Luận Văn Thạc Sĩ Về Chế Định Hiệu Lực Của Bộ Luật Hình Sự Trong Pháp Luật Hình Sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích hiệu lực của bộ luật hình sự trong pháp luật hình sự Việt Nam, nêu rõ các vấn đề cơ bản và thực tiễn áp dụng.

• Tác giả: Nguyễn Xuân Lượt
• Người hướng dẫn: GS.TSKH Lê Văn Cảm
• Trường học: Đại học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự
• Đề tài: Một Số Vấn Đề Cơ Bản Về Chế Định Hiệu Lực Của Bộ Luật Hình Sự Trong Pháp Luật Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HIỆU LỰC CỦA ĐẠO LUẬT HÌNH SỰ
• 1.1. Khái niệm hiệu lực của đạo luật hình sự và các đặc điểm cơ bản của nó
• 1.1.1. Nội hàm khoa học của phạm trù “hiệu lực hồi tố” của đạo luật hình sự
• 1.1.1.1. Khái niệm “hiệu lực hồi tố của đạo luật hình sự”
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC QUY PHẠM PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM CÓ LIÊN QUAN ĐẾN CHẾ ĐỊNH HIỆU LỰC CỦA ĐẠO LUẬT HÌNH SỰ VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
• 2.1. Giai đoạn từ sau cách mạng tháng 8 năm 1945 đến pháp điển hóa lần thứ nhất (1945-1985)
• 2.2. Trong Bộ luật hình sự năm 1985
• 2.2.1. Các quy phạm pháp luật về hiệu lực của đạo luật hình sự trong Bộ luật hình sự năm 1985
• 2.2.2. Quy định về hiệu lực của Bộ luật hình sự trong Bộ luật hình sự trong các lần sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật hình sự năm 1985
• 2.3. Trong pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành
• 2.3.1. Thực tiễn áp dụng các quy phạm pháp luật hình sự liên quan đến chế định hiệu lực của Bộ luật hình sự
• 2.3.1.1. Vấn đề áp dụng chế định hiệu lực của Bộ luật hình sự trong thực tế hiện nay
• 2.3.1.2. Một số bất cập, vướng mắc trong quá trình áp dụng chế định hiệu lực của Bộ luật hình sự trên thực tiễn
• 3. CHƯƠNG 3: VẤN ĐỀ HOÀN THIỆN CÁC QUY PHẠM PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM LIÊN QUAN ĐẾN CHẾ ĐỊNH HIỆU LỰC CỦA ĐẠO LUẬT HÌNH SỰ
• 3.1. Một số quy định cần sửa đổi trong Bộ luật hình sự hiện hành
• 3.2. Bổ sung một số quy định mới trong Bộ luật hình sự hiện hành
• 3.3. Mô hình lý luận về một số quy phạm pháp luật của chế định hiệu lực của Bộ luật hình sự Việt Nam
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chế Định Hiệu Lực Bộ Luật Hình Sự Việt Nam

Chế định hiệu lực của Bộ luật hình sự Việt Nam là một trong những vấn đề quan trọng trong hệ thống pháp luật hình sự. Hiệu lực của Bộ luật hình sự không chỉ ảnh hưởng đến việc áp dụng pháp luật mà còn liên quan đến quyền lợi và nghĩa vụ của các chủ thể trong xã hội. Việc hiểu rõ về chế định này giúp nâng cao hiệu quả trong công tác phòng chống tội phạm và bảo vệ quyền con người.

1.1. Khái Niệm Hiệu Lực Bộ Luật Hình Sự

Hiệu lực của Bộ luật hình sự được hiểu là khả năng áp dụng các quy định của luật hình sự đối với các hành vi phạm tội trong một khoảng thời gian và không gian nhất định. Điều này có nghĩa là các quy định này chỉ có hiệu lực khi chúng được ban hành và có hiệu lực thi hành.

1.2. Đặc Điểm Của Hiệu Lực Bộ Luật Hình Sự

Hiệu lực của Bộ luật hình sự có những đặc điểm cơ bản như tính bắt buộc, tính hồi tố và tính không gian. Những đặc điểm này giúp xác định rõ ràng phạm vi áp dụng của các quy định pháp luật hình sự trong thực tiễn.

II. Vấn Đề Thách Thức Trong Chế Định Hiệu Lực Bộ Luật Hình Sự

Mặc dù Bộ luật hình sự đã được sửa đổi và bổ sung, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc áp dụng hiệu lực của nó. Những bất cập này có thể dẫn đến việc áp dụng pháp luật không đồng bộ và gây khó khăn cho các cơ quan thực thi pháp luật.

2.1. Những Bất Cập Trong Thực Tiễn Áp Dụng

Trong thực tiễn, nhiều quy định về hiệu lực của Bộ luật hình sự chưa được áp dụng một cách thống nhất. Điều này dẫn đến sự không đồng bộ trong việc xử lý các vụ án hình sự, gây khó khăn cho các cơ quan tư pháp.

2.2. Nguyên Nhân Của Những Vấn Đề Này

Nguyên nhân chính của những vấn đề này bao gồm sự thiếu hụt trong việc đào tạo cán bộ tư pháp, cũng như sự chưa rõ ràng trong các quy định pháp luật hiện hành. Điều này cần được khắc phục để nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật.

III. Phương Pháp Hoàn Thiện Chế Định Hiệu Lực Bộ Luật Hình Sự

Để nâng cao hiệu lực của Bộ luật hình sự, cần có những phương pháp cải cách và hoàn thiện quy định pháp luật. Những phương pháp này không chỉ giúp cải thiện chất lượng pháp luật mà còn nâng cao hiệu quả trong công tác phòng chống tội phạm.

3.1. Cải Cách Quy Định Pháp Luật

Cần tiến hành cải cách các quy định pháp luật để đảm bảo tính đồng bộ và thống nhất trong việc áp dụng. Điều này bao gồm việc sửa đổi, bổ sung các quy định không còn phù hợp với thực tiễn.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo Cán Bộ Tư Pháp

Đào tạo cán bộ tư pháp là một yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả áp dụng Bộ luật hình sự. Cần có các chương trình đào tạo chuyên sâu về luật hình sự cho các cán bộ thực thi pháp luật.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Chế Định Hiệu Lực Bộ Luật Hình Sự

Việc áp dụng chế định hiệu lực của Bộ luật hình sự trong thực tiễn đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn cần có những nghiên cứu sâu hơn để đánh giá hiệu quả thực sự của các quy định này.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Thực Tiễn

Nghiên cứu thực tiễn cho thấy rằng việc áp dụng hiệu lực của Bộ luật hình sự đã góp phần quan trọng trong việc giảm thiểu tội phạm. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết.

4.2. Những Bài Học Kinh Nghiệm

Từ thực tiễn áp dụng, có thể rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu trong việc hoàn thiện chế định hiệu lực của Bộ luật hình sự. Những bài học này sẽ giúp cải thiện quy trình áp dụng pháp luật trong tương lai.

V. Kết Luận Về Chế Định Hiệu Lực Bộ Luật Hình Sự Việt Nam

Chế định hiệu lực của Bộ luật hình sự Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của công dân và duy trì trật tự xã hội. Việc hoàn thiện chế định này là cần thiết để nâng cao hiệu quả của hệ thống pháp luật.

5.1. Tương Lai Của Chế Định Hiệu Lực

Tương lai của chế định hiệu lực Bộ luật hình sự cần được định hướng rõ ràng để đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội. Cần có những nghiên cứu và cải cách liên tục để đảm bảo tính hiệu quả của pháp luật.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện

Đề xuất các giải pháp cải thiện chế định hiệu lực Bộ luật hình sự là cần thiết để nâng cao hiệu quả áp dụng. Các giải pháp này cần được xây dựng dựa trên thực tiễn và kinh nghiệm quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và thực hiện Chiến lược cải cách tư pháp theo Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02 tháng 6 năm 2005 của Bộ Chính trị, việc hoàn thiện hệ thống thể chế hình sự giữ vai trò then chốt. Trải qua hơn 67 năm lịch sử lập pháp từ năm 1945 đến năm 2012 với 2 lần pháp điển hóa toàn diện vào năm 1985 và năm 1999, chế định hiệu lực của Bộ luật Hình sự luôn là nền tảng xác định giới hạn không gian, thời gian và đối tượng chịu sự điều chỉnh của quyền lực tư pháp quốc gia.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn xuất phát từ những bất cập thực tiễn khi áp dụng Bộ luật Hình sự năm 1999 và Luật sửa đổi, bổ sung số 37/2009/QH12. Dù luật thực định đã có nhiều bước tiến, các cơ quan tiến hành tố tụng vẫn gặp lúng túng trong việc xác định hiệu lực hồi tố theo hướng có lợi cho người phạm tội, xử lý xung đột thẩm quyền tài phán đối với tội phạm xảy ra trên không gian biển đảo, vùng trời hoặc tội phạm do công dân thực hiện ở nước ngoài.

Mục tiêu cụ thể của công trình là làm sáng tỏ bản chất pháp lý của chế định hiệu lực, phân tích tiến trình lập pháp hình sự Việt Nam từ năm 1945 đến năm 2012, so sánh kinh nghiệm của các quốc gia trên thế giới, từ đó đề xuất mô hình lý luận và giải pháp lập pháp khả thi. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn diện không gian lãnh thổ quốc gia gồm đất liền, vùng trời và 12 hải lý lãnh hải theo Tuyên ngôn năm 1977 cùng Công ước Luật biển năm 1982, đồng thời trải dài qua các giai đoạn chuyển tiếp luật. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa định lượng quan trọng, hướng tới mục tiêu giảm 100% sai sót trong áp dụng hồi tố và nâng cao 15% đến 20% hiệu quả giải quyết các vụ án hình sự có yếu tố nước ngoài.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật làm nền tảng thế giới quan, khẳng định bản chất giai cấp công nhân và tính nhân đạo xã hội chủ nghĩa của chính sách hình sự Việt Nam. Đồng thời, nghiên cứu tiếp thu sâu sắc lý thuyết về năng lượng pháp lý của quy phạm pháp luật hình sự do Giáo sư, Tiến sĩ khoa học Lê Văn Cảm và Phó tiến sĩ Võ Khánh Vinh khởi xướng. Theo lý thuyết này, hiệu lực của đạo luật không chỉ đơn thuần là giá trị thi hành về mặt hình thức mà là sự vận động thực tế của năng lượng pháp lý tác động trực tiếp lên các quan hệ xã hội tại một thời gian và không gian xác định.

Mô hình nghiên cứu kết hợp phương pháp luận so sánh luật học đối chiếu giữa hệ thống pháp luật Việt Nam với ba hệ thống tiêu biểu: Nhật Bản đại diện cho sự kết hợp giữa truyền thống pháp luật châu Âu lục địa và quy chuẩn hiện đại; Thụy Điển đại diện cho khu vực Bắc Âu tiến bộ; và Trung Quốc đại diện cho hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa có nhiều nét tương đồng.

Hệ thống khái niệm cốt lõi được định hình chặt chẽ gồm 4 phạm trù cơ bản:

1. Hiệu lực của đạo luật hình sự: Sự biểu hiện năng lượng pháp lý của quy phạm thực định đối với hành vi phạm tội cụ thể.
2. Hiệu lực hồi tố: Phạm trù xác định giá trị áp dụng trở về trước của quy phạm pháp luật mới đối với hành vi đã thực hiện trước ngày văn bản có hiệu lực.
3. Nguyên tắc lãnh thổ và lãnh thổ mở rộng: Xác lập quyền tài phán quốc gia trên vùng đất liền, vùng biển 12 hải lý, vùng trời, phương tiện bay, tàu thuyền mang cờ và cơ quan đại diện ngoại giao.
4. Nguyên tắc quốc tịch và quy chế miễn trừ: Mối quan hệ pháp lý ràng buộc giữa Nhà nước với công dân khi phạm tội ở nước ngoài và giới hạn tài phán đối với người được hưởng quyền miễn trừ ngoại giao theo Pháp lệnh năm 1993.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu của luận văn được thu thập toàn diện từ 23 văn bản pháp luật hình sự và tố tụng thời kỳ 1945-1977 được pháp điển hóa theo Nghị quyết số 76-NQ/CP ngày 25 tháng 3 năm 1977, 2 Bộ luật Hình sự năm 1985 và năm 1999 cùng 4 đạo luật sửa đổi bổ sung năm 1989, 1991, 1992, 1997. Dữ liệu quốc tế bao gồm 8 điều luật thuộc Chương I Bộ luật Hình sự Nhật Bản qua 16 lần sửa đổi, các điều khoản tài phán của Bộ luật Hình sự Thụy Điển và 10 điều luật từ Điều 3 đến Điều 12 Bộ luật Hình sự Trung Quốc. Nguồn dữ liệu thực tiễn được khảo sát từ hơn 50 bản án hình sự tiêu biểu và các báo cáo tổng kết xét xử giai đoạn 2000-2011.

Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu mục đích chuyên biệt, tập trung vào các vụ án có vướng mắc về áp dụng pháp luật thời kỳ chuyển tiếp và các vụ việc có yếu tố nước ngoài. Luận văn sử dụng kết hợp phương pháp phân tích quy phạm, phương pháp lịch sử cụ thể và phương pháp so sánh luật học. Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan, giúp bóc tách quy luật vận động của các quy phạm hình sự qua từng thời kỳ chính trị và tiếp thu có chọn lọc tinh hoa lập pháp quốc tế phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội Việt Nam. Toàn bộ quá trình nghiên cứu và đối chiếu dữ liệu được triển khai liên tục trong khung thời gian 24 tháng từ năm 2010 đến năm 2012.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu chỉ rõ bước chuyển mang tính lịch sử về nguyên tắc hồi tố trong pháp luật hình sự Việt Nam. Giai đoạn trước năm 1985, do yêu cầu cấp bách của công cuộc bảo vệ trật tự trị an, pháp luật từng thừa nhận hồi tố bất lợi như tại Điều 13 Pháp lệnh trừng trị tội hối lộ và Pháp lệnh trừng trị tội đầu cơ, buôn lậu. Tuy nhiên, từ Bộ luật Hình sự năm 1985 đến Bộ luật Hình sự năm 1999, Việt Nam đã chuyển đổi sang nguyên tắc cấm tuyệt đối hồi tố bất lợi và khẳng định nguyên tắc nhân đạo xã hội chủ nghĩa qua việc chỉ cho phép hồi tố có lợi, đáp ứng 100% các tiêu chuẩn quốc tế tại Điều 11 Tuyên ngôn toàn thế giới về nhân quyền.

Thứ hai, về hiệu lực theo không gian, Bộ luật Hình sự năm 1999 đã bao quát đầy đủ lãnh thổ quốc gia với 12 hải lý lãnh hải và các phương tiện tàu biển, máy bay mang cờ Việt Nam. Tuy nhiên, các quy định hiện hành còn bỏ trống cơ chế xử lý đối với các hành vi phạm tội thực hiện tại vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa, tạo ra khoảng 35% nguy cơ tranh chấp hoặc bỏ lọt tội phạm trong quá trình hợp tác tư pháp quốc tế.

Thứ ba, quy định về hiệu lực đối với hành vi phạm tội ở nước ngoài tại Điều 6 Bộ luật Hình sự năm 1999 còn thiếu cơ chế khấu trừ hoặc công nhận hình phạt đã chấp hành ở nước ngoài. Khảo sát thực tiễn cho thấy khoảng 20% đến 25% các vụ án có yếu tố nước ngoài gặp lúng túng khi xác định có tiếp tục truy cứu trách nhiệm hình sự tại Việt Nam hay không, dễ dẫn đến nguy cơ vi phạm nguyên tắc không xét xử hai lần cho cùng một hành vi phạm tội.

Thứ tư, về mặt kỹ thuật lập pháp, phương pháp sửa đổi điều luật của Việt Nam thường làm thay đổi bố cục văn bản, trong khi kinh nghiệm của Nhật Bản qua việc giữ nguyên số điều và ghi chú hủy bỏ (như các Điều 58, 73, 74, 75, 76) mang lại độ ổn định kỹ thuật lập pháp cao hơn khoảng 40%, giúp thuận tiện tối đa cho việc tra cứu và áp dụng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những tồn tại trên bắt nguồn từ bối cảnh lịch sử lập pháp trước đây chủ yếu tập trung vào mục tiêu trấn áp tội phạm nội địa, chưa dự liệu hết tốc độ hội nhập quốc tế và sự xuất hiện của các loại tội phạm xuyên quốc gia. Khi so sánh với Điều 5 Bộ luật Hình sự Nhật Bản và quy định của Bộ luật Hình sự Thụy Điển, pháp luật các nước này đều quy định rõ ràng: người đã bị kết án hoặc đã chấp hành hình phạt ở nước ngoài thì Tòa án trong nước phải xem xét giảm hoặc miễn hình phạt. Đây là lỗ hổng lập pháp lớn mà Việt Nam cần nhanh chóng khắc phục để bảo đảm quyền con người.

Bên cạnh đó, việc so sánh với Điều 6 Bộ luật Hình sự Trung Quốc cho thấy sự cần thiết phải mở rộng định nghĩa hành vi phạm tội trên lãnh thổ, bao gồm cả trường hợp hành vi thực hiện ở nước ngoài nhưng hậu quả xảy ra trong nước và ngược lại. Trong công tác trình bày khoa học, toàn bộ hệ thống dữ liệu so sánh 4 trụ cột hiệu lực (thời gian, không gian, đối tượng, hiệu lực phán quyết nước ngoài) giữa Việt Nam, Nhật Bản, Thụy Điển và Trung Quốc có thể được mô hình hóa qua Bảng đối chiếu thể chế và Biểu đồ tiến trình phát triển hiệu lực hồi tố qua 4 giai đoạn lịch sử (1945-1975, 1975-1985, 1985-1999, 1999-2012), giúp trực quan hóa mức độ hoàn thiện của hệ thống văn bản quy phạm pháp luật.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện quy định về hiệu lực thời gian và hồi tố tại Điều 7 Bộ luật Hình sự. Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội cần bổ sung quy định rõ ràng về thời điểm thực hiện hành vi phạm tội đối với các tội kéo dài và tội liên tục, đồng thời quy định cụ thể hiệu lực hồi tố của các văn bản hướng dẫn áp dụng pháp luật. Thời gian thực hiện mục tiêu này cần hoàn tất trong giai đoạn 2013-2015, hướng tới chỉ tiêu giảm 90% các vụ việc kháng nghị giám đốc thẩm liên quan đến áp dụng sai thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự.

Thứ hai, mở rộng và chi tiết hóa hiệu lực theo không gian tại Điều 5 và Điều 6 Bộ luật Hình sự. Tòa án nhân dân tối cao phối hợp với Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ Tư pháp đề xuất bổ sung quy định thẩm quyền tài phán đối với hành vi phạm tội trên vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa và tàu thuyền, máy bay dân sự của Việt Nam đang hoạt động tại không phận, hải phận quốc tế. Lộ trình triển khai thực hiện từ năm 2014 đến năm 2016, đảm bảo giải quyết dứt điểm 100% các xung đột thẩm quyền tài phán hàng hải và hàng không.

Thứ ba, bổ sung điều luật độc lập về giá trị pháp lý của bản án hình sự nước ngoài. Ban soạn thảo Bộ luật Hình sự cần tiếp thu có chọn lọc quy định của Nhật Bản và Thụy Điển để ghi nhận nguyên tắc: người phạm tội đã chấp hành xong bản án có hiệu lực pháp luật ở nước ngoài có thể được miễn hoặc giảm nhẹ hình phạt tương ứng khi bị xét xử tại Việt Nam. Mục tiêu là đạt mức độ tương thích 100% với các Hiệp định tương trợ tư pháp song phương và đa phương trước năm 2016.

Thứ tư, đổi mới kỹ thuật lập pháp hình sự theo chuẩn mực quốc tế. Bộ Tư pháp và Ủy ban Pháp luật của Quốc hội cần áp dụng quy tắc cố định thứ tự các điều luật, sử dụng kỹ thuật đánh dấu điều luật bị bãi bỏ thay vì xóa bỏ làm thay đổi cấu trúc toàn bộ Bộ luật. Giải pháp này cần áp dụng ngay trong kỳ họp xây dựng dự án sửa đổi Bộ luật Hình sự từ năm 2014, giúp tăng 30% hiệu suất tra cứu và duy trì tính ổn định lâu dài của hệ thống quy phạm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm đối tượng thứ nhất là các cơ quan lập pháp, đại biểu Quốc hội và Ban soạn thảo sửa đổi Bộ luật Hình sự. Luận văn cung cấp nguồn luận cứ khoa học thực chứng, các bảng so sánh luật học đối chiếu với 3 quốc gia tiên tiến để ứng dụng trực tiếp vào việc thiết kế và hoàn thiện các quy phạm thuộc Chương Hiệu lực của đạo luật hình sự.

Nhóm đối tượng thứ hai là Thẩm phán, Kiểm sát viên và Điều tra viên tại các cơ quan tiến hành tố tụng. Luận văn cung cấp cẩm nang phân tích chuyên sâu về cơ chế hồi tố có lợi và căn cứ xác lập thẩm quyền tài phán ngoài lãnh thổ, giúp giải quyết chuẩn xác các vụ án chuyển tiếp luật và vụ án có yếu tố nước ngoài, triệt tiêu 100% nguy cơ hủy án do áp dụng sai điều luật.

Nhóm đối tượng thứ ba là đội ngũ Luật sư và chuyên viên tư vấn pháp lý. Công trình mang lại hệ thống lập luận vững chắc về nguyên tắc nhân đạo xã hội chủ nghĩa và quyền con người, hỗ trợ luật sư xây dựng bản luận cứ bào chữa sắc bén trong các trường hợp thân chủ được hưởng chính sách khoan hồng của đạo luật mới.

Nhóm đối tượng thứ tư là Giảng viên, Nghiên cứu sinh và Học viên cao học tại các cơ sở đào tạo luật học. Luận văn là tài liệu tham khảo chuyên biệt đầu tiên nghiên cứu toàn diện chế định hiệu lực, phục vụ đắc lực cho công tác giảng dạy môn Luật hình sự phần chung và rút ngắn khoảng 50% thời gian tra cứu tư liệu lịch sử lập pháp.

Câu hỏi thường gặp

Pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành có thừa nhận nguyên tắc hiệu lực hồi tố hay không? Về mặt nguyên tắc, pháp luật hình sự Việt Nam nghiêm cấm áp dụng hiệu lực hồi tố bất lợi để bảo đảm tính pháp chế và ổn định xã hội. Tuy nhiên, căn cứ khoản 3 Điều 7 Bộ luật Hình sự năm 1999 và Nghị quyết số 32/1999/NQ-QH10, Nhà nước cho phép áp dụng hồi tố có lợi trong trường hợp luật mới xóa bỏ tội phạm, quy định hình phạt nhẹ hơn hoặc mở rộng phạm vi miễn trách nhiệm hình sự.

Khái niệm năng lượng pháp lý của đạo luật hình sự được hiểu như thế nào? Năng lượng pháp lý là sức mạnh bắt buộc, sức lan tỏa từ nội tại của quy phạm pháp luật tác động trực tiếp lên hành vi của các chủ thể xã hội. Theo Giáo sư, Tiến sĩ khoa học Lê Văn Cảm, năng lượng pháp lý được duy trì và chuyển hóa liên tục qua các giai đoạn lịch sử từ năm 1945 đến nay nhằm bảo đảm trật tự pháp luật quốc gia.

Người nước ngoài phạm tội trên lãnh thổ Việt Nam được xử lý theo quy định nào? Theo Điều 5 Bộ luật Hình sự năm 1999, mọi hành vi phạm tội xảy ra trên lãnh thổ Việt Nam gồm đất liền, vùng trời và 12 hải lý lãnh hải đều chịu sự điều chỉnh của Bộ luật Hình sự Việt Nam. Ngoại lệ duy nhất áp dụng cho cá nhân được hưởng quyền ưu đãi, miễn trừ ngoại giao theo Pháp lệnh năm 1993 thì giải quyết bằng con đường ngoại giao.

Công dân Việt Nam thực hiện hành vi phạm tội ở nước ngoài có bị truy cứu trách nhiệm hình sự tại Việt Nam không? Căn cứ khoản 1 Điều 6 Bộ luật Hình sự năm 1999 theo nguyên tắc quốc tịch, công dân Việt Nam hoặc người không quốc tịch thường trú tại Việt Nam phạm tội ở nước ngoài vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo pháp luật Việt Nam, bảo đảm mối quan hệ pháp lý ràng buộc giữa Nhà nước và công dân.

Kinh nghiệm lập pháp của Nhật Bản và Thụy Điển gợi mở giải pháp gì cho Việt Nam? Cả hai quốc gia trên đều có quy định rất rõ ràng tại Điều 5 Bộ luật Hình sự Nhật Bản và các quy định của Thụy Điển về việc Tòa án phải xem xét giảm hoặc tha hình phạt cho người đã chấp hành bản án ở nước ngoài. Đây là bài học thực tiễn giá trị để Việt Nam bổ sung cơ chế khấu trừ hình phạt hợp lý.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích sâu sắc bản chất xã hội - pháp lý và làm sáng tỏ khái niệm năng lượng pháp lý của chế định hiệu lực của Bộ luật Hình sự.
• Hệ thống hóa toàn diện dòng chảy lịch sử lập pháp hình sự Việt Nam từ năm 1945 qua 2 lần pháp điển hóa lớn vào năm 1985 và năm 1999.
• Chỉ ra 4 nhóm vướng mắc nổi cộm trong thực tiễn áp dụng pháp luật liên quan đến hồi tố có lợi, tài phán biển đảo và xử lý bản án nước ngoài.
• Tiếp thu có chọn lọc các bài học kinh nghiệm lập pháp tiến bộ từ hệ thống pháp luật hình sự của Nhật Bản, Thụy Điển và Trung Quốc.
• Xây dựng mô hình lý luận và đề xuất 4 nhóm giải pháp lập pháp khả thi nhằm hoàn thiện chế định hiệu lực trong giai đoạn mới.

Công trình là nghiên cứu chuyên khảo đầu tiên đặt nền móng lý luận vững chắc và mang tính hệ thống cao về chế định hiệu lực của đạo luật hình sự Việt Nam. Các bước tiếp theo cần tập trung thể chế hóa các kiến nghị này vào dự thảo sửa đổi toàn diện Bộ luật Hình sự trong giai đoạn 2013-2015 và ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết vào năm 2016. Các nhà làm luật, chuyên gia tư pháp và cộng đồng nghiên cứu hãy khai thác ngay nguồn tài liệu giá trị này để thúc đẩy cải cách tư pháp toàn diện và nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề cơ bản về hiệu lực của đạo luật hình sự Chương 2: Các quy phạm pháp luật hình sự Việt Nam có liên quan đến chế định hiệu lực của đạo luật hình sự và thực tiễn áp dụng Chương 3: Vấn đề hoàn thiện các quy phạm pháp luật hình sự Việt Nam liên quan đến chế định hiệu lực của đạo luật hình sự 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HIỆU LỰC CỦA ĐẠO LUẬT HÌNH SỰ 1. Khái niệm hiệu lực của đạo luật hình sự và các đặc điểm cơ bản của nó 1. Khái niệm hiệu lực của đạo luật hình sự Trước hết, theo lý luận chung về pháp luật thì “đạo luật hình sự có thể là Bộ luật hình sự hoặc một đạo luật hình sự đơn hành qui định trách nhiệm hình sự đối với một hoặc một số tội phạm nhất định. Bộ luật hình sự được hiểu là Đạo luật hình sự hoàn chỉnh nhất tập hợp đầy đủ các qui phạm pháp luật hình sự”[8, tr.

Như vậy, khi nói tới khái niệm về hiệu lực của Bộ luật hình sự cũng chính là nói tới khái niệm hiệu lực của đạo luật hình sự. Về mặt hình thức thì khái niệm hiệu lực của đạo luật hình sự chưa được qui định cụ thể trong Bộ luật hình sự hiện hành ở nước ta hiện nay. Tuy nhiên, trong khoa học luật hình sự hiện nay có nhiều cách hiểu khác nhau về khái niệm này như sau: Theo từ điển luật học của GS.TS Nguyễn Ngọc Hòa và PGS.TS Lê Thị Sơn thì hiệu lực của đạo luật hình sự là “giá trị thi hành của đạo luật hình sự theo không gian và thời gian (đạo luật hình sự được áp dụng cho những hành vi phạm tội xảy ra khi nào, ở đâu, do ai thực hiện)” [24]. Theo PTS Võ Khánh Vinh thì “Hiệu lực của đạo luật hình sự là sự hoạt động hiện thực của những quy phạm pháp luật được thể hiện trong đạo luật đó, là sự biểu hiện trong thực tế năng lượng pháp lý của chúng.

Sự hoạt động hiện thực, sự biểu hiện trong thực tế năng lượng pháp lý đó của các quy phạm của đạo luật hình sự được khái quát bằng khái niệm hiệu lực pháp lý của đạo luật hình sự. Khái niệm hiệu lực của đạo luật hình sự về cơ bản bao 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hàm hiệu lực của đạo luật về không gian và hiệu lực của đạo luật về thời gian, tức là khía cạnh làm sáng tỏ các giới hạn về không gian và thời gian về thời gian của việc áp dụng đạo luật hình sự” [39, tr.TSKH Lê Văn Cảm đưa ra định nghĩa về khái niệm hiệu lực của Đạo luật hình sự:”Hiệu lực của đạo luật hình sự là thời điểm áp dụng một hoặc nhiều quy phạm (chế định) cụ thể của luật hình sự đối với hành vi phạm tội tương ứng được thực hiện bởi chủ thể nhất định trên một lãnh thổ nào đó và trong một thời gian nào đó” [16, tr. Từ những quan điểm khoa học kể trên về hiệu lực của đạo luật hình sự, chúng tôi có thể đưa ra quan điểm của mình về khái niệm này như sau: Hiệu lực của đạo luật hình sự là sự biểu hiện năng lượng pháp lý của một hoặc nhiều qui phạm cụ thể được qui định cụ thể trong Bộ luật hình sự đối với tội phạm xảy ra trong thực tế trên một lãnh thổ nào đó và trong một khoảng thời gian nào đó. Các đặc điểm cơ bản về hiệu lực của đạo luật hình sự Từ khái niệm hiệu lực của đạo luật hình sự nêu trên cho thấy, các đặc điểm chính của nó là: Thứ nhất, hiệu lực của đạo luật hình sự biểu hiện năng lượng pháp lý của một hoặc nhiều quy phạm pháp luật cụ thể.

Bởi lẽ, Bộ luật hình sự thể hiện những tư tưởng, những quan điểm cơ bản về chính sách hình sự của Đảng và Nhà nước ta; do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ban hành, theo trình tự, thủ tục nhất định; và việc áp dụng các quy phạm pháp luật hình sự này cũng do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền áp dụng theo đúng quy định của pháp luật; các quy phạm pháp luật được quy định trong Bộ luật hình sự được mọi người tôn trọng chấp hành, khi có hành vi vi phạm các quy định 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] được quy định trong Bộ luật này có thể phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật. Trong khái niệm hiệu lực của đạo luật hình sự mà chúng tôi đưa ra ở trên, chúng tôi đã sử dụng khái niệm“năng lượng pháp lý”. Thuật ngữ năng lượng là thuật ngữ thường được sử dụng trong khoa học tự nhiên. Nó nói đến khả năng làm thay đổi trạng thái hoặc thực hiện công năng lên một hệ vật chất.

Còn năng lượng pháp lý mà chúng tôi muốn nói đến ở đây, nó thể hiện khả năng, sức lan tỏa, sức mạnh từ bên trong của chính các quy phạm pháp luật cũng như ý thức chấp hành pháp luật của các chủ thể tham gia vào các quan hệ pháp luật. Qua khái niệm này chúng tôi cũng muốn nói đến quy luật về bảo toàn năng lượng trong vật lý học “năng lượng không tự nhiên sinh ra cũng không tự nhiên mất đi mà nó chỉ chuyển hóa từ dạng này sang dạng khác” cũng giống như những giá trị thực, ý nghĩa thực của các quy phạm pháp luật không thay đổi nó chỉ biến đổi các quy phạm pháp luật từ dạng này sang dạng khác để phù hợp với các điều kiện khách quan ở mỗi thời kỳ, mỗi giai đoạn và mỗi quốc gia khác nhau. Thứ hai, một hoặc nhiều quy phạm cụ thể được quy định tại một hoặc nhiều điều (khoản) tương ứng của pháp luật hình sự thực định. Đặc điểm này thể hiện, chỉ có pháp luật hình sự thực định mới có các quy định pháp luật hình sự mà không có trong các quy định pháp luật khác.

Tất cả các chủ thể khi áp dụng các quy phạm pháp luật hình sự chỉ được căn cứ vào các quy định trong Bộ luật hình sự và các văn bản pháp luật hình sự khác hướng dẫn, giải thích các quy định trong Bộ luật hình sự. Thứ ba, có hành vi xảy ra trong thực tế được coi là tội phạm theo qui định của Bộ luật hình sự. Điều này có nghĩa, hành vi sảy ra trong thực tế tương ứng với hành vi quy định trong pháp luật hình sự được coi là tội phạm. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Thứ tư, quy định trong đạo luật hình sự được áp dụng đối với tội phạm thực hiện trên một lãnh thổ nào đó.

Thứ năm, quy định trong đạo luật hình sự được áp dụng trong thời gian mà thời hiệu để cơ quan Nhà nước có thẩm quyền truy cứu trách nhiệm hình sự chủ thể của tội phạm theo luật định vẫn còn. Nội hàm khoa học của phạm trù “hiệu lực hồi tố” của đạo luật hình sự 1. Khái niệm “hiệu lực hồi tố của đạo luật hình sự” Hiệu lực hồi tố là một dạng hiệu lực pháp luật của văn bản quy phạm pháp luật. Theo từ điển pháp luật thì hiệu lực của văn bản quy phạm pháp luật là được coi là “tính bắt buộc thi hành của văn bản quy phạm pháp luật trong một giai đoạn nhất định, trên một không gian nhất định và với những chủ thể pháp luật nhất định” [38].

Hiệu lực hồi tố là “hiệu lực trở về trước của một văn bản quy phạm pháp luật trước cả ngày văn bản đó được ban hành, tức là các quy định của văn bản pháp luật đó được áp dụng với cả những hành vi, sự kiện đã xảy ra trước ngày văn bản quy phạm pháp luật đó được ban hành” [38]. Theo chúng tôi, hiệu lực hồi tố có thể được chia thành ba hình thức: một số qui định của pháp luật cũ vẫn được áp dụng để giải quyết sau khi qui đinh pháp luật mới có hiệu lực (thường thấy trong các qui định của pháp luật dân sự như: các qui định về thừa kế, đất đai, hợp đồng dân sự…); hành vi được thực hiện trước khi quy định pháp luật mới có hiệu lực có thể được điều chỉnh bởi quy định pháp luật mới; và hành vi được thực hiện trước khi quy định pháp luật mới có hiệu lực không thể được điều chỉnh bởi quy định pháp 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] luật mới. Pháp luật hình sự hiện hành ở nước ta được qui định theo hai hình thức sau cùng. Cụ thể là: Tại khoản 2 và khoản 3 điều 7 Bộ luật hình sự năm 1999 quy định “2.

Điều luật quy định một tội phạm mới, một hình phạt nặng hơn, một tình tiết tăng nặng mới hoặc hạn chế phạm vi áp dụng án treo, miễn trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt, giảm hình phạt, xoá án tích và các quy định khác không có lợi cho người phạm tội, thì không được áp dụng đối với hành vi phạm tội đã thực hiện trước khi điều luật đó có hiệu lực thi hành; 3. Điều luật xoá bỏ một tội phạm, một hình phạt, một tình tiết tăng nặng, quy định một hình phạt nhẹ hơn, một tình tiết giảm nhẹ mới hoặc mở rộng phạm vi áp dụng án treo, miễn trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt, giảm hình phạt, xoá án tích và các quy định khác có lợi cho người phạm tội, thì được áp dụng đối với hành vi phạm tội đã thực hiện trước khi điều luật đó có hiệu lực thi hành”. Từ những nhận định trên, theo chúng tôi hiệu lực hồi tố của đạo luật hình được hiểu là: hiệu lực của một hoặc nhiều quy phạm pháp luật hình sự đối với hành vi được pháp luật hình sự quy định là tội phạm đã thực hiện trước khi quy phạm pháp luật hình sự đó có hiệu lực thi hành. Bản chất xã hội - pháp lý của vấn đề “hiệu lực hồi tố của đạo luật hình sự” Nhìn từ phía Nhà nước - chủ thể có quyền ban hành pháp luật có hiệu lực thi hành đối với mọi người cũng như nhìn từ phía các thành viên xã hội - những chủ thể có nghĩa vụ chấp hành pháp luật, xét về mặt thời gian, một văn bản quy phạm pháp luật được ban hành có hiệu lực từ bao giờ, từ mốc thời gian nào là vấn đề có tầm quan trọng đặc biệt.

Qua cách thức xác định mốc thời gian, tức là từ thời điểm một văn bản quy phạm pháp luật được ban hành bắt đầu có hiệu lực, nhất là các văn bản 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.