Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH 1. Khái niệm về cải cách và cải cách hành chính nhà nước Đứng trên góc độ hành chính học, việc nghiên cứu thuật ngữ cải cách hành chính trước hết phải được bắt đầu từ khái niệm “Cải cách”. Cải cách có nghĩa là sửa đổi những bộ phận cũ không hợp lý cho thành mới, đáp ứng yêu cầu của tình hình khách quan, hay là sự sửa đổi căn bản từng phần, từng mặt của đời sống xã hội theo hướng tiến bộ mà không đụng tới nền tảng của chế độ xã hội hiện hành. Trên cơ sở khái niệm cải cách, đã có nhiều khái niệm về cải cách hành chính được đưa ra như: Cải cách hành chính tóm lại là một quá trình thay đổi cơ bản, lâu dài, liên tục bao gồm cơ cấu của quyền lực hành pháp và tất cả các hoạt động có ý thức của bộ máy nhà nước nhằm đạt được sự hợp tác giữa các bộ phận và các cá nhân vì mục đích chung của cộng đồng và phối hợp các nguồn lực để tạo ra hiệu lực và hiệu quả quản lý và chất lượng các sản phẩm phục vụ nhân dân thông qua các phương thức tổ chức và thực hiện quyền lực.
Cũng có những học giả đã đưa ra khái niệm theo hướng nhấn mạnh kế hoạch, tính mục tiêu, tính tiến bộ và những nỗ lực để cải cách hành chính. Chẳng hạn, tác giả Gerald E Caiden cho rằng: Cải cách hành chính là sự tác động nhân tạo của việc chuyển đổi hành chính chống lại sự kháng cự. Mọi hoạt động cải cách hành chính nhà nước đều hướng tới việc nâng cao hiệu lực và hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính nhằm đáp ứng các yêu cầu quản lý cụ thể của mỗi quốc gia trong mỗi giai đoạn phát triển. Tóm lại, cải cách hành chính nhà nước là tạo ra những đổi thay trong các yếu tố cấu thành của nền hành chính nhằm làm cho các cơ quan hành chính nhà nước trong công tác hoạt động, quản lý được hiệu quả hơn, phục vụ nhân dân, phục vụ xã hội tốt hơn.Cải cách hành chính không làm thay đổi bản chất của hệ thống hành 5 chính, mà chỉ làm cho hệ thống này trở nên hiệu quả hơn, phục vụ nhân dân được tốt hơn so với trước.
Tầm quan trọng của cải cách hành chính Cải cách hành chính là một trong những nội dung quan trọng; Do vậy, nâng cao chất lượng hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước là yêu cầu và mong muốn của mọi quốc gia. Cải cách hành chính nhà nước, xét cho cùng, không có mục đích tự thân mà nhằm tăng cường hiệu lực và hiệu quả quản lý của bộ máy hành chính nhà nước trong quá trình quản lý các mặt của đời sống xã hội, trước hết là quản lý, định hướng và điều tiết sự phát triển kinh tế - xã hội và duy trì trật tự của xã hội theo mong muốn của Nhà nước. Những yếu tố ảnh hưởng tới công tác cải cách hành chính: + Sự thay đổi từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung đến nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. + Xuất phát từ những bất cập còn tồn tại của nền hành chính Nền hành chính nhà nước ở nước ta trong quá trình đổi mới vẫn còn tồn tại nhiều biểu hiện tiêu cực, chưa đáp ứng được những yêu cầu của cơ chế quản lý mới cũng nhu cầu của nhân dân trong điều kiện mới; hiệu lực, hiệu quả quản lý chưa cao, thể hiện trên các mặt sau: + Chức năng, nhiệm vụ quản lý nhà nước của bộ máy hành chính trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa chưa được xác định thật rõ và phù hợp; sự phân công, phân cấp giữa các ngành và cơ sở chưa thật rành mạch, còn chồng chéo; + Hệ thống thể chế hành chính chưa đồng bộ, còn chồng chéo và thiếu thống nhất; thủ tục hành chính trên nhiều lĩnh vực còn rườm rà, phức tạp; trật tự, kỷ cương chưa nghiêm; + Tổ chức bộ máy còn cồng kềnh, nhiều tầng nấc; phương thức quản lý hành chính vừa tập trung quan liêu lại vừa phân tán, chưa thông suốt; chưa có những cơ chế, chính sách tài chính thích hợp với hoạt động của các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp, tổ chức làm dịch vụ công; + Một bộ phận cán bộ, công chức còn nhiều yếu kém về đạo đức, về công tác chuyên môn; 6 + Ở một số địa phương còn lúng túng trong công tác sắp xếp bộ máy, tinh giản biên chế, chồng chéo; + Không có sự thanh tra, kiểm tra trong công tác quản lý tài chính công cũng như việc sử dụng chưa phù hợp, kết quả chưa cao; Quá trình phát triển của cách mạng kỹ thuật – công nghệ làm ít nhiều ảnh hưởng đến các mặt của đời sống xã hôi và trong công tác quản lý.
+ Yêu cầu mức sống của và xã hội đối với Nhà nước ngày càng cao; Do vậy cần phải có cuộc đổi mới trên diện rộng; để đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao đó buộc các hoạt động của nhà nước phải đáp ứng ngày càng cao của xã hội; phát huy tính dân chủ dân chủ và có sự tham gia của người dân trong quản lí nhà nước và có sự kiểm tra, giám sát. Mục tiêu, yêu cầu cải cách hành chính - Mục tiêu: Thực hiện Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước theo Nghị quyết số 30c/NQ-CP ngày 08 tháng 11 năm 2011 của Chính phủ. - Yêu cầu: Đảm bảo chất lượng toàn diện triển khai cải cách hành chính tại cơquan hành chính nhà nước các cấp từ Trung ương tới cơ sở đáp ứng yêu cầu của thời kỳ đổi mới. Phối hợp chặt chẽ việc triển khai các nhiệm vụ, đề án, dự án cải cách hành chính; tăng cường chỉ đạo, phối hợp giữa Trung ương và địa phương trong thực hiện cải cách hành chính giai đoạn 2016 - 2020, bảo đảm chất lượng, hiệu quả trên cơ sở thực hiện đầy đủ các nhóm giải pháp quy định tại Nghị quyết 30c/NQ-CP ngày 08/11/2011 của Chính phủ.
Bài học kinh nghiệm từ thực tiễn cải cách hành chính nước ta * Đặc trưng cải cách hành chính nước ta Cải cách hành chính ở nước ta có những đặc trưng cơ bản sau: + Cải cách được tiến hành trong khuôn khổ một Đảng duy nhất cầm quyền. + Việc cải cách được thực hiện cùng một lúc về chính trị, kinh tế, văn hóa, tư pháp … 7 + Việc cải cách thường được diễn ra trên toàn lãnh thổ trong phạm vi cả nước, càng cho thấy sự khó khăn trong công tác cải cách. Từ những nội dung đưa ra ta có thể tóm lại như sau: + Cải cách dưới sự lãnh đạo một Đảng duy nhất. Song muốn duy trì, cần trước tiên phải là có chủ trương trong đường lối của Đảng.
- Xác định rõ các nhiệm vụ cải cách. - Thường xuyên định kỳ đánh giá việc áp dụng vào thực tiễn về công tác cải cách theo một phạm vi diện rộng. + Công tác cải cách là một nhiệm vụ dài lâu và phức tạp do vậy ảnh hưởng rất nhiều thời gian và công sức. So với nhiều nước có tiến hành cải cách hành chính thì cải cách hành chính ở Việt Nam được triển khai trên nhiều lĩnh vực từ thể chế, tổ chức bộ máy, thủ tục tới con người, các cơ chế hoạt động, ứng dụng công nghệ thông tin vào hành chính v.
+ Bảo đảm tính đồng bộ của cải cách hành chính với các cuộc cải cách khác trong hệ thống chính trị. Việt Nam cùng một lúc tiến hành một loạt các cải cách: Cải cách lập pháp, cải cách tư pháp, cải cách kinh tế, cải cách giáo dục v. Chính vì vậy, tính đồng bộ giữa các cuộc cải cách này có ý nghĩa quan trọng, nó tạo ra sự thống nhất ở tầm vĩ mô như hoạch định thể chế, chính sách, pháp luật để bảo đảm các cuộc cải cách có thể tốt hơn, không gặp trở ngại. * Bài học kinh nghiệm từ thực tiễn triển khai thực hiện cải cách hành chính Quá trình triển khai thực hiện cải cách hành chính những năm qua, từ những thành công cũng như những hạn chế, yếu kém đã cho phép rút ra một số bài học kinh nghiệm sau đây: Một là, nhận thức của các cấp, các ngành về mục tiêu, ý nghĩa, tầm quan trọng của cải cách hành chính đối với công cuộc xây dựng và phát triển đất nước có ý nghĩa quyết định chi phối tới hành động cụ thể, trực tiếp trong cải cách hành chính.
Vì vậy, cần phải quán triệt trong công tác tuyên truyền, những chủ trương của Đảng đến với cơ sở và người lao động. 8 Hai là, bảo đảm sự nhất quán, kiên trì, liên tục trong triển khai cải cách hành chính từ xây dựng chương trình, kế hoạch cải cách hành chính hàng năm của các bộ, ngành, địa phương và thường xuyên kiểm tra việc thực hiện. Ba là, để đảm bảo tính khả thi, cần xác định các mục tiêu, nhiệm vụ với mức độ phù hợp, thực hiện được trong 10 năm, coi trọng công tác thí điểm, làm thử trong triển khai cải cách hành chính. Quá trình chuyển đổi sang kinh tế thị trường và nền hành chính phục vụ đã đặt ra nhiều vấn đề mới, chưa kết luận được ngay, nhưng thực tiễn vẫn phải thực hiện.
Bốn là, hình thành bộ phận chuyên trách từ Trung ương đến địa phương để tổ chức thực hiện cải cách hành chính. Bố trí đủ nguồn lực cả về con người cũng như tài chính; có cơ chế, chính sách phù hợp để khuyến khích và thu hút cán bộ, công chức có chuyên môn, nghiệp vụ cao tham gia tương xứng với tầm quan trọng của nhiệm vụ. Khái quát quá trình cải cách hành chính ở nước ta 1.Công tác cải cách hành chính dưới chủ trương của Đảng Tại Đại hội VI, tổ chức bộ máy nhà nước đã được sắp xếp lại một bước theo hướng tinh gọn. Song cũng cần nhìn nhận rằng công tác tổ chức, sắp xếp lại đội ngũ vẫn chưa phù hợp, thủ tục nhiều phức tạp ….
Từ thực tiễn trên ta nhận định một số việc cần làm ngay: Tiếp tục Sửa đổi Hiến pháp; xây dựng hệ thống chính trị. Nâng cao chất lượng hoạt động của Quốc hội và HĐND các cấp cả về số lượng, chất lượng của Quốc hội và HĐND các cấp. Đổi mới tổ chức họat động của Chính phủ, nâng cao việc đưa ra tập thể và đề cao trách nhiệm của các cá nhân được phân quyền.