CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VE KINH DOANH DỊCH VỤ MOI GIỚI XUÁT NHAP KHẨU CUA DOANH NGHIỆP 1. Téng quan về kinh doanh dịch vu môi giới xuất nhập khẩu 1. Khái niệm kinh doanh dịch vu môi giới xuất nhập khẩu Nền kinh tế thế giới ngày càng phát triển đã tạo điều kiện cho các hoạt động thương mai và dich vụ thương mại ngày càng phát triển phong phú và đa dang, trong đó không thé thiếu dịch vụ môi giới với vai trò thường thấy là thúc day hoạt động thương mại diễn ra nhanh chóng hơn. Tùy thuộc vào phương pháp tiếp cận van đề và mục dich nghiên cứu khác nhau, có thể có nhiều định nghĩa về dịch vụ.
Tuy nhiên, dù sử dụng từ ngữ và lối diễn đạt khác nhau, các định nghĩa vẫn có những điểm chung nhất định. Theo Bách khoa toàn thư Tiếng Việt, “môi giới là chủ thể (một cá nhân, một nhóm, một tổ chức, một hãng, .) làm trung gian cho hai hoặc nhiều chủ thể khác để những chủ thể này có thê tạo được quan hệ trong giao tiếp, trong hoạt động kinh doanh”. Tác giả Nguyễn Như Y trong cuốn Dai từ điển Tiếng Việt cũng đưa ra định nghĩa gần tương tự: “Môi giới là người làm trung gian giúp hai bên tiép xúc, trao đôi việc gì đó”. Trong lĩnh vực thương mại nói chung, môi giới thường được định nghĩa là hoạt động một thể nhân hay pháp nhân dùng danh nghĩa của mình đề thực hiện một hay nhiều công việc cho người ủy thác dé hưởng một khoản phí nhất định nhưng không phải chịu trách nhiệm với quá trình thực hiện hợp đồng mua bán giữa các bên.
Cụ thể, công việc của người môi giới chủ yếu là giới thiệu, kết nối các đối tác trên thị trường với nhau băng việc sàng lọc thông tin thị trường hữu ích cho các bên có nhu cau, từ đó hưởng phí môi giới. Với giới hạn nhiệm vụ như trên, người môi giới không dùng danh nghĩa của mình trong giao dịch cũng như không chịu trách nhiệm về hiệu quả của các thương vụ ay. Như vậy, có thé hiểu rằng, môi giới là hoạt động trung gian giúp kết nối người mua và người bán có nhu cầu phù hợp với nhau trên thị trường dé họ tiến hành các giao dịch kinh doanh nhằm thực hiện mục dich của mình. Trong khi đó, xuất nhập khẩu là hoạt động mua bán và trao đổi hàng hóa giữa các khu vực và quốc gia khác nhau trên phạm vi toàn thế giới với mục tiêu mang lại lợi ích cho các bên tham gia.
Đây là hoạt động cơ bản của ngoại thương, mang những đặc điểm phức tạp hơn so với kinh doanh hàng hóa trong nước. Hoạt động xuất nhập khẩu diễn ra trong một hệ thống các quan hệ mua bán với nhiều bên liên quan và yêu cầu thực hiện nhiều nghiệp vụ khác nhau như nghiên cứu thị trường; lựa chọn hàng hóa tham gia xuất nhập khâu; đàm phán và ký kết hợp đồng: thực hiện hợp đồng: thanh toán và làm thủ tục nhận hàng;. Do đó, các hoạt động hỗ trợ liên quan đến lĩnh vực xuất nhập khẩu muốn diễn ra hiệu quả nhất va tạo ra nhiều giá trị nhất thì đều cần bao phủ hết các nghiệp vụ kê trên. Từ khái niệm về môi giới và xuất nhập khẩu, có thê hiểu rằng Dịch vụ môi giới xuất nhập khẩu là một loại hình dịch vụ được bên môi giới cung cấp cho các chủ thể kinh tế trên thị trường (doanh nghiệp, thương nhân, tổ chức kinh tế khác, .) với mục đích kết nói các các bên có nhu câu kinh doanh mua bán hàng hóa trên phạm vi quốc tế nhằm hưởng thù lao môi giới.
Đặc diém của dich vụ môi giới xuất nhập khẩu Dịch vụ môi giới xuất nhập khẩu là một loại hình dịch vụ do đó có các đặc điểm chung của loại hình dịch vụ, giúp người sử dụng phân biệt với các loại hàng hóa hữu hình khác. Có thẻ liệt kê ra 3 đặc trưng nôi bật nhất của loại hình dịch vụ như sau: - Dich vụ mang tính vô hình Hầu hết các loại dịch vụ không tồn tại dưới hình thức vật chất hay có một hình thái cụ thể, tức là khách hàng không thể nhận biết dịch vụ mình muốn sử dụng bằng các giác quan trước khi tiêu dùng như những hàng hóa hữu hình khác. Ví dụ, khi một doanh nghiệp sử dụng dịch vụ môi giới xuất nhập khẩu với mong muốn mua được linh kiện chất lượng với giá thành hợp lý từ nước ngoài, người phụ trách không thể chạm tay vào hay nhìn thấy hình thù dịch vụ môi giới ấy như thế nào mà chỉ có thể cảm nhận và đánh giá nó thông qua những tiêu chí nhất định. Đặc trưng này dẫn tới hệ quả là các công việc lượng hóa, thống kê và đánh giá về dịch vụ sẽ khó khăn hơn so với sản phâm hữu hình.
Tùy vào loại hình dịch vụ mà các chủ thé tham gia sẽ xây dựng các bộ chỉ tiêu riêng đề kiểm tra và đánh giá về dịch vụ đó. - Dich vụ có tinh dong thời và tính không dong nhất Quá trình cung ứng và tiêu dùng dịch vụ diễn ra đồng thời với nhau trong một quá trình liên hoàn và không thê tách rời nhau. Tức là, thời điểm dịch vụ được cung cấp cũng đồng thời là lúc người sử dụng tiếp nhận và tiêu dùng dich vụ ấy, kết thúc việc cung ứng cũng đông thời là kết thúc quá trình sử dụng dịch vụ. Vì dich vụ phục vụ riêng cho yêu cầu của khách hàng và sẽ chấm dứt sau khi khách hàng thụ hưởng xong dịch vụ, các nhà cung cấp khó có thể tạo ra được những dịch vụ giống hệt nhau trong khoảng thời gian khác nhau như những sản phẩm hữu hình được tiêu chuẩn hóa khác.
Đó chính là tính không đồng nhất của dịch vụ. - Dich vụ không thể lưu trữ Do đặc thù về hình thức và cách thức cung cấp và tiêu thụ, nên việc sản xuất dịch vụ hàng loạt theo dây chuyền rồi cất trữ và lưu kho là điều không thé. Một dịch vụ sẽ biến mất nếu khách hàng không sử dụng nó. Từ đó đặt ra các thách thức cho nhà cung cấp dịch vụ trong việc tìm hiểu nhu cầu của khách hàng kỹ lưỡng và chính xác nhất có thé và chuẩn bị nguồn lực cho quá trình cung ứng dịch vụ.
Từ cách hiệu vé dịch vụ môi giới xuât nhập khâu, có thê rút ra các đặc diém riêng của loại hình dịch vụ này như sau: - Là dịch vụ thương mai theo hình thức giao dịch qua trung gian Đặc điểm dịch vụ thương mại nhấn mạnh môi giới xuất nhập khẩu là dịch vụ được cung cấp và thực hiện nhằm mục đích kinh doanh dé thu về lợi nhuận, hay nói cách khác là mang tính chất sinh lợi. Khác với các dịch vụ khác chỉ có hai đối tượng trong quan hệ giao dịch, dịch vụ môi giới xuất nhập khẩu có sự tham gia của ba bên: bên thuê môi giới, bên môi giới và bên được môi giới. Mỗi bên khi tham gia đều mong muốn hướng tới mục đích sinh lợi, bên thuê dịch vụ và bên thứ ba tìm kiếm lợi ích thông qua việc trao đôi thành công hàng hóa, còn bên đứng ra môi giới sẽ được nhận thù lao hoa hồng mà bên thuê phải chỉ trả. - - Bên cung cấp dich vụ môi giới có tu cách độc lập với các bên sử dung dịch vụ Trong hoạt động môi giới xuất nhập khẩu, người cung cấp dịch vụ môi giới là một thương nhân hoặc doanh nghiệp độc lập với các bên sử dụng dịch vụ.
Bên môi giới thực hiện các nghiệp vụ cho bên thuê dịch vụ để hưởng tiền hoa hồng, không phải tiền lương hay tiền thưởng vì bên môi giới không thuộc đội ngũ nhân lực của bên thuê môi giới, không phải nhân viên làm công ăn lương. - Quan hệ giữa bên môi giới và bên sử dụng dịch vụ môi giới là quan hệ ngắn hạn, hợp đông từng lân Như đã đề cập, bên môi giới đóng vai trò là cầu nối giữa các bên mua bán hàng hóa và cung ứng dịch vụ. Thường các bên môi giới trên thị trường chỉ hoạt động trong một hoặc một số lĩnh vực nhất định, ví dụ bên môi giới chỉ có chuyên môn môi giới hàng nông sản hoặc hàng hóa công nghiệp, thủ công mỹ nghệ,. Bên sử dụng dịch vụ cũng không có định, không phải trong trường hợp nào họ cũng cần đến vai trò của người môi giới.
Tính chất công việc như trên dẫn đến mối quan hệ dựa trên hợp đồng từng lần, ngắn hạn giữa bên cung cấp dịch vụ môi giới xuất nhập khẩu và bên sử dụng dịch vu môi gidi. - Bén môi giới không đại diện cho quyên lợi cua các bên và không tham gia vào việc thực hiện hợp đồng trừ khi được uy quyên Người cung cấp dịch vụ môi giới chỉ đơn thuần là một trung gian, đứng giữa và kết nối người mua và người bán với tư cách độc lập, vì vậy không đại diện cho quyền lợi của bên nào. Theo Khoản 4, Điều 151 Luật Thương mại Việt Nam năm 2005, bên môi giới thương mại nói chung “không được tham gia thực hiện hợp đồng giữa các bên được môi giới, trừ trường hợp có ủy quyên của bên được môi giới”. Tuy nhiên, trên thực tế, do hoạt động xuất nhập khẩu ngày càng phát triển rộng mở, phong phú và đa dạng cùng với việc các doanh nghiệp môi giới muốn tạo thêm giá trị cho dịch vụ của mình nên bên môi giới có thé đảm nhiệm thêm các công việc khác ngoài việc chỉ kết nối người mua và người bán.
Ví dụ người môi giới xuất nhập khẩu có thé tư van về kế hoạch kinh doanh, giá cả và các thủ tục liên quan theo tình hình thực tế thị trường dé thương vụ diễn ra hiệu quả va thành công nhất cho tat ca các bên tham gia. - Hop dong giữa bên môi giới và bên thuê môi giới không nhất thiết phải được thiết lập bằng văn bản Trong thương mại, quan hệ giữa người môi giới và người được môi giới (người ủy thác) có thé được thiết lập bằng hình thức văn bản hay bang bat kỳ một hình thức nào khác theo quy định pháp luật từng nước. Trên thực tế, trong thương mại quốc tế quan hệ giữa hai bên môi giới và thuê môi giới ít khi được thể hiện bằng văn bản do nhiều rào cản và nguyên nhân tế nhị khác nhau. Nhưng dù được thực hiện dưới hình thức nào đi nữa, thỏa thuận giữa hai bên cần tuân thủ các quy định của pháp luật quốc gia và quốc tế, đồng thời rõ ràng về phạm vi trách nhiệm và nghĩa vụ của các bên trong quan hệ mua bán.