CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VE THAM DỰ THAU XÂY LAP 1. Một số khái niệm cơ bản về đấu thầu 1. Khái niệm và đặc điềm của đâu thâu: Để thực hiện một đề án đầu tư xây dựng cơ bản, người ta áp dụng một trong 3 phương thức: Tự làm, chỉ định thầu, đấu thầu. Trong đó, phương thức đấu thầu hiện đang được áp dụng rộng rãi đối với hầu hết các đề án đầu tư xây dựng cơ bản.
Theo từ điển Tiếng Việt thông dụng (do NXB Đà Nẵng xuất bản năm 2014), đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng đủ yêu cầu dé ký kết hợp đồng hoặc giao làm công trình. Theo quy định tại khoản 12 Điều 4 Luật đấu thầu 2013: “Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu dé ký kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dich vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sam hàng hóa, xây lắp; lựa chon nhà đầu tư dé ký kết và thực hiện hợp đồng dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư, dự án đầu tư có sử dụng đất trên cơ sở bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế.” Như vậy, có thể thấy, Đấu thầu giúp cho người mua mua được hàng hóa, công trình hay dịch vụ mình cần một cách tốt nhất hay nói cách khác là sử dụng đồng tiền của mình một cách hiệu quả nhất. Trong đó, bên mua sẽ tô chức dau thầu dé bên bán (các nhà thầu) cạnh tranh nhau. Mục tiêu của bên mua là có được các hàng hóa và dịch vụ thỏa mãn các yêu cầu của mình về kĩ thuật, chất lượng và chi phí thấp nhất.
Mục dich của nhà thầu là giành được quyền cung cấp mua hàng hóa, dịch vụ đó với giá đủ bù đắp các chi phí đầu vào và đảm bảo mức lợi nhuận cao nhất có thể. Như vậy, bản chất của đấu thầu đã được xã hội thừa nhận như 1 sự cạnh tranh lành mạnh dé được thực hiện 1 việc nào đó, một yêu cầu nào đó. Nguyên tắc đấu thầu: Mục đích của đấu thầu là lựa chọn được nhà thầu đáp ứng tốt nhất các điều kiện của HSMT dé ký kết các hợp đồng về cung cấp dịch vụ, hàng hóa hay xây lắp nhằm đạt được mục tiêu mua sắm của một tô chức. Đề đạt được mục đích này, đấu thầu cần tuân thủ những nguyên tắc như: Cạnh tranh, công bằng, công khai, minh bạch và hiệu quả.
11 Nguyên tắc Cạnh tranh: Nguyên tắc này được hiểu là khi thực hiện đấu thầu, phải tạo điều kiện tối đa sao cho các nhà thầu thuộc mọi thành phần kinh tế đều được tham gia dau thầu. Phải tạo điêu kiện cho các nhà cung cap cạnh tranh với nhau trên phạm vi rộng nhât có thể. Nguyên tắc Công bằng: Được hiểu là tất cả các nhà thầu khi cùng tham gia đấu thầu thì sẽ được đối xử như nhau, có những quyền lợi được hưởng như nhau và phải có nghĩa vụ như nhau. Họ đều bình đăng như nhau về nội dung thông tin được cung cấp bởi bên mời thầu.
Đây là điều kiện dé đảm bảo về tính cạnh tranh lành mạnh và bình dang. Nguyên tắc Công khai: Được hiểu là mọi thông tin về hoạt động đấu thầu (vi dụ: Tổ chức nao thực hiện dau thầu, khi nào, nội dung đấu thau,.) phải được thông báo rộng rãi và day đủ trên các phương tiện thông tin phù hợp đề các tô chức và cá nhân có liên quan trực tiếp được tiếp cận một cách kip thời. Nguyên tắc Minh bạch: Được hiểu là mọi thông tin trong HSMT, cũng như quyết định do các chủ thể liên quan đến hoạt động đấu thầu đưa ra phải được cung cấp đầy đủ, rõ ràng, đáng tin cậy để không gây ra sự hiểu nhằm cho các bên khác. Các thông tin phải được đưa ra một cách có khoa học, khách quan, hoặc dựa trên pháp luật,.
và không được đưa ra một cách tùy tiện. Tuy nhiên, đây là một nguyên tắc rất khó kiểm soát. Nguyên tắc Hiệu qua: Như ta đã biết, đấu thầu sử dụng nguồn tiền của nhà nước hoặc do nhà nước quản lý nên phải đảm bảo hiệu quả về mọi mặt, cả kinh tế lẫn xã hội. Vì vậy, công tác dau thầu khi thực hiện phải dam bảo hiệu quả cả về tài chính cũng như thời gian.
Chi phí thực hiện đấu thầu không được quá cao, thời gian kéo dài sẽ ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện dự án và hiệu quả của dự án. Các phương thức đấu thầu Tùy thuộc vào điều kiện cụ thể của từng gói thầu mà bên mời thầu sẽ đưa ra các cách thức nộp HSDT khác nhau, tướng ứng với mỗi cách thức nộp HSDT sẽ là một quy trình đánh giá riêng. Từ đó, người ta chia ra làm bốn phương thức dau thầu cơ bản: một giai đoạn một túi hồ sơ, một giai đoạn hai túi hồ sơ, hai giai đoạn một túi hồ sơ và hai giai đoạn hai túi hồ sơ. HSDT của mỗi nhà thầu đều bao gồm hai phần nội dung: nội dung về kỹ thuật (hay còn gọi là đề xuất kỹ thuật - bao gồm: công nghệ được áp dụng, phương án bố trí nhân sự, tiến 12 độ, phương án vận chuyền,.) và nội dung về tài chính (đề xuất tài chính - bao gồm: Thông tin về đồng tiền thanh toán, phương thức thanh toán, tiễn độ thanh toán và giá cả cụ thê).
Một giai đoạn một túi hồ sơ: Khi đưa ra yêu cầu thực hiện theo phương thức một giai đoạn một túi hồ sơ tức là nhà thầu phải bỏ cả hai đề xuất: đề xuất kỹ thuật và đề xuất tài chính vào chung một túi hồ sơ và túi đó được niêm phong. Bên mời thầu được bóc và chấm thầu riêng cho từng đề xuất. Phương thức này thường được sử dụng với dau thầu xây lắp và mua sam hàng hoá. Khi đó các bên tham dự thâu déu biét rõ vê gia của nhau.
Một giai đoạn hai túi hồ sơ: Lúc này hai đề xuất kỹ thuật và tài chính được bỏ vào cùng hai túi hồ sơ và hai túi đều được niêm phong. Tùy theo từng trường hợp cụ thê mà bên mời thầu yêu cầu hoặc phải nộp hai túi cùng một lúc, hoặc túi tài chính nộp sau. Trong quá trình đánh giá, nếu những nhà thầu không đạt tiêu chuẩn kỹ thuật thì hồ sơ tài chính được trả lại còn nguyên niêm phong. Hiện tại ở Việt Nam phương thức này chỉ cho phép áp dụng với dau thầu tuyên chọn tư van còn dau thầu xây lắp và mua sắm hàng hóa thì không được áp dụng.
Hai giai đoạn một túi hồ sơ: Ở giai đoạn một, bên mời thầu yêu cầu các nhà thầu nộp đề xuất kỹ thuật tổng thể hoặc có thể cả đề xuất tài chính sơ bộ (do là đề xuất kỹ thuật tổng thé nên chưa đủ cơ sở dé đưa ra đề xuất tài chính cụ thê). Bên mời thầu sẽ thảo luận với từng nhà thầu về đề xuất kỹ thuật tong thé, từ đó có căn cứ dé chuẩn bị HSMT cho giai đoạn hai. Ở giai đoạn hai, các nhà thầu nộp đề xuất kỹ thuật hoàn chỉnh và đề xuất tài chính chỉ tiết (trong đó có giá dự thầu và bảo đảm dự thầu) trong cùng một túi hồ sơ niêm phong. Bên mời thầu sẽ thực hiện các công việc tiếp theo giống như với phương thức một giai đoạn một túi hồ sơ.
Phương thức này thường được sử dụng với những gói thầu có nội dung tư van thiết kế hoặc những gói thầu mà bên mời thầu chưa có sự am hiểu nhiều về các phương án kỹ thuật dé thực hiện. Hai giai đoạn hai túi hồ sơ: Ở giai đoạn một, bên mời thầu yêu cầu các nhà thầu nộp đề xuất kỹ thuật và đề xuất tài chính trong hai túi hồ sơ khác nhau. Bên mời thầu đánh giá đề xuất kỹ thuật và loại những đề xuất kỹ thuật không đáp ứng được yêu cầu của HSMT ở giai đoạn một. Những đề xuất kỹ thuật còn lại mặc dù đã đáp ứng yêu cầu của HSMT ở giai đoạn một song vẫn có thé phải điều chỉnh dé đáp ứng tốt hơn.
13 Hồ sơ đề xuất về tài chính sẽ được mở ở giai đoạn hai. Trong giai đoạn hai, các nhà thầu đáp ứng yêu cầu trong giai đoạn một được mời nộp hồ sơ dự thầu. Hồ sơ dự thầu bao gồm đề xuất về kỹ thuật và đề xuất về tài chính theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu giai đoạn hai tương ứng với nội dung hiệu chỉnh về kỹ thuật. Trong giai đoạn này, hồ sơ đề xuất về tài chính đã nộp trong giai đoạn một sẽ được mở đồng thời với hồ sơ dự thầu giai đoạn hai dé danh gia 1.
Các hình thức lựa chọn nhà thầu Hoạt động đấu thầu xây lắp tuân theo Luật đấu thầu nên nó cũng có các hình thức tương tự trong Luật dau thầu quy định sau: Đấu thầu rộng rãi: Đấu thầu rộng rãi là hình thức không hạn chế số lượng nhà thầu tham gia. Bên mời thầu phải thông báo công khai về các điều kiện, thời gian dự thầu trên phương tiện truyền thông trước khi phát hành hồ sơ mời thầu. Hình thức này có ưu điểm nổi bật là tính cạnh tranh cao, hạn chế tiêu cực trong đấu thâu, kích thích các nhà thầu phải thường xuyên nâng cao năng lực cạnh tranh, mang lại hiệu quả cho dự án. Đấu thầu hạn chế: Đấu thầu hạn chế được áp dụng trong trường hợp gói thầu có yêu cầu cao về kỹ thuật hoặc kỹ thuật có tính đặc thù mà chỉ có một số nhà thầu đáp ứng yêu cầu của gói thầu nhằm tiết kiệm thời gian và chi phí tham gia, tổ chức đấu thầu cho cả BMT và các NT.
+ BMT chi cho phép va lựa chọn 1 số NT có năng lực thật sự tham gia dự thầu + BMT ấn định trước tên và số lượng nhà thầu có năng lực được tham gia dau thầu trong một danh sách ngắn + Hình thức này áp dụng cho các gói thầu yêu cầu cao về KT hoặc KT có tính đặc thù mà chỉ có một số nhà thầu đáp ứng. + Xác định, phê duyệt danh sách ngắn: Xác định, phê duyệt danh sách ngắn gồm tối thiểu 03 nhà thầu có năng lực, kinh nghiệm đáp ứng yêu cầu của gói thầu và có nhu cầu tham dự thầu. Chào hàng cạnh tranh: Chào hàng cạnh tranh trong gói thầu xây lắp được áp dụng trong trường hợp công trình đơn giản đã có thiết kế bản vẽ thi công được phê duyệt , giá gói thầu < 5 tỷ. Chao hàng cạnh trong theo quy trình rút gọn với giá gói thầu < | tỷ.