Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CHÍNH SÁCH CÔNG VÀ CHÍNH SÁCH KHUYẾN KHÍCH ĐẦU TƯ CỦA TỈNH XIÊNG KHOẢNG 1. Một số vấn đề lý luận chung về chính sách công 1. Khái niệm, vị trí thực hiện chính sách công trong quy trình chính sách 1. Khái niệm về chính sách Là thuật ngữ được sử dụng rộng rãi trong đời sống kinh tế xã hội,khái niệm chính sách được thể hiện với các cách hiểu khác nhau: Chính sách là những sách lược và kế hoạch cụ thể nhằm đạt mục đích nhất định dựa vào đường lối chính trị chung và tình hình thực tế đề ra.
Chính sách là các chủ trương và các biện pháp của một đảng phái, một chính phủ trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội. Chính sách là phương thức hành động được chủ thể khẳng định và thực hiện nhằm giải quyết những vấn đề đặt ra trong đời sống hiện tại. Khái niệm chính sách công Chính sách công là một trong những vấn đề quan trọng của chính trị, tuy nhiên cho đến nay ở Việt Nam cũng như trên thế giới, nhận thức về vấn đề này vẫn chưa thực sự thống nhất. Ở Việt Nam, chính sách công thường được hiểu là chính sách, với nghĩa hẹp là những chủ trương cụ thể của Nhà nước trong một lĩnh vực nào đó.
Một số công trình đã đưa ra quan niệm về chính sách như sau: “Chính sách là những chuẩn tắc cụ thể để thực hiện đường lối, nhiệm vụ; chính sách được thực hiện trong một thời gian nhất định, trên những lĩnh vực cụ thể nào đó. Bản chất, nội dung và phương hướng của chính sách tùy thuộc vào tính chất 7 của đường lối, nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội…”. Các nhà nghiên cứu có cách tiếp cận cụ thể hơn: “Chính sách công là chương trình hành động hướng đích của chủ thể nắm hoặc chi phối quyền lực công cộng…Đó là chương trình hoạt động được suy tính một cách khoa học, liên quan với nhau một cách hữu cơ và nhằm những mục đích tương đối cụ thể; chủ thể hoạch định chính sách công nắm quyền lực nhà nước; chính sách công bao gồm những gì được thực sự thi hành chứ không phải chỉ những là tuyên bố” Cơ bản, các định nghĩa về chính sách công tập trung vào chính sách quốc gia - những chương trình hành động của nhà nước nhằm đạt được các mục tiêu nhất định. Các chính sách khác nhau về phạm vi, tính phức tạp, mục tiêu ra quyết định, cách lựa chọn và tiêu chuẩn quyết định.
Các chính sách cũng được đề ra và thực hiện ở những cấp độ khác nhau, từ những quyết định mang tính tương đối ngắn hạn đến những quyết định có tính chiến lược có ảnh hưởng đến quốc kế dân sinh. Vì vậy, chính sách cần được hiểu một cách uyển chuyển. Theo nghĩa rộng, chính sách công bao gồm những việc Nhà nước định là hoặc không định làm. Điều đó có nghĩa là không phải mọi mục tiêu của chính sách công đều dẫn tới hành động, mà nó có thể là yêu cầu của chủ thể không được hành động.
Chính sách tác động đến các đối tượng của chính sách - là những người chịu sự tác động hay điều tiết của chính sách. Phạm vi điều tiết của mỗi chính sách rộng hay hẹp tùy theo nội dung của từng chính sách. Có thể chia thành đối tượng trực tiếp và đối tượng gián tiếp. Chính sách công được Nhà nước đề ra nhằm phục vụ lợi ích chung của cộng đồng hoặc của quốc gia, gắn với việc phân phối và sử dụng các nguồn lực công của Nhà nước.
Tóm lại, Chính sách công là quyết định của các chủ thể quyền lực Nhà nước, nhằm quy định mục đích, cách thức và chế định hành động của những đối tượng liên quan, để giải quyết những vấn đề nhất định mà xã 8 hội đặt ra. Đó là tổng thể các chuẩn mực, biện pháp, thủ thuật mà Nhà nước sử dụng để quản lí xã hội. Vai trò của chính sách công Vai trò của chính sách công trên thực tế chính sách của các quốc gia là chủ trương tương đối dài hạn của nhà nước nhằm hướng dẫn, khai thông con đường phát triển của đất nước. Là những quy phạm hành vi, chính sách góp phần định hướng hoạt động của các chủ thể trong các lĩnh vực kinh tế - xã hội theo những mục tiêu, phương hướng, kế hoạc xác định của nhà nước.
Đồng thời, nó cung hướng dẫn việc sử dụng và vận dụng các nguồn nhân tài, vật lực để giải quyết những vấn đề mà nhà nước quan tâm. Chính sách công được ban hành nhằm giải quyết một vấn đề bức xúc đang đặt ra trong đời sống xã hội làm cho sự vật phát triển lên một bước, phần lớn chính sách công có vai trò khích thích, tạo ra động lực mạnh mẽ cho sự phát triển của kinh tế xã hội. Chính sách công là công cụ để nhà nước điều tiết các mối quan hệ lợi ích (Nhất là quan hệ lợi ích vật chất).Trong xã hội có nhiều chủ thể cùng theo đuổi những lợi ích với nhau, sự khác biệt (thậm chí xung đột) về lợi ích là điều khó tránh khỏi. Các chính sách có vai trò điều tiết sự mất cân bằng hoặc những hành vi không phù hợp nhằm bảo đảm sự ổn định,phát triển của xã hội và bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị.
Chính sách có vai trò phân phối lợi ích trong xã hội, lợi ích cá nhân kết hợp chặt chẽ với lợi ích tập thể và lợi ích xã hội.Nhà nước có thể sử dung chính sách để bảo hộ ưu đãi nhằm thỏa mãn nhu cầu lợi ích của số đông hoặc kiềm chế lợi ích trong xã hội. Khái niệm thực hiện chính sách công Thực hiện chính sách công là giai đoạn chính trong quy trình chính sách, giai đoạn các chính sách đi vào cuộc sống. Các chính sách được hoạch 9 định xuất phát từ yêu cầu khách quan của cuộc sống, từ những nhu cầu của xã hội và của nhân dân. Thực hiện chính sách là quá trình giải quyết những nhu cầu đó, đem lại những biến đổi trên các lĩnh vực của đời sống xã hội nhằm phục vụ lợi ích của nhân dân.
Đó là chuỗi các hành động và biện pháp cụ thể để thi hành một quyết định chính sách đã được thông qua. Về thực chất đó là quá trình chuyển những tuyên bố trên giấy tờ của chính quyền về các loại dịch vụ, mục tiêu, đối tượng, phương thức thành những hành động nhất định nhằm phân phối lợi ích từ tuyên bố. Trong quá trình thực hiện chính sách, các nguồn lực về tài chính công nghệ, con người được đưa vào sử dụng một cách có định hướng. Nói cách khác đây là quá trình kết hợp giữa yếu tố con người với các nguồn lực này một cách có hiệu quả theo những mục tiêu đề ra.
Từ đó ta có thể có khái niệm thực hiện chính sách: Thực hiện chính sách là giai đoạn biến các ý đồ chính sách thành những kết quả thực tế thông qua hoạt động có tổ chức của các cơ quan trong bộ máy nhà nước, nhằm đạt tới mục tiêu đề ra. Vị trí của thực hiện chính sách công Các chính sách là sản phẩm tư duy con người, bản thân chúng không thay đổi được đời sống hiện thực. Nó chỉ phát huy tác dụng thông qua hoạt động của các chủ thể chính trị và hoạt động thực tiễn của quảng đại quần chúng nhân dân. Một chính sách dù được hoạch định tốt nhưng nếu không đưa ra thực hiện, hoặc thực hiện nhưng kết quả kém thì cũng không có ý nghĩa thực thi.
Đối với nhân dân kết quả thực tế của chính sách là quan trọng hơn ý định ban đầu của chính sách. Các chính sách được đưa ra nhằm giải quyết những vấn đề bức xúc mà cuộc sống đặt ra và việc thực hiện các chính sách là nhằm tạo ra thay đổi trên lĩnh vực theo hướng các mục tiêu chính sách đề ra. Vì vậy thực hiện chính 10 sách có ý nghĩa quyết định tới việc thành công hay thất bại của một chính sách.Giai đoạn này quan trọng vì: Đã là quá trình thực hiện thi nội dung chính sách dưới tác động của nhiều yếu tố. Trong nhiều trường hợp những khó khăn nảy sinh trong quá trình triển khai sẽ dẫn tới sửa đổi mục tiêu và nội dung chính sách.Các chính sách cũng có thể bị biến dạng, thậm chí bị sai lệch hẳn với ý tưởng ban đầu thông qua việc thừa hành của bộ máy hành pháp.
Thông tin nhận được trong quá trình triển khai chính sách sẽ giúp đánh giá lại các mặt của quyết định chính sách và thay đổi nó sau này. Sự vận động của chính sách từ lý thuyết sang giai đoạn triển khai cụ thể dẫn đến sự nhìn nhận lại qua đánh giá và xây dựng lại chính sách. Trên thực tế thực hiện chính sách được coi là giai đoạn tổng hợp của quy trình chính sách gồm hoạch định, thực hiện, đánh giá. Tóm lại thực hiện chính sách là việc tiếp nối và chịu sự quy định của gai đoạn hoạc định chính sách, song không hoàn toàn lệ thuộc vào kết quả của công tác hoạch định mà có vị trí độc lập riêng và có ý nghĩa quyết định với toàn bộ quy trình chính sách.
Những nội dung cơ bản của thực hiện chính sách công 1. Lựa chọn cơ quan thực hiện chính sách công Cơ quan chủ chốt thực hiện chính sách: Các chính sách là phương tiện quản lý của nhà nước, do đó việc thực hiện chính sách trước hết phải thuộc về các cơ quan nhà nước. Mỗi chính sách cũng thường đề cập đến nhiều phạm vi và chức năng quản lý xã hội nên sẽ có nhiều cơ quan đứng ra thực hiện. Để phát huy tính hiệu quả của chính sách thì cần có một cơ quan được ủy quyền thống nhất các hoạt động của chính sách.
Cơ quan này có vai trò, trách nhiệm chính trong việc thực hiện chính sách, đó là cơ quan có khả năng thực hiện chính sách có hiệu quả hơn hoặc cơ quan có vị thế cao hơn so với các cơ quan khác. 11 Cơ quan phối hợp thực hiện chính sách: Đây là cơ quan góp phần thúc đẩy hoặc loại bỏ những tiêu cực trong thực hiện chính sách. Để có thể hoàn thành được nhiệm vụ được giao các cơ quan này cần phải cóa đầy đủ các nguồn tài chính, nhân lực, vật lực cho việc triển khai thực hiện chính sách; phải có đủ thẩm quyền kỹ thuật chuyên môn để biến các mục tiêu thành các chương trình hành động cụ thể; cơ quan này phải chịu trách nhiệm về những hoạt động của mình.
