ĐẶT VẤN ĐỀ.- 3 - PHƯƠNG PHÁP. Tiêu chuẩn lựa chộn tài liệu. Phương pháp thu thập tài liệu. Kết quả thu thập - Cách thức quàn lý tài liệu.
TÁC HẠI CỦA THUỐC LÁ. TÌNH HÌNH SỬ DỤNG THUỐC LÁ. CÁC YÉU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HÀNH VI SỪ DỤNG THUỐC LÁ. Nhận thửc của người tiêu dùng vê tác hại của thuôc lá.
Chiến lược tiếp thị của ngành công nghiệp thuốc lá - Vai trò quan trọng của bao bì sản phâm thuòc lá. BẰNG CHÚNG VỀ HIỆU QUẢ CỬA CẢNH BÁO BẰNG HÌNH ẢNH. Tác dụng thông tin về tác hại đổi với sức khỏe. Thúc đẩy ý định bỏ thuốc hoặc giảm hút thuốc, giúp thay đổi hành vi.
Giảm sự hấp dẫn của thuốc lá, ngăn ngừa thanh thiếu niên bẩt đầu hút thuốc- 17 - 4. Bào vệ nhùng người khác khỏi khói thuốc thụ động. Uu điểm của cảnh báo hình ảnh so với các kênh truyền thông khác. TÌNH HÌNH ÁP DỤNG CẢNH BÁO HÌNH ẢNH TRÊN THẾ GIỚI.
Xu hướng sử dụng cảnh báo hình ảnh trên thế giới. Một sổ cản trở và thách thức từ phía công ty thuốc lá trong quá trình thực hiện cảnh v báo hình ảnh. Luận điệu của các công ty thuốc lá nhằm chống đối cảnh báo hình ảnh - Gợi ý phản bác từ các nước đã áp dụng cảnh báo. Các “thủ đoạn lách luật” của ngành công nghiệp thuốc ỉá — Cách khắc phục - 26 - VI.
HIỆN TRẠNG CẢNH BÁO sức KHỎE Ở VIỆT NAM VÀ HIỆU QUẢ. -31 - V DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHAO.- 39 - PHỤ LỰC 1: Các thuật ngữ sử dụng trong bài viểt.- 39- PHỤ LỤC 2: ước tính chi phí do sử dụng thuốc lá.- 41 - PHỤ LỤC 3: Các nghiên cứu về tỷ lệ sừ dụng thuốc lá từ 1992 đển 2010.- 43 - PHỤ LỤC 4: Danh sách cac nuớc/vùng lãnh thổ đã áp dụng cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh -. 45 - PHỤ LỤC 5: Một số hình ảnh về cảnh báo của các nước trên thế giới.- 47 - viii DANH MỤC CÁC TỪ VIÉT TẤT AIDS Hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải (Acquired Immune Deficiency Syndrome) CDS Trung tâm nghiên cứu và Trợ giúp phát triển cộng đồng (Center for Research and Community Development Services) COPD Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (Chronic Obstructive Pulmonary Disease) FCTC Công ước khung về Kiểm soát thuốc lá của Tồ chức Y tế thế giới (WHO Framework Convention on Tobacco Control) GATS Điều tra toàn cầu về sừ dụng thuốc lá ở người trưởng thành (Global Adults Tobacco Survey) HIV Virus suy giảm miễn dịch ở người (Human immunodeficiency virus) ITC Điều tra thuốc lá toàn cầu (International Tobacco Control Survey SAVY Điều tra Quốc gia về Thanh niên và Vị thành niên Việt Nam (Survey Assessement of Vietnamese Youth) SEATCA Liên minh Phòng chổng thuốc lá Đông Nam A (Southeast Asia Tobacco Control Alliance) The Union Liên minh quốc tế phòng chống lao và các bệnh phổi khác (International Union Against Tuberculosis and Lung Disease) VHLSS Điều tra mức sổng hộ gia đình Việt Nam (Vietnam Household Living Standard Survey) VINACOSIỈ Vãn Phòng Chưong trình Phòng chổng Tác hại Thuốc lá (Vietnam Steering Committee on Smoking and Health) VLSS Điều tra mức song dân cư Việt Nam (Vietnam Living Standard Survey) VNHS Điều tra Y tế quốc gia Việt Nam (Vietnam National Health Survey) WHO Tổ chức Y tể Thế giới (World Health Organization) 9 DANH MỤC CÁC BẢNG, HÌNH VẼ, BIẺU ĐỒ Danh mục các bảng Bảng 1: Tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành tại 1 sổ nước trong khu vực Trang 7 Đông Nam Á Bảng 2: Tỷ lệ phần trăm đổi tượng có hiểu biết về các bệnh do hút thuốc gây 10 ra (Nghiên cứu của Wei stein N D và Điều tra Annanberg 2) Danh mục các biểu đồ Biểu đồ 1: Tỷ lệ hút thuốc của Việt Nam theo giới và năm Trang 8 Biểu đồ 2: Tỳ lệ hút thuốc theo giới và nhóm tuổi (VNHS 2002) 8 Biểu đồ 3: Số cuộc gọi đến đường dây điện thoại miễn phí của dịch vụ hỗ trợ 16 bỏ thuốc ờ Braxin trước và sau khi áp dụng in cành báo hình ảnh Biểu đồ 4: Nước/vùng lãnh thổ đang áp dụng cành báo hình ảnh qua các năm 22 Biểu đồ 5: Tỷ lệ các nước áp dụng cánh báo hình ảnh theo diện tích trung 23 bình của hình ảnh cảnh báo Danh mục các hình vẽ Hình 1: Mô tả các bệnh do hút thuốc gây nên Trang 5 Hình 2: Thiết kế bao thuốc hướng tới đổi tượng người dùng là phụ nữ 13 Hình 3: Một số thiết kế bao thuốc với hình dạng đặc biệt 13 Hình 4: vỏ bao thuốc lá hiệu Lionger của Tổng công ty thuốc lá Việt Nam 24 (Vinataba) được xuất sang Singapore ' Hình 5: Bao thuốc đôi tại Ai Cập 26 Hình ố; vỏ/hộp bao ngoài của sản phẩm thuốc lá 26 Hình 7: Cảnh báo sức khỏe trên vỏ bao thuốc lá tại Việt Nam giai đoạn Tỉ 1996-2008 Hình 8: 3 mẫu thiết kế cảnh báo được sử dụng trong nghiên cứu của Nguyễn 27 Ngọc Bích và cộng sự (2006) Hỉnh 9: 5 mẫu cảnh báo hình ảnh được Bộ Y tế lựa chọn, dự định áp dụng vào 28 năm 2007 Hình 10: 2 mẫu cảnh báo sức khỏe ưên vỏ bao thuốc lá tại Việt Nam giai đoạn 28 2008 đển nay -1 - ĐẶT VẤN ĐÈ Thuốc lá là sản phẩm tiêu dùng duy nhất có thể gây chết người khi được sử dụng đúng theo hướng dẫn của nhà sân xuất [73]. Theo Tổ chức Y tế thể giới (WHO), nếu như tình trạng hút thuốc ỉá không được cài thiện thì tới năm 2030, nó có thể là nguyên nhân gây từ vong hàng đầu cho nhân loại [72].
Hiện nay, các bệnh liên quan đên thuôc lá giêt chêt hơn 6 triệu người mỗi năm trên toàn thể giới [74]. Việt Nam ỉà một trong những nước có tỷ lệ hút thuốc lá cao nhất the giới với 47,4% nam giới hút thuốc [77], Trong nhóm những người trẻ tuổi (từ 25 đến 45 tuổi) tỷ lệ hút thuốc thậm chí còn cao hơn, khoảng 56,7% [77], Trên cả nước, mỗi ngày có hơn 100 người mẩt đi sinh mạng vì thuốc lá, tương đương khoảng 40.000 người mỗi năm. Con số này cao gấp 3 lần so với số tử vong do tai nạn giao thông. Hút thuốc lá là nguyên nhân gây ra 90% các ca ung thư phổi, 75% các ca bệnh phổi tẳc nghẽn mạn tính (COPD) và 25% các ca bệnh tim thiểu máu cục bộ [49], Thuốc lá đã và đang vẫn là một kẻ giết người thầm lặng vì đại đa số người tiêu dùng chỉ nhận thức chung chung rang thuốc lá có hại cho sức khỏe nhưng lại không biết rố về mức độ trầm trọng của các bệnh do thuốc lá gây ra cũng như đảnh giá thấp khả năng mắc các bệnh đó của bản thân [10].
Người tiêu dùng Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung đều có 8 quyền cơ bản, trong đó có quyền được an toàn và quyền được thông tin. Việc cung cấp cho người sử dụng các thông tin về hậu quả đối với sức khỏe do tiêu thụ thuốc lá và phơi nhiễm khói thuốc gây ra không những để đảm bảo hai quyền trên cùa người tiêu dừng mà còn là việc làm cần thiết, vô cùng cấp bách. Trong rất nhiều các kênh truyền thông nhằm nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về tác hại của thuốc lá thì cảnh báo sức khỏe trên vỏ bao thuôc là một phương tiện truyên thông mạnh mẽ, ít tôn kém mà lại rât hiệu quả [75]. Cành báo sức khỏe trên vỏ bao thuốc lá nằm trong nhóm chính sách MPOWER, thuộc nhóm cảnh báo (W).
Đây là gói chính sách được cụ thể hỏa từ các điều quy định trong Công ước khung về Kiểm soát thuốc lá (FCTC) mà Việt Nam là nước thành viên ký tham gia và cam kết thực hiện. Điều 11 khoản 1(b) trong Công ước nêu rõ: “Mỗi bao thuốc lá cần có cành báo sức khỏe miêu tả những tác hại của thuốc lá và các thông tin hỗ trợ khác. Cảnh báo phải được quy định theo pháp luật cùa mỗi nước thành viên, phủi đảm bảo đủ lớn, rõ ràng, dễ nhìn và nên chiếm từ 50% diện tích trưng bày chỉnh của bao thuốc trở lên. Cánh báo không nên nhò hơn 30% diện tích trưng bày chính của bao bì sán phẩm -2- (30% ỉà mức yêu cầu thấp nhất).
Canh báo cần phái được thay đổi định kì và nên bao gồm hình ảnh/hình vẽ hoặc biếu đồ" [71], Việt Nam đà cỏ quy định vê in cảnh báo sức khỏe trên vỏ bao thuốc lá [5], theo quy định này, lời cảnh báo hiện tại chiếm 30% diện tích bề mặt bao thuốc. Đển năm 2012, dự kiến dự thảo luật Phòng chống tác hại thuốc ỉá sẽ được thông qua, trong đó có điều 13 chuông II quy định về cảnh báo sức Khỏe bằng hình ảnh trên vỏ bao thuốc lá. Với mục đích góp phần giúp các nhà hoạch định chính sách có thêm thông tin hữu ích về cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì các sản phẩm thuốc lá, báo cáo tổng quan này tập trung làm rõ bối cảnh, nguyên nhân nên sử dụng cảnh báo hình ảnh. Mặt khác, bài viêt cô găng phân tích những ưu diêm của cảnh báo hình ảnh so với các kênh truyền thông khác, cũng như tổng hợp, phân tích các bằng chứng về hiệu quả của cảnh báo hình ảnh trong nâng cao nhận thức người tiêu dùng, thúc đấy bỏ thuốc, ngăn ngừa hành vi bat đẩu hút thuốc và bảo vệ cộng đồng khỏi hút thuốc lá thụ động.
Báo cáo cũng chỉ ra xu hướng sử dụng cảnh báo hình ảnh trên thế giới, hiện trạng và hiệu quả của cảnh báo sức khỏe tại Việt Nam hiện nay, từ đó đưa ra những khuyến nghị nhằm góp phần tăng cường hiệu quả cũng như tính phù hợp khi áp dụng cảnh báo hình ảnh ở nước ta. Mô tả những nguy cơ sức khỏe do thuốc lá gây ra, tình hình sừ dụng thuốc lá trên thế giới, ở Việt Nam và các yếu tố ảnh hưởng. Rà soát, tổng hợp các bàng chứng về tác dụng/hiệu quả của cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì sản phẩm thuốc lá. Phân tích ưu điềm của cành báo sức khỏe trên bao bì sản phẩm thuốc lá so với các kênh truyền thông nhằm giảm cầu khác.
Mô tả xu hướng sử dụng cảnh báo hình ảnh trên thế giới, hiện trạng và hiệu quả cùa cảnh báo sức khỏe tại Việt Nam hiện nay. Đưa ra một số khuyến nghị góp phần tăng cường hiệu quả và tính phù hợp của các chính sách liên quan đến tới cảnh báo sức khỏe trên vỏ bao thuốc lá ở Việt Nam. PHƯƠNG PHÁP 1.