Khóa luận về kỹ thuật chụp và đặc điểm hình ảnh cộng hưởng từ chấn thương dây chằng chéo khớp gối

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu kỹ thuật chụp và đặc điểm hình ảnh của cộng hưởng từ chấn thương dây chằng chéo khớp gối tại bệnh, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải

• Tác giả: Vũ Thị Thu Trang
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thanh Dũng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Cử nhân kỹ thuật hình ảnh
• Đề tài: Đặc điểm hình ảnh cộng hưởng từ chấn thương dây chằng chéo khớp gối
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG I: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Sơ lược giải phẫu khớp gối
• 1.2. Giải phẫu trên CHT
• 1.3. Bệnh lý chấn thương dây chằng chéo khớp gối
• 1.3.1. Triệu chứng lâm sàng
• 1.3.2. Các phương pháp thăm khám chẩn đoán hình ảnh
• 1.3.2.1. Xquang
• 1.3.2.2. Siêu âm
• 1.3.2.3. Cắt lớp vi tính
• 1.3.2.4. Cộng hưởng từ
• 2. CHƯƠNG II: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 2.1.1. Địa điểm nghiên cứu
• 2.1.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.3.2. Phương pháp thu thập thông tin
• 2.3.3. Phương tiện nghiên cứu
• 2.3.4. Quy trình chụp cộng hưởng từ khớp gối
• 2.3.5. Các biến số và chỉ số trong nghiên cứu
• 2.3.6. Quy trình thu thập thông tin
• 2.3.7. Quản lý, xử lý và phân tích số liệu
• 2.3.8. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG III
• 3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Phân bố tổn thương theo vị trí
• 3.3. Nguyên nhân chấn thương
• 3.4. Kỹ thuật chụp cộng hưởng từ chấn thương dây chằng chéo khớp gối
• 3.4.1. Phương tiện chụp cộng hưởng từ khớp gối
• 3.4.2. Chuỗi xung chụp cộng hưởng từ khớp gối
• 3.5. Đặc điểm hình ảnh cộng hưởng từ chấn thương dây chằng chéo khớp gối
• 3.5.1. Hình thái tổn thương dây chằng chéo khớp gối
• 3.5.2. Đặc điểm hình ảnh tổn thương dây chằng chéo trước trên CHT
• 3.5.3. Đặc điểm hình ảnh tổn thương dây chằng chéo sau trên CHT
• 3.5.4. Tổn thương phối hợp
• 4. CHƯƠNG IV
• 4.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Nguyên nhân chấn thương
• 4.3. Phân bố tổn thương theo vị trí
• 4.4. Kỹ thuật chụp cộng hưởng từ chấn thương dây chằng chéo khớp gối
• 4.4.1. Phương tiện chụp cộng hưởng từ khớp gối
• 4.4.2. Chuỗi xung chụp cộng hưởng từ khớp gối
• 4.5. Đặc điểm hình ảnh cộng hưởng từ chấn thương dây chằng chéo khớp gối
• 4.5.1. Các tổn thương dây chằng chéo
• 4.5.2. Các tổn thương phối hợp

Tóm tắt

I. Tổng quan về đặc điểm hình ảnh cộng hưởng từ chấn thương dây chằng chéo khớp gối

Khớp gối là một trong những khớp lớn nhất và phức tạp nhất trong cơ thể, đóng vai trò quan trọng trong việc di chuyển. Chấn thương dây chằng chéo khớp gối là một trong những tổn thương phổ biến, thường gặp trong các hoạt động thể thao và tai nạn. Việc sử dụng hình ảnh cộng hưởng từ (CHT) để chẩn đoán giúp xác định chính xác tình trạng tổn thương, từ đó đưa ra phương pháp điều trị hiệu quả.

1.1. Giải phẫu khớp gối và vai trò của dây chằng chéo

Khớp gối bao gồm nhiều cấu trúc như xương, sụn chêm và dây chằng. Dây chằng chéo trước (DCCT) và dây chằng chéo sau (DCCS) có vai trò quan trọng trong việc duy trì sự ổn định của khớp gối. Chấn thương dây chằng chéo có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

1.2. Tình hình chấn thương dây chằng chéo khớp gối hiện nay

Theo thống kê, chấn thương dây chằng chéo khớp gối chiếm tỷ lệ cao trong các chấn thương thể thao. Tại Việt Nam, tỷ lệ tổn thương DCCT lên tới 91.5%, trong khi tổn thương DCCS chỉ chiếm 2.6%. Việc nhận diện sớm và chính xác tình trạng tổn thương là rất cần thiết.

II. Vấn đề và thách thức trong chẩn đoán chấn thương dây chằng chéo

Chẩn đoán chấn thương dây chằng chéo khớp gối gặp nhiều thách thức do triệu chứng lâm sàng không rõ ràng. Các phương pháp chẩn đoán truyền thống như X-quang và siêu âm có nhiều hạn chế trong việc phát hiện tổn thương dây chằng. Do đó, cần áp dụng các kỹ thuật hình ảnh tiên tiến hơn.

2.1. Hạn chế của các phương pháp chẩn đoán truyền thống

X-quang chỉ có thể phát hiện các tổn thương xương mà không thể đánh giá được tình trạng dây chằng. Siêu âm có thể không cung cấp hình ảnh rõ nét về các mô mềm, dẫn đến việc bỏ sót tổn thương.

2.2. Tại sao cần sử dụng cộng hưởng từ trong chẩn đoán

Cộng hưởng từ (CHT) cung cấp hình ảnh chi tiết về các mô mềm, giúp phát hiện chính xác các tổn thương dây chằng chéo. Kỹ thuật này cho phép đánh giá tình trạng tổn thương một cách toàn diện và hiệu quả hơn.

III. Phương pháp chẩn đoán hình ảnh chấn thương dây chằng chéo khớp gối

Việc áp dụng các phương pháp chẩn đoán hình ảnh hiện đại là rất quan trọng trong việc phát hiện và đánh giá tổn thương dây chằng chéo khớp gối. CHT là phương pháp hàng đầu được khuyến nghị trong chẩn đoán các tổn thương này.

3.1. Kỹ thuật chụp cộng hưởng từ khớp gối

Kỹ thuật chụp CHT khớp gối yêu cầu sự chuẩn bị kỹ lưỡng và quy trình thực hiện chính xác để đảm bảo chất lượng hình ảnh. Các chuỗi xung chụp cần được lựa chọn phù hợp để tối ưu hóa việc phát hiện tổn thương.

3.2. Đánh giá hình ảnh tổn thương dây chằng chéo trên CHT

Hình ảnh CHT cho phép xác định rõ ràng vị trí và mức độ tổn thương của dây chằng chéo. Các đặc điểm hình ảnh như sự gián đoạn của dây chằng, tràn dịch khớp và các tổn thương phối hợp có thể được phát hiện dễ dàng.

IV. Ứng dụng thực tiễn của hình ảnh cộng hưởng từ trong chẩn đoán

Hình ảnh cộng hưởng từ không chỉ giúp chẩn đoán chính xác mà còn hỗ trợ trong việc lập kế hoạch điều trị cho bệnh nhân. Việc hiểu rõ các đặc điểm hình ảnh sẽ giúp bác sĩ đưa ra quyết định điều trị hiệu quả hơn.

4.1. Lợi ích của việc sử dụng CHT trong điều trị

Việc sử dụng CHT giúp bác sĩ có cái nhìn tổng quan về tình trạng tổn thương, từ đó đưa ra phương pháp điều trị phù hợp. Điều này không chỉ giúp giảm thiểu thời gian hồi phục mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

4.2. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả của CHT

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng CHT trong chẩn đoán chấn thương dây chằng chéo khớp gối đã cải thiện đáng kể độ chính xác trong việc phát hiện tổn thương, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu về chấn thương dây chằng chéo

Nghiên cứu về đặc điểm hình ảnh cộng hưởng từ chấn thương dây chằng chéo khớp gối đang ngày càng trở nên quan trọng. Việc áp dụng các kỹ thuật hình ảnh tiên tiến sẽ giúp nâng cao chất lượng chẩn đoán và điều trị.

5.1. Tương lai của chẩn đoán hình ảnh trong y học

Với sự phát triển không ngừng của công nghệ, chẩn đoán hình ảnh sẽ ngày càng chính xác và hiệu quả hơn. Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc cải thiện kỹ thuật và ứng dụng của CHT trong chẩn đoán.

5.2. Đề xuất nghiên cứu trong tương lai

Cần có thêm nhiều nghiên cứu để đánh giá hiệu quả của các phương pháp chẩn đoán hình ảnh khác nhau trong việc phát hiện tổn thương dây chằng chéo, từ đó cải thiện quy trình điều trị cho bệnh nhân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Sơ lược giải phẫu khớp gối 1. Giải phẫu khớp gối. Khớp gối là một trong những khớp lớn nhất cơ thể và là khớp hoạt dịch.

❖ Chức năng: co- duỗi, ít chức năng quay. ❖ Khớp gối cấu tạo gồm ba thành phần cơ bản: ➢ Xương: xương đùi, xương chày, xương mác, xương bánh chè ▪ Xương đùi: đầu dưới xương đùi do hai lồi cầu trông như hai bánh xe có sụn bao bọc. Mặt trước hai lồi cầu liền nhau, chỉ có một rãnh chia cắt là rãnh ròng rọc, ở phía sau hai lồi cầu tách riêng, lồi cầu trong hẹp và dài hơn lồi cầu ngoài. ▪ Xương chày: đầu trên xương chày trông giống như hai cái mâm có lồi cầu đùi nằm đè lên trên.

Mâm lõm thành hai ổ chảo, ổ chảo ngoài rộng, phẳng và ngắn hơn ổ chảo trong. Ở giữa hai ổ chảo này có hai gai gọi là gai chày trong và gai chày ngoài. Gai chày chia khoang liên ổ thành diện trước gai và diện sau gai. ▪ Xương mác: là nơi bám của dây chằng và gân cơ, không chịu được lực.

▪ Xương bánh chè: là xương vừng/ xương nội gân lớn nhất cơ thể, xương bánh chè nằm trong gân cơ trước đầu đùi, mặt sau xương bánh chè có cấu trúc sụn để tiếp giáp với rãnh ròng rọc của lồi cầu đùi. Khi gấp duỗi gối xương bánh chè sẽ trượt trong rãnh ròng rọc này. Đồng thời đây cũng là nơi bám của gân cơ tứ đầu đùi và gân xương bánh chè, giúp tăng lực cơ học cho cơ tứ đầu đùi và giúp bảo vệ khớp gối. Hình 1: Khớp gối nhìn phía trước- bên- sau.[24] 3 ➢ Sụn chêm: ▪ Mỗi khớp gối có hai sụn chêm là sụn chêm trong và sụn chêm ngoài.

Sụn chêm có hình bán nguyệt nằm giữa mặt khớp lồi cầu xương đùi ở trên và mâm chày phía dưới. ▪ Sụn chêm hoạt động như thanh giảm xóc, hấp thu và truyền lực đều từ lồi cầu xương đùi xuống xương chày, làm giảm các sang chấn sụn khớp, góp phần tạo nên sự vững chắc cho khớp. ▪ Tuy nhiên máu nuôi kém → khó lành sau chấn thương. ➢ Dây chằng: ▪ Dây chằng là những dải mô dần hồi xung quanh các khớp, kết nối các xương với nhau, hỗ trợ các khớp tạo cử động linh hoạt và uyển chuyển, hạn chế các cử động bất thường.

▪ Gồm bốn dây chằng : Dây chằng chéo trước (DCCT), dây chằng chéo sau (DCCS), dây chằng giữa và dây chằng bên. ➢ Các cấu trúc khác: bao hoạt dịch, khoang mỡ, gân cơ. ▪ Gân cơ vùng khớp bao gồm gân cơ tứ đầu đùi phía trước, gân cơ thon, gân cơ bán gân, bán mạc bên trong, gân cơ nhị đầu đùi ở bên ngoài và gân cơ sinh đôi ở phía sau. Các gân cơ này vừa thực hiện chức năng vận động của khớp gối đồng thời đóng vai trò quan trọng trong bảo đảm sự vững chắc của khớp gối.

▪ Bao hoạt dịch khớp gối là túi chứa đầy dịch lỏng, có vai trò như miếng đệm khớp, giúp giảm ma sát giữa cơ, xương, gân và dây chằng. 4 Hình 2: Khớp gối phải trong tư thế duỗi.[24] Dây chằng chéo trước và sau là hai dải mô sợi cứng chắc kết nối xương chày và xương đùi ở trong khớp gối. Chúng bắt chéo nhau tạo thành hình chữ X giúp ổn định khớp gối. DCCS khỏe vả rộng hơn DCCT, vì vậy chấn thương DCCS ít phổ biến hơn chán thương DCCT.

DCCT và DCCS giúp kiểm soát chuyển động từ trước ra sau của khớp gối. ❖ Dây chằng chéo trước (DCCT): DCCT bám ở phần sau mặt trong lồi cầu ngoài xương đùi chạy xuống dưới, ra trước và vào trong đến bám vào diện trước gai mâm chày. Chiều dài DCCT trong các nghiên cứu trước đây rất khác nhau từ 22- 41mm, trung bình 32mm, đường kính từ 7-12mm. Theo Girgis và cộng sự đã mô tả DCCT gồm 2 bó: bó trước trong và bó sau ngoài.

Bó trước trong bám vào vùng phía trên của diện bám xương đùi, chạy xương bám vào vùng trước trong của diện bám mâm chày. Bó sau ngoài bám vào phần dưới của diện bám xương đùi, đến bám vào phần sau ngoài của diện bám mâm chày. Bó trước trong nhỏ hơn bó sau ngoài và là bó chính có tác dụng giữ vững khi gối gấp, bó sau ngoài là bó phụ có tác dụng giữ vững khi gối duỗi. ➔ Chức năng: giữ xương đùi không di chuyển ra sau và xương chày không di chuyển ra trước, chống xoay trong.

❖ Dây chằng chéo sau (DCCS): DCCS năm ở trung tâm khớp gối, nằm ngay sau DCCT, xuất phát từ bờ sau mâm chày, bám tận đến mặt trước ngoài lồi cầu trong 5 xương đùi. Nguyên ủy của dây chằng chéo sau ở mặt ngoài của lồi cầu trong xương đùi chạy chếch xuống dưới, ra sau và ra ngoài, bám tận vào phía sau khoảng gian gai chày, phía dưới bờ mâm chày. Dây chằng chéo sau dài trung bình từ 32- 38 mm. Dây chằng cấu tạo bởi 3 thành phần: bó trước ngoài, bó sau trong và dây chằng sụn chêm đùi.

Bó trước ngoài to gấp đôi bó sau trong, hai bó này có vai trò khác nhau trong quá trình gấp duối gối. Khi gối gấp bó trước ngoài căng hơn, ngược lại khi gối duỗi thì bó sau trong căng hơn, do đó trong cấu trúc của dây chằng chéo sau ít có thớ sợi không thay đổi (isometric) trong suốt quá trình gấp duỗi gối. ➔ Chức năng: ngăn tình trạng duỗi quá mức, ngăn cản sự trượt trước của xương đùi, chống xoay ngoài. Hình 3: Khớp gối phải trong tư thế gấp.2 Giải phẫu trên CHT.

Giải phẫu trên hướng cắt axial. Axial: định vị hướng cắt trên mặt phẳng coronal: hướng cắt song song khe khớp chày- đùi. Gân bánh chè 2. Khoảng mỡ Hoffa dưới bánh chè 3.

Dây chằng chéo tước 4. Lồi cầu đùi ngoài 5. Gân và cơ nhị đầu đùi 6. Đầu ngoài cơ bụng chân 7.

Dây chằng chéo sau 8. Đầu trong cơ bụng chân 9. Gân và cơ may 11. Lồi cầu đùi trong 1.

Giải phẫu trên hướng cắt coronal. Coronal: định vị hướng cắt trên mặt phẳng axial: hướng cắt song song mặt phẳng tiếp tuyến bờ sau lồi cầu đùi trong và ngoài. Dây chằng bên mác 5. Dây chằng chéo sau 6.

Dây chằng chéo trước 7. Sụn chêm trong 8. Sụn chêm ngoài 9. Giải phẫu trên hướng sagittal Sagittal: định vị hướng cắt trên mặt phẳng axial: nhóm lớp cắt song song với lồi cầu ngoài xương đùi (song song với dây chằng chéo trước).

Gân tứ đầu đùi 3. Xương bánh chè 4. Gân bánh chè 5. Dây chằng chéo trước 6.

Dây chằng chéo sau 8 1. Bệnh lý chấn thương dây chằng chéo khớp gối 1. Nguyên nhân Chấn thương dây chằng đầu gối là những tổn thương liên quan đến dây chằng như: giãn, rách, hoặc đứt dây chằng. ❖ Nguyên nhân: ➢ Vận động sai tư thế: các động tác xoay người gấp trong chơi các môn thể thao vận động mạnh và nhanh dễ khiến giãn dây chằng khớp gối.

➢ Chấn thương: té ngã, va đập mạnh trong sinh hoạt hàng ngày hoặc do tai nạn giao thông khiến xương khớp bị tổn thương đồng thời gây giãn cơ và làm dây chằng bị kéo căng. ➢ Tai nạn lao động: do lao động quá sức, mang vác vật nặng lâu ngày, sai tư thế khiến các dây chằng bị căng thẳng quá mức, làm giãn dây chằng và ảnh hưởng đến khả năng vận động. ➢ Tuổi tác: dây chằng được cấu tạo từ các mô liên kết, có thành phần chính là collagen. Theo thời gian số lượng collagen do cơ thể sản xuất ngày càng ít.

Do đó, dây chằng của người lớn tuổi sẽ bị thoái hóa và dễ bị kéo giãn quá mức. ❖ Ngoài ra, chấn thương dây chằng khớp gối còn đến từ những yếu tố sau: ➢ Người có điều kiện dinh dưỡng kém. ➢ Nữ giới dễ gặp chấn thương hơn nam giới do đặc điểm về cơ thể, yếu tố sức mạnh cơ bắp và thường xuyên chịu ảnh hưởng bởi các nội tiết tố. ➢ Người sử dụng giày dép không đúng kích cỡ.

➢ Người chơi thể thao nhưng không có đầu tư về trang thiết bị bảo hộ. Triệu chứng lâm sàng 1.Triệu chứng cơ năng ❖ Đau ở đầu gối: mức độ đau có thể phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của thương tích ở đầu gối. ➢ Đau nhẹ ở phía sau đầu gối, nặng hơn khi phải quỳ gối. ➢ Đau ở phía trước đầu gối có thể xuất hiện khi chạy, hoặc dừng đột ngột.

❖ Giảm hoặc mất chức năng vận động của khớp. Triệu chứng thực thể ❖ Nghe: nghe thấy tiếng “bốp” tại thời điểm dây chằng bị rách hoàn toàn. ❖ Nhìn: ➢ Sưng đầu gối: khi một dây chằng bị thương dẫn đến chảy máu bên trong khớp gối→ gây sưng khớp gối. Mức độ sưng phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của chấn thương.

Tuy nhiên, dây chằng bị xé rách hoàn toàn có thể dẫn đến sưng đầu gối rất nhanh (trong vòng 2 giờ) và rất đau đớn. ➢ Đôi khi các vết thâm có thể xuất hiện ở đầu gối, nhưng không phải lúc nào cũng có. ❖ Sờ: ➢ Chạm vào thấy mềm, xuất hiện vết lõm ở xung quanh khu vực bị chấn thương dây chằng. ➢ Các dây chằng nhỏ bị chấn thương có thể đỡ hơn, nhưng trong trường hợp dây chằng bị đứt hoặc tổn thương nghiêm trọng sẽ có dấu hiệu đau nhức khó tả.Triệu chứng toàn thân ❖ Chấn thương nhẹ: không ảnh hưởng đến khả năng vận động của người bệnh.

❖ Chấn thương lớn: người bệnh không thể di chuyển bình thường. Cảm giác đầu gối không cố định khiến người bệnh di chuyển khập khiễng. Các phương pháp thăm khám chẩn đoán hình ảnh 1. Xquang X-quang là phương pháp chẩn đoán hình ảnh sử dụng loại máy có bức xạ ánh sáng hoặc sóng vô tuyến để phát các chùm tia X bức xạ cao, xuyên qua cơ thể và tạo ra hình ảnh giải phẫu các bộ phận trên cơ thể con người.

Chụp X-quang khớp gối là phương pháp chẩn đoán hình ảnh sử dụng máy chụp X-quang kỹ thuật số để hiển thị các mô mềm và xương bên trong xung quanh khớp gối. X-quang khớp gối là một hình chiếu hai chiều của các cấu trúc khớp 3 chiều. Điều này tạo ra điều kiện tiên quyết cho các biến thể của hình ảnh ở các vị trí khác nhau của không gian khớp→ hỗ trợ trong chẩn đoán bệnh lí khớp gối. Một ứng dụng thường gặp trong chụp Xquang khớp gối là chẩn đoán gãy xương, sưng đau khớp gối do chấn thương, đau gối do thoái hóa, viêm khớp, tràn 10 dịch,…Tuy nhiên trong ứng dụng đánh giá tổn thương dây chằng chéo khớp gối vẫn còn nhiều hạn chế.

Do đó, để đưa ra chẩn đoán chính xác cần kết hợp với phương thức chẩn đoán hình ảnh cao hơn như CHT.