phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, các phụ lục, khóa luận gồm 2 chương,”5 tiết. 5 Chƣơng 1 TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC CỦA NGƢỜI THẦY 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm “đạo đức” Thuật ngữ “đạo đức” có nguồn gốc từ tiếng Latinh là mos (moris) có nghĩa là“lề thói (moralis nghĩa là có liên quan với lề thói, đạo nghĩa).
Đạo đức còn có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp là ethicos cũng có nghĩa là thói quen, tập quán. Như vậy, đạo đức là những gì liên quan đến những thói quen, tập quán sinh hoạt và ứng xử giữa con người với con người trong cộng đồng và xã hội. Như vậy, ta thấy đạo đức của con người đã được các nhà triết gia nghiên cứu và bàn luận từ khá sớm.” -“Quan điểm của một số nhà triết học phương Đông:” +“Theo các học thuyết của người Trung Quốc cổ đại về đạo đức, đạo nghĩa là đường đi, con đường, đường sống của con người trong xã hội. Đức có”ngĩa là nhân đức, đức tính, là biểu hiện của đạo là nguyên tắc của đạo lý.
Như vậy, đạo đức là những nguyên tắc, yêu cầu mà“cuộc sống đặt ra và con người phải”thực hiện theo. +“Theo Khổng Tử (thế kỉ VI TCN) đã đưa ra tư tưởng “tiên học lễ, hậu học văn”, với mong muốn phát triển xã hội ổn định, gia đình hạnh phúc, mọi người giữ được đạo lý trong cuộc sống. Để hiện thực hóa tư tưởng này, Khổng Tử đã đề ra nguyên tắc vua tôi, ông bà, cha mẹ, con cháu đều phải thực hiện theo luật nước, phép nhà. Như vậy, theo ông, đạo đức là ý thức đối với bản thân và đối với xã hội trong các mối quan hệ của con người trong cuộc sống hàng ngày, cách xử sự và hành vi của con người, phẩm chất con người, hạnh phúc con”người.
+ Tư tưởng“triết học Phật giáo do Thích Ca Mâu Ni sáng lập đã nêu ra các vấn đề về đạo đức, trong đó, nội dung cơ bản nhất trong đạo đức của Phật 6 giáo là khuyên nhủ con người ta sống”thiện, tránh làm điều ác, biết yêu thương, giúp đỡ nhau. - Quan điểm của một số nhà triết học phương Tây: +“Vấn đề đạo đức được nhiều sự quan tâm, bàn luận của những nhà tư tưởng ở phương Tây. Từ trước đến giờ, mọi người vẫn coi Socrates (469 - 399 TCN) là người đặt nền móng cho khoa học về đạo đức học, còn Aristoteles (384 - 322 TCN) đã viết 10 cuốn về đạo đức học, trong đó thì ông đặt biệt quan tâm tới phẩm hạnh của con”người. + Theo quan điểm của Mác - Ph.Ăng-ghen“cho rằng, đạo đức là một hình thái ý thức xã hội phản ánh quy luật phát triển của xã hội dưới hình thức giá trị - giá trị đạo đức.
Trong xã hội có giai cấp, bên cạnh những chuẩn mực giá trị đạo đức chung của con người, còn có chuẩn mực đạo đức phản ánh lợi ích, vị trí và vai trò của mỗi giai cấp. Như vậy, từ cơ sở trên, quan điểm Mác xít khẳng định: Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội phản ánh tồn tại xã hội về mặt đạo đức.” -“Quan điểm đạo đức học ở Việt Nam:” + Theo“giáo trình Đạo đức học của tác giả Trần Đăng Sinh - Nguyễn Thị Thọ, tác giả đã đưa ra định nghĩa đạo đức như”sau: “Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, là tập hợp những nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực xã hội nhằm điều chỉnh và đánh giá cách ứng xử của con người trong quan hệ với nhau và quan hệ với xã hội, chúng được thực hiện bởi niềm tin cá nhân, bởi truyền thông và sức mạnh của dư luận xã hội” [20, tr. + Trong sách giáo khoa“Giáo dục công dân lớp 10 - Nxb Giáo dục cũng đã đưa ra định nghĩa về đạo đức”như sau: “Đạo đức là hệ thống các nguyên tắc, chuẩn mực xã hội mà nhờ đó con người tự giác điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với lợi ích của cộng đồng, xã hội” [2, tr. + Theo quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đạo đức là cái “gốc” của người cách mạng: “Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có 7 nguồn thì sông cạn.
Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo. Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi đến mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân” [9, tr. 252 - 253] hay “Có tài mà không có đức là người vô dụng, có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó” [9, tr. Theo Người, có ba tiêu chuẩn“để đánh giá đạo đức của con người là ở hành động, ở việc làm và ở cách đối nhân xử thế.
Người cho rằng đạo đức phải được đánh giá trong ba mối quan hệ cơ bản: mình đối với mình, mình đối với người và mình đối với”việc. Thứ nhất,“đối với mình chớ tự kiêu, tự đại. Tự kiêu, tự đại là khờ dại. Nếu mình hay, mình giỏi thì còn nhiều người hay, giỏi hơn mình.
Tự kiêu, tự đại tức là thoái bộ, phải luôn luôn cầu tiến bộ vì không tiến bộ thì là dừng lại. Trong khi mình dừng lại thì người ta cứ tiến bộ, phát triển. Kết quả là mình thoái bộ, lạc hậu, thụt lùi. Phải luôn luôn tự kiểm điểm, tự phê bình những lời nói, những việc làm để khắc phục những điều xấu, sửa chữa những khuyết điểm, phát triển điều hay, điều tốt của bản thân mình.
Đồng thời cũng phải hoan nghênh người khác phê bình”mình. Thứ hai,“đối với người: không nịnh hót người trên, không khinh thường người dưới. Có thái độ thật thà, chân thành, đoàn kết, khiêm tốn. Phải học tập những điều hay, điều tốt của người khác và giúp người khác cùng tiến bộ.
Thực hành chữ bác - ái.” Thứ ba,“đối với việc: phải đặt công việc nước lên trên, lên trước việc riêng, việc nhà. Đã phụ trách, nhận làm việc gì thì phải cố gắng làm cho kì được, không sợ khó khăn, không sợ nguy hiểm, phải làm cho đến nơi đến chốn. Bất kì là việc to hay việc nhỏ, phải có sáng kiến, lập ra kế hoạch, tiến hành làm cẩn thận, phải cố gắng, quyết tâm làm thành công. Việc thiện thì dù nhỏ đến mấy cũng làm, việc ác thì dù nhỏ đến mấy cũng”tránh.
8 Tóm lại, trong những quan điểm của“Hồ Chí Minh, đạo đức không chỉ là những lí tưởng cao xa mà còn là những hành động, những việc”làm, những thái độ của mọi người trong cuộc sống sinh hoạt, học tập, lao động”hàng ngày, Bác Hồ đã nói: “Đạo đức cách mạng không phải trên trời rơi xuống. Nó do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hằng ngày mà phát triển và củng cố. Cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong” [9, tr. Mặt khác, Bác còn cho rằng “đạo đức đời thường và đạo đức cách mạng là thống nhất với nhau, không có đạo đức cách mạng đứng ngoài với đạo đức đời thường và cũng không có đạo đức đời thường tách rời với đạo đức cách mạng”.
Do đó,“không thể ngụy biện cho khuyết điểm của bản thân mình. Đạo đức chính là cái riêng mà phù hợp với cái chung (của Đảng, của cách mạng, của Tổ quốc, của nhân dân). Cái riêng mà đi ngược lại với cái chung là”vi phạm đạo đức hay nói cách khác là chủ nghĩa cá nhân. Như vậy, dựa trên kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học thì tác giả khóa luận“đưa ra khái niệm về đạo đức như sau: đạo đức là một hình thái ý thức xã hội phản ánh tồn tại xã hội về mặt đạo đức; là hệ thống những quy tắc, chuẩn mực xã hội nhằm giúp con người điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với lợi ích của xã hội.
Khái niệm “Đạo đức người thầy” Trong trước đến nay, người thầy luôn giữ“vị trí đặc biệt quan trọng trong xã hội, được mọi người tôn vinh và quý trọng. Người thầy là người không chỉ truyền đạt những tri thức, kĩ năng, kinh nghiệm cho người học mà người thầy còn giáo dục, truyền đạt cho học sinh của mình những đạo đức, lẽ sống, đạo làm người. Như vậy, những người thầy chính là những tấm gương sáng để học sinh noi theo. Người thầy từ xưa đến nay luôn nhận thức được vai trò “người dẫn đường” của mình và họ đã luôn tuân theo những quy tắc, chuẩn mực đạo đức để có thể hoàn thành tốt vai trò, nhiệm vụ của một nhà giáo 9 dục.”Đó là đạo đức của người thầy - những quy tắc“về phẩm chất, đạo đức nghề nghiệp, lối sống, tác phong của nhà giáo.” Đạo đức người thầy được nhìn nhận, phân tích dựa trên những nội dung cơ bản như sau: - Thứ nhất, về phẩm chất chính trị: + Gương mẫu trong việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của công dân, tích cực, chủ động, hăng hái tham gia các hoạt động chính trị, xã hội.
+“Chấp hành đúng các chính sách, đường lối, chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước; thi hành nhiệm vụ nghiêm chỉnh theo quy định của pháp luật. Ra sức trau dồi kiến thức, học tập, để rèn luyện, nâng cao trình độ chuyên môn, chính trị để từ đó áp dụng vào quá trình giáo dục, giảng dạy và đáp ứng được những yêu cầu của nhiệm vụ được giao.” +“Có ý thức kỉ luật, nghiêm túc thực hành mọi sự điều động, phân công của đơn vị; luôn ý thức trong tập thể, không ngừng phấn đấu làm việc vì lợi ích”của cộng đồng. - Thứ hai, về đạo đức nghề nghiệp: + Tận tuỵ và tâm huyết“với công việc; thực hiện đúng những quy định, quy chế, điều lệ nội quy của đơn vị, tổ chức, nhà trường, của ngành.” +“Tâm huyết với nghề, luôn có ý thức giữ gìn danh dự, có lương tâm người thầy; có tinh thần đoàn kết, yêu thương, giúp đỡ đồng nghiệp trong công tác và trong cuộc sống hàng ngày; có lòng bao dung, độ lượng, nhân ái, đối xử hoà nhã với người học và đồng nghiệp của mình; sẵn sàng giúp đỡ, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người học, của đồng nghiệp và của cộng đồng”xã hội. + Thường xuyên“thực hiện phê bình và tự phê bình nghiêm túc; có ý thức học tập, rèn luyện, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, ngoại ngữ, tin học thường xuyên để hoàn thành”xuất sắc những công việc được giao, đáp ứng được những yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp giáo dục.
10 + Thực hiện công bằng“trong quá trình giáo dục và giảng dạy, nhận xét, đánh giá đúng năng lực của người học; thực hành tiết kiệm, kiên quyết đấu tranh chống lại tham nhũng, chống lại” bệnh thành tích.