I. Tổng Quan Về Tennis Elbow Nguyên Nhân Triệu Chứng Chẩn Đoán
Tennis Elbow, hay còn gọi là viêm mỏm trên lồi cầu ngoài xương cánh tay, là một tình trạng phổ biến gây đau ở phía ngoài khuỷu tay, ảnh hưởng đến lực cầm nắm và sinh hoạt hàng ngày. Bệnh thường gặp ở độ tuổi 35-50, với tỷ lệ mắc bệnh khoảng 1-3%. Mặc dù có tên gọi liên quan đến tennis, chỉ khoảng 5-10% bệnh nhân mắc bệnh này là do chơi tennis. Nguyên nhân chính của Tennis Elbow là do thoái hóa gân, gây ra các vết rách vi thể ở gân cơ duỗi cổ tay tại vị trí bám vào mỏm trên lồi cầu ngoài. Các vận động lặp đi lặp lại hoặc sử dụng công cụ nặng là những yếu tố nguy cơ. Điều trị Tennis Elbow vẫn còn nhiều tranh cãi, với nhiều phương pháp khác nhau, từ điều trị bảo tồn đến phẫu thuật. Nghiên cứu cho thấy đa số bệnh nhân đáp ứng tốt với điều trị không phẫu thuật, với tỷ lệ thành công lên đến 92%.
1.1. Giải Phẫu Khu Vực Khuỷu Tay Liên Quan Đến Tennis Elbow
Khuỷu tay được cấu tạo bởi ba xương: xương cánh tay, xương quay và xương trụ. Các mỏm xương hai bên của xương cánh tay được gọi là mỏm trên lồi cầu. Tennis Elbow là bệnh lý của các gân duỗi cổ tay và ngón tay, bám vào mỏm trên lồi cầu ngoài. Gân cơ duỗi cổ tay quay ngắn thường bị tổn thương nhất. Theo Alejandro Badia (2010), các gân cơ duỗi của cẳng tay bám vào mỏm trên lồi cầu ngoài. Sự hiểu biết về giải phẫu này rất quan trọng trong việc chẩn đoán và điều trị bệnh.
1.2. Các Triệu Chứng Điển Hình Của Viêm Mỏm Trên Lồi Cầu Ngoài
Các triệu chứng của Tennis Elbow thường xuất hiện từ từ. Ban đầu, bệnh nhân chỉ đau nhẹ, sau đó đau tăng dần sau vài tuần đến vài tháng. Các triệu chứng thường gặp bao gồm đau ở phía ngoài khuỷu tay và giảm sức cầm nắm. Các triệu chứng thường tăng lên khi bệnh nhân cố gắng thực hiện các vận động dùng sức của cẳng tay, như cầm vợt tennis, cầm dao, cầm búa, vặn vật, vắt khăn. Vị trí đau thường gặp là vùng mặt ngoài khuỷu tay, lan xuống cẳng tay. Đôi khi có cảm giác có tiếng kêu trong khớp khi cử động.
II. Thách Thức Trong Điều Trị Tennis Elbow Cập Nhật Nghiên Cứu Mới
Mặc dù có nhiều phương pháp điều trị Tennis Elbow, việc lựa chọn phương pháp tối ưu vẫn còn là một thách thức. Các nghiên cứu cho thấy đa số bệnh nhân đáp ứng tốt với điều trị không phẫu thuật, nhưng vẫn còn một số trường hợp cần đến phẫu thuật. Điều trị không phẫu thuật tập trung vào giảm đau, kháng viêm và tạo điều kiện cho sự lành gân. Các phương pháp điều trị bao gồm hạn chế vận động, dùng thuốc kháng viêm không steroid, tiêm corticosteroid tại chỗ, tập vật lý trị liệu. Tuy nhiên, hiệu quả của các phương pháp này có thể khác nhau tùy thuộc vào từng bệnh nhân. Tại Việt Nam, chưa có nhiều công trình nghiên cứu về điều trị Tennis Elbow và hiệu quả của các phương pháp điều trị.
2.1. Các Phương Pháp Chẩn Đoán Lâm Sàng Tennis Elbow Phổ Biến
Khám lâm sàng đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán Tennis Elbow. Các dấu hiệu và triệu chứng bao gồm đau vùng mặt ngoài khuỷu tay lan xuống cẳng tay, đau tăng khi vận động, điểm đau trên chỏm quay, khuỷu vẹo ngoài/trong hoặc duỗi quá, đau khi đề kháng duỗi cổ tay, duỗi ngón, nghiêng quay, đau khi thụ động co giãn nhóm cơ duỗi cổ tay, teo/yếu cơ duỗi vùng cẳng-bàn tay, giảm gập thụ động cổ tay, giảm gập-duỗi khuỷu, quay sấp-quay ngửa cẳng tay. Các nghiệm pháp Cozen, Mill, Maudsley cũng được sử dụng để đánh giá tình trạng bệnh.
2.2. Vai Trò Của Chẩn Đoán Hình Ảnh Trong Xác Định Mức Độ Tổn Thương
Chẩn đoán hình ảnh đóng vai trò hỗ trợ trong chẩn đoán Tennis Elbow. Siêu âm có thể cho thấy hình ảnh sung nề hoặc tụ dịch vùng gân bám vào lồi cầu ngoài xương cánh tay. X-quang thường bình thường, nhưng có thể giúp loại trừ các bệnh lý khác. Cộng hưởng từ (MRI) có thể cho thấy hình ảnh tổn thương viêm gân, rách gân duỗi cổ tay quay ngắn, viêm bao hoạt dịch khớp khuỷu tay. Điện cơ đồ (EMG) đôi khi được chỉ định để loại trừ các bệnh lý thần kinh cũng gây đau tại khuỷu tay.
III. Cách Điều Trị Tennis Elbow Không Phẫu Thuật Hướng Dẫn Chi Tiết
Điều trị Tennis Elbow không phẫu thuật là phương pháp tiếp cận ban đầu cho hầu hết các bệnh nhân. Mục tiêu là giảm đau, kháng viêm, và tạo điều kiện cho sự lành gân. Các phương pháp điều trị bao gồm: hạn chế vận động, sử dụng thuốc giảm đau và kháng viêm, vật lý trị liệu, tiêm corticosteroid tại chỗ, và sử dụng nẹp khuỷu tay. Theo tài liệu nghiên cứu, khi tình trạng tổn thương gân ở giai đoạn 1 và 2, điều trị bảo tồn bằng PRICE (Protection, Rest, Ice, Compression, Elevation) và thay đổi dụng cụ thể thao (vợt phù hợp) là cần thiết. Quan trọng nhất là giảm hoạt động để bảo vệ gân cơ, không phải bất động hoàn toàn.
3.1. Vật Lý Trị Liệu Các Bài Tập Kỹ Thuật Phục Hồi Chức Năng
Vật lý trị liệu đóng vai trò quan trọng trong điều trị Tennis Elbow. Các biện pháp trị liệu bao gồm: liệu pháp dùng tay (xoa bóp làm mềm mô và khớp, di động các khớp chi trên), các bài tập co giãn (tăng tính mềm dẻo, tăng tính đàn hồi, giảm đau), xoa bóp làm mềm gân cơ, di động khớp thụ động, kéo giãn thụ động, trị liệu bằng sóng ngắn (tăng nhiệt các mô bằng cơ chế nội nhiệt), siêu âm trị liệu (giảm đau tại chỗ, gia tăng hoạt động của tế bào, giãn mạch, gia tăng tuần hoàn chuyển hóa), điện trị liệu (giảm đau, giãn cơ, tăng cường vận mạch), trị liệu bằng sóng xung kích (giảm đau và kích thích quá trình lành tổn thương cục bộ).
3.2. Sử Dụng Nẹp Khuỷu Tay Khi Nào Cần Thiết Cách Sử Dụng
Nẹp khuỷu tay có thể giúp giảm áp lực lên gân và giảm đau. Nẹp thường được đeo khi thực hiện các hoạt động gây đau. Có nhiều loại nẹp khác nhau, bao gồm nẹp cổ tay và nẹp khuỷu tay. Nẹp cổ tay giúp hạn chế vận động cổ tay, giảm áp lực lên gân. Nẹp khuỷu tay giúp phân tán lực co cơ trên điểm gân bám. Việc lựa chọn loại nẹp phù hợp cần được tư vấn bởi bác sĩ hoặc chuyên gia vật lý trị liệu.
IV. Tiêm Corticosteroid PRP Trong Điều Trị Tennis Elbow Ưu Nhược
Các phương pháp tiêm như tiêm Corticosteroid và PRP (huyết tương giàu tiểu cầu) được sử dụng trong điều trị Tennis Elbow khi các phương pháp bảo tồn khác không hiệu quả. Tiêm Corticosteroid giúp giảm đau và viêm nhanh chóng, nhưng có thể có tác dụng phụ và không giải quyết được nguyên nhân gốc rễ của bệnh. Tiêm PRP sử dụng huyết tương giàu tiểu cầu từ máu của bệnh nhân để kích thích quá trình lành gân. Tuy nhiên, hiệu quả của PRP vẫn còn đang được nghiên cứu và cần thêm bằng chứng để xác nhận.
4.1. Ưu Điểm Rủi Ro Của Tiêm Corticosteroid Trong Điều Trị
Tiêm Corticosteroid có ưu điểm là giảm đau và viêm nhanh chóng. Tuy nhiên, tiêm Corticosteroid có thể gây ra các tác dụng phụ như teo da, mất sắc tố da, nhiễm trùng, và làm suy yếu gân. Ngoài ra, tiêm Corticosteroid chỉ giúp giảm triệu chứng, không giải quyết được nguyên nhân gốc rễ của bệnh. Do đó, tiêm Corticosteroid nên được sử dụng thận trọng và chỉ khi các phương pháp điều trị khác không hiệu quả.
4.2. Tiêm PRP Cơ Chế Tác Dụng Bằng Chứng Nghiên Cứu Hiện Tại
Tiêm PRP sử dụng huyết tương giàu tiểu cầu từ máu của bệnh nhân để kích thích quá trình lành gân. PRP chứa các yếu tố tăng trưởng giúp kích thích sự tăng sinh tế bào và tái tạo mô. Một số nghiên cứu cho thấy tiêm PRP có thể giúp giảm đau và cải thiện chức năng ở bệnh nhân Tennis Elbow. Tuy nhiên, hiệu quả của PRP vẫn còn đang được nghiên cứu và cần thêm bằng chứng để xác nhận. Các nghiên cứu hiện tại cho thấy kết quả khác nhau, và cần có các nghiên cứu lớn hơn và được kiểm soát chặt chẽ hơn để đánh giá hiệu quả thực sự của PRP.
V. Đánh Giá Kết Quả Điều Trị Không Mổ Tennis Elbow Tại Đại Học Y Dược
Nghiên cứu này đánh giá kết quả điều trị Tennis Elbow không phẫu thuật tại Đại học Y Dược TP.HCM. Mục tiêu là khảo sát đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân Tennis Elbow và đánh giá kết quả điều trị nội khoa kèm tập vật lý trị liệu thông qua thang điểm đau, bộ câu hỏi PRTEE (Patient-Rated Tennis Elbow Evaluation), và sức nắm bàn tay (grip strength) trước và sau điều trị. Nghiên cứu này sẽ cung cấp thông tin về hiệu quả của các phương pháp điều trị không phẫu thuật Tennis Elbow tại Việt Nam.
5.1. Tiêu Chí Lựa Chọn Loại Trừ Bệnh Nhân Tham Gia Nghiên Cứu
Bệnh nhân được chẩn đoán Tennis Elbow với triệu chứng chính là đau và ấn đau vị trí mỏm trên lồi cầu ngoài xương cánh tay hoặc chỏm quay hơn một tuần, không do chấn thương trực tiếp và có ít nhất một trong ba nghiệm pháp Cozen, Mill, Maudsley dương tính. Bệnh nhân từ 18 tuổi trở lên, không hạn chế năng lực hành vi. Bệnh nhân đồng ý tham gia nghiên cứu và ký vào phiếu chấp thuận tham gia nghiên cứu. Tiêu chuẩn loại trừ bao gồm bệnh nhân có bệnh viêm hệ thống, bệnh nhân viêm đa khớp, thoát vị đĩa đệm cột sống cổ, bệnh nhân đã tiêm corticosteroid điều trị Tennis Elbow trước đó và bệnh nhân bị chấn thương vùng khuỷu hay đã phẫu thuật vùng khuỷu trước đó.
5.2. Phương Pháp Thu Thập Xử Lý Dữ Liệu Trong Nghiên Cứu
Nghiên cứu sử dụng công thức tính cỡ mẫu để xác định số lượng bệnh nhân cần thiết. Theo đa số các nghiên cứu điều trị không phẫu thuật Tennis Elbow (giảm vận động, tập vật lý trị liệu, uống thuốc kháng viêm không steroide, tiêm thuốc kháng viêm corticoide tại chỗ, băng thun cẳng tay), tỷ lệ thành công là hơn 90%. Dữ liệu được thu thập thông qua khám lâm sàng, thang điểm đau, bộ câu hỏi PRTEE, và đo sức nắm bàn tay. Dữ liệu được xử lý bằng các phương pháp thống kê phù hợp để đánh giá hiệu quả điều trị.
VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Về Điều Trị Tennis Elbow
Điều trị Tennis Elbow là một quá trình phức tạp và đòi hỏi sự kết hợp của nhiều phương pháp khác nhau. Điều trị không phẫu thuật là phương pháp tiếp cận ban đầu cho hầu hết các bệnh nhân, nhưng cần được cá nhân hóa dựa trên tình trạng cụ thể của từng bệnh nhân. Nghiên cứu về hiệu quả của các phương pháp điều trị khác nhau vẫn đang tiếp tục, và cần có thêm bằng chứng để xác định phương pháp điều trị tối ưu. Các nghiên cứu tương lai nên tập trung vào việc so sánh hiệu quả của các phương pháp điều trị khác nhau, xác định các yếu tố tiên lượng cho kết quả điều trị, và phát triển các phương pháp điều trị mới.
6.1. Tầm Quan Trọng Của Phục Hồi Chức Năng Sau Điều Trị Tennis Elbow
Phục hồi chức năng đóng vai trò quan trọng trong việc giúp bệnh nhân trở lại hoạt động bình thường sau điều trị Tennis Elbow. Phục hồi chức năng bao gồm các bài tập tăng cường sức mạnh cơ, cải thiện tầm vận động, và phục hồi chức năng vận động. Chương trình phục hồi chức năng cần được thiết kế phù hợp với từng bệnh nhân và được giám sát bởi chuyên gia vật lý trị liệu.
6.2. Các Biện Pháp Phòng Ngừa Tennis Elbow Hiệu Quả
Phòng ngừa Tennis Elbow bao gồm các biện pháp giảm thiểu nguy cơ tổn thương gân, như tránh các vận động lặp đi lặp lại, sử dụng dụng cụ phù hợp, và khởi động kỹ trước khi tập thể dục. Ngoài ra, việc duy trì sức mạnh cơ và tính linh hoạt của khớp khuỷu tay cũng rất quan trọng trong việc phòng ngừa Tennis Elbow.
