phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục nội dung luận văn được trình bày trong 3 chương. Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về công tác tổ chức tuyển chọn và bồi dưỡng lực lượng giảng viên trẻ của trường đại học mở Chƣơng 2: Thực trạng công tác tổ chức tuyển chọn và bồi dưỡng đội ngũ giảng viên tại Viện Đại học Mở Hà Nội Chƣơng 3: Các biện pháp cơ bản nhằm nâng cao chất lượng công tác tổ chức tuyển chọn và bồi dưỡng lực lượng giảng viên trẻ của Viện Đại học Mở Hà Nội 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC TỔ CHỨC TUYỂN CHỌN VÀ BỒI DƢỠNG LỰC LƢỢNG GIẢNG VIÊN TRẺ CỦA TRƢỜNG ĐẠI HỌC MỞ 1. Các khái niệm cơ bản 1. Giảng viên, giảng viên trẻ 1.
Giảng viên Định nghĩa giảng viên được tiếp cận ở nhiều góc độ khác nhau. Theo Luật Giáo dục được Quốc hội thông qua ngày 14/06/2005 thì "Nhà giáo là người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong nhà trường, cơ sở giáo dục khác. Nhà giáo giảng dạy ở cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp gọi là giáo viên, ở cơ sở giáo dục Đại học gọi là giảng viên" [20]. Ở góc độ vai trò, nhiệm vụ, giảng viên cũng có thể được hiểu là người trực tiếp tham gia vào hệ thống giáo dục Đại học với vai trò truyền đạt và hướng dẫn.
Nếu nhìn từ một góc độ khác, cụ thể, dễ hiểu và phổ biến hơn, thì trong các trường ĐH, "giảng viên là những người làm công tác giảng dạy (lý thuyết và thực hành) được hiệu trưởng công nhận chức vụ và phân công công tác giảng dạy hoặc những cán bộ khoa học kỹ thuật làm việc trong hay ngoài trường, tham gia giảng dạy theo chế độ kiêm nhiệm "[21]. Nhìn từ góc độ công chức nhà nước, đối với các trường công lập, giảng viên là viên chức chuyên môn đảm nhiệm việc giảng dạy và đào tạo ở bậc đại học, cao đẳng thuộc một chuyên ngành đào tạo của trường đại học và cao đẳng [22]. Vậy giảng viên là nhà giáo ở các cơ sở giáo dục đại học và sau đại học. Theo Điều 70 – Luật Giáo dục năm 2005, nhà giáo (giảng viên) phải có những tiêu chuẩn sau đây: 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Phẩm chất, đạo đức tư tưởng tốt.
- Đạt trình độ chuẩn được đào tạo về chuyên môn, nghiệp vụ. - Đủ sức khoẻ theo yêu cầu nghề nghiệp. - Lý lịch bản thân rõ ràng. Luật Giáo dục cũng đã quy định đầy đủ quyền hạn của giảng viên.
Đáp ứng yêu cầu phát triển xã hội ngày càng cao, đòi hỏi giáo dục đại học cần có các yêu cầu cao về năng lực, phẩm chất chính trị, đạo đức đối với người giảng viên đại học. Vì vậy, người giảng viên đại học cần phải phấn đấu để có trình độ hơn hẳn mặt bằng đào tạo và phải thường xuyên tiếp cận tri thức mới, nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp để có thể phục vụ tốt sự nghiệp giáo dục được coi là “quốc sách hàng đầu” của Quốc gia. Người giảng viên đại học trước tiên phải có trình độ nhất định về sư phạm, nắm được các nguyên tắc cơ bản của giáo dục học, tâm lý học, đặc điểm của đối tượng giáo dục, phương thức tiến hành giáo dục,… đồng thời họ phải không ngừng rèn luyện phẩm chất đạo đức, tác phong, lối sống,… để thực sự là tấm gương sáng cho người học noi theo. Người giảng viên đại học là nhà khoa học có trình độ chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp, có phẩm chất và năng lực tư duy khoa học của nhà nghiên cứu, thường xuyên tham gia nghiên cứu khoa học, nắm bắt kịp thời các thông tin khoa học mới, kiến thức mới để truyền đạt lại cho sinh viên.
Giảng dạy và nghiên cứu khoa học là hai nhiệm vụ chủ yếu của người giảng viên. Phẩm chất chính trị của nhà giáo được Chủ tịch Hồ Chí Minh đánh giá rất cao. Người cho rằng: “Có chuyên môn mà không có chính trị giỏi thì dù học giỏi mấy dạy trẻ con cũng hỏng”. Vì vậy, đòi hỏi người giảng viên phải có một bản lĩnh chính trị vững vàng.
Đối với mỗi đối tượng, yêu cầu và mức độ rèn luyện bản lĩnh chính trị là khác nhau. Với người giảng viên, thì điều quan trọng không chỉ có nhận thức chính trị đúng, mà còn phải có khả năng xử lý được những tình huống chính trị ở mức độ nhất định. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Bất kỳ nghề nào nếu người lao động muốn giỏi nghề và cống hiến được nhiều trong hoạt động nghề nghiệp thì phải tâm huyết với nghề. Lòng yêu nghề sẽ tạo động lực rất lớn cho hoạt động sáng tạo và sự phấn đấu vươn lên của mỗi người giảng viên.
Lao động nghề nghiệp của người giảng viên là lao động sư phạm đại học, một loại hình lao động đặc biệt. Tìm hiểu đặc điểm của loại hình lao động đặc biệt này giúp ta tìm ra được các biện pháp quản lý phát triển đội ngũ giảng viên phù hợp. Một số nét đặc trưng cơ bản trong lao động sư phạm của người giảng viên đó là: - Đặc trưng về đối tượng lao động: Đối tượng tác động chủ yếu của người giảng viên là những sinh viên đại học, học viên cao học và nghiên cứu sinh. Trong đó, phần lớn là thanh niên - lực lượng trẻ, khoẻ, rất năng động và nhiệt tình, có khả năng tiếp nhận tri thức mới nhanh chóng và nhạy bén trước đời sống hiện thực.
Nhiệm vụ của người giảng viên là bằng lao động sáng tạo của mình (thông qua hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học của bản thân), bằng phẩm chất và năng lực của nhà giáo, tác động vào các đối tượng trên nhằm đào tạo ra những người lao động có trí tuệ, sáng tạo, có phẩm chất đạo đức tốt, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước. - Đặc trưng về công cụ lao động: Công cụ lao động chủ yếu và quan trọng nhất của lao động sư phạm chính là bản thân người thầy giáo với toàn bộ nhân cách của người thầy, bao gồm: Tư tưởng, tình cảm, thế giới quan, niềm tin, lối sống, nếp sống, tri thức, trong đó tri thức có vai trò rất quan trọng. Chính năng lực và phẩm chất của người thầy có sức lối cuốn, khích lệ rất lớn đối với sinh viên trong quá trình học tập, nghiên cứu. Nhân cách người thầy càng hoàn hảo thì công cụ lao động của người thầy càng sắc bén, là điều kiện thuận lợi để người thầy đạt hiệu quả cao trong lao động sáng tạo của mình.
- Đặc trưng về sản phẩm lao động: Sản phẩm lao động sáng tạo của người giảng viên đại học là nhân cách của người học, gồm toàn bộ các giá trị 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com về thể chất và tinh thần của người học sau khi trải qua quá trình đào tạo của một khoá học (họ trở thành những người lao động trí thức với đầy đủ các phẩm chất và năng lực cần có trong một lĩnh vực hoạt động nghề nghiệp nhất định) và những kết quả nghiên cứu khoa học. Sản phẩm lao động sáng tạo của người giảng viên đại học rất khó xác định được một cách cụ thể về mặt định lượng mà chủ yếu được đánh giá gián tiếp thông qua giá trị khoa học của bài giảng (lượng thông tin, phương pháp tiếp cận, sự nhận thức, tiếp thu của sinh viên,…), giá trị lý luận và thực tiễn của những phát minh khoa học mà họ tạo ra. Tất cả những sản phẩm đó không chỉ đánh giá đơn thuần bằng những con số cụ thể, ngay lập tức, mà có khi phải vài năm, thậm chí hàng chục năm sau, những phát minh khoa học, tiềm năng của sinh viên ra truờng mới phát huy tác dụng và nở rộ khi gặp điều kiện thích hợp. - Đặc trưng về giáo dục: Khác với giáo dục phổ thông, giáo dục đại học khác cả về mục tiêu, nội dung và phương pháp.
Giáo dục phổ thông nhằm dạy cho học sinh ở tuổi vị thành niên những kiến thức phổ thông cơ bản về thế giới và xã hội. Còn đối tượng của giáo dục đại học là sinh viên, họ phải học một lượng kiến thức tổng hợp rộng và sâu hơn so với phổ thông, sau đó tập trung học kiến thức chuyên ngành và những bộ môn khoa học có liên quan để trở thành những chuyên gia của ngành đó. Phương pháp dạy và học chủ yếu theo phương pháp phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của người học. Giảng viên là người tổ chức các hoạt động học tập, tìm tòi, sáng tạo của sinh viên.
Luôn cải tiến phương pháp dạy học, xây dựng môi trường GD&ĐT tích cực tạo mọi điều kiện phát huy năng lực, trí tuệ, tư duy của sinh viên, kết hợp hài hoà giữa học thầy với học bạn. Người thầy phải có sự chuẩn bị kỹ về nội dung và sáng tạo trong phương pháp, với phương pháp hợp lý thúc đẩy tính tích cực, chủ động tự giác trong học tập của sinh viên, động viên cổ vũ kịp thời sự sáng tạo của họ, giúp họ không ngừng vươn lên trong học tập và lao động sáng tạo. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Đặc trưng về môi trường: Môi trường lao động của người giảng viên là một môi trường đặc biệt, trong đó các yếu tố giáo dục mang tính văn hoá, đạo đức rất cao, do đó việc học tập bồi dưỡng nâng cao trình độ, rèn luyện phẩm chất đạo đức, tác phong, lối sống, phải rất được coi trọng. Người thầy, người giảng viên phải thực sự là tấm gương sáng cho những trí thức trẻ tương lai noi theo.
Như vậy, giảng viên là những người lao động trí thức, với đặc trưng lao động trí tuệ sáng tạo, họ là những người làm công tác giảng dạy, trực tiếp tham gia vào quá trình giáo dục đại học nhằm đào tạo nguồn nhân lực có trình độ cao, bồi dưỡng và phát triển nhân tài cho đất nước, là lực lượng chủ yếu giữ vai trò quyết định trong việc thực hiện mục tiêu đào tạo của nhà trường. Các yêu cầu đối với giảng viên Để hoàn thành được vai trò, nhiệm vụ của mình, người giảng viên cần có những năng lực nhất định. Có nhiều khái niệm về năng lực của nguồn nhân lực. Theo từ điển tiếng Anh : "Năng lực là sản phẩm của nhiều khả năng được nhân lên bởi đào tạo và các cơ hội".