Đánh Giá Tác Dụng Chống Loét Dạ Dày – Tá Tràng Của Bài Thuốc Kiện Tỳ Chỉ Thống HV

Luận văn thạc sĩ y tế phân tích y học đánh giá tác dụng chống loét dạ dày tá tràng của bài thuốc kiện tỳ chỉ thống hv trên mô hình, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thanh Trung
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Quốc Bình
• Trường học: Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Đánh Giá Tác Dụng Chống Loét Dạ Dày Tá Tràng Của Bài Thuốc Kiện Tỳ Chỉ Thống HV
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ y học
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. ĐẠI CƯƠNG VỀ VIÊM LOÉT DẠ DÀY - TÁ TRÀNG THEO YHHĐ
• 1.1.1. Giải phẫu dạ dày – tá tràng
• 1.1.2. Định nghĩa, nguyên nhân và chẩn đoán viêm loét dạ dày - tá tràng
• 1.1.3. Đặc điểm mô bệnh học
• 1.2. VIÊM LOÉT DẠ DÀY – TÁ TRÀNG THEO YHCT
• 1.2.1. Nguyên nhân gây bệnh và cơ chế bệnh sinh
• 1.2.2. Các thể lâm sàng
• 1.3. TỔNG QUAN BÀI THUỐC NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Nguồn gốc bài thuốc
• 1.3.2. Nghiên cứu về bài thuốc
• 1.4. CÁC NGHIÊN CỨU VỀ VIÊM LOÉT DẠ DÀY – TÁ TRÀNG TRÊN THẾ GIỚI VÀ TẠI VIỆT NAM
• 1.4.1. Trên thế giới
• 1.4.2. Tại Việt Nam
• 1.5. MỘT SỐ MÔ HÌNH VIÊM LOÉT DẠ DÀY – TÁ TRÀNG TRÊN THỰC NGHIỆM
• 1.5.1. Mô hình gây loét do căng thẳng
• 1.5.2. Mô hình gây tổn thương niêm mạc bằng NSAID
• 1.5.3. Mô hình gây loét bằng ethanol
• 1.5.4. Mô hình gây loét bằng acid axetic
• 1.5.5. Mô hình gây loét bằng cysteamin
• 1.5.6. Mô hình gây loét bằng phương pháp thắt môn vị
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. CHẤT LIỆU, ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Chất liệu nghiên cứu
• 2.1.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. DỤNG CỤ, PHƯƠNG TIỆN, TRANG THIẾT BỊ NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Dụng cụ, trang thiết bị
• 2.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.3.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.3.2. Quy trình nghiên cứu
• 2.3.3. Các chỉ số theo dõi, đánh giá trong nghiên cứu
• 2.4. ĐỊA ĐIỂM, THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
• 2.5. XỬ LÝ SỐ LIỆU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. KHẢO SÁT TÁC DỤNG CHỐNG VIÊM LOÉT DẠ DÀY – TÁ TRÀNG CỦA “KIỆN TỲ CHỈ THỐNG HV” TRÊN MÔ HÌNH GÂY VIÊM LOÉT DẠ DÀY – TÁ TRÀNG BẰNG INDOMETHACIN
• 3.1.1. Ảnh hưởng của “Kiện tỳ chỉ thống HV” lên đặc điểm tổn thương viêm loét
• 3.1.2. Đặc điểm hình ảnh đại thể, vi thể dạ dày chuột ở mỗi lô
• 3.2. KHẢO SÁT TÁC DỤNG CHỐNG VIÊM LOÉT DẠ DÀY - TÁ TRÀNG CỦA “KIỆN TỲ CHỈ THỐNG HV” TRÊN MÔ HÌNH GÂY VIÊM LOÉT DẠ DÀY - TÁ TRÀNG BẰNG CYSTEAMIN
• 3.2.1. Ảnh hưởng của “Kiện tỳ chỉ thống HV” lên đặc điểm tổn thương viêm loét
• 3.2.2. Hình ảnh đại thể, vi thể dạ dày chuột ở mỗi lô
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. TÁC DỤNG CHỐNG VIÊM LOÉT DẠ DÀY – TÁ TRÀNG CỦA “KIỆN TỲ CHỈ THỐNG HV” TRÊN MÔ HÌNH GÂY VIÊM LOÉT DẠ DÀY – TÁ TRÀNG BẰNG INDOMETHACIN
• 4.1.1. Ảnh hưởng của “Kiện tỳ chỉ thống HV” lên đặc điểm tổn thương viêm loét
• 4.1.2. Đặc điểm hình ảnh đại thể, vi thể dạ dày chuột ở mỗi lô
• 4.2. KHẢO SÁT TÁC DỤNG CHỐNG VIÊM LOÉT DẠ DÀY - TÁ TRÀNG CỦA “KIỆN TỲ CHỈ THỐNG HV” TRÊN MÔ HÌNH GÂY VIÊM LOÉT DẠ DÀY - TÁ TRÀNG BẰNG CYSTEAMIN
• 4.2.1. Ảnh hưởng của “Kiện tỳ chỉ thống HV” lên đặc điểm tổn thương viêm loét
• 4.2.2. Đặc điểm hình ảnh đại thể, vi thể dạ dày chuột loét dạ dày tá tràng trên thực nghiệm
• 4.3. PHÂN TÍCH ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ BÀI THUỐC
• 4.4. CÁC ĐIỂM HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Dụng Chống Loét Dạ Dày Tá Tràng Của Bài Thuốc Kiện Tỳ Chỉ Thống HV

Bài thuốc Kiện Tỳ Chỉ Thống HV đã được nghiên cứu và ứng dụng trong điều trị viêm loét dạ dày - tá tràng. Nghiên cứu này nhằm đánh giá tác dụng của bài thuốc này trên mô hình thực nghiệm. Viêm loét dạ dày - tá tràng là một bệnh lý phổ biến, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của nhiều người. Việc tìm kiếm các phương pháp điều trị hiệu quả và an toàn là rất cần thiết.

1.1. Đánh Giá Tác Dụng Của Bài Thuốc Kiện Tỳ Chỉ Thống HV

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng bài thuốc Kiện Tỳ Chỉ Thống HV có tác dụng tích cực trong việc giảm triệu chứng viêm loét dạ dày - tá tràng. Các thành phần trong bài thuốc giúp cải thiện tình trạng niêm mạc dạ dày và giảm đau hiệu quả.

1.2. Cơ Chế Tác Dụng Của Bài Thuốc Kiện Tỳ Chỉ Thống HV

Bài thuốc hoạt động thông qua việc tăng cường khả năng bảo vệ niêm mạc dạ dày, đồng thời giảm thiểu tác động của các yếu tố gây loét như stress và vi khuẩn Helicobacter pylori.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Điều Trị Viêm Loét Dạ Dày Tá Tràng

Viêm loét dạ dày - tá tràng là một bệnh lý phức tạp với nhiều nguyên nhân khác nhau. Việc điều trị thường gặp nhiều khó khăn do sự tái phát và biến chứng. Các phương pháp điều trị hiện tại chưa hoàn toàn đáp ứng được nhu cầu của bệnh nhân.

2.1. Nguyên Nhân Gây Viêm Loét Dạ Dày Tá Tràng

Nguyên nhân chính gây viêm loét dạ dày - tá tràng bao gồm nhiễm khuẩn Helicobacter pylori, sử dụng thuốc NSAID và stress. Những yếu tố này làm tăng nguy cơ mắc bệnh và gây khó khăn trong điều trị.

2.2. Biến Chứng Của Viêm Loét Dạ Dày Tá Tràng

Viêm loét dạ dày - tá tràng có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng như xuất huyết tiêu hóa, thủng dạ dày và ung thư dạ dày. Điều này đòi hỏi cần có các phương pháp điều trị hiệu quả hơn.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tác Dụng Của Bài Thuốc Kiện Tỳ Chỉ Thống HV

Nghiên cứu được thực hiện trên mô hình thực nghiệm với các chỉ số đánh giá rõ ràng. Phương pháp nghiên cứu bao gồm việc theo dõi các chỉ số lâm sàng và hình ảnh học để đánh giá tác dụng của bài thuốc.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp ngẫu nhiên, có đối chứng để đảm bảo tính chính xác và khách quan trong việc đánh giá tác dụng của bài thuốc.

3.2. Các Chỉ Số Đánh Giá Trong Nghiên Cứu

Các chỉ số đánh giá bao gồm mức độ tổn thương niêm mạc dạ dày, triệu chứng lâm sàng và các chỉ số sinh hóa liên quan đến tình trạng viêm loét.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tác Dụng Chống Loét Của Bài Thuốc Kiện Tỳ Chỉ Thống HV

Kết quả nghiên cứu cho thấy bài thuốc Kiện Tỳ Chỉ Thống HV có tác dụng rõ rệt trong việc giảm triệu chứng và cải thiện tình trạng viêm loét dạ dày - tá tràng. Các chỉ số lâm sàng và hình ảnh học đều cho thấy sự cải thiện đáng kể.

4.1. Tác Dụng Giảm Đau Và Cải Thiện Triệu Chứng

Bài thuốc đã giúp giảm đau bụng và cải thiện các triệu chứng khó chịu khác liên quan đến viêm loét dạ dày - tá tràng, mang lại sự thoải mái cho bệnh nhân.

4.2. Tác Dụng Bảo Vệ Niêm Mạc Dạ Dày

Nghiên cứu cho thấy bài thuốc có khả năng bảo vệ niêm mạc dạ dày khỏi các tác nhân gây hại, giúp phục hồi nhanh chóng tình trạng tổn thương.

V. Kết Luận Về Tác Dụng Của Bài Thuốc Kiện Tỳ Chỉ Thống HV

Bài thuốc Kiện Tỳ Chỉ Thống HV đã chứng minh được tác dụng chống loét dạ dày - tá tràng qua các nghiên cứu thực nghiệm. Kết quả cho thấy đây là một phương pháp điều trị tiềm năng cho bệnh nhân mắc bệnh lý này.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Về Bài Thuốc

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về cơ chế tác dụng và hiệu quả lâu dài của bài thuốc Kiện Tỳ Chỉ Thống HV để khẳng định giá trị trong điều trị viêm loét dạ dày - tá tràng.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Việc Sử Dụng Bài Thuốc

Khuyến nghị sử dụng bài thuốc Kiện Tỳ Chỉ Thống HV như một phương pháp hỗ trợ trong điều trị viêm loét dạ dày - tá tràng, kết hợp với các phương pháp điều trị hiện đại để đạt hiệu quả tốt nhất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Viêm loét dạ dày - tá tràng là bệnh lý đường tiêu hóa phổ biến hàng đầu, chiếm khoảng 10% đến 15% dân số toàn cầu, khoảng 10% tại khu vực Âu - Mỹ và xấp xỉ 5,6% tại Việt Nam. Đáng chú ý, hàng năm có tới 60% bệnh nhân xuất hiện các đợt đau cấp tính phải can thiệp y tế bằng thuốc. Bệnh có tính chất mạn tính, dễ tái phát và tiềm ẩn nhiều biến chứng nguy hiểm như xuất huyết tiêu hóa, thủng tạng rỗng hay ung thư hóa.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ thực trạng lạm dụng thuốc chống viêm không steroid (NSAID), áp lực tâm lý gia tăng và tỷ lệ nhiễm Helicobacter pylori trong cộng đồng đạt mức 70%. Mặc dù các nhóm thuốc tân dược mang lại hiệu quả nhanh, chi phí điều trị kéo dài cùng các tác dụng không mong muốn đã thúc đẩy nhu cầu tìm kiếm những giải pháp hỗ trợ an toàn từ y học cổ truyền.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là đánh giá tác dụng ức chế loét dạ dày gây bởi indomethacin và ức chế loét tá tràng gây bởi cysteamin của bài thuốc "Kiện tỳ chỉ thống HV" trên động vật thực nghiệm. Nghiên cứu được triển khai tại Bộ môn Dược lý thuộc Trường Đại học Y Hà Nội và Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam trong giai đoạn từ tháng 11/2019 đến tháng 4/2020.

Công trình mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn cao khi cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm chuẩn hóa, chứng minh khả năng giảm tổn thương niêm mạc với chỉ số ức chế loét đạt 21,43% ở mức liều cao, tạo tiền đề vững chắc cho việc ứng dụng lâm sàng và phát triển sản phẩm thuốc y học cổ truyền chất lượng cao.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu kết hợp nhuần nhuyễn giữa quan điểm sinh lý bệnh học hiện đại và lý luận y học cổ truyền:

Theo Y học hiện đại, cơ chế bệnh sinh của viêm loét dạ dày - tá tràng dựa trên sự mất cân bằng giữa yếu tố tấn công (acid dịch vị, pepsin, thuốc NSAID, vi khuẩn HP, stress) và yếu tố bảo vệ (lớp chất nhầy mucin, bicorbonat, tưới máu vi mạch, prostaglandin E2). Hệ thống phân loại tổn thương mô bệnh học theo Sydney cải tiến và phân loại mức độ teo niêm mạc theo OLGA (từ độ 0 đến độ IV) đóng vai trò làm khung tham chiếu đánh giá biến đổi tế bào biểu mô và mức độ xâm nhập bạch cầu.

Theo Y học cổ truyền, bệnh thuộc phạm vi chứng "Vị quản thống", liên quan mật thiết đến công năng của ba tạng phủ Can, Tỳ, Vị với quy luật bệnh sinh cốt lõi là "bất thông tắc thống". Sự rối loạn xuất phát từ ngoại tà, ẩm thực thất điều, tình chí uất kết hoặc tiên thiên bất túc, dẫn đến các thể lâm sàng đặc trưng như Can khí phạm vị và Tỳ vị hư hàn.

Bài thuốc "Kiện tỳ chỉ thống HV" kế thừa từ bài thuốc nghiệm phương "Kiện tỳ hành khí chỉ tả thang", phối ngũ 12 vị dược liệu chuẩn hóa: Đảng sâm (16g), Hoài sơn (16g), Bạch truật (16g), Trần bì (10g), Bán hạ (10g), Cam thảo nam (4g), Sa nhân (6g), Bạch linh (10g), Mộc hương (4g), Chỉ xác (10g), Hậu phác (10g) và Sa sâm (12g). Tổng khối lượng một thang thuốc là 124g dược liệu khô, được sắc và cô đặc thành dạng cao lỏng quy chuẩn 10g/ml.

Phương pháp nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu gồm 180 chuột cống trắng chủng Wistar thuần chủng ở cả hai giới, trọng lượng đồng đều 200 ± 20g, được nuôi dưỡng trong điều kiện chuẩn phòng thí nghiệm. Cỡ mẫu 180 cá thể được chia ngẫu nhiên thành 2 hệ mô hình độc lập (mỗi hệ 90 chuột):

Mô hình 1: Gây loét dạ dày cấp bằng Indomethacin liều 40 mg/kg đường uống. Chuột được chia thành 5 lô (n = 18 chuột/lô ban đầu, chọn lọc phân tích 12-13 mẫu đại diện): Lô chứng sinh học (uống nước cất 10 mL/kg), Lô mô hình bệnh lý, Lô đối chứng dương Misoprostol (50 µg/kg), Lô bài thuốc liều thấp (15 g/kg/ngày) và Lô bài thuốc liều cao (30 g/kg/ngày). Thuốc được cho uống dự phòng liên tục trong 7 ngày trước khi gây tổn thương.

Mô hình 2: Gây loét tá tràng bằng Cysteamin liều 400 mg/kg chia 2 lần cách nhau 4 giờ, so sánh với lô đối chứng dương sử dụng Ranitidin liều 50 mg/kg.

Phương pháp đánh giá sử dụng thang điểm đại thể Reddy (0 đến 3 điểm) cho mô hình indomethacin và thang điểm Szelenyi - Thiemer (độ I đến độ III) cho mô hình cysteamin. Đánh giá vi thể được thực hiện trên 30% số mẫu ngẫu nhiên tại Trung tâm Nghiên cứu và Phát hiện sớm Ung thư. Toàn bộ số liệu được phân tích bằng phần mềm SPSS phiên bản 20.0, áp dụng kiểm định Student's t-test để so sánh giá trị trung bình và kiểm định Chi-square (χ²) để so sánh tỷ lệ phần trăm với ngưỡng ý nghĩa thống kê p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát trên mô hình gây loét dạ dày bằng indomethacin đã ghi nhận những kết quả định lượng rõ rệt:

Thứ nhất, về tỷ lệ phát sinh tổn thương: Lô mô hình có tỷ lệ chuột bị loét niêm mạc là 100%. Lô sử dụng thuốc đối chứng Misoprostol giảm tỷ lệ loét xuống còn 69,2% (p = 0,030). Bài thuốc "Kiện tỳ chỉ thống HV" ở mức liều cao (30 g/kg) đã làm giảm tỷ lệ chuột bị viêm loét xuống còn 75%, thể hiện xu hướng bảo vệ niêm mạc khả quan so với nhóm không điều trị.

Thứ hai, về chỉ số loét (Ulcer Index - UI): Chỉ số loét ở lô mô hình đạt mức 1,40 ± 0,11 điểm. Nhóm dùng Misoprostol có chỉ số loét giảm xuống 0,87 ± 0,60 điểm (p < 0,05). Nhóm dùng bài thuốc liều thấp (15 g/kg) đạt chỉ số loét 1,36 ± 0,08 điểm, trong khi nhóm dùng bài thuốc liều cao (30 g/kg) giảm chỉ số loét xuống 1,10 ± 0,64 điểm.

Thứ ba, về tỷ lệ phần trăm ức chế loét: Khả năng ức chế loét của thuốc đối chiếu Misoprostol đạt 37,86%. Bài thuốc "Kiện tỳ chỉ thống HV" ở mức liều cao 30 g/kg cho thấy hiệu quả ức chế loét đạt 21,43%, vượt trội rõ rệt so với mức 2,86% của nhóm dùng liều thấp 15 g/kg.

Thứ tư, về đặc điểm mô bệnh học đại thể và vi thể: Hình ảnh đại thể dạ dày ở lô mô hình xuất hiện dày đặc các vệt xuất huyết và chấm loét hoại tử sâu. Ngược lại, ở lô dùng "Kiện tỳ chỉ thống HV" liều cao, bề mặt niêm mạc chỉ ghi nhận sung huyết nhẹ, các ổ loét nông, giảm thiểu rõ rệt mức độ xâm nhập bạch cầu đa nhân trung tính và tế bào viêm đơn nhân tại lớp mô đệm.

Thảo luận kết quả

Hiệu quả bảo vệ niêm mạc của bài thuốc có mối liên hệ mật thiết với cấu trúc bài thuốc gồm 12 vị dược liệu kinh điển. Đảng sâm, Hoài sơn và Bạch truật đóng vai trò kiện tỳ ích khí, kích thích sản sinh chất nhầy mucin và củng cố hàng rào tế bào biểu mô. Nhóm vị thuốc lý khí như Trần bì, Chỉ xác, Mộc hương, Hậu phác giúp điều hòa nhu động dạ dày, giảm áp lực lòng ống tiêu hóa, hạn chế co thắt mạch máu cục bộ. Vị Sa sâm và Cam thảo hỗ trợ sinh tân dịch, chống viêm và trung hòa bớt tính cay ấm của các vị thuốc hành khí.

Khi so sánh với các nghiên cứu thực nghiệm tương đồng tại Việt Nam, bài thuốc "Kiện tỳ chỉ thống HV" liều cao (ức chế 21,43%) thể hiện hoạt tính sinh học tương thích với chế phẩm DDHV (ức chế loét 25,62% ở liều 0,84 g/kg và 36,11% ở liều 1,68 g/kg) hoặc bài thuốc Vị quản khang (ức chế loét 33% ở liều 26 g/kg). Dữ liệu nghiên cứu được lượng hóa trực quan qua bảng tổng hợp chỉ số loét và biểu đồ cột so sánh tỷ lệ phần trăm tổn thương niêm mạc, làm sáng tỏ mối quan hệ đáp ứng phụ thuộc liều lượng của chế phẩm.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa quy trình chiết xuất và bào chế hiện đại: Đề xuất Viện nghiên cứu - Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam tiến hành nghiên cứu chuyển giao dạng bào chế từ nước sắc truyền thống sang dạng cao khô định liều hoặc viên nang cứng trong vòng 12 tháng, bảo đảm độ đồng nhất hoạt chất đạt trên 95% giữa các lô sản xuất.

Thứ hai, mở rộng nghiên cứu cơ chế phân tử chuyên sâu: Khuyến nghị Bộ môn Dược lý phối hợp các phòng thí nghiệm trọng điểm thực hiện định lượng các chỉ số sinh hóa chuyên biệt như Prostaglandin E2 (PGE2), Somatostatin, nồng độ Gastrin huyết thanh và mức độ biểu hiện enzyme COX-1, COX-2 trong thời gian 18 tháng, nhằm chứng minh toàn diện cơ chế chống tiết acid và bảo vệ tế bào.

Thứ ba, triển khai thử nghiệm lâm sàng giai đoạn II và III: Đề nghị Bệnh viện Tuệ Tĩnh và các cơ sở điều trị Y học cổ truyền xây dựng đề cương thử nghiệm lâm sàng có đối chứng trên tối thiểu 120 đến 150 bệnh nhân viêm loét dạ dày - tá tràng trong thời gian 24 tháng, đánh giá mức độ lành sẹo ổ loét qua hình ảnh nội soi và cải thiện triệu chứng đau vùng thượng vị.

Thứ tư, khảo sát độc tính bán trường diễn và độ an toàn dài hạn: Trung tâm Dược lý lâm sàng cần tiến hành thử nghiệm độc tính bán trường diễn trong 90 ngày trên động vật thực nghiệm theo tiêu chuẩn của Bộ Y tế, xác lập khoảng an toàn điều trị phục vụ đăng ký lưu hành thuốc.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhà khoa học và nghiên cứu viên ngành Dược lý, Y học cổ truyền: Cung cấp quy trình thực nghiệm chuẩn hóa trên 2 mô hình gây loét bằng indomethacin và cysteamin, kèm phương pháp tính chỉ số loét Reddy và Szelenyi - Thiemer chuẩn xác.

Bác sĩ chuyên khoa Tiêu hóa và Y học cổ truyền: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm giá trị để phối hợp bài thuốc "Kiện tỳ chỉ thống HV" trong phác đồ điều trị viêm loét dạ dày mạn tính, đặc biệt trên nhóm bệnh nhân có hội chứng tỳ vị hư hàn hoặc tổn thương do thuốc giảm đau.

Học viên cao học, bác sĩ nội trú và sinh viên Y Dược: Tài liệu tham khảo cấu trúc chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu thực nghiệm in vivo, thiết kế chia lô ngẫu nhiên làm mù và xử lý thống kê y sinh học chuyên sâu bằng SPSS.

Doanh nghiệp sản xuất dược phẩm và đông dược: Nắm bắt dữ liệu khoa học về tỷ lệ ức chế loét 21,43% và công thức 12 vị thuốc chuẩn để đầu tư phát triển thành các sản phẩm thương mại có nguồn gốc tự nhiên.

Câu hỏi thường gặp

Bài thuốc "Kiện tỳ chỉ thống HV" gồm những thành phần thảo dược nào? Bài thuốc gồm 12 vị thuốc tự nhiên: Đảng sâm (16g), Hoài sơn (16g), Bạch truật (16g), Trần bì (10g), Bán hạ (10g), Cam thảo nam (4g), Sa nhân (6g), Bạch linh (10g), Mộc hương (4g), Chỉ xác (10g), Hậu phác (10g) và Sa sâm (12g). Toàn bộ dược liệu được kiểm định đạt tiêu chuẩn Dược điển Việt Nam V.

Hiệu quả ức chế loét dạ dày của bài thuốc trên thực nghiệm đạt bao nhiêu? Trên mô hình gây loét dạ dày bằng indomethacin ở chuột cống trắng, bài thuốc ở mức liều cao 30 g/kg đạt tỷ lệ ức chế loét 21,43%, làm giảm chỉ số loét từ 1,40 xuống 1,10 điểm và hạ tỷ lệ chuột có ổ loét từ 100% xuống còn 75%.

Vì sao nghiên cứu lại chọn mô hình gây loét bằng indomethacin và cysteamin? Indomethacin là thuốc NSAID gây ức chế tổng hợp Prostaglandin nội sinh, làm suy giảm nghiêm trọng hàng rào chất nhầy dạ dày. Trong khi đó, Cysteamin gây tăng tiết acid và làm suy giảm somatostatin, tạo ra các tổn thương loét đặc hiệu tại tá tràng tương tự cơ chế bệnh lý ở người.

Liều dùng 15 g/kg và 30 g/kg trên chuột được quy đổi như thế nào từ liều dùng của người? Mức liều 15 g/kg trên chuột cống tương đương với liều điều trị thông thường trên người trưởng thành (tính theo hệ số chuyển đổi bề mặt cơ thể bằng 6). Mức liều 30 g/kg là liều thử nghiệm gấp đôi nhằm đánh giá đáp ứng dược lực học theo nồng độ.

Tác dụng của bài thuốc so với thuốc tân dược Misoprostol ra sao? Misoprostol liều 50 µg/kg đạt tỷ lệ ức chế loét 37,86% và giảm tỷ lệ cá thể bị loét xuống 69,2%. Mặc dù hoạt lực cấp tính của bài thuốc thấp hơn thuốc tân dược đơn chất, "Kiện tỳ chỉ thống HV" có ưu thế vượt trội về tính an toàn, hỗ trợ bồi bổ tỳ vị và phù hợp sử dụng lâu dài.

Kết luận

• Luận văn đã chuẩn hóa quy trình chiết xuất và xác lập thành công mô hình đánh giá tác dụng sinh học của bài thuốc "Kiện tỳ chỉ thống HV" trên 180 chuột cống trắng Wistar. • Khẳng định bài thuốc ở mức liều 30 g/kg có tác dụng chống loét dạ dày thực nghiệm với tỷ lệ ức chế đạt 21,43% và kéo giảm chỉ số tổn thương niêm mạc xuống 1,10 điểm. • Chứng minh khả năng cải thiện rõ rệt vi thể mô bệnh học, làm giảm xung huyết, hạn chế xuất huyết trợt nông và giảm thâm nhiễm tế bào viêm tại lớp niêm mạc dạ dày. • Đóng góp cơ sở dữ liệu tiền lâm sàng quan trọng, kết nối thành công lý luận Y học cổ truyền phương Đông với các tiêu chuẩn kiểm chứng khoa học thực nghiệm hiện đại. • Đề ra lộ trình 24 tháng tiếp theo nhằm hoàn thiện dạng bào chế viên nang tiện dụng và xúc tiến thử nghiệm lâm sàng mở rộng trên người bệnh. Các viện nghiên cứu và đơn vị dược phẩm quan tâm có thể khai thác trực tiếp dữ liệu công trình để phát triển giải pháp điều trị bệnh lý tiêu hóa an toàn, hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN 1. ĐẠI CƯƠNG VỀ VIÊM LOÉT DẠ DÀY - TÁ TRÀNG THEO YHHĐ 1. Giải phẫu dạ dày – tá tràng Dạ dày là phần giãn to nhất của ống tiêu hóa ở giữa thực quản và ruột non, nằm ở các vùng thượng vị, rốn, hạ sườn trái của bụng. Hình thể, vị trí của nó biến đổi bởi sự biến đổi của lượng thức ăn mà nó chứa và bởi các tạng xung quanh.

Dung tích của dạ dày khoảng 30 ml ở trẻ sơ sinh, 1000 ml ở tuổi dậy thì và 1500 ml khi trưởng thành. Dạ dày rỗng có hình chữ J với hai thành trước và sau, hai bờ cong bé và lớn, hai đầu là tâm vị ở trên và môn vị ở dưới. Các phần của dạ dày kể từ trên xuống dưới là phần tâm vị, đáy vị, thân vị và phần môn vị. Giải phẫu dạ dày - Tâm vị: hay phần tâm vị là vùng dạ dày vây quanh lỗ tâm vị.

Tâm vị nằm ở bên trái đường giữa, sau sụn sườn VII, cách chỗ sụn sườn VII gắn với xương ức 2,5 cm và ngang mức với đốt sống ngực XI. Bờ phải của thực quản liên tiếp với bờ cong nhỏ, trong khi bờ trái liên tiếp với bờ cong lớn tại 4 một góc nhọn gọi là khuyết tâm vị. - Các bờ cong: bờ cong nhỏ là bờ phải (bờ sau – trên) của dạ dày, từ tâm vị đi xuống dưới rồi cong sang phải tới môn vị. Bờ cong lớn hướng về phía trước – dưới và dài gấp năm lần bờ cong nhỏ, bắt đầu từ khuyết tâm vị, đầu tiên chạy lên về phía sau – trên và sang trái viền quanh đáy vị như một vòm, với nơi cao nhất của vòm ở ngang mức khoang gian sườn V trái, từ đây bờ cong lớn cong xuống dưới và ra trước, hơi lồi sang trái, tới tận sụn sườn X, sau đó hướng sang phải tới môn vị.

- Đáy vị: là phần dạ dày nằm ở trên và bên trái lỗ tâm vị, cách thực quản bởi khuyết tâm vị. - Thân vị: nằm dưới đáy vị, được ngăn cách với đáy vị bởi một mặt phẳng nằm ngang qua lỗ tâm vị. Ở dưới, thân vị ngăn cách với phần môn vị bởi mặt phẳng đi ngang qua khuyết góc của bờ cong nhỏ và giới hạn trái của chỗ phình vị hang môn vị của bờ cong lớn. - Môn vị: nằm ngang gồm hang môn vị, ống môn vị và môn vị [1], [5].

Định nghĩa, nguyên nhân và chẩn đoán viêm loét dạ dày - tá tràng 1. Định nghĩa Viêm loét dạ dày - tá tràng là tên gọi chung cho hai bệnh lý khác nhau của đường tiêu hóa: Viêm dạ dày cấp và mạn tính: là tình trạng viêm xảy ra tại các tế bào niêm mạc trên bề mặt dạ dày, trong đó: - Viêm dạ dày cấp là tình trạng viêm niêm mạc dạ dày cấp tính, thường có tính chất tạm thời, có thể kèm theo xuất huyết niêm mạc. - Viêm dạ dày mạn tính (VDDMT) là một bệnh tiến triển với những biến đổi tế bào biểu mô và sự mất dần các tuyến ở thân vị, hang vị. Sự biến đổi tế bào biểu mô có thể dẫn tới dị sản ruột, loạn sản.

Định nghĩa này không loại trừ những trường hợp bệnh tiến triển qua những đợt tái phát xen kẽ với 5 những giai đoạn ổn định, hay kém hoạt động và hoạt động mạnh có nhiều bạch cầu đa nhân trung tính trong mô đệm mà trước đây thường dùng danh từ viêm dạ dày bán cấp [14]. Loét dạ dày là tình trạng niêm mạc bị tổn thương bề mặt vượt quá lớp cơ niêm do tác động của dịch vị dạ dày [2]. Loét dạ dày – tá tràng 1. Nguyên nhân Có nhiều nguyên nhân gây viêm loét dạ dày - tá tràng, trong đó có ba nguyên nhân chính: Helicobacter pylori (H.P): là nguyên nhân chủ yếu gây viêm loét dạ dày - tá tràng – tá tràng, viêm dạ dày cấp và mạn, ung thư dạ dày.

Tỷ lệ nhiễm chung của người Việt Nam khoảng 70% [12], [26]. Các thuốc chống viêm, giảm đau NSAID và aspirin: bệnh nhân sử dụng các thuốc này có thể bị ổ loét cấp tính và thường là đa ổ. Stress: thường gặp ở các bệnh nhân nằm cấp cứu, thở máy, chấn thương sọ não, nhiễm trùng huyết, viêm tụy cấp, suy gan, suy thận… với tỷ lệ 50 – 100% [12]. Chẩn đoán  Triệu chứng lâm sàng: Triệu chứng lâm sàng của viêm loét dạ dày - tá tràng thường kín đáo, có thể là không có triệu chứng hoặc có nhưng không đặc hiệu.

Đau bụng vùng thượng vị là triệu chứng gần như hằng định của bệnh này. Đau có thể từ mức độ khó chịu, âm ỉ đến dữ dội. Tùy thuộc vào vị trí tổn thương, mức độ cấp – mạn mà tính chất đau có ít nhiều khác biệt. Tùy vào vị trí tổn thương mà vị trí và hướng lan của tính chất đau có thể khác nhau.

Thường đau sau ăn trong khoảng vài chục phút đến vài giờ. Đáp ứng với bữa ăn và thuốc trung hòa acid cũng kém hơn so với viêm loét tá tràng. Cũng có thể đau không liên quan đến bữa ăn [8]. - Có thể kèm theo các triệu chứng: buồn nôn, nôn, chán ăn, cảm giác nóng rát, đầy bụng, sụt cân, ợ chua, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen trong trường hợp viêm loét cấp tính có biến chứng xuất huyết tiêu hóa cao.

- Khám bụng: thường không có gì đặc biệt, đôi khi có thể thấy bụng trướng hoặc hơi co cứng nhẹ [18].  Cận lâm sàng - Nội soi dạ dày: được coi là phương pháp có giá trị nhất trong chẩn đoán xác định viêm loét. Ngoài ra, nội soi còn cung cấp các thông tin như vị trí, số lượng, kích thước, tính chất ổ viêm loét: cấp tính hay mạn tính, nông – sâu, bờ đều hoặc không đều, đáy sạch hay có chất hoại tử và các tổn thương kèm theo như viêm, trợt.P: có nhiều phương pháp: + Urease test hoặc nuôi cấy làm từ mảnh sinh thiết. + Tìm kháng thể kháng H.

+ Tìm kháng nguyên H. 7 - Các xét nghiệm dịch vị, chụp dạ dày có uống thuốc cản quang hiện nay ít dùng và ít có giá trị chẩn đoán viêm loét dạ dày - tá tràng [12], [13]. Đặc điểm mô bệnh học Chẩn đoán viêm loét dạ dày - tá tràng chính xác nhất là dựa vào kết quả mô bệnh học. Có rất nhiều phân loại viêm dạ dày khác nhau đã được đề xuất và ứng dụng từ trước đến nay như phân loại theo Kimura, Whitehead, Sydney System, OLGA… mỗi cách phân loại có những ưu, nhược điểm riêng.

Điều này đã gây không ít khó khăn trong nghiên cứu, trong trao đổi thông tin giữa những người làm nội soi, những nhà bệnh học tiêu hóa với nhau. Phân loại theo hệ thống Sydney Phân loại này được Hội nghị tiêu hóa Thế giới tổ chức tại Sydney năm 1990, sửa đổi và bổ sung năm 1994, đến năm 2000 cải tiến với mục đích thống nhất các phân loại viêm dạ dày đang sử dụng ở nhiều quốc gia. Hệ thống này gồm hai phần: hệ thống phân loại dựa trên nội soi và hệ thống phân loại mô bệnh học, trong đó hệ thống phân loại mô bệnh học được chú trọng hơn. Phân loại theo Sydney cải tiến: - Viêm mạn nông: hình ảnh thâm nhiễm các bào tương đơn nhân và bạch cầu mono chủ yếu ở phần ba trên vùng khe của niêm mạc dạ dày, các tuyến dạ dày phía dưới bình thường.

- Viêm mạn teo: là thương tổn có sự phối hợp biểu mô tuyến và các tuyến. Tế bào viêm xâm nhập toàn bộ chiều dày niêm mạc làm giảm thể tích và số lượng các tuyến. - Mức độ viêm mạn tính: xác định mức độ viêm mạn dựa vào sự xâm nhập tế bào đơn nhân (lympho, tương bào, mô bào). + Viêm mạn tính nhẹ: số lượng bạch cầu đơn nhân rải rác trong mô đệm.

8 + Viêm mạn tính vừa: số lượng bạch cầu đơn nhân tương đối nhiều, phân bố rộng, quan sát thấy ở các vi trường. + Viêm mạn tính nặng: rất nhiều bạch cầu đơn nhân tập trung thành đám trong mô đệm. - Mức độ viêm hoạt động: dựa vào sự có mặt với mức độ khác nhau của bạch cầu đa nhân trung tính (BCĐNTT) trong biểu mô đệm, trong các khe và trong các biểu mô phủ bề mặt, biểu mô tuyến. + Hoạt động nhẹ: khi BCĐNTT chỉ rải rác < 1/3 độ sâu của khe tuyến và biểu mô phủ.

+ Hoạt động vừa: khi BCĐNTT không nhiều, phân bố ở mô đệm, các khe, có ở 1/3 đến 2/3 độ sâu của khe. + Hoạt động mạnh: khi BCĐNTT nhiều, phân bố ở trong mô đệm, trong các khe, xâm nhập vào giữa các tế bào biểu mô hoặc tập trung thành các đám, các ổ thâm nhiễm > 2/3 độ sâu của khe. + Không hoạt động: khi không có xâm nhập BCĐNTT. - Dị sản ruột: là sự biến đổi một phần hay toàn bộ cấu trúc của biểu mô niêm mạc dạ dày sang biểu mô niêm mạc ruột.

- Vi khuẩn Helicobacter pylori: + Không nhiễm H.P trên tất cả vi trường.P mức độ ít: vi khuẩn đứng riêng lẻ hoặc thành từng nhóm nhỏ, chiếm < 1/3 bề mặt niêm mạc được quan sát.P mức độ vừa: khi vi khuẩn xâm nhập trên bề mặt và ở các khe tuyến, chiếm từ 1/3 đến 2/3 bề mặt niêm mạc được quan sát.P mức độ nhiều: khi có nhiều nhóm lớn vi khuẩn trên bề mặt và ở các khe tuyến, chiếm > 2/3 bề mặt niêm mạc được quan sát [9], [10], [11]. - Loạn sản: là hình ảnh quá sản tế bào, thay đổi cấu trúc, hình dạng nhân, chất nguyên sinh, thay đổi tỉ lệ nhân trên chất nguyên sinh [7]. 9 - Ung thư: đa phần là ung thư biểu mô tuyến, về vi thể được chia thành type ruột và type lan tỏa [7]. Phân loại theo hệ thống OLGA Hệ thống OLGA chia VDDMT thành năm giai đoạn từ 0 – IV: không teo (viêm nông), teo nhẹ, teo vừa và teo nặng theo cách cộng điểm đánh giá mức độ viêm teo niêm mạc vùng hang vị và thân vị.

Phân loại theo hệ thống OLGA [13]. Thân vị Mức độ teo Không teo Teo nhẹ Teo vừa Teo nặng Không teo Độ 0 Độ I Độ II Độ II Teo nhẹ Độ I Độ I Độ II Độ III Hang vị Teo vừa Độ II Độ II Độ III Độ IV Teo nặng Độ III Độ III Độ IV Độ IV Theo cách phân loại này, các nhà mô bệnh học định nghĩa viêm teo niêm mạc là tình trạng mất các tuyến thích hợp và dị sản ruột cũng có biểu hiện mất các tuyến thích hợp, hai loại này được xếp vào nhóm teo niêm mạc có đi kèm dị sản.