Tổng Quan Về Đánh Giá Dịch Vụ Dược Bệnh Viện Thông Qua Sự Hài Lòng Của Người Bệnh

Bài viết tổng quan hệ thống nghiên cứu đánh giá dịch vụ dược bệnh viện dựa trên sự hài lòng của bệnh nhân, cung cấp thông tin hữu ích cho ngành y tế.

• Tác giả: Lê Ngọc Minh
• Người hướng dẫn: ThS. Lê Thu Thuỷ
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược sĩ
• Đề tài: Đánh Giá Dịch Vụ Dược Bệnh Viện Qua Sự Hài Lòng Của Người Bệnh
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Dịch vụ dược bệnh viện
• 1.2. Dịch vụ dược
• 1.3. Dược bệnh viện
• 1.4. Một số dịch vụ, hoạt động dược bệnh viện
• 1.5. Chất lượng dịch vụ dược
• 1.6. Mối quan hệ giữa chất lượng dịch vụ và sự hài lòng của người bệnh
• 1.7. Sự hài lòng của người bệnh
• 1.8. Tầm quan trọng của đánh giá chất lượng dịch vụ thông qua sự hài lòng của người bệnh
• 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp tổng quan
• 2.2.2. Phương pháp tìm kiếm tài liệu
• 2.2.3. Quy trình lựa chọn nghiên cứu
• 2.2.4. Phương pháp trích xuất tài liệu
• 2.2.5. Đánh giá chất lượng nghiên cứu
• 2.2.6. Phân tích và xử lý dữ liệu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Kết quả tìm kiếm
• 3.2. Đánh giá chất lượng nghiên cứu
• 3.3. Các nghiên cứu được đánh giá bằng bảng kiểm CONSORT
• 3.4. Các nghiên cứu được đánh giá bằng bảng kiểm STROBE
• 3.5. Đặc điểm cơ bản của các nghiên cứu đưa vào tổng quan
• 3.6. Bộ công cụ đo lường sự hài lòng của người bệnh, khách hàng
• 3.6.1. Phân tích bộ công cụ đo lường sự hài lòng của người bệnh, khách hàng ở các nghiên cứu nhóm A
• 3.6.2. Phân tích bộ công cụ đo lường sự hài lòng của người bệnh, khách hàng ở các nghiên cứu nhóm B
• 3.7. Kết đo lường sự hài lòng của người bệnh, khách hàng
• 3.7.1. Kết quả đo lường sự hài lòng của người bệnh, khách hàng nghiên các cứu nhóm A
• 3.7.2. Kết quả đo lường sự hài lòng của người bệnh, khách hàng các nghiên cứu nhóm B
• 3.8. Nhân tố, yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng của người bệnh, khách hàng
• 3.8.1. Nhân tố, yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng của người bệnh, khách hàng các nghiên cứu nhóm A
• 3.8.2. Nhân tố, yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng của người bệnh, khách hàng các nghiên cứu nhóm B
• 3.9. Đặc điểm và chất lượng các nghiên cứu đưa vào tổng quan hệ thống
• 3.10. Bộ công cụ đo lường sự hài lòng của người bệnh, khách hàng
• 3.10.1. Bộ công cụ đo lường sự hài lòng của người bệnh, khách hàng ở các nghiên cứu nhóm A
• 3.10.2. Bộ công cụ đo lường sự hài lòng của người bệnh, khách hàng ở các nghiên cứu nhóm B
• 3.11. Kết quả đo lường sự hài lòng của người bệnh, khách hàng
• 3.11.1. Kết quả đo lường về sự hài lòng của người bệnh, khách hàng ở các nghiên cứu nhóm A
• 3.11.2. Kết quả đo lường về sự hài lòng của người bệnh, khách hàng ở các nghiên cứu nhóm B
• 3.12. Nhân tố, yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng của người bệnh, khách hàng
• 3.12.1. Nhân tố, yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng của người bệnh, khách hàng các nghiên cứu nhóm A
• 3.12.2. Nhân tố, yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng của người bệnh, khách hàng các nghiên cứu nhóm B
• 3.13. Ưu điểm và hạn chế của đề tài
• 4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 4.1. Tổng quan hệ thống về công cụ đánh giá sự hài lòng của người bệnh, khách hàng đối với dịch vụ dược bệnh viện
• 4.2. Tổng quan hệ thống về sự hài lòng của người bệnh, khách hàng với chất lượng dịch vụ dược bệnh viện và các nhân tố, yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng
• DANH MỤC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ, ĐỒ THỊ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Dịch Vụ Dược Bệnh Viện

Đánh giá dịch vụ dược bệnh viện là một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe. Sự hài lòng của người bệnh không chỉ phản ánh chất lượng dịch vụ mà còn ảnh hưởng đến quyết định sử dụng dịch vụ trong tương lai. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về các yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng của người bệnh đối với dịch vụ dược tại bệnh viện.

1.1. Định Nghĩa Dịch Vụ Dược Bệnh Viện

Dịch vụ dược bệnh viện bao gồm tất cả các hoạt động liên quan đến cung cấp thuốc và tư vấn sử dụng thuốc cho người bệnh. Theo WHO, dịch vụ dược không chỉ là cung cấp thuốc mà còn bao gồm giáo dục và thông tin về thuốc nhằm nâng cao sức khỏe cộng đồng.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Đánh Giá Dịch Vụ Dược

Đánh giá dịch vụ dược giúp các cơ sở y tế nhận diện được những vấn đề còn tồn tại trong quá trình cung cấp dịch vụ. Điều này không chỉ giúp cải thiện chất lượng dịch vụ mà còn nâng cao sự hài lòng của người bệnh, từ đó tạo ra một môi trường chăm sóc sức khỏe tốt hơn.

II. Vấn Đề Trong Đánh Giá Dịch Vụ Dược Bệnh Viện

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về sự hài lòng của người bệnh, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc đánh giá chất lượng dịch vụ dược. Các yếu tố như sự khác biệt trong phương pháp nghiên cứu và công cụ đo lường có thể ảnh hưởng đến kết quả đánh giá.

2.1. Thách Thức Trong Phương Pháp Nghiên Cứu

Nhiều nghiên cứu hiện tại sử dụng các phương pháp khác nhau để đo lường sự hài lòng, dẫn đến sự không đồng nhất trong kết quả. Việc thiếu một bộ công cụ chuẩn hóa có thể gây khó khăn trong việc so sánh và tổng hợp dữ liệu.

2.2. Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Sự Hài Lòng

Các yếu tố như chất lượng dịch vụ, thái độ của nhân viên y tế và cơ sở vật chất đều có thể ảnh hưởng đến sự hài lòng của người bệnh. Việc không nhận diện đúng các yếu tố này có thể dẫn đến những đánh giá không chính xác về chất lượng dịch vụ.

III. Phương Pháp Đánh Giá Dịch Vụ Dược Bệnh Viện

Để đánh giá dịch vụ dược bệnh viện một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học và công cụ đo lường phù hợp. Việc sử dụng các bộ công cụ chuẩn hóa sẽ giúp tăng tính chính xác và độ tin cậy của kết quả.

3.1. Công Cụ Đo Lường Sự Hài Lòng

Các bộ công cụ đo lường sự hài lòng của người bệnh thường bao gồm các câu hỏi về chất lượng dịch vụ, thái độ của nhân viên và trải nghiệm tổng thể. Việc sử dụng các công cụ này giúp thu thập dữ liệu một cách hệ thống và có thể so sánh giữa các nghiên cứu.

3.2. Quy Trình Nghiên Cứu

Quy trình nghiên cứu cần được thực hiện một cách bài bản, từ việc xác định đối tượng nghiên cứu đến việc phân tích và xử lý dữ liệu. Điều này đảm bảo rằng các kết quả thu được là chính xác và có thể áp dụng vào thực tiễn.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Sự Hài Lòng Của Người Bệnh

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự hài lòng của người bệnh đối với dịch vụ dược bệnh viện có sự khác biệt rõ rệt giữa các cơ sở y tế. Những yếu tố như chất lượng dịch vụ và thái độ của nhân viên y tế đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao sự hài lòng.

4.1. Đánh Giá Chất Lượng Dịch Vụ

Nghiên cứu cho thấy rằng chất lượng dịch vụ dược bệnh viện có ảnh hưởng trực tiếp đến sự hài lòng của người bệnh. Những cơ sở y tế có dịch vụ tốt thường nhận được phản hồi tích cực từ người bệnh.

4.2. Phân Tích Các Nhân Tố Ảnh Hưởng

Các nhân tố như thái độ của nhân viên, thời gian chờ đợi và sự tiện lợi trong việc tiếp cận dịch vụ đều có ảnh hưởng lớn đến sự hài lòng của người bệnh. Việc cải thiện những yếu tố này có thể giúp nâng cao chất lượng dịch vụ.

V. Kết Luận Về Đánh Giá Dịch Vụ Dược Bệnh Viện

Đánh giá dịch vụ dược bệnh viện thông qua sự hài lòng của người bệnh là một công cụ quan trọng để cải thiện chất lượng dịch vụ. Các nghiên cứu cho thấy rằng sự hài lòng không chỉ phản ánh chất lượng dịch vụ mà còn ảnh hưởng đến quyết định sử dụng dịch vụ trong tương lai.

5.1. Tương Lai Của Đánh Giá Dịch Vụ Dược

Trong tương lai, việc áp dụng các công nghệ mới và phương pháp nghiên cứu hiện đại sẽ giúp nâng cao hiệu quả của việc đánh giá dịch vụ dược bệnh viện. Điều này sẽ góp phần cải thiện chất lượng chăm sóc sức khỏe cho người bệnh.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Các Cơ Sở Y Tế

Các cơ sở y tế cần chú trọng đến việc cải thiện chất lượng dịch vụ dược thông qua việc đào tạo nhân viên và nâng cấp cơ sở vật chất. Điều này không chỉ giúp nâng cao sự hài lòng của người bệnh mà còn tạo ra một môi trường chăm sóc sức khỏe tốt hơn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe toàn diện cho người bệnh là mục tiêu trọng tâm của ngành y tế. Trong bối cảnh thực hiện chính sách xã hội hóa y tế và đa dạng hóa các mô hình khám chữa bệnh, công tác quản lý bệnh viện đòi hỏi sự chuyển dịch từ việc tập trung đơn thuần vào chất lượng chuyên môn kỹ thuật sang việc nâng cao chất lượng dịch vụ. Chất lượng dịch vụ y tế bao gồm điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị, môi trường khám chữa bệnh và thái độ ứng xử, giao tiếp giữa nhân viên y tế với người bệnh.

Tại Việt Nam, cơ sở pháp lý và hướng dẫn đo lường chất lượng dịch vụ y tế công đã được Bộ Y tế ban hành qua nhiều giai đoạn:

• Quyết định số 4448/QĐ-BYT ngày 06/11/2013 phê duyệt Đề án "Xác định phương pháp đo lường sự hài lòng của người dân đối với dịch vụ y tế công".
• Quyết định số 3869/QĐ-BYT ngày 28/8/2019 ban hành các mẫu phiếu và hướng dẫn khảo sát hài lòng Người bệnh và Nhân viên y tế.
• Quyết định số 56/QĐ-BYT ngày 08/01/2024 hướng dẫn phương pháp đo lường hài lòng của người dân với dịch vụ y tế công giai đoạn 2024–2030.
• Thông tư số 22/2011/TT-BYT ngày 10/6/2011 quy định tổ chức và hoạt động của khoa Dược bệnh viện.

Đánh giá dịch vụ dược thông qua sự hài lòng của người bệnh là thước đo phản ánh hiệu quả vận hành của cơ sở y tế và đóng vai trò quan trọng trong việc cải tiến chất lượng chăm sóc. Mặc dù nhiều nghiên cứu đơn lẻ đã được triển khai trên thế giới, y văn quốc tế vẫn thiếu các công trình tổng quan hệ thống tổng hợp toàn diện về các bộ công cụ đo lường và các nhân tố ảnh hưởng đến sự hài lòng đối với dịch vụ dược bệnh viện. Khóa luận thực hiện 02 mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Tổng quan hệ thống về công cụ đánh giá sự hài lòng của người bệnh, khách hàng đối với dịch vụ dược bệnh viện.
2. Tổng quan hệ thống về sự hài lòng của người bệnh, khách hàng với chất lượng dịch vụ dược bệnh viện và các nhân tố, yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng.

Đối tượng nghiên cứu là các bài báo khoa học công bố quốc tế đáp ứng tiêu chuẩn lựa chọn (đánh giá dịch vụ dược bệnh viện do dược sĩ thực hiện, có đo lường sự hài lòng của người bệnh/khách hàng, xuất bản bằng tiếng Anh) và không thuộc tiêu chuẩn loại trừ (nghiên cứu trùng lặp, không lấy được toàn văn, các bài tổng quan, phân tích gộp, xã luận, thư gửi tòa soạn). Phạm vi tra cứu dữ liệu được thực hiện trên cơ sở dữ liệu PubMed và The Cochrane Library đến ngày 12/08/2023, không giới hạn thời gian bắt đầu công bố.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên các khái niệm, quy chuẩn quốc tế và văn bản pháp quy trong nước:

• Dịch vụ dược và Dược bệnh viện: Định nghĩa dịch vụ dược theo Liên đoàn Dược phẩm Quốc tế (FIP), Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Cơ quan Y tế Liên bang Mỹ (PAHO); Dịch vụ giao dịch dược có thể kiểm toán (APTS - Auditable Pharmaceutical Transaction Services theo FMOH, 2014); Tuyên bố Basel sửa đổi của FIP gồm 65 điều khoản thuộc 6 chủ đề quản trị dược bệnh viện; Định nghĩa dược bệnh viện của Hiệp hội Dược bệnh viện Châu Âu (ACCP); 14 nhiệm vụ của khoa Dược theo Thông tư 22/2011/TT-BYT; Quy trình cấp phát thuốc ngoại trú 6 bước theo khuyến cáo của Cơ quan Quản lý Sức khỏe (MSH); Khái niệm chăm sóc dược (Hepler & Strand 1990; PCNE 2013); Khái niệm Dược lâm sàng theo khoản 40 Điều 2 Luật Dược 2016; Tư vấn người bệnh theo Dược điển Mỹ (USP, 1997).
• Chất lượng dịch vụ và Sự hài lòng: Mô hình SERVQUAL của Parasuraman et al. (1988) với 5 khía cạnh (yếu tố hữu hình, độ tin cậy, khả năng đáp ứng, sự đảm bảo, sự đồng cảm); Hai khía cạnh chất lượng chăm sóc của WHO (chất lượng kỹ thuật và chất lượng chức năng); Các định nghĩa về sự hài lòng của Kotler (2000), Hansemark & Albinsson (2004), Ware et al. (1983) và Manzoor et al.

Phương pháp nghiên cứu được triển khai theo quy trình tổng quan hệ thống:

• Nguyên tắc tổng quan: Thực hiện theo hướng dẫn PRISMA (Preferred Reporting Items for Systematic Reviews and Meta-Analyses).
• Chiến lược tìm kiếm: Phát triển cấu trúc câu lệnh tìm kiếm dựa trên mô hình PICO (Population, Intervention, Comparison, Outcome) kết hợp thuật ngữ MeSH và từ khóa trong tiêu đề/tóm tắt ([TIAB]) với các toán tử logic AND/OR trên PubMed và The Cochrane Library.
• Quy trình lựa chọn: Hai nghiên cứu viên độc lập sàng lọc tiêu đề và tóm tắt; giải quyết các điểm bất đồng bằng thảo luận hoặc tham vấn giáo viên hướng dẫn; thẩm định toàn văn các nghiên cứu đủ điều kiện.
• Phương pháp trích xuất: Sử dụng biểu mẫu chuẩn hóa trên Microsoft Excel để trích xuất thông tin chung, đặc điểm thiết kế nghiên cứu, bộ công cụ đo lường, kết quả mức độ hài lòng và các yếu tố ảnh hưởng.
• Đánh giá chất lượng nghiên cứu: Sử dụng bảng kiểm CONSORT cho các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng (RCT) và bảng kiểm STROBE cho các nghiên cứu quan sát (cắt ngang, bệnh - chứng, thuần tập).
• Quản lý dữ liệu: Quản lý trích dẫn và tài liệu toàn văn thông qua phần mềm EndNote.

Nội dung chính theo từng chương

Đặt vấn đề và Tổng quan tài liệu

Nội dung chương tổng hợp hệ thống khái niệm về dược bệnh viện, dịch vụ cấp phát thuốc, chăm sóc dược phẩm, dược lâm sàng và hoạt động tư vấn sử dụng thuốc. Tác giả phân tích mối liên hệ mật thiết giữa chất lượng dịch vụ và sự hài lòng của người bệnh, khẳng định sự hài lòng là chỉ số phản ánh kết quả lâm sàng, mức độ tuân thủ điều trị và khả năng duy trì người bệnh tại cơ sở khám chữa bệnh. Chương này cũng điểm lại các chính sách y tế tại Việt Nam từ Quyết định 4448/QĐ-BYT (2013), Quyết định 3869/QĐ-BYT (2019) đến Quyết định 56/QĐ-BYT (2024), khẳng định tính cấp thiết của việc chuẩn hóa các phương pháp đo lường sự hài lòng trong quản lý y tế công.

Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương trình bày chi tiết tiêu chuẩn lựa chọn và loại trừ bài báo khoa học; xây dựng chiến lược tra cứu dữ liệu PICO; thiết lập quy trình sàng lọc 4 bước theo sơ đồ PRISMA. Các tiêu chí đánh giá chất lượng nghiên cứu được chuẩn hóa thông qua việc áp dụng bảng kiểm CONSORT (gồm các tiêu chí về phân nhóm, làm mù, mô tả cỡ mẫu, quy trình can thiệp) và bảng kiểm STROBE (gồm các tiêu chí về cơ sở khoa học, thiết kế, biến số, kiểm soát sai lệch và phương pháp phân tích thống kê).

Kết quả nghiên cứu

Chương trình bày toàn bộ số liệu thu thập từ 54 nghiên cứu được đưa vào tổng quan hệ thống:

• Kết quả tìm kiếm và chọn lọc: Từ 5.620 bài báo ban đầu (PubMed và The Cochrane Library), qua các bước sàng lọc tiêu đề, tóm tắt và đọc toàn văn, nhóm nghiên cứu đã lựa chọn 54 bài báo phù hợp (loại trừ 4 nghiên cứu cũ do thiếu mã DOI và không tìm được toàn văn).
• Đánh giá chất lượng nghiên cứu:
  • 4 nghiên cứu RCT được đánh giá bằng bảng kiểm CONSORT: 3/4 nghiên cứu báo cáo chi tiết các tiêu chí chất lượng; 1 nghiên cứu chưa trình bày cách giấu phân nhóm và làm mù; cả 4 nghiên cứu đều không cung cấp số đăng ký thử nghiệm lâm sàng và nguồn truy cập đề cương.
  • 50 nghiên cứu quan sát được đánh giá bằng bảng kiểm STROBE: Tất cả các bài báo đều trình bày rõ cơ sở khoa học, mục tiêu và thiết kế; tuy nhiên đa số nghiên cứu chưa mô tả chi tiết phương pháp xác định cỡ mẫu, xử lý dữ liệu bị khuyết, ước lượng độ lớn của các nguồn sai lệch tiềm tàng và khả năng khái quát hóa kết quả.
• Phân loại và đặc điểm dịch tễ học:
  • Nhóm A (34 nghiên cứu): Đánh giá sự hài lòng đối với dịch vụ cấp phát thuốc.
  • Nhóm B (20 nghiên cứu): Đánh giá sự hài lòng đối với các dịch vụ dược cụ thể (11 nghiên cứu về tư vấn/giáo dục sử dụng thuốc; 3 nghiên cứu về dược lâm sàng; 2 nghiên cứu về chăm sóc dược; các nghiên cứu còn lại về dịch vụ tiêm chủng, kế hoạch xuất viện do dược sĩ thực hiện).
  • Về thiết kế: 45 nghiên cứu cắt ngang một nhóm (83,4%), 1 nghiên cứu cắt ngang hai nhóm (1,8%), 4 nghiên cứu RCT (7,4%) và 4 nghiên cứu thuần tập (7,4%).
  • Về bối cảnh: 34 nghiên cứu đơn trung tâm (63,0%), 19 nghiên cứu đa trung tâm (35,2%) và 1 nghiên cứu không nêu rõ (1,8%).
  • Về địa lý: Châu Phi chiếm số lượng lớn nhất với 20 nghiên cứu (37,0%), tiếp theo là Châu Á với 18 nghiên cứu (33,3%), Châu Mỹ có 8 nghiên cứu (14,8%), Châu Âu có 7 nghiên cứu (13,0%) và 1 nghiên cứu không rõ địa điểm (1,9%).
  • Xu hướng công bố: Tăng mạnh trong giai đoạn 2020 đến tháng 8/2023 với 26 nghiên cứu (chiếm 48,1% tổng số công trình).
• Đặc điểm bộ công cụ đo lường:
  • Nhóm A: 20/34 nghiên cứu dùng bộ câu hỏi không phân chia nhân tố, 10/34 nghiên cứu dùng bộ câu hỏi phân chia từ 2 đến 5 nhân tố; 23/34 nghiên cứu (67,6%) dùng thang đo Likert 5 điểm; 16 nghiên cứu có số lượng tiểu mục từ 1 đến 10 câu. Nội dung tập trung vào 4 nhóm nhân tố: Địa điểm/cơ sở vật chất, Nhân viên dược, Kết quả thực hiện dịch vụ (thời gian chờ, tính sẵn có của thuốc, giá thuốc), và Đặc điểm nhân khẩu - xã hội học.
  • Nhóm B: 15/20 nghiên cứu dùng bộ câu hỏi từ 1 đến 10 tiểu mục; sử dụng thang đo Likert 5 điểm, Likert 7 điểm, thang điểm 10 hoặc thang điểm 5; nội dung tập trung vào sự chuyên nghiệp, kỹ năng giao tiếp không dùng thuật ngữ chuyên môn, tư vấn tác dụng không mong muốn, tương tác thuốc và đánh giá sự hiểu biết của người bệnh.
• Kết quả đo lường và nhân tố ảnh hưởng:
  • Nhóm A: 23 nghiên cứu báo cáo điểm trung bình hoặc tỷ lệ hài lòng chung, phần lớn đạt mức trung bình đến cao (4–5/5 điểm hoặc trên 75% hài lòng). Các nghiên cứu về dịch vụ giao thuốc trong giai đoạn dịch COVID-19 đạt điểm hài lòng trên 9/10 hoặc trên 90%. Một số nghiên cứu tại Ethiopia ghi nhận mức độ hài lòng thấp (2,29/5 điểm hoặc khoảng 30/100 điểm) do thiếu hụt thuốc và điều kiện cơ sở vật chất hạn chế.
  • Nhóm B: Tỷ lệ hài lòng đối với dịch vụ tư vấn và dược lâm sàng đạt từ 74,5% đến trên 90%; dịch vụ tiêm chủng do dược sĩ thực hiện đạt tỷ lệ hài lòng từ 96,3% đến 99,5%.
  • Phân tích tương quan/hồi quy: 23/54 nghiên cứu (42,6%) phân tích các yếu tố ảnh hưởng. Sự hài lòng có mối liên hệ mật thiết với năng lực, sự tôn trọng và kỹ năng giao tiếp của dược sĩ; điều kiện vệ sinh và sự thoải mái của khu vực chờ (100% nghiên cứu khảo sát yếu tố này khẳng định có liên quan); tính sẵn có của thuốc (66,7% nghiên cứu khẳng định có liên quan); thời gian chờ đợi nhận thuốc (tương quan nghịch với sự hài lòng). Ảnh hưởng của các yếu tố nhân khẩu học (tuổi, giới tính, học vấn) không đồng nhất giữa các nghiên cứu.

Bàn luận

Chương bàn luận phân tích sâu về tính ứng dụng của thang đo Likert 5 điểm và tác động của độ dài bộ câu hỏi đến tỷ lệ phản hồi cùng độ chính xác của dữ liệu. Tác giả đối chiếu kết quả với các nghiên cứu tổng quan của Pradnya et al. (2009), Batbaatar et al. (2017) và Sharma et al., giải thích nguyên nhân dẫn đến sự không nhất quán giữa các yếu tố nhân khẩu học với mức độ hài lòng. Tác giả chỉ ra các điểm mạnh (sử dụng quy trình PRISMA, công cụ STROBE, CONSORT) cùng 4 hạn chế chính của khóa luận liên quan đến nguồn cơ sở dữ liệu tra cứu và tiêu chuẩn ngôn ngữ.

Kết quả và đóng góp

Tiêu chí phân loại	Phân nhóm chi tiết	Nhóm A (Cấp phát thuốc)	Nhóm B (Dịch vụ cụ thể)	Tổng số (n = 54)	Tỷ lệ (%)
Thiết kế nghiên cứu	Cắt ngang một nhóm	33	12	45	83,4%
	Cắt ngang hai nhóm	1	0	1	1,8%
	Thử nghiệm lâm sàng (RCT)	0	4	4	7,4%
	Nghiên cứu thuần tập	0	4	4	7,4%
Bối cảnh nghiên cứu	Đơn trung tâm	21	13	34	63,0%
	Đa trung tâm	13	6	19	35,2%
	Không có thông tin	0	1	1	1,8%
Quy mô cỡ mẫu	Dưới 100 người	2	7	9	16,7%
	Từ 100 đến 200 người	4	5	9	16,7%
	Từ 201 đến 300 người	5	3	8	14,7%
	Từ 301 đến 400 người	3	1	4	7,4%
	Từ 401 đến 500 người	9	0	9	16,7%
	Trên 500 người	11	4	15	27,8%
Phân bố địa lý	Châu Phi	13	7	20	37,0%
	Châu Á	12	6	18	33,3%
	Châu Mỹ	5	3	8	14,8%
	Châu Âu	4	3	7	13,0%
	Không có thông tin	0	1	1	1,9%

Khóa luận đóng góp các phát hiện khoa học và thực tiễn:

• Cung cấp bức tranh toàn cảnh có hệ thống về công cụ đo lường và thực trạng sự hài lòng của người bệnh đối với dịch vụ dược bệnh viện trên phạm vi toàn cầu từ trước đến tháng 8/2023.
• Xác định cấu trúc nội dung của các bộ công cụ đo lường chuẩn hóa: tập trung vào 4 nhóm chiều kích chính gồm đặc điểm địa điểm/khu vực cấp phát, năng lực/thái độ nhân viên dược, kết quả thực hiện dịch vụ (thời gian, tính sẵn có, chi phí) và thông tin nhân khẩu học.
• Xác lập bằng chứng thực nghiệm về các yếu tố quyết định sự hài lòng của người bệnh: Thái độ ứng xử, kỹ năng giải thích thông tin không dùng thuật ngữ phức tạp của dược sĩ; sự sạch sẽ, tiện nghi của phòng chờ; việc giảm thiểu thời gian chờ đợi; và mức độ đáp ứng đầy đủ thuốc theo đơn.
• Đề xuất kiến nghị cho các nhà quản lý y tế và bệnh viện tại Việt Nam: Cần lựa chọn và chuẩn hóa bộ công cụ đo lường sự hài lòng phù hợp với định hướng của Quyết định 56/QĐ-BYT; tăng cường đào tạo kỹ năng giao tiếp và tư vấn sử dụng thuốc cho đội ngũ dược sĩ; tối ưu hóa quy trình cấp phát để giảm thời gian chờ đợi của người bệnh ngoại trú.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ ra 4 hạn chế chính theo đúng báo cáo của tác giả:

1. Nguồn dữ liệu tra cứu bị giới hạn trên 2 cơ sở dữ liệu mở là PubMed/Medline và The Cochrane Library, chưa thể tiếp cận các cơ sở dữ liệu có thu phí như Embase hay Web of Science, dẫn đến khả năng bỏ sót một số nghiên cứu liên quan.
2. Có 4 bài báo thỏa mãn tiêu chí lựa chọn sau khi đọc tiêu đề/tóm tắt nhưng không thể đưa vào phân tích do là các công trình cũ, không có mã DOI và không tìm được văn bản toàn văn.
3. Giới hạn ngôn ngữ tìm kiếm bằng tiếng Anh dẫn đến nguy cơ sai lệch ngôn ngữ đối với các nghiên cứu công bố bằng tiếng Pháp, Nhật Bản, Tây Ban Nha.
4. Chiến lược tìm kiếm sử dụng thuật ngữ dịch vụ dược rộng trước khi khu trú phạm vi bệnh viện, làm gia tăng khối lượng sàng lọc ban đầu.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được đề xuất bao gồm: Mở rộng phạm vi tìm kiếm trên các cơ sở dữ liệu học thuật quốc tế có thu phí; tiến hành các nghiên cứu chuyên sâu đánh giá sự hài lòng đối với từng dịch vụ dược lâm sàng cụ thể; thiết kế và chuẩn hóa bộ công cụ đánh giá sự hài lòng của người bệnh đối với dịch vụ dược tại hệ thống bệnh viện các tuyến ở Việt Nam.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo chuyên khảo cho:

• Sinh viên, học viên sau đại học và nghiên cứu viên thuộc chuyên ngành Quản lý và Kinh tế Dược, Y tế công cộng, Tổ chức Quản lý Dược và Quản trị Bệnh viện.
• Cán bộ quản lý khoa Dược, ban kiểm định chất lượng bệnh viện tại các cơ sở y tế trong việc xây dựng quy trình giám sát chất lượng dịch vụ và thiết kế bảng khảo sát sự hài lòng người bệnh theo chuẩn Bộ Y tế.
• Các nhà nghiên cứu muốn tham khảo quy trình thực hiện một tổng quan hệ thống y dược học hoàn chỉnh theo hướng dẫn PRISMA, cách xây dựng cú pháp PICO và phương pháp thẩm định chất lượng bài báo khoa học bằng bảng kiểm CONSORT và STROBE.

Câu hỏi thường gặp

Khóa luận đã tổng hợp bao nhiêu nghiên cứu và phân loại các nghiên cứu này như thế nào?
Khóa luận đã tổng hợp 54 nghiên cứu từ 5.620 bài báo tìm kiếm được trên PubMed và The Cochrane Library. 54 nghiên cứu được chia thành 2 nhóm: Nhóm A gồm 34 nghiên cứu đánh giá sự hài lòng đối với dịch vụ cấp phát thuốc; Nhóm B gồm 20 nghiên cứu đánh giá sự hài lòng đối với các dịch vụ dược cụ thể (11 nghiên cứu về tư vấn/giáo dục sử dụng thuốc, 3 nghiên cứu về dược lâm sàng, 2 nghiên cứu về chăm sóc dược, và các nghiên cứu về tiêm chủng, kế hoạch xuất viện).

Tác giả đã sử dụng những công cụ nào để đánh giá chất lượng các nghiên cứu đưa vào tổng quan?
Tác giả sử dụng bảng kiểm CONSORT để đánh giá 4 nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng (RCT) và bảng kiểm STROBE để đánh giá 50 nghiên cứu quan sát (cắt ngang, thuần tập). Kết quả cho thấy chưa có nghiên cứu nào báo cáo đầy đủ 100% các tiêu chí của bảng kiểm, trong đó các hạn chế phổ biến là thiếu số đăng ký thử nghiệm (với CONSORT) và thiếu mô tả cỡ mẫu, xử lý dữ liệu khuyết, độ lớn sai lệch (với STROBE).

Thang đo và số lượng câu hỏi nào được sử dụng phổ biến nhất trong các bộ công cụ khảo sát sự hài lòng?
Thang đo Likert 5 điểm là công cụ được sử dụng phổ biến nhất (chiếm 23/34 nghiên cứu ở nhóm A và xuất hiện phổ biến ở nhóm B). Về độ dài bảng câu hỏi, phần lớn các nghiên cứu ưu tiên thiết kế ngắn gọn với 1 đến 10 tiểu mục khảo sát (16/34 nghiên cứu ở nhóm A và 15/20 nghiên cứu ở nhóm B) nhằm tối ưu hóa thời gian trả lời và nâng cao tỷ lệ phản hồi của người bệnh.

Những yếu tố nào của dịch vụ dược bệnh viện có ảnh hưởng lớn nhất đến sự hài lòng của người bệnh?
Qua phân tích hồi quy và tương quan từ 23 nghiên cứu, các yếu tố có ảnh hưởng mạnh nhất gồm: Năng lực chuyên môn, thái độ tôn trọng, sự lắng nghe và kỹ năng giao tiếp dễ hiểu của nhân viên dược; Không gian và sự sạch sẽ của khu vực chờ (100% nghiên cứu khảo sát yếu tố này ghi nhận có ảnh hưởng); Tính sẵn có của thuốc theo đơn (66,7% nghiên cứu ghi nhận có ảnh hưởng); và Thời gian chờ đợi nhận thuốc (tỷ lệ nghịch với mức độ hài lòng).

Kết quả đo lường sự hài lòng của người bệnh đối với các dịch vụ dược chuyên sâu (Nhóm B) đạt mức độ nào?
Người bệnh thể hiện mức độ hài lòng cao đối với các dịch vụ dược chuyên sâu: Dịch vụ tư vấn sử dụng thuốc và dược lâm sàng đạt tỷ lệ hài lòng từ 74,5% đến trên 90% (hoặc cải thiện có ý nghĩa thống kê so với nhóm chứng); dịch vụ tiêm chủng do dược sĩ cung cấp đạt tỷ lệ hài lòng từ 96,3% đến 99,5%; dịch vụ chăm sóc dược cá nhân hóa cho thấy sự vượt trội về mức độ hài lòng so với chăm sóc thông thường (52,6% so với 2,6%).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Lê Ngọc Minh đã hoàn thành tổng quan hệ thống 54 nghiên cứu quốc tế về đánh giá dịch vụ dược bệnh viện thông qua sự hài lòng của người bệnh theo chuẩn PRISMA. Công trình đã làm rõ đặc điểm cấu trúc bộ công cụ đo lường, phân tích thực trạng mức độ hài lòng ở hai nhóm dịch vụ cấp phát và dịch vụ dược chuyên sâu, đồng thời hệ thống hóa các nhân tố ảnh hưởng cốt lõi liên quan đến nhân viên dược, khu vực chờ, thời gian và tính sẵn có của thuốc. Các kết quả và phát hiện trong khóa luận cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học thực chứng giá trị cho công tác quản lý chất lượng dịch vụ dược bệnh viện và hỗ trợ định hướng xây dựng bộ công cụ khảo sát hài lòng người bệnh tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề không ngừng cải thiện công tác chăm sóc tinh thần của người bệnh và nhân viên y tế lên hàng đầu. Từ đó đến nay, ngành y tế ngày càng có nhiều bước tiến để đáp ứng sự nghiệp chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cho người dân. Xuất phát điểm từ nhu cầu của người bệnh khi đến khám chữa tại bệnh viện không chỉ dừng lại ở mức tìm và chữa đúng bệnh, đủ bệnh mà còn là sự thoải mái, hài lòng. Để tạo ra sự hài lòng cho người bệnh, mỗi bệnh viện cần đảm bảo các y bác sĩ, nhân viên y tế có trình độ chuyên môn cao và phải chú trọng về thái độ phục vụ, trang thiết bị y tế, vệ sinh môi trường bệnh viện, các dịch vụ tiện ích đáp ứng nhu cầu khách hàng trong suốt quá trình khám chữa bệnh tại bệnh viện [6].

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu là các nghiên cứu công bố đáp ứng tiêu chuẩn lựa chọn và loại trừ như sau: Bảng 2. Tiêu chuẩn lựa chọn nghiên cứu đưa vào tổng quan hệ thống Tiêu chuẩn lựa chọn Tiêu chuẩn loại trừ - Nghiên cứu đánh giá về dịch vụ dược - Các nghiên cứu trùng lặp: Nghiên cứu bệnh viện do dược sĩ thực hiện. cập nhật và đầy đủ nhất được lựa chọn.

- Kết quả của nghiên cứu có đo lường sự - Các nghiên cứu không lấy được toàn hài lòng của người bệnh. - Các nghiên cứu được công bố bằng tiếng - Các nghiên cứu không phải nghiên cứu Anh. gốc: tổng quan, tổng quan hệ thống, phân tích gộp, xã luận, thư trả lời, thư ngỏ, hồ sơ đăng ký thử nghiệm. Phương pháp nghiên cứu 2.

Phương pháp tổng quan Tổng quan hệ thống thực hiện theo hướng dẫn thực hiện tổng quan hệ thống của PRISMA [46]. Phương pháp tìm kiếm tài liệu Các bài báo khoa học được tìm kiếm trên cơ sở dữ liệu Pubmed và The Cochrane Library. Việc tìm kiếm không giới hạn về thời gian công bố của các bài báo nghiên cứu và được thực hiện vào ngày 12/08/2023. Câu hỏi nghiên cứu: Sự hài lòng của người bệnh hoặc khách hàng với dịch vụ dược bệnh viện là như thế nào? Để tối ưu hoá kết quả tìm kiếm, các bài báo liên quan tới câu hỏi nghiên cứu được tìm kiếm dựa theo phương pháp PICO ((Population, Intervention, Comparison, Outcome), cụ thể được trình bày trong Bảng 2 dưới đây: Bảng 2.

Phương pháp tìm kiếm PICO Cụm từ tìm kiếm/ ghi chú Population (P) Pharmacy [MeSH] OR pharmacy [TIAB] OR pharmacist* [TIAB] OR pharmacies [TIAB] OR pharmacists [TIAB] OR pharmaceutical [TIAB] OR (pharma* [TIAB] AND service* quality [TIAB]) Intervention (I) Comparison (C) 9 PICO Cụm từ tìm kiếm/ ghi chú Outcome (O) Customer* [TIAB] OR consumer* [TIAB] client* [TIAB] OR patient* [TIAB] OR outpatient* [TIAB] OR inpatient* [TIAB]) AND satisf* [TIAB] Các từ khóa chính, cùng với tất cả các từ đồng nghĩa được sử dụng để tìm kiếm (Phụ lục 1). Ngoài ra, MeSH terms cũng được sử dụng để tìm kiếm trên cả cơ sở dữ liệu Medline. Tài liệu tham khảo của các nghiên cứu phù hợp được rà soát để tối đa hóa kết quả tìm kiếm. Một cấu trúc tìm kiếm đã được phát triển bằng cách sử dụng các toán từ OR và AND để kết nối các từ khóa có liên quan với nhau.

Chi tiết về chiến lược tìm kiếm được minh họa ở (Phụ lục 1). Quy trình lựa chọn nghiên cứu Việc lựa chọn nghiên cứu đang được thực hiện bởi các thành viên trong nhóm nghiên cứu. Các bước như sau: Bước 1: Hai thành viên (là 2 sinh viên năm cuối trường đại học Dược đã học dịch tễ và hướng dẫn về tổng quan hệ thống) trong nhóm nghiên cứu sẽ độc lập tiến hành rà soát tiêu đề và tóm tắt của các nghiên cứu, tuân thủ các tiêu chuẩn lựa chọn và loại trừ đã được thảo luận trước đó. Nếu có sự khác biệt trong kết quả rà soát, chúng sẽ được thảo luận hoặc yêu cầu ý kiến của người nghiên cứu cấp cao hơn (giáo viên hướng dẫn) cho đến khi đạt được sự thống nhất.

Bước 2: Các nghiên cứu được chọn sau khi đọc tiêu đề và tóm tắt sẽ được đánh giá toàn văn dựa trên tài nguyên có sẵn mà nhóm nghiên cứu có thể tham khảo. Các nghiên cứu đáp ứng các tiêu chuẩn lựa chọn và không bị loại trừ sẽ được chuyển sang bước ba để được đánh giá về chất lượng. Bước 3: Tiến hành đánh giá chất lượng các nghiên cứu thu được sau Bước 2 bằng các bảng kiểm. Bước 4: Các bài báo được đánh giá và lựa sau bước 3 sẽ chính thức được đưa vào phân tích kết quả.

Kết quả tìm kiếm và lựa chọn nghiên cứu được tóm tắt trong biểu đồ PRISMA (Hình 1). Phương pháp trích xuất tài liệu Các nghiên cứu sau khi lựa chọn được trích xuất dữ liệu liên quan đến các thông tin bao gồm: - Thông tin chung về bài báo: Tác giả chính, năm xuất bản nghiên cứu, tiêu đề. - Thông tin về đặc điểm nghiên cứu: Thời gian nghiên cứu, loại hình nghiên cứu, quốc gia/khu vực, bối cảnh nghiên cứu, cỡ mẫu, phương pháp lấy mẫu, đặc điểm đối tượng nghiên cứu. 10 - Thông tin về kết quả nghiên cứu: Bộ công cụ sử dụng để đo lường sự hài lòng của người bệnh, tỉ lệ/mức độ hài lòng của người bệnh/khách hàng, các yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng được đưa vào nghiên cứu, các yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng.

Biểu mẫu thu thập dữ liệu được xây dựng trong Microsoft Excel để tổng hợp, sắp xếp thông tin trích xuất từ các nghiên cứu và đưa vào đánh giá. Đánh giá chất lượng nghiên cứu Đánh giá chất lượng nghiên cứu thông qua bảng kiểm STROBE [95] và CONSORT [91]. Bảng kiểm CONSORT sử dụng để đánh giá các thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng [91]. Bảng kiểm STROBE được sử báo cáo các nghiên cứu quan sát gồm cắt ngang, bệnh-chứng và thuần tập [95].

Nội dung chi tiết của bảng kiểm CONSORT và STROBE được trình bày trong phụ lục. Phân tích và xử lý dữ liệu Trong quá trình làm tổng quan hệ thống, phần mềm Endnote được sử dụng để lưu trữ và quản lý tất cả các bài báo nghiên cứu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 3. Kết quả tìm kiếm Tiến hành tìm kiếm trên hai cơ sở dữ liệu Pubmed và The Cochrane Library nhóm nghiên cứu đã thu được 5620 bài báo.

Sau khi đối chiếu theo tiêu chuẩn lựa chọn và tiêu chuẩn loại trừ, 54 bài báo được đưa vào trong tổng quan hệ thống. Kết quả tìm kiếm, sàng lọc và lựa chọn các nghiên cứu theo quy trình PRISMA [46] được trình bày theo sơ đồ Hình 1. Sơ đồ PRISMA – Kết quả tìm kiếm và lựa chọn nghiên cứu trong tổng quan hệ thống Chú thích: 4 nghiên cứu không tìm được toàn văn trên các thư viện lớn do đã cũ và thiếu DOI [23], [29], [50], [59]. Đánh giá chất lượng nghiên cứu 3.

Các nghiên cứu được đánh giá bằng bảng kiểm CONSORT Trong 54 nghiên cứu đưa vào tổng quan hệ thống có 4 nghiên cứu thử nghiệm mẫu nhiên. Với 4 nghiên cứu này chúng tôi sử dụng bảng kiểm CONSORT để đánh giá. Kết quả sử dụng bảng kiểm CONSORT để đánh giá cho thấy không có nghiên cứu nào báo cáo đầy đủ các thông tin theo bảng kiểm. Chi tiết kết quả đánh giá chất lượng nghiên 12 cứu theo bảng kiểm CONSORT được trình bày trong Phụ lục 2.

Ba trong số 4 nghiên cứu báo cáo khá chi tiết và đáp ứng nhiều tiêu chí đưa ra trong bảng kiểm CONSORT, cho thấy sự đồng đều chất lượng giữa các nghiên cứu [8], [18], [53]. Một nghiên cứu không trình bày cách giấu tình trạng phân nhóm, cách tiến hành cũng như cách làm mù đối với người bệnh và nghiên cứu này cũng cho thấy số lượng tiêu chí đạt được ít hơn rõ rệt so với các nghiên cứu còn lại [31]. Cả 4 nghiên cứu đều không cung cấp thông tin về số đăng đăng cũng như nguồn để có thể truy cập đầy đủ đề cương của nghiên cứu nếu có. Tổng quan, mục tiêu cũng như thiết kế và đối tượng nghiên cứu được trình bày đủ trong cả 4 nghiên cứu [8], [18], [31], [53].

Các nghiên cứu được đánh giá bằng bảng kiểm STROBE 50 nghiên cứu sử dụng bảng kiểm STROBE để đánh giá. Kết quả cũng cho thấy không có nghiên cứu nào báo cáo đầy đủ các thông tin theo bảng kiểm STROBE. Tất cả các nghiên cứu đều giải thích đầy đủ về nền tảng khoa học, cơ sở hợp lý cho nghiên cứu cũng như nêu cụ thể các mục tiêu, bao gồm cả các giả thuyết cũng như trình bày thiết kế nghiên cứu, số đối tượng tại mỗi giai đoạn nghiên cứu cũng như diễn giải kết quả thu được. Về bối cảnh nghiên cứu, chỉ có 1 nghiên cứu của Somani cùng các cộng sự (1982) không mô tả địa điểm cũng như thời gian tuyển chọn đối tượng tham gia [65].

Một số thông tin không được báo cáo trong một số nghiên cứu như: phương pháp đánh giá các nhóm nhỏ và tương tác, khả năng khái quát hoá kết quả nghiên cứu, sơ đồ tiến hành, lý do có được cỡ mẫu, nguồn và vai trò của nhà tài trợ. Không nhiều bài báo chỉ ra được giới hạn của nghiên cứu, nguồn sai lệch về cả hướng và độ lớn, các nghiên cứu chủ yếu chưa chỉ ra được độ lớn của sai lệch. Các bài bào đều không trình bày phương pháp xử lý dữ kiện bị mất cũng như mô tả các biện pháp đã thực hiện để đưa ra các nguồn sai lệch tiềm tàng. Chi tiết kết quả đánh giá chất lượng nghiên cứu theo bảng kiểm STROBE được trình bày trong Phụ lục 3.

Đặc điểm cơ bản của các nghiên cứu đưa vào tổng quan Các nghiên cứu lựa chọn được chúng tôi tiến hành chia thành 2 nhóm: - Nhóm A bao gồm 34 nghiên cứu đánh giá sự hài lòng của người bệnh, khách hàng với dịch vụ cấp phát thuốc. - Nhóm B bao gồm 20 nghiên cứu đánh giá sự hài lòng của người bệnh, khách hàng với một số dịch vụ dược phẩm cụ thể như: dịch vụ dược lâm sàng; dịch vụ tư vấn, giáo dục sử dụng thuốc; dịch vụ tiêm chủng do dược sĩ cung cấp; dịch vụ chăm sóc dược phẩm. Đặc điểm các nghiên cứu được lựa chọn vào tổng quan hệ thống được trình bày chi tiết như trong Phụ lục 4 và Phụ lục 5. 13 12 11 10 10 8 8 Số lượng nghiên cứu 6 4 4 4 4 3 2 2 2 2 1 1 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 < 1990 1990 - 1999 2000 - 2009 2010 - 2019 > 2019 Năm xuất bản nghiên cứu Châu Âu Châu Mỹ Châu Á Châu Phi Không có thông tin Hình 3.