CHƯƠNG 1. Nhà quản trị cấp trung trong doanh nghiệp 1. Khái niệm về nhà quản trị cấp trung Nhà quản trị giữ vai trò quan trọng nhất quyết định sự vận hành thành bại của doanh nghiệp. Nhưng, nhà quản trị doanh nghiệp không thể quản lý hết đội ngũ nhân viên của mình mà họ cần những cánh tay hỗ trợ đắc lực, đó là cầu nối trung gian giữa đội ngũ nhân viên và nhà quản trị cấp cao hay còn gọi là nhà quản trị cấp trung.
Trong một doanh nghiệp, đội ngũ này ít hoặc nhiều phụ thuộc vào quy mô nhân sự, cách phân tầng quản lý và cách thức hoạt động của doanh nghiệp. Đối với những doanh nghiệp có quy mô lớn tầm cỡ Tổng công ty thì nhà quản trị cấp trung là các giám đốc chức năng trong doanh nghiệp như: giám đốc tài chính, giám đốc nhân sự, giám đốc kinh doanh, giám đốc marketing, giám đốc bán hàng, giám đốc sản xuất, giám đốc kỹ thuật, giám đốc dự án, giám đốc IT, giám đốc các phân xưởng sản xuất,… hay là các giám đốc của các chi nhánh đơn vị thành viên. Đối với những doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ thì nhà quản trị cấp trung là trưởng, phó các phòng ban như kế toán trưởng, trưởng phòng hành chính tổng hợp, trưởng phòng Marketing, trưởng phòng kỹ thuật, trưởng phòng kinh doanh…. Chung quy lại thì nhà quản trị cấp trung chịu trách nhiệm quản lý hệ thống nhân viên dưới quyền mình dựa trên tư tưởng của nhà quản trị cấp trên.
Khi nói đến nhà quản trị cấp trung, đã có nhiều quan điểm tranh cãi khác nhau trong đó Bower (1970) là một trong những học giả đầu tiên chú ý đến tầm quan trọng của nhà quản trị cấp trung và ông cho rằng “Các nhà quản trị cấp trung với vai trò là trung gian trong doanh nghiệp sẽ là nhân tố tạo ra thay đổi rất nhiều trong các doanh nghiệp”. Còn Hugo Uyterhoeven (1989) cho rằng “Nhà quản trị cấp trung là cấp lãnh đạo trung gian, ít thẩm quyền hơn những nhà quản trị cấp cao và ở trên những nhà quản trị cấp thấp nhất trong đội ngũ điều hành”. Theo Mair và Thurner (2008) thì “Nhà quản trị cấp trung là nhà quản trị ở cấp trung gian trong hệ thống cấp bậc của công ty và chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động của một bộ phận kinh doanh nhất định”. Wooldrige và cộng sự (2008) cho rằng “Nhà quản trị cấp trung là nhà quản trị cấp trung gian giữa quản trị cấp cao và quản trị cấp dưới.
Họ chịu trách nhiệm báo cáo công việc với nhà quản trị cấp trên và triển khai, phân công công việc với các quản trị cấp dưới”. 10 Tóm lại, tác giả đề xuất sử dụng khái niệm “Nhà quản trị cấp trung trong doanh nghiệp là các nhà quản trị thực hiện các hoạt động quản lý ở phía dưới các nhà quản trị cấp cao nhưng ở phía trên các nhà quản trị cấp cơ sở hay đội ngũ nhân viên thừa hành”. Hiểu một cách đơn giản thì nhà quản trị cấp trung là nhà quản trị ở bên dưới nhà quản trị cấp cao và ở trên nhà quản trị cấp cơ sở/cấp thấp và nhân viên cấp dưới. Theo cách hiểu này thì trong bất cứ một tổ chức sẽ bao gồm 4 đối tượng là: nhà quản trị cấp cao, quản trị cấp trung, quản trị cấp cơ sở/cấp thấp và nhân viên cấp dưới.
Đối với các doanh nghiệp thuộc ngành thuốc lá Việt Nam thì sự phân cấp quản lý sẽ tùy thuộc vào quy mô của mỗi loại hình doanh nghiệp. Trong phạm vi nghiên cứu của luận án tập trung vào 4 doanh nghiệp sản xuất kinh doanh thuốc lá điển hình ở Việt Nam thì sự phân cấp quản lý sẽ như sau: - Nhà quản trị cấp cao bao gồm: hội đồng thành viên của tổng công ty (Chủ tịch và các thành viên); Ban tổng Giám đốc của tổng công ty (tổng Giám đốc và các phó tổng Giám đốc); Ban kiểm soát của tổng công ty (trưởng ban và các kiểm soát viên). - Nhà quản trị cấp trung bao gồm: trưởng các phòng, ban chức năng tham mưu của tổng công ty; Hội đồng quản trị/Hội đồng thành viên của các công ty con, công ty thành viên, công ty liên kết; Giám đốc của các công ty con, công ty thành viên, công ty phụ thuộc, công ty liên doanh, công ty liên kết, công ty con của công ty thành viên. - Nhà quản trị cấp cơ sở: hay còn gọi là nhà quản trị cấp thấp, là những người tương tác trực tiếp với nhà quản trị cấp trung bao gồm: Phó trưởng phòng, ban chức năng tham mưu của tổng công ty; phó Giám đốc của các công ty con, công ty thành viên, công ty phụ thuộc, công ty liên doanh, công ty liên kết, công ty con của công ty thành viên.
- Nhân viên cấp dưới: là những người làm việc trực tiếp dưới sự quản lý của nhà quản trị cấp trung bao gồm: chuyên viên, cán bộ, nhân viên của các phòng, ban chức năng tham mưu của tổng công ty; trưởng, phó các phòng, ban chức năng của các công ty con, công ty thành viên, công ty phụ thuộc, công ty liên doanh, công ty liên kết, công ty con của công ty thành viên. Vai trò của nhà quản trị cấp trung trong doanh nghiệp Nhà quản trị cấp trung là cầu nối trung gian giữa nhà quản trị cấp cao và đội ngũ nhân viên cấp dưới, họ là mắt xích quan trọng trong việc triển khai các chiến thuật và chiến lược của doanh nghiệp một cách hiệu quả. Họ là cánh tay đắc lực của nhà quản trị cấp cao trong việc thực hiện các chiến lược và chiến thuật kinh doanh, là trụ cột và là đội ngũ kế cận đảm bảo cho sự vận hành hiệu quả của toàn bộ hệ thống quản lý doanh 11 nghiệp. Nhà quản trị cấp trung có nhiệm vụ tổ chức, triển khai và thực hiện hóa các chủ trương và chính sách của nhà quản trị cấp cao đến toàn thể cán bộ nhân viên.
Nhờ nhà quản trị cấp trung mà dòng chảy thông tin của doanh nghiệp được liên tục và thông suốt. Độ chính xác trong các đánh giá về thực trạng của doanh nghiệp phần lớn phụ thuộc vào các báo cáo của đội ngũ quản trị cấp trung. Trong doanh nghiệp, đội ngũ này có thể chỉ rất ít vài ba người nhưng có khi lại rất nhiều tùy thuộc vào quy mô của doanh nghiệp và sự phân cấp quản lý của doanh nghiệp. Như vậy là nhà quản trị cấp trung là người không thể thiếu được đối với bất cứ một doanh nghiệp nào.
Vai trò quan trọng của họ thể hiện ở những khía cạnh sau: Vai trò truyền thông tin: nhà quản trị cấp trung là người trực tiếp nhận nhiệm vụ từ nhà quản trị cấp cao để truyền đạt lại cho toàn thể cán bộ nhân viên trong doanh nghiệp làm cơ sở để nhân viên thực hiện các nhiệm vụ được giao. Đó là những thông tin về mục tiêu chiến lược, sứ mệnh chiến lược, chiến lược và chiến thuật kinh doanh hay là các chủ trương chính sách của nhà quản trị cấp cao. Trên thực tế, đôi khi họ còn là người đại diện cho doanh nghiệp phát ngôn với báo chí và cộng đồng khi được nhà quản trị cấp cao ủy quyền. Vai trò ra quyết định: với tư cách là nhà quản trị cấp trung, họ luôn phải đưa ra quyết định trong thẩm quyền của mình, họ có làm tốt trong vai trò ra quyết định hay không sẽ tảnh thưởng trực tiếp đến kết quả công việc.
Vai trò tư vấn, tham mưu: nhà quản trị cấp trung không chỉ là cánh tay đắc lực của nhà quản trị cấp cao trong việc tham mưu những chiến lược, chiến thuật kinh doanh hay những cơ chế, chính sách trong doanh nghiệp mà họ còn là người tư vấn trực tiếp cho nhân viên dưới quyền nhằm giúp họ thực hiện tốt công việc được giao và đạt được mục tiêu cá nhân của họ. Vai trò quản lý: nhà quản trị cấp trung hiển nhiên phải nắm giữ vai trò quản lý, họ thực hiện các chức năng quản lý, chịu trách nhiệm về mảng công việc mà đảm nhiệm trong doanh nghiệp. Ngoài chức năng quản lý thì nhà quản trị cấp trung còn là người đề ra mục tiêu hoạt động của đơn vị mình phụ trách, sau đó lập kế hoạch và phân công giám sát nhân viên dưới quyền thực hiện các công việc để đạt được mục tiêu đã đề ra. Đồng thời cũng là người chịu trách nhiệm trước toàn thể doanh nghiệp về những vấn đề do mình đảm nhiệm.
Vai trò thương lượng: nhà quản trị cấp trung phải thực hiện vai trò thương lượng khi được nhà quản trị cấp cao ủy quyền để tiến hành đàm phán, ký kết hợp đồng với các đối tác trong các hoạt động sản xuất kinh doanh. Đôi khi nhà quản trị cấp trung 12 đóng vai trò là khách hàng đối tác bên ngoài, là khách hàng nội bộ, là nhà cung cấp thông tin dịch vụ với bản thân nhà quản trị cấp cao cũng như nhân viên thuộc quyền và các đồng nghiệp. Bên cạnh đó, họ còn thương lượng với công đoàn để bảo vệ quyền lợi cho các cán bộ công nhân viên cấp dưới. Lãnh đạo cấp trung có thể thực hiện cùng một lúc nhiều vai trò và sự phối hợp cũng như tầm quan trọng của các vai trò này để hoàn thành nhiệm vụ quản lý và điều hành mà nhà quản trị cấp trên giao phó.
Năng lực quản lý của nhà quản trị cấp trung 1. Khái niệm về năng lực quản lý doanh nghiệp Quá trình tổng quan các công trình nghiên cứu về năng lực quản lý cho thấy đã có rất nhiều nhà khoa học đã bàn về năng lực quản lý trong nhiều thế kỷ nay và chúng vẫn sẽ còn tiếp tục được nghiên cứu hoàn thiện. Có nhiều cách tiếp cận khác nhau về năng lực quản lý: Theo cách tiếp cận dựa trên mô hình ASK của Bass (1990) thì “Năng lực quản lý là tổng hợp các kiến thức quản lý, kỹ năng quản lý, thái độ /phẩm chất cá nhân của nhà quản lý trong hoạt động quản lý để đạt tới mục tiêu đã định của doanh nghiệp trong từng thời kỳ nhất định”. Trong đó, kiến thức quản lý là những tri thức về khoa học quản lý, về các trường phái lý thuyết quản lý và những tri thức khác phục vụ cho công tác quản lý mà nhà quản lý tiếp thu được do học tập từ các trường học, các cơ sở đào tạo, các khóa học ngắn hạn và do nhà quản lý tích lũy được trong cuộc sống mang lại.
Kỹ năng quản lý là khả năng vận dụng các tri thức về quản lý vào công tác quản lý của mình.
