Chương 1: Những vấn đề lý luận về đánh giá công chức Chương 2: Thực trạng pháp luật và thực tiễn đánh giá công chức theo pháp luật ở Việt Nam Chương 3: Phương hướng, giải pháp đổi mới pháp luật về đánh giá công chức 7 Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ CÔNG CHỨC 1. Khái niệm, vai trò, mục đích, nguyên tắc đánh giá công chức theo pháp luật 1. Khái niệm đánh giá công chức theo pháp luật a. Khái niệm đánh giá Theo Từ điển tiếng Việt, đánh giá có nghĩa là nhận định giá trị.
Đánh giá là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả của công việc, dựa vào sự phân tích những thông tin thu được, đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra, nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải tạo thực trạng, điều chỉnh, nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc.[47] Thuật ngữ đánh giá được hiểu là đưa ra nhận định tổng hợp về các dữ kiện đo lường được qua các kỳ kiểm tra/lượng giá trong quá trình và kết thúc bằng cách đối chiếu, so sánh với những tiêu chuẩn đã được xác định rõ ràng trước đó trong các mục tiêu. [29] Như vậy có thể hiểu: Đánh giá là một hoạt động nhằm nhận định, xác nhận giá trị thực trạng về mức độ hoàn thành nhiệm vụ, chất lượng hiệu quả công việc, trình độ, sự phát triển, những kinh nghiệm được hình thành ở thời điểm hiện tại đang xét so với mục tiêu hay những chuẩn mực đã được xác lập. Đánh giá là quá trình thu thập, xử lý thông tin để nhận định tình hình và kết quả công việc giúp quá trình lập kế hoạch, quyết định và hành động có kết quả. Đánh giá bao giờ cũng gắn với một đối tượng, một hoạt động nào đó.
Mục đích của việc đánh giá là để xác định tính phù hợp và mức độ hoàn thành các mục tiêu, tính hiệu quả, tá động và tính bền vững. Đánh giá là một hoạt động quan trọng trong quy trình quản lý và là một công việc cần thiết nhằm không ngừng hoàn thiện hoạt động của tổ chức. Khái niệm công chức: Theo Luật cán bộ, công chức năm 2008 có hiệu lực vào ngày 01 tháng 01 năm 2010: “Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị 8 thuộc công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội (sau đây gọi chung là đơn vị sự nghiệp công lập), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật.” (khoản 2 Điều 4) [33] Tại khoản 3 Điều 4 Luật Cán bộ, công chức cũng quy định: “ …công chức cấp xã là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước. Khái niệm đánh giá công chức theo pháp luật Đánh giá công chức là một trong những nội dung quan trọng của quản lý nguồn nhân lực hành chính và được thực hiện thường xuyên trong các tổ chức, cơ quan nhà nước.
Theo “Từ điển Hành chính” của Tô Tử Hạ chủ biên, Nhà xuất bản Lao động xã hội xuất bản năm 2003: "Đánh giá công chức: công việc được tiến hành thường kỳ hàng năm hoặc trước khi đề bạt, chuyển công tác đối với công chức. Việc đánh giá thường căn cứ vào các tiêu chuẩn: kết quả công tác; tinh thần kỷ luật tinh thần đồng đội; đạo đức, tinh thần phục vụ nhan dân. Kết quả đánh giá bằng điểm làm căn cứ để xếp loại: xuất sắc, khá, trung bình, kém. Việc đánh giá là để làm căn cứ cho việc sử dụng, đề bạt công chức [42, tr.86] 9 Theo Giáo trình tổ chức nhân sự hành chính của Học viện Hành chính quốc gia xuất bản năm 2004, đánh giá công chức là “biện pháp nhằm xác định năng lực, kỹ năng, sự tham gia và hiệu quả làm việc của từng con người cụ thể trong cơ quan”.
[22] Theo sách chuyên khảo “Phân cấp quản lý nhân sự hành chính nhà nước ở Việt nam hiện nay” của TS Hoàng Mai, Nhà xuất bản Lý luận chính trị xuất bản năm 2016, “Đánh giá nhân sự hành chính nhà nước là đánh giá những con người hiện đang làm việc trong các cơ quan hành chính nhà nước. Đánh giá nhân sự hành chính nhà nước là quá trình xem xét một cách có hệ thống những điểm tích cực và hạn chế trong công việc của mỗi cá nhân cũng như tìm kiếm và phương thức để cải thiện thành tích của họ”. [28] Điều 55, Luật cán bộ, công chức năm 2008 đã quy định rõ: “Đánh giá công chức để làm rõ phẩm chất chính trị, đạo đức, năng lực, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, kết quả thực hiện nhiệm vụ được giao. Kết quả đánh giá là căn cứ để bố trí, sử dụng, bổ nhiệm, đào tạo bồi dưỡng, khen thưởng, kỷ luật và thực hiện chính sách đối với công chức”.[33] Đánh giá công chức là một hoạt động cơ bản, là một khâu quan trọng trong quá trình và sử dụng công chức, là cơ sở để bổ nhiệm, bố trí, sắp xếp nhân sự trong quản lý hành chính nhà nước.
Đánh giá công chức trên thực tế thường được hiểu là một thao tác so sánh những hoạt động thực tế của công chức với các tiêu chí, mục tiêu đã xác định trên cơ sở đó là căn cứ để các nhà lãnh đạo ban hành các quyết định trong việc bố trí, sắp xếp, bổ nhiệm nhân sự. Đánh giá công chức là hoạt động thông qua đó các cơ quan nhà nước tiến hành kiểm tra, khảo sát, thẩm định theo định kỳ hoặc không theo định kỳ về hiệu quả, thành tích công tác và tố chất chính trị, kiến thức chuyên môn, năng lực làm việc… của công chức làm cơ sở cho việc bố trí, sử dụng, khen thưởng và kỉ luật, cất nhắc và điều chỉnh một cách hợp lý, công bằng đối với công chức. Hoạt động đánh giá được thực hiện bởi chủ thể có thẩm quyền và đủ năng lực, được tiến hành bằng những phương pháp, cách thức, thủ tục theo quy định. Mục đích của hoạt động đánh giá công chức là nhằm cung cấp thông tin cho công tác quản lý công chức, làm cơ sở cho các quyết định quy hoạch, đào tạo, bố trí sử dụng, tuyển chọn, đề bạt đến vấn đề lương, thưởng đối với công chức.
Đánh giá đúng, chính xác kết quả làm việc của công chức sẽ là căn cứ để lựa chọn, sắp xếp, bố trí, đề bạt, sử dụng công chức 10 đúng với năng lực, sở trường, là căn cứ để công tác cán bộ chủ động trong việc đào tạo, bồi dưỡng, r n luyện và bổ nhiệm cán bộ. Đồng thời, hoạt động đánh giá công chức sẽ cung cấp thông tin phản hồi cho người công chức biết về năng lực và việc thực hiện công việc của họ hiện tại đang ở mức độ nào, giúp họ phấn đấu để tự hoàn thiện mình và có định hướng làm việc tốt hơn. Như vậy, có thể đưa ra khái niệm đánh giá công chức theo pháp luật là: Đánh giá công chức theo pháp luật là đánh giá phẩm chất chính trị, đạo đức, năng lực, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, kết quả thực hiện nhiệm vụ được giao dựa trên các tiêu chí, quy định của pháp luật hiện hành nhằm làm căn cứ để bố trí, sử dụng, bổ nhiệm, đào tạo, bồi dưỡng, khen thưởng, kỷ luật và thực hiện chính sách đối với công chức. Đánh giá công chức theo pháp luật bao gồm đánh giá chính bản thân cá nhân người công chức và đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ của họ.
Đánh giá bản thân cá nhân người công chức là xác định năng lực và phẩm chất cụ thể từng người. Nó gắn với những mục đích và trường hợp cụ thể khi đánh giá; đánh giá để xác định năng lực phẩm chất khi bố trí sắp xếp, đánh giá để bổ nhiệm, đề bạt và giao nhiệm vụ mới, đánh giá sau 1 thời gian làm việc hay sau một nhiệm kỳ công tác, nhận xét đánh giá để chuyển đến đơn vị mới quản lý theo dõi, đánh giá để xác định khả năng sửa chữa khắc phục khi mắc sai phạm… Đánh giá bản thân cá nhân người công chức là công việc phải thực hiện thường xuyên, duy trì đều đặn, thực hiện đầy đủ chặt chẽ mới phát huy tác dụng. Vai trò đánh giá công chức theo pháp luật Đánh giá công chức theo pháp luật là khâu quan trọng, có ý nghĩa quyết định, ảnh hưởng đến toàn bộ các khâu khác của công tác cán bộ, đánh giá đúng sẽ là cơ sở để thực hiện có hiệu quả toàn bộ quy trình công tác cán bộ. Đánh giá công chức theo pháp luật là công cụ phản ánh về quá trình và kết quả thực thi công vụ của công chức giúp cơ quan quản lý công chức điều chỉnh quá trình thực thi công vụ nhằm đạt mục tiêu đề ra.
Kết quả đánh giá công chức theo pháp luật là cơ sở để phân loại công chức và áp dụng chế độ, chính sách đối với công chức, đồng thời là cơ sở để bố trí, sử dụng, đào tạo, bồi dưỡng, luân chuyển, quy hoạch, bổ nhiệm hợp lý. Mục đích, nguyên tắc đánh giá công chức theo pháp luật 11 a. Mục đích đánh giá công chức theo pháp luật Điều 55 Luật cán bộ công chức năm 2008 đã quy định mục đích đánh giá công chức là: “để làm rõ phẩm chất chính trị, đạo đức, năng lực, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, kết quả thực hiện nhiệm vụ được giao. Kết quả đánh giá là căn cứ để bố trí, sử dụng, bổ nhiệm, đào tạo bồi dưỡng, khen thưởng, kỷ luật và thực hiện chính sách đối với công chức” [33].
Như vậy có thể thấy đánh giá là một khâu quan trọng, căn bản trong quá trình quản lý và sử dụng công chức, được tiến hành thường xuyên hàng năm hoặc trước khi xem xét đề bạt, chuyển công tác đối với công chức.
