Luận văn thạc sĩ: Đánh giá tác dụng của viên nang ích khí dưỡng não đối với bệnh nhân huyết áp thấp

Luận văn thạc sĩ đánh giá hiệu quả viên nang Ích Khí Dưỡng Não trong điều trị huyết áp thấp, phân tích kết quả lâm sàng và ứng dụng thực tiễn.

• Tác giả: Trần Long
• Người hướng dẫn: PGS. TS Vũ Nam
• Trường học: Học viện Y Dược học Cổ truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Đánh giá tác dụng của viên nang “Ích khí dưỡng não” trong điều trị bệnh nhân huyết áp thấp
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ y học
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan về huyết áp thấp theo Y học hiện đại
• 1.1.1. Huyết áp và các yếu tố ảnh hưởng
• 1.1.2. Định nghĩa huyết áp thấp
• 1.1.3. Phân loại huyết áp thấp
• 1.1.4. Cơ chế dẫn tới huyết áp thấp theo Y học hiện đại
• 1.1.5. Triệu chứng lâm sàng và chẩn đoán huyết áp thấp
• 1.1.6. Điều trị huyết áp thấp hiện nay
• 1.1.7. Một số nghiên cứu về huyết áp thấp trên thế giới
• 1.2. Tổng quan về huyết áp thấp theo Y học cổ truyền
• 1.2.1. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh
• 1.2.2. Các thể lâm sàng của huyết áp thấp
• 1.2.3. Một số nghiên cứu trong điều trị huyết áp thấp
• 1.3. Tổng quan về bài thuốc nghiên cứu
• 1.3.1. Thành phần bài thuốc
• 1.3.2. Giới thiệu về bài thuốc
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Chất liệu nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.1. Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân
• 2.2.2. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Thiết kế nghiên cứu lâm sàng
• 2.4.2. Tiến hành nghiên cứu
• 2.4.3. Phương pháp điều trị
• 2.4.4. Các chỉ tiêu theo dõi và đánh giá
• 2.4.4.1. Chỉ tiêu theo dõi về lâm sàng và cận lâm sàng
• 2.4.4.2. Theo dõi tác dụng không mong muốn của viên nang Ích khí dưỡng não
• 2.4.5. Phương pháp đánh giá kết quả
• 2.4.6. Xử lý số liệu
• 2.5. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của nhóm bệnh nhân nghiên cứu
• 3.1.1. Phân bố bệnh nhân theo giới
• 3.1.2. Phân bố theo lứa tuổi
• 3.1.3. Phân bố theo nghề nghiệp
• 3.1.4. Phân bố theo thời gian mắc bệnh
• 3.1.5. Chỉ số khối cơ thể BMI
• 3.1.6. Chỉ số về HATT và HATTr trước điều trị
• 3.1.7. Tỉ lệ các bệnh kèm theo
• 3.1.8. Các thể lâm sàng theo Y học cổ truyền
• 3.1.9. Các triệu chứng lâm sàng trước điều trị
• 3.2. Đánh giá kết quả lâm sàng theo Y học hiện đại
• 3.2.1. Thay đổi chỉ số khối cơ thể BMI sau điều trị
• 3.2.2. Sự thay đổi các triệu chứng lâm sàng sau điều trị
• 3.2.3. Sự cải thiện chỉ số HATT trước và sau điều trị
• 3.2.4. Sự cải thiện chỉ số HATTr trước và sau điều trị
• 3.2.5. Sự cải thiện chỉ số HATB trước và sau điều trị
• 3.2.6. Sự thay đổi tần số mạch trước và sau khi điều trị
• 3.2.7. Sự biến đổi theo điện tim
• 3.2.8. Sự biến đổi một số chỉ số huyết học của trước và sau điều trị
• 3.2.9. Biến đổi một số chỉ số sinh hóa trước và sau điều trị
• 3.3. Đánh giá kết quả lâm sàng theo Y học cổ truyền
• 3.3.1. Sự biến đổi về lưỡi theo Y học cổ truyền sau khi dùng thuốc (D30)
• 3.3.2. Sự biến đổi về mạch theo YHCT sau khi dùng thuốc (D30)
• 3.3.3. Sự biến đổi HATT theo các thể YHCT sau 15 ngày điều trị
• 3.3.4. Sự biến đổi HATTr theo các thể YHCT sau 15 ngày điều trị
• 3.3.5. Sự biến đổi HATT theo các thể YHCT sau 30 ngày điều trị
• 3.3.6. Sự biến đổi HATTr theo các thể YHCT sau 30 ngày điều trị
• 3.3.7. Kết quả cải thiện chung huyết áp điều trị
• 3.4. Tác dụng không mong muốn của bài thuốc
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm lâm sàng của đối tượng nghiên cứu
• 4.1.1. Phân bố bệnh nhân theo giới
• 4.1.2. Phân bố bệnh nhân theo tuổi
• 4.1.3. Phân bố theo nghề nghiệp
• 4.1.4. Thời gian mắc huyết áp thấp
• 4.1.5. Các bệnh kèm theo
• 4.1.6. Trị số huyết áp thấp
• 4.2. Tác dụng của bài thuốc trên bệnh nhân huyết áp thấp
• 4.2.1. Tác dụng trên lâm sàng
• 4.2.2. Kết quả trên một số chỉ số cận lâm sàng
• 4.3. So sánh kết quả với các nghiên cứu khác
• 4.3.1. Các nghiên cứu trong nước
• 4.3.2. So sánh với các nghiên cứu tại Trung Quốc
• 4.4. Tác dụng không mong muốn của viên nang
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về huyết áp thấp

Huyết áp thấp (HAT) là một tình trạng y tế phổ biến, ảnh hưởng đến khoảng 10-20% dân số. Tình trạng này không chỉ xảy ra ở người cao tuổi mà còn ở những người trẻ tuổi, đặc biệt là trong lực lượng lao động. Huyết áp thấp có thể dẫn đến nhiều triệu chứng như chóng mặt, mệt mỏi, và thậm chí ngất xỉu. Theo Y học hiện đại, huyết áp được xác định qua hai chỉ số: huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương. Huyết áp thấp được định nghĩa là huyết áp tối đa dưới 90mmHg và huyết áp tối thiểu dưới 60mmHg. Việc phân loại huyết áp thấp thành nguyên phát và thứ phát giúp xác định nguyên nhân và phương pháp điều trị phù hợp. Huyết áp thấp nguyên phát thường không gây ra triệu chứng nghiêm trọng, trong khi huyết áp thấp thứ phát có thể là dấu hiệu của các bệnh lý nghiêm trọng hơn.

1.1 Định nghĩa huyết áp thấp

Huyết áp thấp được định nghĩa là tình trạng huyết áp của một người luôn thấp hơn mức bình thường so với người cùng lứa tuổi. Huyết áp tối đa dưới 90mmHg và huyết áp tối thiểu dưới 60mmHg được coi là huyết áp thấp. Tình trạng này có thể gây ra nhiều triệu chứng như chóng mặt, mệt mỏi, và giảm khả năng tập trung. Việc chẩn đoán huyết áp thấp cần dựa vào nhiều lần đo huyết áp ở các tư thế khác nhau để đảm bảo tính chính xác.

1.2 Phân loại huyết áp thấp

Huyết áp thấp được chia thành hai loại chính: huyết áp thấp nguyên phát và huyết áp thấp thứ phát. Huyết áp thấp nguyên phát thường không gây ra triệu chứng nghiêm trọng và không cần điều trị, trong khi huyết áp thấp thứ phát có thể là dấu hiệu của các bệnh lý nghiêm trọng và cần được điều trị kịp thời. Việc phân loại này giúp xác định phương pháp điều trị phù hợp cho từng bệnh nhân.

II. Tác dụng của viên nang Ích khí dưỡng não

Viên nang Ích khí dưỡng não được nghiên cứu nhằm hỗ trợ điều trị huyết áp thấp. Sản phẩm này có thành phần từ thảo dược, giúp bổ khí, dưỡng huyết và hoạt huyết thăng dương. Nghiên cứu cho thấy viên nang này có tác dụng tích cực trong việc cải thiện các triệu chứng lâm sàng của bệnh nhân huyết áp thấp. Việc sử dụng viên nang này không chỉ giúp nâng cao huyết áp mà còn cải thiện sức khỏe tổng thể của bệnh nhân. Các chỉ số lâm sàng như huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương đã có sự cải thiện rõ rệt sau khi sử dụng sản phẩm này trong một thời gian nhất định.

2.1 Tác dụng lâm sàng

Nghiên cứu cho thấy viên nang Ích khí dưỡng não có tác dụng tích cực trong việc cải thiện các triệu chứng lâm sàng của bệnh nhân huyết áp thấp. Các triệu chứng như chóng mặt, mệt mỏi và giảm trí nhớ đã được cải thiện đáng kể sau khi sử dụng sản phẩm này. Việc theo dõi các chỉ số huyết áp cho thấy sự gia tăng huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương, cho thấy hiệu quả của sản phẩm trong việc điều trị huyết áp thấp.

2.2 Tác dụng không mong muốn

Mặc dù viên nang Ích khí dưỡng não mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng cần theo dõi các tác dụng không mong muốn có thể xảy ra. Các nghiên cứu cho thấy rằng sản phẩm này thường ít gây ra tác dụng phụ nghiêm trọng. Tuy nhiên, một số bệnh nhân có thể gặp phải các triệu chứng nhẹ như buồn nôn hoặc khó chịu dạ dày. Việc theo dõi chặt chẽ các tác dụng không mong muốn là cần thiết để đảm bảo an toàn cho bệnh nhân trong quá trình điều trị.

III. Đánh giá hiệu quả điều trị

Việc đánh giá hiệu quả của viên nang Ích khí dưỡng não trong điều trị huyết áp thấp được thực hiện thông qua các chỉ số lâm sàng và cận lâm sàng. Kết quả cho thấy có sự cải thiện rõ rệt về huyết áp và các triệu chứng lâm sàng sau khi sử dụng sản phẩm này. Sự cải thiện này không chỉ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân mà còn mở ra hướng đi mới trong điều trị huyết áp thấp bằng các sản phẩm từ thảo dược. Việc nghiên cứu và phát triển các sản phẩm như Ích khí dưỡng não có thể góp phần quan trọng trong việc điều trị huyết áp thấp một cách hiệu quả và an toàn.

3.1 Kết quả lâm sàng

Kết quả lâm sàng cho thấy sự cải thiện rõ rệt về huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương sau khi sử dụng viên nang Ích khí dưỡng não. Các triệu chứng như chóng mặt, mệt mỏi cũng giảm đáng kể, cho thấy hiệu quả của sản phẩm trong việc điều trị huyết áp thấp. Việc theo dõi các chỉ số này trong thời gian dài cho thấy sự ổn định và bền vững của hiệu quả điều trị.

3.2 Ứng dụng thực tiễn

Việc ứng dụng viên nang Ích khí dưỡng não trong điều trị huyết áp thấp không chỉ mang lại hiệu quả lâm sàng mà còn có ý nghĩa thực tiễn lớn. Sản phẩm này có thể được sử dụng rộng rãi trong cộng đồng, đặc biệt là cho những bệnh nhân không đáp ứng tốt với các phương pháp điều trị hiện tại. Việc phát triển và nghiên cứu thêm về sản phẩm này có thể mở ra nhiều cơ hội mới trong điều trị huyết áp thấp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyết áp thấp là bệnh lý tim mạch - thần kinh phổ biến, ảnh hưởng trực tiếp đến khoảng 10% đến 20% dân số toàn cầu. Thống kê sức khỏe tại các cơ quan, xí nghiệp trên địa bàn Hà Nội cho thấy có tới 12% cán bộ, công nhân có huyết áp tâm thu dưới 90 mmHg và huyết áp tâm trương dưới 60 mmHg. Đáng lưu ý, tình trạng huyết áp thấp mạn tính gây thiếu máu não cục bộ và chiếm từ 10% đến 15% trong tổng số các ca tai biến mạch máu não. Bệnh có xu hướng gia tăng mạnh mẽ ở nhóm tuổi lao động trẻ từ 20 đến 45 tuổi, gây suy giảm năng suất làm việc, mất tập trung và giảm chất lượng cuộc sống.

Các thuốc tân dược hiện nay như Ephedrine, Cafein hay Heptamyl chủ yếu có tác dụng nâng áp tạm thời, khó duy trì hiệu quả dài lâu và tiềm ẩn nhiều tác dụng không mong muốn khi sử dụng kéo dài. Do đó, việc nghiên cứu các chế phẩm thảo dược Y học cổ truyền được hiện đại hóa là hướng đi cấp thiết. Luận văn tập trung đánh giá tác dụng lâm sàng, cận lâm sàng và theo dõi độ an toàn của viên nang cứng "Ích khí dưỡng não" trong điều trị bệnh nhân huyết áp thấp thứ phát. Nghiên cứu được triển khai tại Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương trong giai đoạn 2020 - 2021, cung cấp luận cứ khoa học thực nghiệm vững chắc nhằm kiểm soát chỉ số huyết áp và cải thiện hơn 85% các triệu chứng suy nhược cơ thể liên quan.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu tích hợp hệ thống lý luận giữa Y học hiện đại và Y học cổ truyền để làm sáng tỏ cơ chế bệnh sinh của huyết áp thấp.

Theo Y học hiện đại, huyết áp động mạch phụ thuộc vào thể tích tâm thu, lực co bóp cơ tim, nhịp tim và sức cản ngoại vi theo công thức $P = (L \times R) / K$. Trạng thái huyết áp thấp xảy ra khi huyết áp tâm thu dưới 90 mmHg và huyết áp tâm trương dưới 60 mmHg, dẫn đến giảm áp lực tưới máu tổ chức não.

Theo Y học cổ truyền, huyết áp thấp thuộc phạm vi chứng "Huyễn vựng" (hoa mắt, chóng mặt, váng đầu). Căn nguyên cốt lõi xuất phát từ khí hư, huyết hư và tỳ vị hư nhược, trong đó thể khí huyết lưỡng hư và tỳ vị hư nhược chiếm tỷ lệ phổ biến nhất. Khí suy không thể thúc đẩy huyết hành, tỳ hư không vận hóa được thủy cốc tinh vi để sinh hóa khí huyết, làm cho thanh dương không thăng lên đầu mặt, gây thiếu máu não cục bộ.

Chế phẩm "Ích khí dưỡng não" được phát triển dựa trên bài thuốc cổ phương kinh điển "Bổ trung ích khí" phối ngũ gia thêm 3 vị: Địa long, Xuyên khung và Hồng hoa. Công thức gồm 11 vị thuốc chủ đạo: Đảng sâm, Hoàng kỳ, Đương quy, Bạch truật, Thăng ma, Sài hồ, Trần bì, Cam thảo, Địa long, Hồng hoa, Xuyên khung. Cấu trúc bài thuốc đạt chuẩn quy tắc Quân - Thần - Tá - Sứ:

• Hoàng kỳ và Đảng sâm đóng vai trò Quân dược, có tính cam ôn giúp đại bổ nguyên khí, tăng lực co bóp cơ tim.
• Thăng ma và Sài hồ đóng vai trò Thần dược, giúp thăng đề trung khí, đưa huyết dịch và oxy lên vùng não bộ.
• Xuyên khung, Đương quy, Hồng hoa, Địa long hoạt huyết hóa ứ, giãn mạch não nhẹ nhàng, tăng cường lưu lượng vi tuần hoàn.
• Bạch truật, Trần bì kiện tỳ hòa vị; Cam thảo điều hòa các vị thuốc.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế thử nghiệm lâm sàng mở, có đối chứng, so sánh trước và sau can thiệp điều trị trên cỡ mẫu 60 bệnh nhân huyết áp thấp thứ phát:

• Nhóm nghiên cứu (30 bệnh nhân): Uống viên nang cứng Ích khí dưỡng não (hàm lượng 500mg/viên), liều lượng 12 viên/ngày chia 2 lần sáng và chiều, duy trì liên tục trong 30 ngày.
• Nhóm chứng (30 bệnh nhân): Uống viên nén Heptaminol 187,8mg, liều lượng 3 viên/ngày chia 3 lần, duy trì liên tục trong 30 ngày.

Phương pháp chọn mẫu chủ đích được áp dụng dựa trên tiêu chuẩn lựa chọn khắt khe: bệnh nhân từ 20 tuổi trở lên, có chỉ số HATT dưới 100 mmHg và HATTr dưới 60 mmHg đo lặp lại 3 lần trong 2 tuần, mắc bệnh kéo dài từ 3 tháng trở lên và thuộc hai thể lâm sàng Khí huyết lưỡng hư hoặc Tỳ vị hư nhược. Các trường hợp tụt huyết áp cấp, suy tim độ 2 trở lên, suy gan, suy thận nặng đều bị loại trừ.

Dữ liệu được thu thập tại 3 mốc thời gian: D0 (ngày bắt đầu), D15 (sau 15 ngày) và D30 (kết thúc 30 ngày điều trị). Toàn bộ số liệu lâm sàng và xét nghiệm cận lâm sàng (huyết học, sinh hóa AST, ALT, Ure, Creatinin) được xử lý bằng phần mềm thống kê y sinh học SPSS 25.0. Thuật toán Chi-square ($\chi^2$) được sử dụng để so sánh các tỷ lệ phần trăm và kiểm định Student t-test được dùng để so sánh các giá trị trung bình với ngưỡng ý nghĩa thống kê $p < 0,05$. Phương pháp này đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy cao cho các kết luận thử nghiệm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình can thiệp lâm sàng trong 30 ngày trên 60 đối tượng ghi nhận các phát hiện then chốt sau:

• Đặc điểm dịch tễ học: Nữ giới chiếm tỷ lệ áp đảo với 86,7% ở nhóm nghiên cứu và 83,3% ở nhóm chứng. Nhóm tuổi từ 30 đến 39 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất với khoảng 43,0%. Độ tuổi trung bình của nhóm nghiên cứu là 42,57 ± 10,08 tuổi và nhóm chứng là 39,93 ± 10,83 tuổi (khoảng dao động từ 24 đến 66 tuổi).
• Cải thiện trị số huyết áp: Tại thời điểm D30, chỉ số huyết áp tâm thu (HATT) và huyết áp tâm trương (HATTr) của nhóm nghiên cứu tăng trung bình từ 11 đến 20 mmHg. Tỷ lệ bệnh nhân đạt hiệu quả nâng huyết áp ở mức tốt và khá đạt trên 90%, tương đương với nhóm đối chứng sử dụng Heptaminol.
• Thuyên giảm triệu chứng lâm sàng: Tỷ lệ cải thiện các triệu chứng cơ năng đạt mức cao vượt trội. Tình trạng hoa mắt, chóng mặt giảm từ 96,7% xuống còn dưới 10%; chứng đau đầu mạn tính giảm hơn 88%; triệu chứng mất ngủ và mệt mỏi đoản hơi giảm trên 85% sau 30 ngày dùng thuốc.
• Độ an toàn sinh học: Đánh giá các chỉ số sinh hóa máu trước và sau điều trị cho thấy nồng độ men gan ALT, AST và chức năng thận Ure, Creatinin đều duy trì ổn định trong giới hạn sinh lý bình thường ($p > 0,05$). Không ghi nhận bất kỳ trường hợp nào gặp phản ứng dị ứng, rối loạn tiêu hóa hay tác dụng phụ nghiêm trọng.

Thảo luận kết quả

Hiệu quả nâng huyết áp vượt trội của viên nang Ích khí dưỡng não xuất phát từ sự tương tác dược lý đa cơ chế của 11 thành phần thảo dược. Hàm lượng 71,4mg Hoàng kỳ kết hợp cùng 42,9mg Đảng sâm trong mỗi viên nang giúp tăng cường lưu lượng tim và sức bóp cơ tim một cách tự nhiên. Đồng thời, Thăng ma (42,9mg) và Sài hồ (42,9mg) kích thích trung khu vận mạch, giúp huyết áp tăng dần đều mà không gây ra hiện tượng co mạch đột ngột.

Kết quả nghiên cứu này tương thích chặt chẽ với nhiều công trình công bố trước đây. Tỷ lệ đáp ứng chung trên 90% của bài thuốc hoàn toàn tương đương với nghiên cứu viên Thăng áp TA của Ngô Quyết Chiến (đạt 92,6%), nghiên cứu trà tan Sinh mạch bảo nguyên của Nguyễn Thị Minh Tâm (đạt 93,33%) và các nghiên cứu lâm sàng của Lưu Tiểu Bái tại Trung Quốc (đạt hiệu quả 96,6%). Khác với các thuốc tân dược chỉ duy trì áp lực mạch trong vài giờ, viên nang Ích khí dưỡng não nuôi dưỡng tạng phủ, giúp duy trì huyết áp ổn định lâu dài ngay cả khi kết thúc liệu trình.

Các số liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan thông qua hệ thống biểu đồ cột phân bố lứa tuổi, biểu đồ tròn thể hiện tỷ lệ giới tính và các bảng so sánh chỉ số huyết áp trung bình qua các mốc D0, D15, D30, phản ánh rõ nét tính phục hồi chức năng của người bệnh.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát huy giá trị ứng dụng của đề tài vào công tác chăm sóc sức khỏe cộng đồng, 4 khuyến nghị cụ thể được đề xuất:

1. Chuẩn hóa quy trình sản xuất công nghiệp: Bệnh viện Y học cổ truyền Trung ương và các đơn vị sản xuất dược phẩm cần hoàn thiện quy trình chiết xuất, dập viên nang cứng 500mg theo tiêu chuẩn GMP-WHO trong thời gian 12 tháng tới, đảm bảo đồng nhất hoạt chất từ 11 thành phần dược liệu.
2. Mở rộng thử nghiệm lâm sàng đa trung tâm: Bộ Y tế và các viện nghiên cứu chuyên ngành cần triển khai nghiên cứu pha III trên cỡ mẫu từ 200 đến 300 bệnh nhân trong lộ trình 18 đến 24 tháng, nhằm theo dõi độ bền vững của chỉ số huyết áp sau khi dừng thuốc từ 3 đến 6 tháng.
3. Ban hành phác đồ điều trị kết hợp: Hội Đông y Việt Nam và Hội Tim mạch học cần đưa viên nang Ích khí dưỡng não vào hướng dẫn điều trị chuẩn cho chứng huyết áp thấp mạn tính thể khí huyết hư, hướng tới mục tiêu giảm 50% tỷ lệ tái phát các cơn hạ huyết áp tư thế tại tuyến y tế cơ sở.
4. Đẩy mạnh tầm soát huyết áp cộng đồng: Các trung tâm y tế dự phòng cần tổ chức chương trình đo huyết áp định kỳ cho 100% người lao động văn phòng và phụ nữ trong độ tuổi từ 20 đến 45 tuổi, giúp phát hiện sớm các trường hợp có huyết áp dưới 90/60 mmHg để can thiệp kịp thời bằng thảo dược.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Bác sĩ và chuyên gia Y học cổ truyền: Nắm vững phác đồ kết hợp 11 vị thuốc bổ khí, thăng dương, hoạt huyết để ứng dụng biện chứng luận trị cho hơn 80% bệnh nhân mắc chứng Huyễn vựng và hạ huyết áp mạn tính.
• Dược sĩ và nhà nghiên cứu bào chế: Tham khảo định lượng thành phần chi tiết (Hoàng kỳ 71,4mg, Đảng sâm 42,9mg, Đương quy 42,9mg...) để phát triển các dạng bào chế hiện đại như viên nang, cao lỏng đạt tiêu chuẩn Dược điển Việt Nam.
• Học viên sau đại học và nghiên cứu sinh: Sử dụng luận văn làm tài liệu mẫu mực về thiết kế thử nghiệm lâm sàng mở có đối chứng, áp dụng thang đánh giá 4 mức độ của học viện Bắc Kinh và phương pháp xử lý số liệu bằng SPSS 25.0.
• Người bệnh và người có nguy cơ huyết áp thấp: Tiếp cận kiến thức y khoa chính thống, hiểu rõ sự nguy hiểm của tình trạng tụt huyết áp dưới 90/60 mmHg và lựa chọn phương pháp điều trị an toàn, không phụ thuộc vào thuốc co mạch hóa dược.

Câu hỏi thường gặp

Tiêu chuẩn chẩn đoán huyết áp thấp trong nghiên cứu được xác định như thế nào?

Theo chuẩn Y học hiện đại, huyết áp thấp được xác định khi huyết áp tâm thu dưới 90 mmHg và huyết áp tâm trương dưới 60 mmHg. Trong nghiên cứu lâm sàng này, bệnh nhân được chọn khi có chỉ số HATT dưới 100 mmHg và HATTr dưới 60 mmHg, được đo 3 lần trong 2 tuần liên tiếp ở điều kiện nghỉ ngơi và kéo dài trên 3 tháng.

Thành phần chính của viên nang Ích khí dưỡng não gồm những dược liệu gì?

Mỗi viên nang 500mg chứa 11 vị thảo dược đạt tiêu chuẩn cơ sở: Hoàng kỳ (71,4mg), Đảng sâm (42,9mg), Đương quy (42,9mg), Bạch truật (42,9mg), Thăng ma (42,9mg), Sài hồ (42,9mg), Xuyên khung (42,9mg), Hồng hoa (28,6mg), Trần bì (21,4mg), Địa long (17,9mg) và Cam thảo (14,3mg).

Liều lượng và thời gian sử dụng thuốc đạt hiệu quả tối ưu là bao lâu?

Bệnh nhân trong nghiên cứu được chỉ định uống 12 viên nang cứng mỗi ngày, chia đều 2 lần vào buổi sáng và chiều sau ăn. Liệu trình điều trị chuẩn kéo dài liên tục 30 ngày để thuốc phục hồi toàn diện chức năng tạng phủ và ổn định áp lực lòng mạch.

Viên nang Ích khí dưỡng não có hiệu quả tương đương thuốc tây Heptaminol không?

Thử nghiệm trên 60 bệnh nhân chứng minh viên nang Ích khí dưỡng não giúp nâng huyết áp tâm thu từ 11 đến 20 mmHg ở hơn 90% người bệnh, tương đương Heptaminol (187,8mg x 3 viên/ngày), đồng thời cải thiện vượt trội các chứng đau đầu, mất ngủ, chóng mặt và duy trì hiệu quả bền vững hơn.

Sử dụng viên nang Ích khí dưỡng não có gây ảnh hưởng xấu đến gan và thận không?

Đánh giá cận lâm sàng tại ngày D0 và D30 trên 30 bệnh nhân nhóm nghiên cứu cho thấy các chỉ số men gan AST, ALT cùng chức năng lọc thận Ure, Creatinin hoàn toàn không thay đổi bất thường ($p > 0,05$). Thuốc không gây độc tính bán trường diễn và an toàn khi sử dụng dài ngày.

Kết luận

• Chứng minh hiệu lực điều trị vượt trội: Viên nang Ích khí dưỡng não giúp nâng chỉ số HATT và HATTr từ 11 đến 20 mmHg trên hơn 90% bệnh nhân huyết áp thấp sau 30 ngày sử dụng.
• Thuyên giảm toàn diện triệu chứng: Cải thiện từ 85% đến trên 95% các biểu hiện hoa mắt, chóng mặt, đau đầu mạn tính, mất ngủ và đoản hơi ở người bệnh.
• Độ an toàn sinh học cao: Đảm bảo không làm thay đổi các chỉ số chức năng gan (AST, ALT) và thận (Ure, Creatinin), không ghi nhận tác dụng phụ bất lợi.
• Hiện đại hóa bài thuốc cổ truyền: Chuyển hóa thành công phương thuốc 11 vị "Bổ trung ích khí gia giảm" thành dạng viên nang 500mg tiện ích, mở rộng khả năng tiếp cận cho 10% đến 20% dân số mắc bệnh.
• Định hướng phát triển tương lai: Kêu gọi triển khai thử nghiệm pha III trên 200 đến 300 đối tượng trong 24 tháng tới nhằm hoàn thiện quy chuẩn điều trị huyết áp thấp bằng y dược cổ truyền Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tổng quan về huyết áp thấp theo Y học hiện đại 1.1 Huyết áp và các yếu tố ảnh hưởng Huyết áp là áp suất nhất định để máu chảy được trong lòng mạch, được biểu thị bằng hai trị số [5],[6]. - Huyết áp tối đa (huyết áp tâm thu) là áp suất máu đo được trong thời kỳ tâm thu. Trị số bình thường ở người trưởng thành là 90 - 140mmHg.

- Huyết áp tối thiểu (huyết áp tâm trương) là áp suất máu đo được trong thời kỳ tâm trương. Trị số bình thường ở người trưởng thành là 60 - 90mmHg. - Huyết áp trung bình được coi là huyết áp đưa máu lên não, được tính theo công thức: HATB = + HATTr * Các yếu tố ảnh hưởng đến huyết áp - Huyết áp phải giữ được ở mức cho phép thì mao mạch của hệ thống tuần hoàn mới được tưới máu đầy đủ. Huyết áp động mạch phụ thuộc vào thể tích máu do thất trái đẩy vào hệ thống mạch máu theo đơn vị thời gian (còn gọi là cung lượng tim) và trở kháng đối với luồng máu mao mạch ngoại vi (còn gọi là sức cản ngoại vi).

- Huyết áp, lưu lượng máu và sức cản ngoại vi có mối liên quan chặt chẽ với nhau theo công thức: P= Trong đó: P là huyết áp L là lưu lượng tuần hoàn R là sức cản ngoại vi K là hằng số 4 - Khi lưu lượng tuần hoàn giảm, sức cản ngoại vi giảm thì huyết áp sẽ giảm và ngược lại [5],[6]. - Cung lượng tim (hay lưu lượng tim): phụ thuộc vào thể tích tâm thu và nhịp tim, mà thể tích tâm thu lại phụ thuộc vào lực co bóp cơ tim và nhịp tim [5],[6]. - Thể tích tâm thu: là thể tích máu do tâm thất trái (hay tâm thất phải) tống được vào động mạch chủ (hay động mạch phổi) trong mỗi nhát bóp của tim ở thì tâm thu. Hệ thống tĩnh mạch đóng vai trò rất quan trọng vì nó có thể chứa 65 - 67% toàn bộ thể tích máu cho nên ứ máu tĩnh mạch sẽ làm giảm lưu lượng tim [5],[6].

- Lực co bóp của tim: để máu trở về tim được nhiều, tim phải có khả năng đẩy được nhiều máu đi. Cơ tim co bóp càng yếu thì thể tích tâm thu càng giảm, lưu lượng tim giảm làm cho huyết áp giảm [5],[6]. - Nhịp tim: khi tim đập chậm mà thể tích tâm thu không tăng thì lưu lượng tim giảm và huyết áp giảm. Khi tim đập nhanh, tuy thể tích tâm thu không tăng nhưng vẫn làm cho lưu lượng tăng vì vậy huyết áp tăng.

Nhưng khi tim đập quá nhanh do thời gian tâm trương ngắn, lượng máu về tim giảm vì vậy thể tích tâm thu giảm nhiều làm cho lưu lượng tim giảm và huyết áp giảm [5],[6]. - Sức cản ngoại vi là trở lực mà tâm thất trái phải thắng để có thể đẩy được máu từ tâm thất trái tới các mạch máu ngoại vi, trở lực này phụ thuộc vào: + Độ nhớt máu: khi độ nhớt máu tăng, đòi hỏi một sức co bóp lớn hơn mới đẩy máu lưu thông được trong lòng mạch, cho nên khi độ nhớt máu giảm cũng góp phần làm huyết áp giảm [5],[6]. + Sức đàn hồi của thành mạch: trở kháng của một mạch máu tỉ lệ nghịch với bán kính lũy thừa bậc 4 của mạch máu đó. Như vậy huyết áp phụ thuộc nhiều vào mức độ co giãn cơ trơn của thành mạch.

Sức đàn hồi của thành 5 mạch là yếu tố chính ảnh hưởng tới sức cản ngoại vi. Khi giãn mạch, sức cản ngoại vi giảm dẫn tới huyết áp giảm. - Các yếu tố ảnh hưởng tới huyết áp đã nêu trên hoạt động phối hợp chặt chẽ để duy trì huyết áp ở mức độ ổn định. Nếu một trong các yếu tố trên thay đổi, những yếu tố còn lại sẽ hoạt động bù ngay dưới sự kiểm soát điều hòa của hai cơ chế thần kinh và thể dịch [5],[6].2 Định nghĩa huyết áp thấp Một người có HAT, nghĩa là huyết áp của người đó luôn thấp hơn so với mức bình thường của người cùng lứa tuổi [7].

Không kể những trường hợp hạ huyết áp trong sốc cấp cứu như: mất máu, mất nước… mà chỉ nói tới những người có huyết áp thấp liên tục, từ trước tới nay vẫn thấp hoặc thấp trong thời gian dài không có tính chất đột ngột, người trưởng thành có huyết áp tối đa trong giới hạn 90 - 140mmHg, huyết áp tối thiểu 60 - 90mmHg, dưới mức chỉ số sau đây là huyết áp thấp [1], [5],[6], [8]: Huyết áp tối đa (HATT) <90mmHg. Huyết áp tối thiểu (HATTr) <60mmHg.3 Phân loại huyết áp thấp Huyết áp thấp là biểu hiện sự rối loạn chức năng vỏ não của trung khu thần kinh vận mạch [9]. Huyết áp thấp được chia ra làm hai loại: Huyết áp thấp nguyên phát và huyết áp thấp thứ phát [1], [5],[6]. - Huyết áp thấp nguyên phát: Có những người thường xuyên có huyết áp thấp.

Huyết áp tâm thu từ 85 - 90mmHg nhưng sức khỏe hoàn toàn bình thường, chỉ khi đo huyết áp mới phát hiện ra bị huyết áp thấp. Đây là những người có thể tạng đặc biệt, từ nhỏ tới lớn huyết áp vẫn như thế nhưng không hề có biểu hiện tổn thương ở bộ phận nào trong cơ thể. Những người này vẫn sinh hoạt bình thường. Tuy nhiên, khi gắng sức thì vẫn có thể thấy chóng mặt [1], [4],[7], [10].

Do đó, đa phần không được coi là bệnh lý và không cần điều trị gì. 6 - Huyết áp thấp thứ phát là những trường hợp trước đó vẫn có huyết áp bình thường, nhưng sau huyết áp bị giảm dần sau một đến ba tháng. Huyết áp thấp thứ phát này thường gặp ở những người suy nhược kéo dài, mắc các bệnh như nhiễm khuẩn, lao, thiểu năng tuần hoàn não, nhiễm độc kéo dài. - Huyết áp thấp thứ phát thường có ảnh hưởng rõ rệt tới khả năng làm việc và sức khỏe của người bị bệnh [1], [4],[7], [10].

Đây là loại bệnh cần được điều trị kịp thời tránh gây ra hậu quả cho bệnh nhân. Đồng thời có thể đề phòng được các biến chứng nguy hiểm xảy ra cho người bệnh.4 Cơ chế dẫn tới huyết áp thấp theo Y học hiện đại Những phương thức được thể hiện qua sơ đồ sau: 7 GIẢM HUYẾT ÁP ĐỘNG MẠCH Giảm lưu lượng tim Giảm sức cản ngoại vi Giảm nhịp tim Giảm thể tích Giảm co bóp Giảm độ nhớt nhát bóp cơ tim máu Giảm lượng máu về tim Rối loạn chuyển hóa cơ tim Thay đổi tư thế Giảm trương lực thần kinh giao cảm Giãn tĩnh mạch Tổn thương cơ tim Ứ máu tĩnh mạch Sơ đồ 1.1: Các phương thức làm giảm huyết áp 8 1.5 Triệu chứng lâm sàng và chẩn đoán huyết áp thấp * Triệu chứng cơ năng Mệt mỏi, hoa mắt, chóng mặt, hay quên, giảm tập trung trí lực, nhất là khi thay đổi tư thế có thể thoáng ngất hoặc ngất. Nếu để bệnh nhân ở tư thế nằm thì sau 1-2 phút các triệu chứng có thể giảm dần rồi hết hẳn [1],[4],[9]. Các triệu chứng phong phú và thường xuất hiện sớm như: Đau đầu mạn tính Là triệu chứng thường gặp, thường đau đầu phía sau, không có điểm đau cố định mà ở cả khu vực chẩm – cổ, cường độ đau vừa phải có thể chịu đựng được, đau ê ẩm, râm ran, nặng đầu, khó chịu, gần giống như đau của suy nhược thần kinh, đau thường xen kẽ với các triệu chứng khác (chóng mặt, rối loạn thăng bằng, rối loạn thị giác.) hoặc khởi phát của đợt đau, rồi sau đó bị che lấp bởi các triệu chứng khác [11].

Chóng mặt Là triệu chứng thường xuất hiện sớm nhất, thời gian có thể bị rất ngắn thoáng qua hoặc kéo dài vài giờ đến vài ngày. Đặc biệt thường xảy ra lúc thay đổi tư thế đột ngột nhất là khi quay cổ nhanh, khi chuyển tư thế từ nằm sang ngồi hay sang tư thế đứng. Cảm giác bồng bềnh, có vật quay quanh mình, tối sầm mắt đứng không vững [11]. Mất ngủ Là triệu chứng thường gặp, dai dẳng, khó chịu.

Ở giai đoạn đầu hay gặp là chứng mất ngủ ở nửa đầu của đêm. Ở giai đoạn sau, hay gặp tình trạng mới ngủ thì được nhưng đến nửa đêm thì thức giấc không sao ngủ được [11]. Giảm trí nhớ Đặc điểm giảm trí nhớ của người xơ vữa động mạch não là tính giao động và có xu hướng luôn thay đổi. Dễ nhận thấy nhất là ở một thời điểm nào 9 đó bệnh nhân quên hẳn tên một người hay một vật mà trong điều kiện khác họ rất nhớ, không thể quên được vì đó là những người, những vật vốn gặp hàng ngày.

Những hiện tượng như vậy rất phổ biến, có thể gọi là tiền triệu, sau này rối loạn trí nhớ mới rõ rệt và trầm trọng thêm [11]. * Triệu chứng thực thể Nhịp tim nhanh, có khi ngoại tâm thu, có khi có nhịp chậm, cung lượng tim giảm rõ rệt [7],[12]. * Chẩn đoán Chẩn đoán huyết áp thấp dựa vào đo huyết áp nhiều lần (nên theo dõi huyết áp liên tục 24 giờ bằng Holter) ở nhiều tư thế khác nhau. Huyết áp tâm thu <90mmHg và huyết áp tâm trương <60mmHg thì là tình trạng huyết áp thấp.

* Chẩn đoán phân biệt Kết hợp lâm sàng với cận lâm sàng để phân biệt huyết áp thấp tiên phát hay thứ phát sau cơn động kinh, hạ canxi huyết, hạ đường huyết [12].6 Điều trị huyết áp thấp hiện nay - Nguyên tắc điều trị: bao gồm 2 nguyên tắc chính + Đánh giá các thực thể bệnh chính có khả năng hồi phục + Phương thức đặc hiệu cho huyết áp thấp không hồi phục Trong đó phương thức đặc hiệu cho điều trị huyết áp thấp không hồi phục được cụ thể hóa qua các mặt: - Biện pháp cơ học + Quần áo mặc ép phần dưới cơ thể + Chuyển động chậm - Tăng thể tích tuần hoàn + Chế độ ăn nhiều muối 10 + Dùng fludrocortisone acetate (0,1- 0,5 mg/ngày) - Tác nhân dược lý + Chất tăng tiết Adrenaline + Chất gây co mạch + Chất ức chế tổng hợp Prostaglandin + Chất kháng Serotonin - Điều trị: Ngoài việc điều trị nguyên nhân, việc điều trị huyết áp thấp cần chú ý tới nghỉ ngơi, tăng cường ăn uống, rèn luyện thân thể tác động đến trạng thái thần kinh, chức năng co bóp của tim và điều tiết các mạch máu có tác dụng nâng HA. Thuốc thường dùng: trong điều trị người bệnh có chứng huyết áp thấp thứ phát, một thuốc thường được xem xét và sử dụng cho phù hợp với từng người bệnh và mức độ bệnh: + Ephedrin có tác dụng co mạch, tăng HA.