Chứng HAT: Tìm Hiểu Nguyên Nhân và Phương Pháp Điều Trị

Chuyên khảo phân tích Đánh giá tác dụng nâng huyết áp của hồng mạch khang trên lâm sàng và sự biến đổi một số chỉ số cận, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Trường học: Trường Đại Học Y Dược
• Chuyên ngành: Y Học
• Đề tài: Chứng HAT: Nguyên Nhân, Triệu Chứng và Phương Pháp Điều Trị Hiệu Quả
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Những quan điểm về HAT theo YHHĐ. HA và các yếu tố ảnh hưởng tới HA
• 1.2. Các thể lâm sàng của huyết áp thấp theo YHCT

Tóm tắt

I. Tổng quan về Chứng HAT Nguyên nhân và Triệu chứng

Chứng HAT (Huyết áp thấp) là một tình trạng bệnh lý thường gặp, ảnh hưởng đến khoảng 10-20% dân số. Tình trạng này không chỉ xảy ra ở người cao tuổi mà còn có thể gặp ở người trẻ tuổi. Huyết áp thấp có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Việc hiểu rõ về nguyên nhân và triệu chứng của Chứng HAT là rất quan trọng để có thể phát hiện và điều trị kịp thời.

1.1. Nguyên nhân gây ra Chứng HAT

Chứng HAT có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm di truyền, chế độ ăn uống không hợp lý, hoặc các bệnh lý nền như suy tim. Ngoài ra, việc sử dụng thuốc cũng có thể làm giảm huyết áp, dẫn đến tình trạng HAT.

1.2. Triệu chứng thường gặp của Chứng HAT

Các triệu chứng của Chứng HAT thường bao gồm chóng mặt, mệt mỏi, hoa mắt, và có thể dẫn đến ngất xỉu. Những triệu chứng này có thể xuất hiện đột ngột và gây ra nhiều khó khăn trong sinh hoạt hàng ngày.

II. Vấn đề và Thách thức trong việc điều trị Chứng HAT

Việc điều trị Chứng HAT gặp nhiều thách thức do sự đa dạng của nguyên nhân gây bệnh. Nhiều người bệnh không nhận thức được tình trạng của mình, dẫn đến việc không tìm kiếm sự giúp đỡ kịp thời. Hơn nữa, việc điều trị không chỉ đơn thuần là tăng huyết áp mà còn cần phải xem xét đến các yếu tố khác như chế độ ăn uống và lối sống.

2.1. Thách thức trong việc chẩn đoán Chứng HAT

Chẩn đoán Chứng HAT có thể gặp khó khăn do triệu chứng không rõ ràng và dễ nhầm lẫn với các bệnh lý khác. Việc theo dõi huyết áp thường xuyên là cần thiết để phát hiện sớm tình trạng này.

2.2. Những rủi ro khi không điều trị Chứng HAT

Nếu không được điều trị kịp thời, Chứng HAT có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như tai biến mạch máu não hoặc suy tim. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn có thể đe dọa tính mạng.

III. Phương pháp điều trị hiệu quả cho Chứng HAT

Có nhiều phương pháp điều trị Chứng HAT, từ thay đổi lối sống đến sử dụng thuốc. Việc lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ nghiêm trọng của tình trạng bệnh.

3.1. Thay đổi lối sống để cải thiện tình trạng HAT

Thay đổi chế độ ăn uống, tăng cường hoạt động thể chất và duy trì thói quen sinh hoạt là những biện pháp quan trọng giúp cải thiện tình trạng HAT. Uống đủ nước và bổ sung muối cũng có thể giúp tăng huyết áp.

3.2. Sử dụng thuốc điều trị Chứng HAT

Một số loại thuốc có thể được sử dụng để điều trị Chứng HAT, bao gồm thuốc tăng huyết áp và các loại vitamin. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc cần phải được chỉ định bởi bác sĩ để đảm bảo an toàn và hiệu quả.

IV. Ứng dụng thực tiễn và Kết quả nghiên cứu về Chứng HAT

Nghiên cứu về Chứng HAT đã chỉ ra rằng việc phát hiện và điều trị sớm có thể cải thiện đáng kể chất lượng cuộc sống của người bệnh. Các nghiên cứu cũng cho thấy mối liên hệ giữa Chứng HAT và các bệnh lý khác như suy tim và đột quỵ.

4.1. Kết quả nghiên cứu về Chứng HAT

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc điều trị kịp thời có thể giảm thiểu các biến chứng liên quan đến Chứng HAT. Các phương pháp điều trị hiện đại đang được áp dụng để nâng cao hiệu quả điều trị.

4.2. Ứng dụng thực tiễn trong điều trị Chứng HAT

Các biện pháp điều trị Chứng HAT đang được áp dụng rộng rãi trong cộng đồng, giúp nâng cao nhận thức và cải thiện sức khỏe cho người dân. Việc giáo dục cộng đồng về Chứng HAT là rất cần thiết.

V. Kết luận và Tương lai của nghiên cứu về Chứng HAT

Chứng HAT là một vấn đề sức khỏe cộng đồng cần được quan tâm. Việc nghiên cứu và phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả là rất quan trọng để giảm thiểu tác động của bệnh. Tương lai của nghiên cứu về Chứng HAT hứa hẹn sẽ mang lại nhiều tiến bộ trong việc điều trị và quản lý bệnh.

5.1. Tương lai của nghiên cứu về Chứng HAT

Nghiên cứu về Chứng HAT sẽ tiếp tục được mở rộng để tìm ra các phương pháp điều trị mới và hiệu quả hơn. Sự hợp tác giữa các chuyên gia y tế và nhà nghiên cứu là rất cần thiết.

5.2. Tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức về Chứng HAT

Nâng cao nhận thức về Chứng HAT trong cộng đồng là rất quan trọng để phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Các chương trình giáo dục sức khỏe cần được triển khai rộng rãi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chứng huyết áp thấp là một tình trạng bệnh lý phổ biến trong cộng đồng, chiếm tỷ lệ từ 10% đến 20% dân số toàn cầu. Tại Việt Nam, tình trạng này không chỉ xuất hiện ở người cao tuổi mà còn ghi nhận phổ biến ở lực lượng lao động trẻ tuổi. Báo cáo y tế năm 1997 tại Hà Nội cho thấy có tới 12% cán bộ, công nhân viên sở hữu mức huyết áp tâm thu dưới 90 mmHg và huyết áp tâm trương dưới 60 mmHg. Đáng chú ý, tỷ lệ gây tai biến mạch máu não của chứng huyết áp thấp dao động từ 10% đến 15%, tiệm cận với nguy cơ tai biến do bệnh tăng huyết áp gây ra. Sự suy giảm tưới máu não kéo dài làm giảm sút trí tuệ, suy giảm khả năng tập trung và ảnh hưởng tiêu cực đến năng suất lao động xã hội.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là đánh giá hiệu quả nâng huyết áp trên lâm sàng, phân tích sự biến đổi của các chỉ số cận lâm sàng trước và sau can thiệp, đồng thời xác định tính an toàn cùng các tác dụng không mong muốn của chế phẩm Hồng Mạch Khang. Đề tài được triển khai trên 60 bệnh nhân điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Đa khoa Y học Cổ truyền Hà Nội trong khung thời gian từ tháng 4 năm 2009 đến tháng 4 năm 2010. Công trình mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi xác lập cơ sở khoa học thực nghiệm cho một giải pháp kết hợp y dược học cổ truyền với công nghệ bào chế hiện đại, giúp cải thiện trên 80% các triệu chứng suy nhược và nâng cao chất lượng sống cho người bệnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự giao thoa giữa sinh lý học hiện đại và học thuyết y học cổ truyền phương Đông:

Theo Y học hiện đại, huyết áp động mạch là áp lực của dòng máu tác động lên thành mạch, phụ thuộc trực tiếp vào cung lượng tim và sức cản ngoại vi theo công thức cân bằng huyết động. Chỉ số bình thường ở người trưởng thành dao động từ 90 đến 140 mmHg đối với huyết áp tâm thu và từ 60 đến 90 mmHg đối với huyết áp tâm trương. Khi huyết áp tâm thu dưới 90 mmHg và huyết áp tâm trương dưới 60 mmHg, quá trình tưới máu đến các cơ quan trọng yếu như não, tim và cơ vân bị suy giảm nghiêm trọng. Cơ chế này chịu sự điều hòa chặt chẽ của hệ thần kinh giao cảm, thụ thể áp lực xoang cảnh và hệ thống nội tiết thể dịch.

Theo Y học cổ truyền, huyết áp thấp thuộc phạm trù chứng Huyền vựng, khởi phát do công năng của tạng phủ suy giảm, trong đó nổi bật là hai thể bệnh chính: thể Tỳ vị hư nhược và thể Khí huyết lưỡng hư. Khí hư làm giảm động lực thúc đẩy tuần hoàn, huyết hư làm giảm lượng tân dịch nuôi dưỡng não bộ và ngũ tạng, dẫn đến hiện tượng váng đầu, hoa mắt, đoản hơi và mệt mỏi vô lực.

Chế phẩm nghiên cứu là viên nén Hồng Mạch Khang khối lượng 0,8g, kết hợp 3 vị dược liệu chuẩn hóa: Cao Ích trí nhân 150mg (chứa 0,7% tinh dầu và 1,71% saponin giúp ấm tỳ bổ thận), Cao Quy đầu 25mg (chứa 0,2% tinh dầu, 40% axit tự do và hàm lượng vitamin B12 từ 0,25% đến 0,40% giúp bổ huyết, hoạt huyết) và Cao Xuyên tiêu 40mg (chứa 1,2% tinh dầu cùng 44% hoạt chất limonene giúp ôn trung, tán hàn và kích thích lưu thông khí huyết).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế thử nghiệm lâm sàng tiến cứu, can thiệp mở, so sánh chỉ số trước và sau điều trị theo chiều dọc thời gian. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 60 bệnh nhân được lựa chọn theo tiêu chuẩn chẩn đoán xác định: huyết áp tâm thu dưới 100 mmHg đo trong 3 ngày liên tiếp và có đầy đủ triệu chứng lâm sàng đặc trưng. Mẫu được phân bổ đồng đều thành 2 nhóm bệnh học gồm 30 bệnh nhân thể Tỳ vị hư nhược và 30 bệnh nhân thể Khí huyết lưỡng hư. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích kết hợp tiêu chí loại trừ nghiêm ngặt nhằm loại bỏ các yếu tố gây nhiễu như bệnh suy tim thực thể, lao phổi, mất máu cấp tính hoặc dùng kèm tân dược nâng áp.

Bệnh nhân tuân thủ phác đồ uống thuốc liên tục trong 60 ngày: 30 ngày đầu dùng 6 viên chia 2 lần mỗi ngày (vào lúc 8 giờ và 14 giờ), 30 ngày tiếp theo dùng 4 viên chia 2 lần mỗi ngày. Dữ liệu lâm sàng được thu thập tại 5 mốc thời gian: ngày thứ 0, 20, 40, 60 và theo dõi 20 ngày sau dừng thuốc ở ngày thứ 80. Các chỉ số cận lâm sàng (công thức máu, men gan AST, ALT, glucose máu và điện tâm đồ) được kiểm tra tại ngày thứ 0 và ngày thứ 60. Toàn bộ số liệu được làm sạch và xử lý bằng phần mềm Epi-Info phiên bản 6.04 với thuật toán kiểm định ANOVA một chiều nhằm đảm bảo độ tin cậy và tính chuẩn xác thống kê sinh học y học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu ghi nhận những chuyển biến tích cực cả về chỉ số huyết áp động mạch lẫn mức độ thuyên giảm các triệu chứng cơ năng:

Về chỉ số huyết áp, sau 60 ngày can thiệp liên tục, mức huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương của 60 bệnh nhân đều tăng từ 10 đến 20 mmHg so với thời điểm ban đầu. Tỷ lệ đáp ứng điều trị đạt hiệu quả rõ rệt (Loại B) và hiệu quả tốt (Loại A) theo thang phân loại học thuật của Viện Y học cổ truyền Bắc Kinh chiếm tỷ trọng áp đảo.

Về mặt triệu chứng lâm sàng, sự cải thiện diễn ra rõ nét qua từng đợt liệu trình 20 ngày. Tỷ lệ bệnh nhân than phiền về các triệu chứng hoa mắt, chóng mặt, đau đầu, ngất xỉu khi thay đổi tư thế và mất ngủ giảm mạnh từ trên 85% ở thời điểm trước can thiệp xuống dưới 15% sau 60 ngày dùng thuốc. Tình trạng mệt mỏi và đoản hơi ghi nhận mức cải thiện trên 80% ở cả hai thể bệnh Tỳ vị hư nhược và Khí huyết lưỡng hư.

Về độ bền vững và tính an toàn, sau 20 ngày ngừng sử dụng thuốc (mốc đánh giá ngày thứ 80), trị số huyết áp của bệnh nhân vẫn duy trì mức ổn định, không xuất hiện hiện tượng sụt giảm đột ngột về mức ban đầu. Các xét nghiệm huyết học, nồng độ men gan AST, ALT và điện tâm đồ đều nằm trong giới hạn an toàn sinh lý, không ghi nhận trường hợp nào gặp phản ứng phụ nghiêm trọng phải dừng liệu trình.

Thảo luận kết quả

Hiệu quả nâng huyết áp bền vững của chế phẩm bắt nguồn từ cơ chế tác động đa mục tiêu của các hoạt chất thảo dược. Thành phần Cao Quy đầu với hàm lượng vitamin B12 và phức hợp ligustilide giúp gia tăng số lượng hồng cầu, kích thích tủy xương tạo máu và tăng lưu lượng máu mạch vành. Cao Ích trí nhân hỗ trợ chuyển hóa tỳ vị, tăng cường hấp thu dinh dưỡng và nâng cao trương lực mạch máu. Đồng thời, hoạt chất nitidin từ Cao Xuyên tiêu thúc đẩy tuần hoàn ngoại vi và ổn định nhịp co bóp cơ tim.

So với các giải pháp tân dược thông thường như Ephedrin liều 10mg hoặc Cafein liều 0,5 đến 1,5g chỉ có tác dụng nâng áp tạm thời và dễ gây tác dụng phụ làm tăng nhịp tim hay loạn nhịp, phác đồ thảo dược giúp phục hồi công năng tạng phủ từ gốc. Sự kết hợp này gia tăng sức co bóp thất trái một cách tự nhiên mà không làm biến đổi biên độ sóng trên điện tâm đồ.

Các kết quả nghiên cứu lâm sàng được minh họa rõ nét khi trình bày thông qua biểu đồ đường xu hướng biểu thị sự gia tăng tuyến tính của huyết áp qua các mốc 20 ngày, 40 ngày, 60 ngày và bảng đối chiếu tỷ lệ thuyên giảm 6 triệu chứng lâm sàng chính. Cách thức trực quan hóa này khẳng định tính ưu việt của liệu trình 60 ngày trong việc tái lập trạng thái cân bằng huyết động cho người bệnh.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tối ưu hóa hiệu quả điều trị và ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn chăm sóc sức khỏe cộng đồng, các giải pháp trọng tâm bao gồm:

Thứ nhất, chuẩn hóa phác đồ điều trị lâm sàng bằng chế phẩm thảo dược 3 thành phần tại các cơ sở y tế. Khuyến nghị áp dụng liệu trình tối thiểu 60 ngày với liều tấn công 6 viên mỗi ngày trong tháng đầu và liều duy trì 4 viên mỗi ngày trong tháng thứ hai cho bệnh nhân huyết áp thấp có huyết áp tâm thu dưới 100 mmHg, hướng tới mục tiêu nâng và ổn định huyết áp từ 10 đến 15 mmHg. Chủ thể thực hiện là đội ngũ bác sĩ chuyên khoa y học cổ truyền và nội tim mạch tại các bệnh viện tuyến tỉnh và trung ương.

Thứ hai, thiết lập quy trình tầm soát huyết áp tư thế định kỳ tại y tế cơ sở và các doanh nghiệp, cơ quan hành chính. Đặt mục tiêu phát hiện sớm ít nhất 85% các trường hợp hạ huyết áp tư thế và suy nhược cơ thể trong nhóm lao động trẻ tuổi. Trạm y tế xã phường và y tế cơ quan chịu trách nhiệm triển khai đo huyết áp định kỳ 6 tháng một lần.

Thứ ba, đẩy mạnh công tác kết hợp Đông - Tây y trong quản lý bệnh lý tim mạch mạn tính. Hoàn thiện tài liệu hướng dẫn điều trị chứng Huyền vựng lồng ghép các chỉ số cận lâm sàng hiện đại trong vòng 12 đến 24 tháng tới, do các hiệp hội y học cổ truyền phối hợp cùng các viện nghiên cứu dược liệu chủ trì.

Thứ tư, triển khai các nghiên cứu mở rộng quy mô thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng đa trung tâm. Mục tiêu khảo sát trên cỡ mẫu từ 300 đến 500 bệnh nhân trong khung thời gian 3 đến 5 năm nhằm đánh giá sâu hơn về lưu huyết não và vận tốc dòng máu qua Doppler mạch máu, do các trường đại học y dược và các đơn vị sản xuất dược phẩm hợp tác thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng cao cho nhiều nhóm chuyên môn:

Bác sĩ chuyên khoa Tim mạch và Y học Cổ truyền: Luận văn cung cấp bằng chứng lâm sàng chi tiết trên 60 ca bệnh thực nghiệm, giúp bác sĩ nắm vững cơ chế biện chứng luận trị hai thể bệnh Tỳ vị hư nhược và Khí huyết lưỡng hư để xây dựng phác đồ kết hợp thảo dược an toàn, hiệu quả cho bệnh nhân.

Dược sĩ và nhà nghiên cứu phát triển sản phẩm dược: Tài liệu trình bày rõ công thức phối ngũ 3 cao dược liệu chuẩn hóa (150mg Ích trí nhân, 25mg Quy đầu, 40mg Xuyên tiêu) cùng các thông số hóa học, dược lý thực nghiệm, tạo tiền đề vững chắc cho việc nghiên cứu và nâng cấp các dạng bào chế thuốc có nguồn gốc tự nhiên.

Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Y - Dược: Tài liệu là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp thiết kế nghiên cứu can thiệp lâm sàng theo dõi dọc, phương pháp xử lý thống kê y học bằng phần mềm chuyên dụng và kỹ thuật đánh giá cận lâm sàng khách quan.

Nhà quản lý y tế và cán bộ y tế dự phòng: Cung cấp số liệu dịch tễ học và bức tranh toàn cảnh về gánh nặng sức khỏe của chứng huyết áp thấp, hỗ trợ xây dựng các chương trình chăm sóc sức khỏe ban đầu nhằm phòng ngừa tỷ lệ 10% đến 15% tai biến mạch máu não do huyết áp thấp gây ra trong cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

Huyết áp thấp có gây biến chứng nguy hiểm như tăng huyết áp không? Huyết áp thấp hoàn toàn có thể gây biến chứng nghiêm trọng. Nghiên cứu dịch tễ chỉ ra tỷ lệ tai biến mạch máu não do huyết áp thấp chiếm từ 10% đến 15%, tương đương nguy cơ của tăng huyết áp. Thiếu máu não cục bộ kéo dài làm suy giảm trí nhớ, gia tăng nguy cơ ngã ngất và suy giảm chức năng các tạng.

Cơ chế điều hòa huyết áp của chế phẩm thảo dược trong nghiên cứu là gì? Chế phẩm phát huy tác dụng nhờ cơ chế hiệp đồng: Quy đầu bổ huyết và tăng cường lưu thông máu; Ích trí nhân ôn bổ tỳ thận, nâng cao hấp thu dưỡng chất; Xuyên tiêu kích thích tuần hoàn ngoại vi và ổn định nhịp tim, giúp nâng huyết áp tự nhiên từ 10 đến 20 mmHg mà không gây loạn nhịp.

Bệnh nhân cần sử dụng liệu trình trong bao lâu để đạt hiệu quả tối ưu? Phác đồ chuẩn trong nghiên cứu kéo dài 60 ngày liên tục. Trong 30 ngày đầu, người bệnh sử dụng liều 6 viên chia 2 lần mỗi ngày để tạo hiệu quả tăng áp ban đầu; 30 ngày tiếp theo duy trì 4 viên mỗi ngày nhằm củng cố công năng tạng phủ và ổn định thể trạng lâu dài.

Sau khi ngừng thuốc, mức huyết áp có bị sụt giảm trở lại hay không? Dữ liệu theo dõi lâm sàng tại mốc ngày thứ 80 (20 ngày sau khi dừng toàn bộ thuốc can thiệp) chứng minh các chỉ số huyết áp tâm thu và tâm trương vẫn duy trì ổn định ở mức an toàn, không xảy ra hiện tượng tụt áp đột ngột nhờ cơ chế phục hồi thể trạng tự nhiên của thảo dược.

Nghiên cứu áp dụng những tiêu chuẩn loại trừ bệnh nhân nào? Để đảm bảo tính chính xác, nghiên cứu loại trừ các trường hợp huyết áp thấp do nguyên nhân cấp tính hoặc bệnh lý thực thể nặng như lao phổi, suy tim do tổn thương van tim, rối loạn nhịp tim thực thể, các trường hợp mất máu cấp hoặc bệnh nhân đang sử dụng các thuốc nâng áp khác.

Kết luận

• Công trình khẳng định tính hiệu quả và độ an toàn của chế phẩm thảo dược Hồng Mạch Khang trên 60 bệnh nhân huyết áp thấp điều trị ngoại trú.
• Liệu trình 60 ngày giúp nâng chỉ số huyết áp tâm thu và tâm trương từ 10 đến 20 mmHg, đồng thời cải thiện trên 80% các triệu chứng hoa mắt, chóng mặt và mệt mỏi.
• Kết quả cận lâm sàng chứng minh chế phẩm không làm biến đổi bất thường các chỉ số men gan AST, ALT hay công thức máu, đảm bảo tính an toàn sinh học cao.
• Trị số huyết áp và thể trạng duy trì ổn định sau 20 ngày dừng thuốc, mở ra hướng điều trị bền vững cho chứng Huyền vựng theo y học cổ truyền.
• Cần mở rộng quy mô nghiên cứu đa trung tâm trên 300 đến 500 bệnh nhân trong giai đoạn 3 đến 5 năm tới nhằm hoàn thiện phác đồ tích hợp Đông - Tây y trên diện rộng.

Các cơ sở y tế và đơn vị chuyên môn cần sớm đưa phác đồ phối hợp thảo dược chuẩn hóa vào hướng dẫn điều trị thường quy, góp phần bảo vệ sức khỏe và nâng cao năng suất lao động cho cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

1 §Æt vÊn ®Ò Chøng HAT lµ mét t×nh tr¹ng bÖnh lý thêng gÆp, tû lÖ m¾c chøng nµy chiÕm tõ 10 – 20% d©n sè [16]. ë níc ta, chøng bÖnh nµy kh«ng nh÷ng gÆp ë ngêi cã tuæi, mµ cßn thÊy c¶ ë ngêi trÎ tuæi. §©y chÝnh lµ ®èi tîng n»m trong lùc l- îng lao ®éng chÝnh cña x· héi. Theo b¸o c¸o t×nh h×nh søc khoÎ cña mét sè c¬ quan, xÝ nghiÖp t¹i Hµ Néi n¨m 1997 cã tíi 12% sè c¸n bé, c«ng nh©n cã HATTh thÊp h¬n 90mmHg vµ HATTr thÊp h¬n 60mmHg [30] [33].

§©y thùc sù lµ mèi quan t©m cña ngµnh y tÕ. HAT lµ mét chøng bÖnh nhng cha thu hót ®îc sù quan t©m lín nh huyÕt ¸p cao, nhng hËu qu¶ cña nã l¹i ¶nh hëng ®¸ng kÓ tíi søc khoÎ con ngêi, lµm gi¶m sót trÝ tuÖ, gi¶m sót hiÖu qu¶ vµ n¨ng suÊt lao ®éng. C¸c triÖu chøng thêng gÆp trªn l©m sµng lµ: buån ngñ, mÖt mái, chãng mÆt, hoa m¾t hoÆc xØu [15] [16] [32] [39]. §©y lµ nh÷ng biÓu hiÖn chÝnh cña sù gi¶m, tíi m¸u n·o, tim, c¬ v©n vµ c¸c t¹ng kh¸c.

Tû lÖ g©y tai biÕn m¹ch m¸u n·o cña chøng HAT lµ 10 – 15% gÇn b»ng tû lÖ tai biÕn m¹ch m¸o n·o cña bÖnh t¨ng HA [15] [16]. §Ó t×m ra c¸c biÖn ph¸p ®iÒu trÞ h÷u hiÖu, ngoµi viÖc t×m c¸c nguyªn nh©n tæn th¬ng thùc thÓ g©y nªn chøng HAT, viÖc ®iÒu trÞ ®Ó n©ng cao HA cho ®Õn nay vÉn cha ®¹t kÕt qu¶ nh mong muèn, nhÊt lµ ®èi víi lo¹i suy nhîc c¬ thÓ, bÖnh l©u ngµy. ViÖc dïng c¸c thuèc trî tim, vitamin. nÕu cã 2 kÕt qu¶ th× còng kh«ng duy tr× ®îc l©u.

Ngêi bÖnh nhanh chãng quay l¹i t×nh tr¹ng cò khi ngõng thuèc. Theo y lý YHCT: HAT ®îc YHCT ph¬ng ®«ng m« t¶ trong chøng huyÔn vùng thÓ khÝ h, huyÕt h, tõ thêi Xu©n thu chiÕn quèc, T©n viÖt nh©n; (Hoµng ®Õ néi kinh) thÕ kû thø II tríc c«ng nguyªn. C¸c biÓu hiÖn l©m sµng nh hoa m¾t, chãng mÆt, tinh thÇn mÖt mái, buån ngñ nhng kh«ng ngñ ®- îc, ¨n kÐm. VÒ ph¸p ®iÒu trÞ: bæ huyÕt, kiÖn tú lµ chñ yÕu vµ cã nhiÒu bµi thuèc nh: phï chÝnh t¨ng ¸p thang; kû cóc ®Þa hoµng hoµn, quy tú hoµn, sinh m¹ch b¶o nguyªn.

Tuy nhiªn c¸ch ch÷a chØ hoµn toµn dùa trªn biÖn chøng luËn trÞ theo lý luËn YHCT, viÖc nghiªn cøu t¹o c¬ së khoa häc ®èi víi tõng bµi thuèc cßn cha ®Ò cËp tíi. “Hång m¹ch khang” lµ bµi thuèc gåm 3 vÞ Ých trÝ nh©n – Quy ®Çu – Xuyªn tiªu ®· ®îc nghiªn cøu hiÖn ®¹i ho¸ díi d¹ng viªn nÐn uèng cña C«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n t vÊn Y dîc quèc tÕ – IMC s¶n xuÊt theo b¶n quyÒn c«ng nghÖ cña C«ng ty H÷u h¹n dîc phÈm” NhÊt H©n Hoµ” Tø xuyªn Trung quèc. S¶n phÈm ®· dîc phÐp cña Bé y tÕ ViÖt Nam cho s¶n xuÊt vµ ph©n phèi trªn toµn quèc nh»m hç trî ®iÒu trÞ chøng HAT t¨ng cêng søc khoÎ cho con ngêi. Tuy nhiªn ë níc ta cha cã ®Ò tµi nµo nghiªn cøu t¸c dông l©m sµng, còng nh t¸c dông kh«ng mong muèn cña s¶n phÈm trªn.

V× vËy chóng t«i tiÕn hµnh nghiªn cøu s¶n phÈm nµy nh»m x¸c ®Þnh gi¸ trÞ 3 ®Ých thùc cña s¶n phÈm Hång m¹ch khang víi c¸c môc tiªu nh sau: Môc tiªu nghiªn cøu. 1/ §¸nh gi¸ t¸c dông n©ng huyÕt ¸p cña “Hång m¹ch khang” trªn l©m sµng vµ sù biÕn ®æi mét sè chØ sè cËn l©m sµng tríc vµ sau ®iÒu trÞ. 2/ X¸c ®Þnh mét sè t¸c dông kh«ng mong muèn cña thuèc. 4 Ch¬ng 1 Tæng quan tµi liÖu 1.

Nh÷ng quan ®iÓm vÒ HAT theo YHH§. HA vµ c¸c yÕu tè ¶nh hëng tíi HA.1 HA theo quan ®iÓm hiÖn nay. HA lµ mét trong 4 ®iÒu kiÖn cña chøc phËn sèng con ngêi (HA, m¹ch, h¬i thë, nhiÖt ®é). HA ®éng m¹ch lµ ¸p lùc cña m¸u t¸c ®éng lªn thµnh ®éng m¹ch ®îc tÝnh b»ng mmHg hoÆc Kilopasecal (Kpa).

Qua nhiÒu cuéc ®iÒu tra dÞch tÔ häc vÒ HA trªn thÕ giíi ngêi ta ®· biÕt r»ng: HA lµ mét th«ng sè huyÕt ®éng lu«n thay ®æi theo tõng thêi ®iÓm trªn ho¹t ®éng t©m sinh lý cña tõng c¸ nh©n, nhng sù dao ®éng ®ã vÉn n»m trong giíi h¹n sinh lý b×nh thêng. HA: lµ mét ¸p suÊt nhÊt ®Þnh ®Ó m¸u ch¶y ®îc trong lßng ®éng m¹ch, ®îc biÓu thÞ b»ng 2 trÞ sè [1] [2]: HA tèi ®a: (HA t©m thu) lµ ¸p suÊt m¸u ®o ®îc trong thêi kú t©m thu, phô thuéc vµo lùc co bãp vµ thÓ tÝch t©m thu. TrÞ sè b×nh thêng ë ngêi trëng thµnh: 90 – 140 mmHg. HuyÕt ¸p tèi thiÓu (HA t©m tr¬ng) lµ ¸p suÊt m¸u ®o ®îc trong thêi k× t©m tr¬ng, phô thuéc vµo tr¬ng lùc m¹ch m¸u.

5 TrÞ sè HA ë ngêi b×nh thêng, trëng thµnh: 60 – 90 mmHg. C¸c yÕu tè ¶nh hëng tíi huyÕt ¸p. HuyÕt ¸p ®éng m¹ch h×nh thµnh bëi bèn yÕu tè: - Hai yÕu tè chÝnh quyÕt ®Þnh duy tr× HA ®éng m¹ch lµ cung lîng tim vµ søc c¶n ngo¹i vi, tÝnh theo c«ng thøc sau: HA = CLT x SCNV Trong ®ã: HA: huyÕt ¸p; CLT: cung lîng tim; SCNV: søc c¶n ngo¹i vi - Hai yÕu tè phô : ®é qu¸nh cña m¸u vµ ®é ®µn håi thµnh ®éng m¹ch. - HuyÕt ¸p ph¶i ®îc gi÷ ë møc cho phÐp thi mao m¹ch cña hÖ thèng tuÇn hoµn míi ®îc tíi m¸u ®Çy ®ñ.

HA ®éng m¹ch phô thuéc vµo thÓ tÝch m¸u do thÊt tr¸i ®Èy vµo hÖ thèng m¹ch m¸u theo ®¬n vÞ thêi gian (cßn gäi lµ cung lîng tim ) vµ trë kh¸ng ®èi víi luång m¸u cña m¹ch m¸u ngo¹i vi ( cßn gäi lµ søc c¶n ngo¹i vi) [1][2]. HA, lu lîng m¸u vµ søc c¶n ngo¹i vi cã mèi liªn quan chÆt chÏ víi nhau theo c«ng thøc. LxR P= K Trong ®ã: P: huyÕt ¸p L: lu lîng tuÇn hoµn R: søc c¶n ngo¹i vi K: h»ng sè Khi lu lîng tuÇn hoµn gi¶m, søc c¶n ngo¹i vi gi¶m th× HA sÏ gi¶m vµ ngîc l¹i [1][2]. Cung lîng tim: Phô thuéc vµo thÓ tÝch t©m thu vµ nhÞp tim, mµ thÓ tÝch t©m thu l¹i phô thuéc vµo thÓ tÝch m¸u trë vÒ vµ lùc co bãp c¬ tim, nhÞp tim [1][3].

* ThÓ tÝch m¸u trë vÒ: lµ lîng m¸u hÖ tÜnh m¹ch ®æ vÒ tim ph¶i, b×nh thêng nã chÝnh lµ lu lîng t©m thu. HÖ thèng tÜnh m¹ch ®ãng vai trß rÊt quan träng v× nã cã thÓ chøa 65-67% toµn bé thÓ tÝch m¸u cho nªn ø m¸u tÜnh m¹ch sÏ lµm gi¶m lu lîng tim [1][15] * Lùc co bãp cña tim: §Ó m¸u trë vÒ tim ®îc nhiÒu, tim ph¶i cã kh¶ n¨ng ®Èy nhiÒu m¸u ®i. C¬ tim bãp cµng m¹nh th× cung lîng tim cµng lín, thÓ tÝch m¸u trë vÒ còng t¨ng lªn do ®ã HATT h vµ HATTr còng t¨ng v× thÓ tÝch m¸u t¨ng sÏ lµm c¨ng thµnh m¹ch [1] [15]. * NhÞp tim: Khi tim ®Ëp chËm mµ thÓ tÝch t©m thu kh«ng t¨ng th× lu lîng tim gi¶m vµ HA gi¶m.

Khi tim ®Ëp nhanh, tuy thÓ tÝch t©m thu kh«ng t¨ng nhng vÉn lµm cho lu lîng t¨ng, v× thÕ HA t¨ng. Nhng khi tim ®Ëp qu¸ nhanh, do thêi gian t©m tr- ¬ng ng¾n, lîng m¸u trë vÒ tim gi¶m v× thÕ thÓ tÝch t©m thu gi¶m nhiÒu lµm cho lu lîng tim gi¶m vµ HA gi¶m [1][3] 1. Søc c¶n ngo¹i vi: Lµ trë lùc mµ t©m thÊt tr¸i ph¶i th¾ng, ®Ó cã thÓ ®Èy ®îc m¸u tõ thÊt tr¸i tíi c¸c m¹ch m¸u ë ngo¹i vi, trë lùc nµy phô thuéc vµo: 7 * §é nhít cña m¸u: Khi ®é nhít t¨ng, ®ßi hái mét søc bãp lín h¬n míi ®Èy m¸u lu th«ng ®îc trong lßng m¹ch, cho nªn khi ®é nhít m¸u gi¶m còng gãp phÇn lµm gi¶m HA [1] [44] * Søc ®µn håi cña thµnh m¹ch: Trë kh¸ng cña mét m¹ch m¸u tØ lÖ nghÞch víi b¸n kÝnh luü thõa 4 cña m¹ch m¸u ®ã. Nh vËy HA phô thuéc nhiÒu vµo møc ®é co gi·n c¬ tr¬n cña thµnh m¹ch.

Søc ®µn håi cña thµnh m¹ch lµ yÕu tè chÝnh, ¶nh hëng tíi søc c¶n ngo¹i vi. Khi gi·n m¹ch, søc c¶n ngo¹i vi gi¶m dÉn tíi HA gi¶m. VÉn theo c«ng thøc: L xR =K P ( Khi L kh«ng ®æi) Nh÷ng yÕu tè ¶nh hëng tíi HA nªu trªn, ho¹t ®éng phèi hîp chÆt chÏ ®Ó duy tr× HA ë møc ®é kh«ng thay ®æi nhiÒu l¾m. NÕu mét trong nh÷ng yÕu tè ®ã bÊt chît thay ®æi nh÷ng yÕu tè sÏ ho¹t ®éng bï ngay díi sù kiÓm so¸t cña ho¹t ®éng ph¶n x¹ thÇn kinh vµ thÓ dÞch [1][15] - C¬ chÕ thÇn kinh: Trong hÖ thèng ®iÒu hoµ sinh lý HA ®éng m¹ch, thÇn kinh ®ãng mét vai trß quan träng nhê c¸c c¶m thô thÓ ¸p lùc n»m ë xung quanh ®éng m¹ch c¶nh vµ quai ®éng m¹ch chñ, sau ®ã chuyÓn thµnh xung ®éng truyÒn lªn d©y thÇn kinh Hering (IX) vµ Cyon (X) ®Ó dÉn ®Õn trung t©m ®iÒu chØnh HA ë phÇn trªn hµnh n·o tr¸i vµ nh©n ®¬n ®éc cña hµnh n·o.

Nh©n vËn m¹ch, nh©n kiÓm so¸t ho¹t ®éng cña thÇn kinh 8 giao c¶m, c¸c nh©n nµy nhËn xung ®éng ®· ®îc ®iÒu chØnh tõ n·o vµ truyÒn xung ®éng vÒ tim, hÖ thÇn kinh giao c¶m ë cét sèng g©y t¨ng tiÕt Catecholamin dÉn ®Õn co m¹ch, t¨ng nhÞp tim, t¨ng cung lîng tim vµ t¨ng HA. Khi cã thay ®æi ¸p lùc trong lßng ®éng m¹ch chñ vµ xoang ®éng m¹ch c¶nh g©y xung ®éng truyÒn lªn hµnh n·o, tuú theo xung ®éng vµ sù ®¸p øng mµ nhÞp tim nhanh lªn hay chËm l¹i, m¹ch m¸u co hay d·n ra, ®ã lµ sù ®iÒu chØnh HA theo c¬ chÕ thÇn kinh. - YÕu tè th¶i tiÕt Natri ë t©m nhÜ: Khi rèi lo¹n cÊp tÝnh x¶y ra, rèi lo¹n chøc n¨ng buång nhÜ kÐo dµi sÏ kÝch thÝch tiÕt yÕu tè th¶i tiÕt Natri cña t©m nhÜ (Atriuretie Factor – ANF) [4][12] YÕu tè nµy ®ãng vai trß trong viÖc ®iÒu hoµ HA qua mét sè c¬ chÕ sau: * T¸c dông ®èi kh¸ng víi ADH gi÷ Natri vµ níc ë èng thËn g©y ®¸i Ýt, ANF th¶i Natri vµ níc g©y ®¸i nhiÒu. * øc chÕ gi¶i phãng Aldosteron ë thîng thËn vµ øc chÕ gi¶i phãng Renin tõ tÕ bµo c¹nh cÇu thËn.

* T¸c dông ®èi kh¸ng víi Angiotensin II. * Gi¶m Catecholamin qua c¬ chÕ gi¶m Angiotensin II. - ThËn vµ hÖ thèng Renin – Angiotenxin – Aldotteron (RAA) - Vai trß cña hormon: Hormon tham gia vµo qu¸ tr×nh ®iÒu chØnh sinh lý huyÕn ¸p ®éng m¹ch chñ yÕu lµ tuyÕn thîng thËn, vá thîng thËn tiÕt 9 Aldotteron, desoxycosticosteron, tuû thîng thËn tiÕt Adrenalin, noradrenalin. - Rèi lo¹n chøc n¨ng néi m¹c: trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y khi nghiªn cøu chøc n¨ng néi m¹c m¹ch m¸u ngêi ta thÊy nã s¶n xuÊt ra c¸c chÊt co m¹ch vµ c¸c chÊt gi·n m¹ch.

- EDRF (Endo thelium Deriv Relaxing Factos) cïng g©y gi·n m¹ch vµ chèng kÕt dÝnh, EDRF lµm gi·n m¹ch do ho¹t ho¸ c¸c thô thÓ ®Æc hiÖu cña líp néi m¹ch.