bấm huyệt trong điều trị đau thần kinh tọa và các bệnh lý khác, cũng như để tối ưu hóa phác đồ điều trị.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đau thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng là một trong những bệnh lý cơ xương khớp và thần kinh phổ biến hàng đầu trong xã hội hiện đại. Theo các thống kê dịch tễ học lâm sàng, thoát vị đĩa đệm chiếm từ 63% đến 73% tổng số các ca đau cột sống thắt lưng, đồng thời là căn nguyên trực tiếp dẫn đến khoảng 72% trường hợp đau dây thần kinh tọa. Bệnh lý này xuất hiện chủ yếu ở độ tuổi lao động từ 30 đến 60 tuổi, trong đó tỷ lệ mắc ở nam giới cao gấp 3 lần nữ giới do đặc thù nghề nghiệp thường xuyên phải khuân vác nặng hoặc ngồi sai tư thế kéo dài. Hàng năm tại Hoa Kỳ, khoảng 1% dân số được chẩn đoán mắc thoát vị đĩa đệm thắt lưng, gây suy giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống và gia tăng gánh nặng kinh tế y tế.

Về mặt điều trị, can thiệp ngoại khoa nhằm giải phóng chèn ép chỉ được chỉ định cho khoảng 10% đến 20% trường hợp nặng nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ xơ hóa và tái phát sau mổ. Do đó, các phương pháp nội khoa bảo tồn luôn là lựa chọn ưu tiên hàng đầu. Tuy nhiên, việc lạm dụng thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs) kéo dài tiềm ẩn nhiều biến chứng tim mạch và tiêu hóa nghiêm trọng, với ước tính khoảng 16.000 ca tử vong mỗi năm do loét xuất huyết tiêu hóa theo cảnh báo từ Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA). Trước thực trạng đó, việc ứng dụng các phương pháp y học cổ truyền không dùng thuốc trở thành hướng đi cấp thiết.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Y học cổ truyền của tác giả Nguyễn Lê Phi Long được thực hiện nhằm mục tiêu: Đánh giá hiệu quả lâm sàng của phương pháp điện trường châm kết hợp xoa bóp bấm huyệt trong điều trị đau thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng, đồng thời theo dõi tính an toàn và ghi nhận các tác dụng không mong muốn. Nghiên cứu được triển khai trên 60 bệnh nhân điều trị nội trú tại Bệnh viện Y học Cổ truyền Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn từ tháng 2 năm 2020 đến tháng 10 năm 2020. Đề tài mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở dữ liệu tin cậy giúp rút ngắn thời gian điều trị xuống còn 15 ngày và hỗ trợ giảm thiểu sự lệ thuộc vào các loại thuốc giảm đau tân dược.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Cơ sở lý thuyết của luận văn được xây dựng trên sự kết hợp hài hòa giữa hệ thống lý luận Y học cổ truyền kinh điển và các nguyên lý sinh lý học của Y học hiện đại:

Theo lý luận Y học cổ truyền, đau thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm thuộc phạm vi chứng tý, chứng huyết ứ với các bệnh danh như yêu thống, yêu cước thống. Nguyên nhân gây bệnh bắt nguồn từ sự tắc nghẽn kinh khí trong hệ kinh lạc theo quy luật "thông tắc bất thống, thống tắc bất thông" (khi khí huyết lưu thông thì không đau, đau tức là khí huyết bế tắc). Luận văn kế thừa học thuyết Cửu châm từ sách Linh khu cổ truyền, ứng dụng kim trường châm chuyên dụng có chiều dài từ 10 cm đến 30 cm và đường kính từ 0,3 mm đến 0,5 mm để châm sâu, châm xuyên kinh xuyên huyệt thay thế cho hào châm thông thường vốn chỉ dài từ 2 cm đến 8 cm. Khung điều trị tập trung vào hệ thống 56 huyệt Hoa Đà Giáp Tích trải dài từ đốt sống cổ C1 đến đốt sống cùng S4, kết hợp các bối du huyệt trọng yếu vùng thắt lưng cùng như Thận du, Đại trường du, Trật biên và Hoàn khiêu nhằm giải tỏa ứ trệ, bổ can thận và thông kinh hoạt lạc.

Theo quan điểm Y học hiện đại, hiệu quả của điện trường châm và xoa bóp bấm huyệt được soi chiếu qua Thuyết cổng kiểm soát đau (Gate Control Theory) của Melzack và Wall. Việc kích thích đồng thời dòng xung điện và lực cơ học lên các sợi thần kinh cảm giác có đường kính lớn (sợi A) sẽ ức chế luồng xung truyền cảm giác đau truyền theo sợi C không myelin về tủy sống. Đồng thời, kích thích này kích hoạt hệ thống thần kinh - thể dịch phóng thích các chất giảm đau nội sinh, đặc biệt là beta-endorphin có tác dụng giảm đau mạnh gấp nhiều lần morphin. Bên cạnh đó, nghiên cứu dựa trên đặc tính điện sinh học tại huyệt, nơi có điện trở da thấp hơn và độ thông điện cao hơn các vùng da lân cận, giúp tối ưu hóa khả năng dẫn truyền dòng điện điều trị.

                  +-------------------------------------------------------------+
                  |  CO SO LY THUYET & PHUONG PHAP TRIEN KHAI NGHIEN CUU        |
                  +-------------------------------------------------------------+
                                                 |
                   +-----------------------------+-----------------------------+
                   |                                                           |
  [Y HOC CO TRUYEN (YHCT)]                                     [Y HOC HIEN DAI (YHHĐ)]
  * Chung ty / Yeu cuoc thong                                  * Thuyet cong kiem soat dau (Melzack & Wall)
  * Nguyen ly: Thong tac bat thong                             * Kich hoat phong thich Beta-Endorphin
  * Ky thuat: Truong cham xuyen huyet                          * Tac dong tiet doan than kinh L4-L5-S1
  * He huyet: Giap tich, Than du, Hoan khieu                   * Giai phong co co, tang cuong luu thong mau
                   |                                                           |
                   +-----------------------------+-----------------------------+
                                                 |
                  +-------------------------------------------------------------+
                  |  THIET KE THUC NGHIEM LAM SANG (N = 60 BENH NHAN NOI TRU)   |
                  |  BV Y hoc Co truyen TP.HCM (Thoi gian: 02/2020 - 10/2020)   |
                  +-------------------------------------------------------------+
                                                 |
                   +-----------------------------+-----------------------------+
                   |                                                           |
         [NHOM NGHIEN CUU (n = 30)]                                  [NHOM DOI CHUNG (n = 30)]
         * Dien truong cham (Kim 15 cm xuyen huyet)                  * Dien hao cham (Kim tieu chuan 2-8 cm)
         * Ket hop Xoa bop bam huyet                                 * Ket hop Xoa bop bam huyet
         * Lieu trinh: 30 phut/ngay x 15 ngay                        * Lieu trinh: 30 phut/ngay x 15 ngay
                   |                                                           |
                   +-----------------------------+-----------------------------+
                                                 |
                  +-------------------------------------------------------------+
                  |  HE THONG CHI SO DANH GIA TIEU CHUAN                        |
                  |  * Thang diem dau VAS (0 - 10 diem)                         |
                  |  * Do gian cot song Schober (tang >= 4 cm)                  |
                  |  * Goc nang chan thang Lasegue (70 - 90 do)                 |
                  |  * Chi so khuyet tat cot song Oswestry (ODI)                |
                  +-------------------------------------------------------------+

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp thử nghiệm lâm sàng tiến cứu, mở, có nhóm đối chứng ngẫu nhiên, thực hiện so sánh đối đầu trước và sau can thiệp điều trị.

• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Tổng cộng 60 bệnh nhân nội trú tại Bệnh viện Y học Cổ truyền Thành phố Hồ Chí Minh được tuyển chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện có tiêu chí rõ ràng. Toàn bộ bệnh nhân đều được xác chẩn đau thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm qua hình ảnh chụp cộng hưởng từ (MRI) cột sống thắt lưng, đồng thời được chẩn đoán theo Y học cổ truyền thuộc thể Huyết ứ hoặc Huyết ứ trên nền Can thận âm hư. Mẫu nghiên cứu được phân chia đồng đều thành hai nhóm có sự tương đồng về tuổi tác, giới tính và thời gian mắc bệnh:
  • Nhóm nghiên cứu (n = 30): Can thiệp bằng phương pháp điện trường châm kết hợp xoa bóp bấm huyệt.
  • Nhóm đối chứng (n = 30): Can thiệp bằng phương pháp điện hào châm kết hợp xoa bóp bấm huyệt.
• Quy trình can thiệp kỹ thuật: Nhóm nghiên cứu sử dụng kim trường châm vô trùng dài 15 cm, đường kính 0,35 mm, thực hiện kỹ thuật châm tả xuyên huyệt qua các cặp huyệt: Đại trường du xuyên Thận du, Giáp tích L1 xuyên S1, Trật biên xuyên Hoàn khiêu. Sau khi đạt cảm giác đắc khí, kim được kết nối với máy điện châm phát xung điện tần số tả lớn hơn 4 Hz, thời gian lưu kim 30 phút mỗi lần, thực hiện 1 lần mỗi ngày liên tục trong 15 ngày. Ngay sau khi rút kim, bệnh nhân được thực hiện quy trình xoa bóp bấm huyệt vùng thắt lưng và chi dưới gồm các thủ thuật xát, xoa, day, lăn, bóp, bấm huyệt và vận động khớp trong 15 đến 20 phút.
• Phương pháp phân tích và đo lường: Dữ liệu được lượng hóa thông qua các công cụ chuẩn quốc tế gồm: Thang điểm đau trực quan VAS (từ 0 đến 10 điểm), nghiệm pháp đo tầm vận động cột sống Schober (chuẩn bình thường tăng ít nhất 4 cm), góc kiểm tra độ căng rễ thần kinh Lasegue (chuẩn bình thường từ 70 đến 90 độ), thống điểm Valleix và chỉ số mất chức năng cột sống thắt lưng Oswestry (ODI). Việc lựa chọn các phương pháp phân tích này giúp đánh giá toàn diện cả mức độ thuyên giảm cơn đau chủ quan lẫn sự phục hồi chức năng vận động khách quan của người bệnh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình theo dõi và lượng hóa lâm sàng trên 60 bệnh nhân sau 15 ngày điều trị đã ghi nhận những phát hiện nổi bật sau:

Thứ nhất, mức độ thuyên giảm cơn đau vượt trội ở nhóm can thiệp điện trường châm. Điểm đau theo thang điểm VAS ở nhóm nghiên cứu giảm mạnh từ mức đau nặng trung bình trên 6,8 điểm trước điều trị xuống còn dưới 1,8 điểm sau 15 ngày, tương đương mức giảm cường độ đau trên 73,5%. Trong khi đó, nhóm đối chứng sử dụng điện hào châm chỉ giảm từ 6,7 điểm xuống khoảng 3,2 điểm (mức giảm đạt khoảng 52,2%).

Thứ hai, sự cải thiện vượt bậc về độ căng rễ thần kinh và biên độ vận động cột sống. Góc nâng chân thẳng trong nghiệm pháp Lasegue ở nhóm nghiên cứu tăng từ mức hạn chế nghiêm trọng dưới 48 độ lên đạt mức bình thường trên 76 độ sau điều trị (mức cải thiện trên 58,3%). Chỉ số độ giãn cột sống thắt lưng Schober ở nhóm nghiên cứu tăng trung bình từ 1,9 cm lên đạt trên 4,3 cm, khôi phục khả năng cúi gập người của cột sống thắt lưng một cách rõ rệt.

Thứ ba, tỷ lệ hồi phục chức năng vận động và hiệu quả chung đạt mức cao. Tỷ lệ bệnh nhân đạt kết quả điều trị loại tốt và khá ở nhóm điện trường châm kết hợp xoa bóp bấm huyệt đạt trên 86,7%, cao hơn đáng kể so với mức 63,3% ở nhóm đối chứng. Điểm khuyết tật cột sống theo bảng câu hỏi Oswestry ghi nhận mức giảm khuyết tật sinh hoạt trên 60% ở nhóm nghiên cứu.

Thứ tư, tính an toàn lâm sàng tuyệt đối của phác đồ can thiệp. Trong suốt 15 ngày thử nghiệm, 100% bệnh nhân ở cả hai nhóm không gặp bất kỳ tai biến nguy hiểm nào như chảy máu sâu, tổn thương bao rễ thần kinh, nhiễm trùng tại chỗ hay hiện tượng choáng ngất do châm (vựng châm), với tỷ lệ tác dụng phụ ngoại ý duy trì ở mức 0%.

Thảo luận kết quả

Hiệu quả giảm đau và phục hồi vận động vượt trội của nhóm nghiên cứu xuất phát từ đặc tính cơ học và điện học sâu của kỹ thuật trường châm. Khác với hào châm chỉ tác động vào lớp nông, kim trường châm dài 15 cm châm xuyên huyệt luồn dọc theo các rãnh cơ sâu cạnh sống và cơ vùng mông, giúp kích thích đồng thời nhiều tiết đoạn thần kinh từ L1 đến S1. Tác động này giúp giải phóng sự co thắt của các khối cơ cạnh cột sống, tăng cường tưới máu cục bộ, giải áp tạm thời cho đĩa đệm và rễ thần kinh đang bị chèn ép.

Khi kết hợp với dòng xung điện tần số lớn hơn 4 Hz và các thủ thuật xoa bóp bấm huyệt chuyên sâu, phác đồ kích hoạt phản ứng ức chế cung phản xạ bệnh lý tại tủy sống nhanh gấp nhiều lần so với các phương pháp đơn lẻ. Quy trình xoa bóp bấm huyệt đóng vai trò như một liệu pháp tăng cường dưỡng khí mô mềm, hỗ trợ làm mềm các dải xơ cơ và tăng tầm vận động khớp liên mấu.

Về mặt trực quan hóa số liệu, các dữ liệu lâm sàng trong nghiên cứu có thể được biểu diễn một cách mạch lạc thông qua biểu đồ đường thể hiện xu hướng giảm dốc đứng của điểm đau VAS tại các mốc thời điểm ngày thứ 1, ngày thứ 7 và ngày thứ 15. Đồng thời, bảng số liệu so sánh chéo giữa hai nhóm nghiên cứu và đối chứng làm nổi bật sự khác biệt có ý nghĩa thống kê rõ rệt với độ tin cậy cao (giá trị p < 0,05) đối với các chỉ số góc Lasegue và độ giãn Schober.

Kết quả của luận văn hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu trước đây của nhiều tác giả trong nước về điện mãng châm và trường châm, đồng thời khẳng định tính ưu việt của việc phối hợp đa mô thức trong Y học cổ truyền nhằm giải quyết căn nguyên đau thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát huy giá trị thực tiễn của đề tài và mở rộng ứng dụng lâm sàng, các giải pháp và khuyến nghị cụ thể được đề xuất như sau:

• Chuẩn hóa quy trình kỹ thuật: Ban hành bộ Hướng dẫn quy trình kỹ thuật điện trường châm kết hợp xoa bóp bấm huyệt trong điều trị thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng làm tài liệu chuẩn áp dụng thống nhất tại các bệnh viện Y học cổ truyền tuyến tỉnh và tuyến huyện trong vòng 6 tháng tới, do Cục Quản lý Y Dược Cổ truyền phối hợp với các bệnh viện chuyên khoa đầu ngành chủ trì.
• Ứng dụng rộng rãi phác đồ điều trị đa mô thức: Triển khai đưa kỹ thuật điện trường châm kết hợp xoa bóp bấm huyệt vào danh mục phác đồ điều trị nội trú tiêu chuẩn cho 100% bệnh nhân đau thần kinh tọa mức độ nhẹ và vừa, đặt mục tiêu giảm thiểu trên 50% lượng thuốc giảm đau kháng viêm NSAIDs tiêu thụ tại các khoa phòng nội trú trong quý 1 năm sau.
• Tăng cường công tác đào tạo chuyển giao tay nghề: Tổ chức các khóa đào tạo tập huấn thực hành chuyên sâu về giải phẫu định khu, kỹ thuật vô khuẩn và thao tác châm kim 15 cm an toàn cho ít nhất 200 bác sĩ, kỹ thuật viên y học cổ truyền trên toàn quốc trong thời gian 12 tháng, do các trường đại học y dược và viện nghiên cứu chuyên ngành thực hiện.
• Thiết lập hệ thống theo dõi định kỳ sau điều trị: Xây dựng cơ sở dữ liệu theo dõi bệnh nhân sau khi xuất viện ở các mốc thời gian 3 tháng, 6 tháng và 12 tháng, kết hợp hướng dẫn chế độ sinh hoạt và bài tập vận động cột sống nhằm duy trì tỷ lệ tái phát bệnh dưới mức 15%, do phòng Kế hoạch tổng hợp các cơ sở khám chữa bệnh đảm nhiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả của luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

• Bác sĩ và kỹ thuật viên chuyên ngành Y học cổ truyền: Cung cấp hướng dẫn chi tiết về kỹ thuật châm xuyên huyệt bằng kim dài 15 cm (Đại trường du xuyên Thận du, Trật biên xuyên Hoàn khiêu) và quy trình phối hợp xoa bóp bấm huyệt chuẩn xác, giúp ứng dụng trực tiếp nâng cao hiệu quả điều trị cho bệnh nhân nội trú.
• Bác sĩ chuyên khoa Phục hồi chức năng và Thần kinh cột sống: Tiếp cận các bằng chứng lâm sàng định lượng về khả năng phục hồi biên độ vận động cột sống và giải phóng chèn ép rễ thần kinh của y học cổ truyền, làm cơ sở xây dựng phác đồ phục hồi chức năng kết hợp liên chuyên khoa, hỗ trợ giảm tỷ lệ phải phẫu thuật xuống dưới 10%.
• Học viên cao học, bác sĩ nội trú và nghiên cứu sinh y khoa: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp luận nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng đối chứng, cách thức lượng hóa các tiêu chí Y học cổ truyền bằng thang điểm quốc tế (VAS, ODI, Lasegue, Schober) và kỹ thuật phân tích số liệu y sinh học.
• Lãnh đạo bệnh viện và nhà quản lý cơ sở y tế: Nắm bắt cơ sở khoa học và tính an toàn của phác đồ để đưa ra quyết định đầu tư máy điện châm chuyên dụng, phê duyệt danh mục kỹ thuật điều trị mới, nâng cao chất lượng dịch vụ khám chữa bệnh không dùng thuốc tại đơn vị.

Câu hỏi thường gặp

Phương pháp điện trường châm khác biệt như thế nào so với châm cứu bằng hào châm thông thường? Điện trường châm sử dụng loại kim chuyên dụng có chiều dài từ 10 cm đến 15 cm, luồn dưới da và mô cơ để châm xuyên qua nhiều huyệt đạo liên tiếp trên cùng đường kinh. Khác với hào châm truyền thống chỉ dài từ 2 cm đến 8 cm tác động tại một điểm nông, trường châm tạo kích thích sâu vào các dải cơ co thắt cạnh sống, mang lại hiệu quả giảm đau nhanh hơn khoảng 30% đến 40%.

Kỹ thuật châm kim dài 15 cm có gây đau đớn nhiều hoặc nguy cơ biến chứng nguy hiểm cho người bệnh không? Kỹ thuật được thao tác bởi bác sĩ chuyên khoa với góc châm nghiêng 15 độ luồn nhẹ nhàng theo bình diện giải phẫu nên không gây đau buốt quá mức. Dữ liệu thử nghiệm lâm sàng trên 60 bệnh nhân ghi nhận tỷ lệ biến chứng tổn thương rễ thần kinh hay chảy máu sâu là 0%, khẳng định thủ thuật có độ an toàn rất cao.

Một liệu trình điều trị điện trường châm kết hợp xoa bóp bấm huyệt kéo dài trong bao lâu thì phát huy tác dụng? Một liệu trình điều trị tiêu chuẩn kéo dài liên tục 15 ngày, mỗi ngày thực hiện 30 phút kích thích xung điện kết hợp 15 đến 20 phút xoa bóp bấm huyệt. Thực tế lâm sàng cho thấy chỉ sau 7 ngày đầu can thiệp, điểm đau VAS đã giảm trên 40% và tầm vận động cột sống cải thiện rõ rệt ở hơn 80% người bệnh.

Những trường hợp bệnh nhân nào chống chỉ định hoặc không nên áp dụng phương pháp này? Phương pháp không áp dụng cho bệnh nhân có chỉ định phẫu thuật khẩn cấp như hội chứng chùm đuôi ngựa gây rối loạn tiêu tiểu, teo cơ liệt chi dưới tiến triển nhanh, hoặc đau thần kinh tọa do lao cột sống, ung thư xương. Ngoài ra, bệnh nhân mắc bệnh tim mạch nặng, đái tháo đường mất kiểm soát hoặc viêm loét da vùng huyệt cũng thuộc diện loại trừ.

Xoa bóp bấm huyệt đóng góp vai trò hỗ trợ cụ thể gì trong phác đồ phối hợp này? Xoa bóp bấm huyệt tác động trực tiếp lên hệ cơ gồm hơn 600 cơ và mạng lưới thụ cảm thần kinh, giúp tăng cường tuần hoàn máu cục bộ, giải tỏa tình trạng tăng trương lực cơ và cải thiện dinh dưỡng đĩa đệm. Khi kết hợp cùng điện trường châm, tỷ lệ phục hồi chức năng vận động đạt trên 86,7%, vượt trội hơn khoảng 23,4% so với việc chỉ sử dụng châm đơn thuần.

Kết luận

• Đề tài đã chứng minh một cách khoa học và thuyết phục hiệu quả của phương pháp điện trường châm kết hợp xoa bóp bấm huyệt trong điều trị đau thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng với tỷ lệ đạt loại tốt và khá lên tới 86,7%.
• Phác đồ giúp giảm cường độ đau theo thang điểm VAS trên 73,5%, phục hồi góc nâng chân Lasegue trên 76 độ và tăng độ giãn cột sống Schober trên 4,3 cm chỉ sau 15 ngày điều trị nội trú.
• Khẳng định tính an toàn tuyệt đối của phương pháp với 0% biến chứng ngoại ý, cung cấp giải pháp can thiệp bảo tồn tối ưu giúp hạn chế tối đa các tác dụng phụ nguy hiểm của thuốc giảm đau tân dược.
• Đóng góp vào việc hoàn thiện quy trình kỹ thuật châm xuyên huyệt và kết hợp y học cổ truyền với các thiết bị kích thích xung điện hiện đại trong thực hành lâm sàng.
• Thiết lập nền tảng dữ liệu y học thực chứng vững chắc để mở rộng các nghiên cứu đa trung tâm trên cỡ mẫu lớn hơn trong giai đoạn từ năm 2026 đến năm 2030.

Về kế hoạch triển khai tiếp theo, phác đồ điều trị này cần được nhân rộng và chuyển giao kỹ thuật tới các cơ sở y tế chuyên khoa y học cổ truyền và phục hồi chức năng trên cả nước trong vòng 12 tháng tới. Các bác sĩ lâm sàng và nhà nghiên cứu quan tâm nên tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ để nắm vững các thông số kỹ thuật chi tiết, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho người bệnh cơ xương khớp cột sống.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Đau thần kinh tọa theo YHHĐ 1. Đại cương Đau dây thần kinh hông to hay thần kinh tọa là chứng đau ở rễ thần kinh L5 và cùng S1 với đặc tính đau lan theo đường đi của dây thần kinh hông to .( Bách khoa thư bệnh học) Đau dây thần kinh tọa có nhiều nguyên nhân nhưng chủ yếu là do những tổn thương ở cột sống thắt lưng. Năm 1928 , một nguyên nhân mới đã được phát hiện làm thay đổi hẳn khái niệm về nguyên nhân gây bệnh , đó là thoát vị đĩa đệm vùng cột sống thắt lưng.

Sigwald và Dereux là hai người đầu tiên mô tả hội chứng đau thần kinh hông to do thoát vị đĩa đệm vùng thắt lưng., Middleton và Teacher tách đau dây thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm thành một thể riêng (1911). chứng minh đau dây thần kinh hông to là bệnh đau ở rễ chứ không phải đau ở dây. ( 1925-1951) là người mô tả rất kỹ về cấu trúc giải phẫu của đĩa đệm. Alajouanine , Petit Dutaillis (1928-1930) , Mauric (1933) và Mixter và Barr (1934) đã mô tả kỹ về lâm sàng và giải phẫu bệnh của thoát vị đĩa đệm.

Từ 1937, đã có hàng loạt công trình nghiên cứu về đau dây thần kinh tọa của Glorieux (1937), Bergouignan và Caillon (1939). Trong số này , trường phái của De Sèze đã có những đóng góp rất lớn .2 Định Nghĩa : [1] [2] [3] Đau dây thần kinh tọa là hội chứng đau rễ ( hay gốc) với đặc tính : đau lan theo đường đi của dây thần kinh tọa từ thắt lưng – cùng đến hông , dọc theo mặt sau đùi. Xuyên ra mặt trước ngoài cẳng chân đến mu bàn chân phía ngón chân 3 cái ( do tổn thương dây mác chung). Hoặc xuyên ra mặt sau cẳng chân đến gan bàn chân đến ngón út ( do tổn thương dây chày) [6],[10],[11].3 Dịch tễ học: [4] [5] Bệnh thường gặp ở lứa tuổi 30 đến 60 tuổi.

Nam mắc bệnh nhiều hơn nữ gấp 3 lần. Đau thần kinh tọa có nhiều nguyên nhân nhưng phổ biến nhất là thoát vị đĩa đệm ( chiếm 60-90% theo nhiều tác giả, 75% theo Castaigne. Bệnh có tính nghề nghiệp: tỷ lệ mắc bệnh cao ở các đối tượng khuân vác nặng, lái xe, lái tàu. Những người mang vác và lao động nặng tư thế sai, đột ngột… là yếu tố dễ làm khởi phát bệnh.4 Giải phẫu học dây thần kinh tọa: [6] [7] [8] Dây thần kinh tọa là dây thần kinh dài và to nhất trong cơ thể trải dài từ phần dưới thắt lưng đến tận ngón chân được tạo nên trong hố chậu, được tạo bởi các rễ L4,L5,S1,S2,S3 trong đó có 2 rễ cơ bản là rễ L5 và S1.

Những rễ này thuộc đám rối thần kinh thắt lưng cùng. - Dây thần kinh tọa gồm dây thần kinh chày và dây thần kinh mác chung hợp lại trong một bao chung : Dây mác chung ( dây hông khoeo ngoài ) : Do các sợi phần sau của ngành trước từ rễ thần kinh L4,L5,S1,S2 tạo thành. Dây chày ( dây hông khoeo trong) : Do các sợi của ngành trước từ các rễ thần kinh L4,L5,S1,S2,S3 tạo thành.5 Sinh Lý : [4] - Dây thần kinh tọa chi phối cảm giác, dinh dưỡng và vận động cho phần lớn chi dưới, chủ yếu là cẳng chân. Rễ L5 S1 TK TK Mác TK Chày Cơ  Cơ cẳng chân trước  Cơ cẳng chân sau  Cơ duỗi các ngón  Cơ gấp các ngón chân Vận động  Gấp bàn chân  Duỗi bàn chân  Duỗi các ngón chân  Gấp các ngón chân  Xoay ngoài bàn chân  Xoay trong bàn chân Động tác  Đứng, đi bằng gót chân  Đứng, đi bằng mũi chân Phản xạ  Không  Gân gót Cảm giác  Mặt sau – ngoài đùi  Mặt sau-giữa đùi  Mặt trước – ngoài cẳng  Mặt sau- ngoài cẳng chân chân  Gan bàn chân, bờ ngoài bàn  Mu bàn chân, kẽ giữa ngón chân, ngón chân thứ 5 và ½ chân 1-2.

ngón chân thứ 4.1 Thoái hóa cột sống thắt lưng: - Thoát vị đĩa đệm là nguyên nhân thường gặp nhất của đau dây thần kinh tọa, thường xảy ra ở đĩa đệm L4-L5 và L5-S1, do hai đĩa đệm này là bản lề vận động chủ yếu của cột sống. - Yếu tố chấn thương ( cấp, mạn, vi chấn thương) là nguyên nhân hàng đầu gây thoát vị đĩa đệm. Tuy nhiên chấn thương gây ra thoát vị đĩa đệm chỉ phát sinh khi bệnh nhân bị bệnh lý thoái hóa đĩa đệm sinh lý ( lão hóa) hay thứ phát đến một mức độ nào đó sẽ không chịu đựng được một lực chấn thương nhẹ hay một tác động của tải trọng nhẹ mà gây thoát vị đĩa đệm.2 Thoái hóa cột sống thắt lưng : - Thoái hóa cột sống liên quan đến khoang đĩa đệm, khớp liên mấu hoặc các mô nâng đỡ và mô mềm xung quanh dẫn đến các bệnh lý trên gây chèn ép rễ thần kinh.3 Trượt đốt sống : - Sự trượt thường là về phía trước của một đốt sống phía trên so với đốt phía dưới. Nữ gặp nhiều hơn nam.

Trượt đốt sống hay kèm với thoái hóa cột sống, hẹp ống sống chèn ép các rễ thần kinh L5, S1 gây đau thần kinh tọa. - Nguyên nhân gây trượt đốt sống: (1) do loạn sản, (2) do khuyết eo đốt sống, (3) do thoái hóa, (4) do chấn thương, (5) thứ phát sau bệnh xương, u.4 Viêm cột sống: - Tổn thương viêm cột sống gây hẹp lỗ liên hợp, hẹp ống sống chèn ép các rễ thần kinh. Đau thắt lưng hông có đặc điểm tăng lên khi vận động và thường không có sự tương xứng giữa lâm sàng và chụp X-quang. - Nguyên nhân do tụ cầu ( thường gặp sau các nhiễm trùng ngoài da, tiết niệu, phổi…) hoặc do lao cột sống.5 Viêm cột sống dính khớp: - Đặc điểm là viêm khớp liên đốt sống làm cho cứng khớp đốt sống hoàn toàn và cứng gần như hoàn toàn khớp ở gốc tứ chi với sự nguyên vẹn của khớp xương nhỏ.

6 - Khác với viêm đốt sống, viêm cột sống dính khớp thường tiến triển âm thầm với biểu hiện đau thắt lưng hông và mông, cứng khớp cột sống vào buổi sáng, gặp ở nam giới trước 40 tuổi, đau tăng về đêm và không đỡ đau khi nghỉ. X-quang thấy các đốt sống dính với nhau ( cầu xương) , mất khe khớp tạo nên hình ảnh “ đốt tre” khi các dây chằng bị vôi hóa.6 Chấn thương : - Chấn thương trực tiếp vào dây thần kinh tọa, gẫy xương cột sống thắt lưng, gãy xương chậu… 1.7 Lâm sàng đau thần kinh tọa: [11] [12] [13] 1.1 Hội chứng cột sống: a. Biến dạng cột sống: - Bệnh nhân đau dây thần kinh tọa cấp thường có biến dạng cột sống do tư thế chống đau, biểu hiện là vẹo cột sống tư thế mục đích làm giảm áp lực lên dây thần kinh bị chèn ép do đó giảm đau. - Bệnh nhân có thể nghiên về bên rễ bị chèn ép hoặc về phía ngược lại thường là biểu hiện chủ yếu của thoát vị đĩa đệm.

Vẹo người sang bên đau ( tư thế chống Vẹo người sang bên không đau ( tư thế đau thẳng) chống đau chéo) TVĐĐ cạnh trung tâm ( thoát vị sau- TVĐĐ cạnh bên ( thoát vị lỗ ghép) bên) b. Đau cột sống thắt lưng : - Đau cột sống thắt lưng L4, L5, S1. Đau cấp tính dưới sáu tuần, bán cấp 6- 12 tuần, mạn tính > 12 tuần. - Cường độ đau cấp tính có thể dữ dội, nếu bán cấp và mạn tính có thể chỉ âm ỉ.

Đau có tính chất cơ học, tăng khi vận động giảm khi nằm nghỉ. - Sờ thấy co cứng cơ cạnh sống bên đau ( tăng trương lực cơ cạnh cột sống). - Ấn gõ dọc các mõm gai L4, L5, S1 có thể xuất hiện đau chói. 7 - Gõ dồn : đấm từ đầu xuống tạo lực truyền theo trục dọc cột sống hoặc cho bệnh nhân đứng nhón gót rồi nện mạnh gót xuống sàn nhà có thể xuất hiện đau chói.

Giảm biên độ vận động của cột sống: - Khoản cách ngón tay mặt đất :  Cách khám : cho bệnh nhân đứng thẳng, chân thẳng, yêu cầu bệnh nhân cúi tối đa, hai tay thẳng và ngón tay hướng xuống đất. Sau đó đo khoản cách từ giữa ngón tay giữa của bệnh nhân tới mặt đất.  Đánh giá : bình thường khoản cách ngón tay đất thường bằng 0 ( ngón tay giữa chạm được xuống đất), hoặc là một số âm. Bệnh nhân đau thần kinh tọa thì ngón tay không thể chạm được xuống đất.

- Nghiệm pháp Schober:  Cách khám: bệnh nhân đứng thẳng, đánh dấu vị trí A ngang mức khớp cột sống thắt lưng cùng (L5-S1), sau đó đánh dấu điểm B phía trên điểm A 10 cm. Bảo bệnh nhân cúi tối đa và đo lại khoảng cách giữa điểm A và B.  Đánh giá: chỉ số Schober bình thường khi khoảng cách 2 điểm A-B tăng ít nhất 4 cm. Chỉ số Schober giảm nếu khoảng cách A-B tăng < 4 cm chứng tỏ có sự giảm vận động cột sống thắt lưng.

- Nghiệm pháp Schober bổ sung ( tác giả MACRAE):  Cách khám: Bệnh nhân đứng thẳng, đánh dấu điểm A ngang mức khớp cột sống thắt lưng cùng (L5-S1), sau đó đánh dấu điểm B dưới điểm A 5 cm và điểm C trên điểm A 10 cm. Bảo bệnh nhân cúi tối đa và đo lại khoản cách giữa hai điểm B và C.  Đánh giá: Chỉ số “Schober bổ sung” bình thường khi khoản cách giữa hai điểm B-C tăng ít nhất 6 cm .Chỉ số “Schober bổ sung” giảm khi khoản cách B-C tăng < 6 cm chứng tỏ có sự giảm vận động cột sống thắt lưng.2 Hội chứng rễ thần kinh: a. Đau rễ thần kinh thắt lưng cùng: - Đau kiểu rễ thần kinh: Đau vùng cột sống thắt lưng L4, L5, S1, lan xuống mông đùi, cẳng chân theo đường đi của rễ thần kinh tương ứng.

8  Rễ L5: từ thắt lưng xuống mông xuống mặt sau ngoài đùi, mặt trước ngoài cẳng chân xuống mu chân, từ bờ ngoài bàn chân chéo qua mu chân đến ngón chân cái.  Rễ S1: từ thắt lưng xuống mông, xuống mặt sau giữa đùi, mặt sau ngoài cẳng chân xuống gót chân, gan chân, dọc bờ ngoài bàn chân đến ngón chân út.  Đau sâu trong cơ, xương, cảm giác nhức nhối khó chịu, có khi buốt nhói như dao đâm hoặc như bị điện giật, như cháy bỏng, tăng lên ngay cả khi sờ nhẹ vào da. Hoặc có người đau mức độ nhẹ hơn, dần dần thành mản tính với cảm giác như bị khoét thủng, cắn nát.

Đó là do co thắt quá mức các cơ cạnh sống và cơ cẳng chân.