CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÀO TẠO VÀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC 1. Khái niệm, mục đích, vai trò của đào tạo và phát triển nguồn nhân lực 1. Khái niệm đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Với môi trường cạnh tranh khốc liệt như hiện nay thì đào tạo và phát triển là hoạt động để duy trì và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của tổ chức, là điều kiện quyết định để tổ chức có thể đứng vững và tồn tại. Chính vì vậy trong các tổ chức, công tác đào tạo và phát triển cần được thực hiện một cách có tổ chức và có kế hoạch.
Phát triển nguồn nhân lực là tổng thể các hoạt động học tập có tổ chức được tiến hành trong những khoảng thời gian xác định nhằm thay đổi hành vi hoạt động của người lao động. Hoạt động phát triển nguồn nhân lực thông qua ba hoạt động chính là: - Đào tạo: là công tác hướng vào công việc hiện tại và chuyên môn hiệntại.Bao gồm các hoạt động học tập nhằm giúp cho người lao động có thể thực hiện có hiệu quả hơn chức năng, nhiệm vụ của mình. Đó chính là quá trình học tập làm cho người lao động nắm vững hơn về công việc của mình, là những hoạt động học tập để người lao động nâng cao trình độ, kỹ năng của người lao động để thực hiện nhiệm vụ lao động có hiệu quả hơn. - Giáo dục: là những hoạt động giúp cho người lao động bước vào một nghề hoặc chuyển sang một nghề mới, thích hợp hơn trong tương lai.
- Phát triển: là hoạt động giúp cho người lao động tiếp cận với sự thay đổi của môi trường đáp ứng được yêu cầu công việc trong tương lai của tổ chức dựa trên nền tảng năng lực hiện tại, chuyên môn của người lao động. Vai trò và mục đích của đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Mục tiêu chung của đào tạo và phát triển nguồn nhân lực là nhằm sử dụng tối đa hóa nguồn nhân lực hiện tại và nâng cao tính hiệu quả của tổ chức thông qua việc giúp cho người lao động hiểu rõ về công việc, nắm vững hơn về nghề nghệp của mình và thực hiện chức năng nhiệm vụ của mình một cách tự giác hơn, với thái độ 3 do an tốt hơn, cũng như nâng cao khả năng thích ứng của họ với các công việc trong tương lai. - Lý do của đào tạo và phát triển nguồn nhân lực: Đáp ứng yêu cầu công việc của doanh nghiệp Xác định dưới khía cạnh của người lao động là giúp cho người lao động khẳng định được địa vị của mình trong doanh nghiệp và xã hội Đây là hoạt động đầu tư sinh lời đáng kể và là giải pháp có chiến lược tạo ra lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp. - Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực giúp cho doanh nghiệp: Nâng cao năng suất lao động, hiệu quả thực hiện công việc.
Nâng cao chất lượng thực hiện công việc Giảm những chi phí không đáng có cho doanh nghiệp như chi phí về sửa chữa máy móc hỏng do không biết sử dụng. Giảm chi phí quản lý, tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp. Giảm chi phí tuyển dụng và đào tạo mới. Giảm chi phí quảng cáo Tạo điều kiện cho áp dụng tiến bộ kỹ thuật và quản lý vào doanh nghiệp Nâng cao khả năng cạnh tranh và tạo vị thế cho doanh nghiệp trên thị trường.
- Đối với người lao động thì đào tạo và phát triển nguồn nhân lực nhằm: Tạo ra sự gắn bó giữa người lao động và doanh nghiệp. Tạo ra tính chuyên nghiệp của người lao động. Tạo ra sự thích ứng giữa người lao động và công việc hiện tại cũng như trong tương lai. Đáp ứng nhu cầu và nguyện vọng phát triển của người lao động.
Tạo cho người lao động có cách nhìn, cách tư duy mới trong công việc của họ là cơ sở để phát huy tính sáng tạo của người lao động trong công việc. Như vậy đào tạo và phát triển nguồn nhân lực là hoạt động quyết định để tổ chức có thể tồn tại và đi lên trong cạnh tranh. Những nhân tố ảnh hưởng đến quá trình đào tạo và phát triển: Yếu tố tác động đến hoạt động đào tạo và phát triển nguồn nhân lực bao gồm các yếu tố thuộc môi trường bên trong và bên ngoài doanh nghiệp. Doanh nghiệp cần phân tích các nhân tố ảnh hưởng để hạn chế các nhân tố bất lợi, tăng cường các nhân tố có lợi để thúc đẩy hoạt động đào tạo và phát triển đạt hiệu quả.
Các yếu tố thuộc môi trường bên trong doanh nghiệp: - Mục tiêu, chiến lược của doanh nghiệp: Mục tiêu của đào tạo và phát triển phải hướng tới mục tiêu chung của tổ chức. Phụ thuộc vào chiến lược hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp trong ngắn hạn và dài hạn để có kế hoạch về nhân sự. Từ đó mới xác định được nhu cầu đào tạo. - Nguồn tài chính của doanh nghiệp: Muốn thực hiện công tác đào tạo doanh nghiệp phải bỏ ra 1 lượng chi phí.
Vì hoạt động đào tạo là hoạt động đầu tư vào vốn con người mang tính chất lâu dài, Chi phí doanh nghiệp bỏ ra không thể thu hồu ngay lại được. Chính vì thế tài chính của doanh nghiệp hạn hẹp sẽ gây khó khăn cho việc thực hiện công tác đào tạo. - Quan điểm của người lãnh đạo: Quan điểm của người lãnh đạo ảnh hưởng rất lớn tới hoạt động đào tạo và phát triển trong tổ chức. Người lãnh đạo chú trọng, đánh giá cao công tác đào tạo, thì sẽ tạo điều kiện cho việc thực hiện công tác này thường xuyên, thông qua việc đầu tư kinh phí đào tạo, các chế độ chính sách thúc đẩỷ.
Ngược lại nếu nhà lãnh đạo không quan tâm thì công tác này sẽ bị bỏ quên hoặc có thực hiện cũng chỉ mang tính chất hình thức, không có hiệu quả. - Chất lượng nguồn nhân lực trong tổ chức: Chất lượng nguồn nhân lực trong tổ chức tác động tới hoạt động đàu tư cho đào tạo. Nếu doanh nghiệp có đọi ngũ nhân sự kém chất lượng, không đủ đáp ứng yêu cầu công việc thì sẽ phải đầu tư cho đào tạo nhiều hơn. - Lĩnh vực doanh nghiệp kinh doanh: Doanh nghiệp họat động trong lĩnh vực đòi hỏi nhân sự chất lượng cao, tính cạnh tranh lớn như trong lĩnh vực CNTT, ngân 5 do an hàng… sẽ phải chú trọng tới hoạt động đào tạo và phát triển nguồn nhân lực nhiều hơn.
- Các hoạt động nhân sự khác: Hoạt đông đào tạo và phát triển nguồn nhân lực có mối liên hệ và chịu sự tác động của các hoạt động nhân sự khác như phân tích công việc, kế hoach hóa nguồn nhân lực,… Đặc biệt là họat động tuyển mộ tuyển chọn nhân lực vì nó quyết định chất lượng đàu vào của người lao động. Nếu thực hiện tốt công tác tuyển mộ tuyển chọn sẽ lựa chọn đựoc nhữnh người đáp ứng được yêu cầu công việc, giảm được cho doanh nghiệp khối lượng lớn công việc và chi phí đào tạo lại nhân viên. Các yếu tố thuộc môi trường bên ngoài của doanh nghiệp: Các yếu tố thuộc môi trường bên ngoài doanh nghiệp bao gồm: Pháp luật, Chủ trương, chính sách của Nhà nước, môi trường kinh tế- chính trị, khoa học công nghệ… - Pháp luật và các quy định, chính sách của Nhà nước tác động tới các hoạt động của doanh nghiệp nói chung và công tác đào tạo và phát triển nói riêng. Ví dụ: Ở các lĩnh vực đang thiếu nhân sự mà hệ thống giáo dục phổ thông, các trường dạy nghề, cao đẳng, đại học chưa đáp ứng được như CNTT, ngành công nghiệp đóng tàu,, Nhà nước sẽ có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong công tác đào tạo như hỗ trợ kinh phí, tạo điều kiện ( cấp đất xây cơ sở đào tạo, hỗ trợ phương tiện học tập, .) cho doanh nghiệp tiến hành công tác đào tạo.
- Môi trường kinh tế - chính trị: Đất nước ta vừa gia nhập WTO, đứng trước xu hướng hội nhập và toàn cầu hóa. Sự cạnh tranh ngày cang trở nên khốc liệt. Doanh nghiệp muốn tồn tại cạnh tranh phải đầu tư cho vốn nhân lực. Nền kinh tế tăng trưởng, chính trị ổn định, các doanh nghiệp hoạt động hiệu quả sẽ có điều kiện đầu tư cho đào tạo nhiều hơn.
Mặt khác, người lao động cũng có nhu cầu tăng thêm thu nhập và khẳng định bản thân mình, vì vậy họ cũng có nhu cầu được đào tạo. - Sự tiến bộ của khoa học công nghệ: Sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ khiến doanh nghiệp nếu không theo kịp sẽ bị lạc hậu, vì vậy các doanh nghiệp phải 6 do an đàu tư cho hoạt động đào tạo để đáp ứng kịp với sự thay đổi dây chuyền công nghệ, máy móc thiết bị, thay đổi cách quản lý… 1. Các phương pháp đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Đào tạo trong công việc: Đây là phương pháp đào tạo trực tiếp tại nơi làm việc, trong đó người học sẽ học được những kiến thức, kỹ năng cần thiết cho công việc thông qua thực tế thực hiện công việc.
Ưu điểm: Chi phí thấp,thời gian học ngắn, chí phí tài chính rẻ hơn, phương tiện học tập trực tiếp, dễ làm quen với các kỹ năng công việc, tăng khả năng làm việc theo nhóm. Nhược điểm: Lý thuyết được trang bị không có hệ thống, học viên học cả những thao tác, kỹ năng không tiên tiến của người dạy. Những yêu cầu để đào tạo đạt hiệu quả: - Xây dựng kế hoạch cụ thể rõ ràng - Kiểm soát chặt chẽ các kế hoạch đã được xác định - Lựa chọn người dạy một cách cẩn thận đáp ứng các yêu cầu sau: Kiến thức phù hợp Có kinh nghiệp trong công việc cũng như quá trình giảng dạy Trong tổ chức họ phải là người có uy tín Người dạy phải là người muốn làm và muốn chia sẻ kiến thức Đào tạo trong công việc bao gồm các phương pháp như sau: 1. Đào tạo theo kiểu chỉ dẫn công việc: Đối tượng áp dụng cho cả công nhân sản xuất và một số công việc quản lý.
Đây là phương pháp mà người dạy giới thiệu, giải thích và làm mẫu về từng bước công việc. Từ đó học viên sẽ quan sát, trao đổi, học hỏi và làm thử cho tới khi thành thạo.