CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG 1.1/ Vai trò của họat động xuất nhập khẩu trong nền kinh tế 1.1/ Khái niệm chung về họat động xuất nhập khẩu Kinh doanh xuất nhập khẩu là sự trao đổi hàng hoá, dịch vụ giữa các nước thông qua hành vi mua bán. Sự trao đổi đó là một hình thức của mối quan hệ xã hội và phản ánh sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế giữa những người sản xuất hàng hoá riêng biệt của các quốc gia. Kinh doanh xuất nhập khẩu là sự mở rộng của các quan hệ mua bán trong nước và ngoài nước. Trước đây, khi chưa có quan hệ trao đổi hàng hoá, cá nhân mỗi con người cũng như mỗi quốc gia đều tự thoả mãn lấy các nhu cầu của mình, lúc đó mọi nhu cầu của con người cũng như của quốc gia bị hạn chế.
Quan hệ mua bán trao đổi hàng hoá xuất hiện khi có sự ra đời của quá trình phân công lao động xã hội và chuyên môn hoá, sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất. Cùng với sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật và tác động của những quy luật kinh tế khách quan, phạm vi chuyên môn hóa và phân công lao động xã hội ngày càng rộng, nó vượt ra khỏi một nước và hình thành nên các mối quan hệ giao dịch quốc tế. Chuyên môn hoá và phân công lao động quốc tế càng sâu sắc, các mối quan hệ quốc tế càng được mở rộng, các nước càng có sự phụ thuộc lẫn nhau và hình thành các mối quan hệ buôn bán với nhau.2 Tính tất yếu khách quan của kinh doanh xuất nhập khẩu. Sự ra đời và phát triển của kinh doanh xuất nhập khẩu gắn liền với quá trình phân công lao động quốc tế.
Xã hội càng phát triển, phân công lao động quốc tế diễn ra ngày càng sâu sắc. Điều đó phản ánh mối quan hệ phụ thuộc kinh tế ngày càng tăng lên. Kinh doanh xuất nhập khẩu cũng vì thế mà ngày càng mở rộng và phức tạp. Lý thuyết lợi thế tương đối ( hay so sánh ) của David Ricardo đã giải thích được cơ chế lợi ích khi kinh doanh xuất nhập khẩu diễn ra giữa các quốc gia có điều kiện sản xuất khác nhau.
Tuy nhiên, người ta cũng thấy rằng, kinh doanh xuất nhập khẩu vẫn diễn ra giữa các quốc gia khi giữa chúng có các điều kiện sản xuất khá giống nhau. Chẳng hạn, sự trao đổi buôn bán ô tô là khá phát triển giữa Mỹ và Gvhd: TS. Trương Quang Dũng SV:Nguyễn Đình Dũng Trường Đại Học Kỹ Thuật Công Nghệ Tp.HCM -5- Khoa Quản Trị Kinh Doanh Nhật, điều tương tự cũng xảy ra đối với mặt hàng điện tử giữa các nước Tây Âu. Rõ ràng là, không có thế lực nào bắt buộc hai nước phải buôn bán với nhau nếu một nước không có lợi.
Các quốc gia hoàn toàn tự do trong việc lựa chọn mặt hàng cũng như đối tác buôn bán có khả năng đem lại lợi ích cao cho họ. Vai trò xuất nhập khẩu trong nền kinh tế. Xuất nhập khẩu hàng hoá là một hoạt động nằm trong lĩnh vực phân phối và lưu thông hàng hoá của một quá trình tái sản xuất mở rộng nhằm mục đích liên kết sản xuất với tiêu dùng của nước này với nước khác. Hoạt động đó không chỉ diễn ra giữa các cá thể riêng biệt mà là có sự tham gia của toàn bộ hệ thống kinh tế với sự điều hành của Nhà nước.
Ngày nay, khi quá trình phân công lao động quốc tế đang diễn ra hết sức sâu sắc, kinh doanh xuất nhập khẩu được xem như là một điều kiện tiền đề cho sự phát triển kinh tế của mọi quốc gia. Thực tế cho thấy, không một quốc gia nào có thể tồn tại chứ chưa nói gì đến phát triển nếu tự cô lập mình không quan hệ kinh tế với thế giới. Kinh doanh xuất nhập khẩu đã trở thành vấn đề sống còn vì nó cho phép thay đổi cơ cấu sản xuất và nâng cao mức tiêu dùng của dân cư một quốc gia. Bí quyết thành công trong chiến lược phát triển kinh tế của nhiều nước là mở rộng thị trường quốc tế và tăng nhanh xuất khẩu sản phẩm hàng hoá qua chế biến có hàm lượng kỹ thuật cao.
Những lợi ích mà kinh doanh xuất nhập khẩu đem lại đã làm cho thương mại và thị trường thế giới trở thành nguồn lực của nền kinh tế quốc dân, là nguồn tiết kiệm nước ngoài, là nhân tố kích thích sự phát triển của lực lượng sản xuất, của khoa học công nghệ. Kinh doanh xuất nhập khẩu vừa là cầu nối kinh tế của mỗi quốc gia với các nước khác trên toàn thế giới, vừa là nguồn hậu cần cho sản xuất và đời sống của toàn xã hội văn minh hơn, thịnh vượng hơn. Chính vì vậy, nó được coi là bộ phận của đời sống hàng ngày. Thông qua xuất nhập khẩu có thể làm tăng ngoại tệ thu được, cải thiện cán cân thanh toán, tăng thu cho ngân sách nhà nước, kích thích đổi mới công nghệ, tiếp cận được phương thức quản lý và kinh doanh mới, cải biến cơ cấu kinh tế, tạo thêm công ăn việc làm, tạo sự cạnh tranh của hàng hoá nội và ngoại, nâng cao mức sống của người dân.
Trương Quang Dũng SV:Nguyễn Đình Dũng Trường Đại Học Kỹ Thuật Công Nghệ Tp.HCM -6- Khoa Quản Trị Kinh Doanh Nhận thức rõ ràng những điều đó, Đảng và Nhà nước ta đã có những bước đi đúng đắn trong đường lối đối ngoại của mình. Với chính sách đa dạng hoá và đa phương hoá các quan hệ kinh tế quốc tế, mở cửa đã làm cho nền kinh tế nước ta sống dậy, hoạt động ngoại thương trong những năm qua đã thu hút được những thành tựu đáng kể. Chính vì vậy, tại Đại hội Đảng lần thứ VIII, Đảng ta đã khẳng định " Tiếp tục thực hiện đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, mở rộng, đa phương hoá, đa dạng hoá các quan hệ đối ngoại với tinh thần Việt Nam muốn làm bạn với tất cả các nước trong cộng đồng thế giới, phấn đấu vì hoà bình, độc lập và phát triển. Hợp tác nhiều mặt song phương và đa phương với các nước, các tổ chức quốc tế và khu vực trên nguyên tắc tôn trọng độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của nhau, giải quyết các vấn đề tồn tại và tranh chấp bằng thương lượng.Các loại hình xuất khẩu chủ yếu Hiện nay ở Việt Nam có rất nhiều lọai hình xuất khẩu khác nhau, một số lọai hình hiện đang được áp dụng phổ biến là: 1.1 Xuất khẩu mậu dịch: Là xuất khẩu hàng hóa mang tính chất giao dịch, buôn bán, kinh doanh kiếm lời, có một số lọai hình sau: - Lọai hình xuất khẩu tại chỗ : Là lọai hình mà người xuất khẩu và người nhập khẩu đều ở cùng trong một quốc gia, đây là hình thức mua bán 3 bên với nhau, lọai hình này cũng giúp giảm chi phí giao hàng.
- Lọai hình xuất khẩu gia công: Đây là lọai hình mà người xuất khẩu nhận nguyên phụ liệu từ người thuê gia công về để gia công công đọan tiếp theo của sản phẩm, hình thức này đòi hỏi cơ quan hải quan giám sát chặt chẽ ở khâu nhập nguyên phụ liệu. - Lọai hình sản xuất xuất khẩu: Đây là lọai hình tương tự với lọai hình xuất gia công, cũng nhập nguyên phụ liệu từ nuớc ngòai về sản xuất ra sản phẩm rồi xuất khẩu ra nưới ngòai. - Lọai hình xuất khẩu ủy thác. Trương Quang Dũng SV:Nguyễn Đình Dũng Trường Đại Học Kỹ Thuật Công Nghệ Tp.HCM -7- Khoa Quản Trị Kinh Doanh Lọai hình này người xuất khẩu ủy thác cho một công ty chuyên nghiệp và chuyên sâu về lĩnh vực xuất nhập khẩu đại diện xuất hàng.
- Lọai hình xuất khẩu của doanh nghiệp chế xuất: - Lọai hình tái xuất khẩu : Hình thức này là nhập hàng từ nước ngòai về, sau đó sửa chữa hoặc tái chế xong, thì phải làm thủ tục tái xuất hàng hóa đó ra nước ngòai cho người gửi hàng cho mình. - Lọai hình xuất kinh doanh: Lọai hình này áp dụng cho những doanh nghiệp kinh doanh buôn bán trược tiếp. - Lọai hình xuất khẩu chuyển cửa khẩu - Lọai hình tái xuất hàng trả lại 1.2 Xuất phí mậu dịch: Đây là lọai hình mà các doanh nghiệp xuất hàng với mục đích phi thương mại, không mang tính chất buôn bán mà chỉ mang tính chất hàng mẫu mã, quà biếu. Nội dung công tác xuất nhập khẩu hàng hoá .1 Nội dung hoạt động xuất nhập khẩu.
Lập phương án giao dịch Lập kế hoạch cụ thể để tiến hành hoạt động giao dịch gồm nhiều chi tiết trong đó có các vấn đề sau: - Lựa chọn mặt hàng kinh doanh xuất hoặc nhập khẩu - Xác định số lượng hàng xuất hoặc nhập khẩu - Lựa chọn thị trường - khách hàng - phương thức giao dịch. - Lựa chọn thời điểm, thời gian giao dịch. - Các biện pháp để đạt mục tiêu lựa chọn trên như chiêu đãi, mời khách, quảng cáo, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất. - Những tính toán để luận chứng cho các mục tiêu và các biện pháp trên dự báo kết quả công việc giao dịch phải xác định.
Giao dịch, đàm phán trước khi ký kết hợp đồng. Trương Quang Dũng SV:Nguyễn Đình Dũng Trường Đại Học Kỹ Thuật Công Nghệ Tp.HCM -8- Khoa Quản Trị Kinh Doanh Thông thường, trước khi đi đến ký kết hợp đồng mua bán, người mua và người bán sẽ trao đổi thông tin như là: mẫu mã sản phẩm, qui cách sản phẩm, chất liệu… và từ đó người bán sẽ gửi cho người mua bảng báo giá, điều kiện giao hàng và phương thức thanh toán, sau khi người mua chấp nhận giá thì sẽ tiến hành ký kết hợp đồng. Ký kết hợp đồng xuất nhập khẩu hàng hoá Việc giao dịch đàm phán nếu có kết quả sẽ dẫn tới việc ký kết hợp đồng mua bán ngoại thương. Hình thức văn bản của hợp đồng là bắt buộc đối với các đơn vị xuất nhập khẩu của nước ta trong quan hệ với nước ngoài 1.
Tổ chức thực hiện hợp đồng xuất nhập khẩu đã ký kết Sau khi đã ký kết hợp đồng, các bên có nghĩa vụ thực hiện hợp đồng. Quy trình xuất khẩu hàng hoá.1 Xin giấy phép: Thông thường, bên bán phải xuất trình 3 loại giấy phép sau: Giấy phép đăng kí kinh doanh Giấy phép đăng kí mã số doanh nghiệp xuất nhập khẩu Giấy phép, hạn nghạch xuất khẩu 1.2 Yêu cầu bên mua mở L/C: Nếu thanh tóan bằng L/C (Letter of Credit), thì sau khi kí hợp đồng và trước khi giao hàng, bên bán yêu cầu bên mua mở L/C vì nếu L/C mở chậm sẽ gây khó khăn cho người bán trong việc giao hàng.