phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị và tài liệu tham khảo, nội dung luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tự học Chƣơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động tự học của học sinh các trƣờng THCS huyện Mỹ Lộc, tỉnh Nam Định Chƣơng 3 : Biện pháp quản lý hoạt động tự học của học sinh các trƣờng THCS huyện MỹLộc, tỉnh Nam Định Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Đã có rất nhiều nhà giáo dục, nhà khoa học lỗi lạc tiêu biểu đã nhận ra tầm quan trọng của việc tự học, những điều này đƣợc thể hiện qua tƣ tƣởng các nhà giáo dục trên thế giới cũng nhƣ ở Việt Nam. Trên thế giới - Socrate đã từng đề ra khẩu hiệu “Anh hãy tự biết lấy anh” thông qua đó ông muốn ngƣời học tự phát hiện ra “chân lý” bằng cách đặt ra các câu hỏi để dần dần tìm ra kết luận [19, tr. - Khổng Tử quan tâm tới việc kích thích sự suy nghĩ sáng tạo của học sinh ông nói: “Bất phẫn, bất phải, bất phi, bất phát.
Cứ bất ngƣng, bất dĩ tam -4- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ngung phản, tác bất phục dã” (Không tức giận vì muốn biết thì không gợi mở cho, không bực vì không rõ đƣợc thì không bày vẽ cho; vật có bốn góc, bảo cho biết một góc mà không suy ra ba góc khác thì không dạy nữa) (Luận ngữ). - Mạnh Tử (372 – 289) trƣớc CN đã đòi hỏi ngƣời học phải tự học, tự suy nghĩa, không nên nhắm mắt tin theo sách: "Tận tín thƣ bất nhƣ vô thƣ" (Tin cả ở sách chi bằng không có sách) -Nhà sƣ phạm J.Comenxki (1592 – 1670) ngƣời Slovaquya đƣa ra những yêu cầu cải cách nền giáo dục theo hƣớng phát huy tính chủ động sáng tạo của ngƣời học. Ông nói: “Tôi thƣờng bồi dƣỡng cho học sinh của tôi tinh thần độc lập trong quan sát, trong đàm thoại và trong việc ứng dụng tri thức vào thực tiễn” - Theo tác giả Raja Roy Sigh, nhà giáo dục Ấn Độ thì “Sự học tập do ngƣời học chủ đạo” [37, tr. Các nhà giáo dục và nhân văn Châu Âu, Châu Mĩ và Châu Á đều có quan điểm thống nhất dự báo về con ngƣời thế kỷ 21: xem thái độ học tâp và kỹ năng ứng dụng của giới trẻ đang diễn biến ra sao.
Tuỳ theo đồ thị tăng trƣởng ấy nhƣ thế nào, sẽ biết đƣợc diện mạo của lớp trẻ trong tƣơng lai và cả gƣơng mặt của xã hội ngày mai. Các tác giả đã đƣa ra bốn thái độ học tập và mƣời kỹ năng ứng dụng học vấn vào đời sống xã hội, một trong mƣời kỹ năng đó là: kỹ năng tự nâng cao trình độ cá nhân trong mọi tình huống [19, tr. Ở Việt Nam Trong những năm gần đây chúng ta đã chú ý nhiều đến đổi mới phƣơng pháp giảng dạy tích cực, lấy học sinh làm trung tâm, trong đó ngƣời học phải tích cực, độc lập, sáng tạo trong việc học tập của mình. Quan điểm này đã đƣợc thể hiện qua văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X: "Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phƣơng pháp giáo dục, phát huy tính tích cực sáng tạo của ngƣời học, khắc phục lối truyền thụ một chiều".
-5- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tinh thần này cũng đƣợc thể hiện trong luật giáo dục, ở mục 2 điều 5 "Yêu cầu về nội dung, phƣơng pháp giáo dục" đã nêu rõ: "Phƣơng pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tƣ duy sáng tạo của ngƣời học, bồi dƣỡng cho ngƣời học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vƣơn lên" và mục 2 điều 28 "Yêu cầu về nội dung, phƣơng pháp giáo dục phổ thông" cũng đã nêu rõ: "phƣơng pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học; môn học; bồi dƣỡng phƣơng pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh". - Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng dạy: "coi trọng việc tự học, tự đào tạo… học ở mọi lúc, mọi nơi, học mọi ngƣời" [20, 194]. Ngƣời nhấn mạnh: "phải nâng cao và hƣớng dẫn việc tự học", Ngƣời khuyên "không phải có thầy thì học, thầy không đến thì đùa. Phải biết tự động học tập" [23, tr.
- Nguyên tổng bí thƣ TW Đảng cộng sản Việt Nam Đỗ Mƣời đã khẳng định: "Tự học, tự đào tạo là một con đƣờng phát triển suốt đời của mỗi ngƣời trong điều kiện kinh tế - xã hội nƣớc ta hiện nay và cả mai sau; đó cũng là truyền thống quý báu của ngƣời Việt Nam và cả dân tộc Việt Nam. Chất lƣợng và hiệu quả giáo dục đƣợc nâng cao khi tạo ra đƣợc năng lực tự học, sáng tạo của ngƣời học, khi biến đƣợc quá trình giáo dục thành quá trình tự giáo dục" [26] Có rất nhiều nhà khoa học, nhà giáo dục ở Việt Nam viết về vấn đề tự học nhƣ: "Để tự học đạt đƣợc hiệu quả" của Vũ Quốc Chung - Lê Hải Yến; "Quá trình Dạy - Tự học" của Giáo sƣ Nguyễn Cảnh Toàn, Nguyễn Kỳ, Vũ Văn Tảo, Bùi Tƣờng; tuyển tập tác phẩm "Tự Giáo dục, tự học, tự nghiên cứu" tập 1 - 2 của Giáo sƣ Nguyễn Cảnh Toàn; "Luận bàn về kinh nghiệm tự học" của Giáo sƣ Nguyễn Cảnh Toàn…và rất nhiều luận văn thạc sỹ khoa học giáo dục trong những năm gần đây đề cập về hoạt động học, các biện pháp quản lý tổ chức hoạt động tự học nhằm nâng cao hiệu quả tự học của học sinh. -6- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Do đó tự học ngày càng có vai trò quan trọng đối với giáo dục và nhu cầu nắm vững tri thức của mỗi cá nhân nói chung và học sinh THCS nói riêng nó giúp cho học sinh rèn luyện, nâng cao khả năng độc lập trong học tập, thúc đẩy sự phát triển nền giáo dục Việt Nam. Những vẫn đề lý luận về học sinh THCS 1.
Khái niệm về học sinh THCS "Lứa tuổi THCS bao gồm những em có độ tuổi từ 11, 12 tuổi đến 14,15 tuổi. Đó là những em đang theo học từ lớp 6 đến lớp 9 ở trƣờng THCS" [25, tr. Đặc điểm tâm, sinh lý của học sinh THCS Lứa tuổi này gọi là lứa tuổi thiếu niên và nó có một vị trí đặc biệt trong thời kỳ phát triển của trẻ em, đƣợc phản ánh bằng các tên gọi khác nhau "tuổi khó bảo", "tuổi bất trị", … Đây là một thời kỳ chuyển giai đoạn từ tuổi thơ ấu sang tuổi trƣởng thành. Học sinh THCS có sự phát triển mạnh mẽ nhƣng thiếu cân đối về các mặt trí tuệ, đạo đức "Sự phát triển tâm lý ở lứa tuổi này diễn ra không đồng đều về mọi mặt.
Điều đó quyết định sự tồn tại song song, "vừa tính trẻ con, vừa tính ngƣời lớn" ở lứa tuổi này. Mặt khác, ở những em cùng độ tuổi lại có sự khác biệt về mức độ phát triển các khía cạnh khác nhau của tính ngƣời lớn. Sự khác nhau đó do hoàn cảnh sống, hoạt động khác nhau của các em" [25, tr. Hoàn cảnh này có hai mặt: - Các yếu tố hoàn cảnh kìm hãm sự phát triển tính ngƣời lớn: do trẻ chỉ bận tập trung vào việc học tập, không phải làm bất kỳ việc gì khác, cha mẹ các em không để cho con cái họ làm những công việc trong gia đình, xã hội.
- Các yếu tố hoàn cảnh thúc đẩy sự phát triển tính cách của ngƣời lớn: nhiều gia đình cha mẹ quá bận trong công việc, gia đình gặp khó khăn trong cuộc sống đòi hỏi các em phải lao động thêm để mƣu sinh tồn tại, dẫn đến các em có những tính độc lập và tự chủ nhất định. Một số em do tập trung vào học làm cho các em hiểu biết về tri thức, sách vở nhƣng các mặt khác nhau trong đời sống thì hiểu biết rất ít, ngƣợc lại có những em rất ít quan tâm đến học hành chỉ coi trọng việc giao tiếp với bạn -7- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com bè, với ngƣời lớn, quan tâm đến ăn mặc…để tỏ ra mình cũng nhƣ ngƣời lớn…, lứa tuổi này là lứa tuổi phát triển mạnh mẽ nhƣng không đồng đều về mặt cơ thể: Sự phát triển các xƣơng tay, xƣơng chân rất nhanh, nhƣng xƣơng ngón tay, ngón chân phát triển chậm, các em có vẻ lóng ngóng vụng về khi làm việc, điều này gây cho các em biểu hiện tâm lý khó chịu. Ngoài ra sự phát triển của hệ thống tim mạch cũng không cân đối, hệ thần kinh còn chƣa có khả năng chịu đựng đƣợc các kích thích mạnh, do đó dẫn đến tình trạng các em hay bị ức chế hoặc bị kích thích với những tác động trong học tập và trong cuộc sống. Nói chung lứa tuổi học sinh THCS có tính tích cực cao, có nhiều dự định trong học tập và trong cuộc sống, nhƣng thiếu kiên trì, không có các định hƣớng rõ rệt.
Do đó phụ huynh và các thầy, cô giáo, các nhà giáo dục cần có những biện pháp hợp lý trong việc giáo dục các em để đạt đƣợc những hiệu quả tốt nhất. Những vấn đề lý luận về tự học 1. Khái niệm về tự học Theo Giáo sƣ Nguyễn Cảnh Toàn cho rằng: "Tự học là tự mình động não, suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ và có khi cả cơ bắp, cùng các phẩm chất của mình, rồi cả động cơ, tình cảm cả nhân sinh quan, thế giới quan để chiếm lĩnh một lĩnh vực hiểu biết nào đó của nhân loại, biến lĩnh vực đó thành sở hữu của mình" [28, tr .60] Theo Giáo sƣ Vũ Văn Tảo: "Học, cốt lõi là tự học, là quá trình phát triển nội tại, trong đó chủ thể tự thể hiện và biến đổi mình, tự làm phong phú giá trị con ngƣời mình bằng cách thu nhận, xử lý và điều chỉnh thông tin từ môi trƣờng sống của chủ thể [30, tr. Tự học là nội lực của ngƣời học, có tự học mới có khả năng phát triển tƣ duy độc lập, khả năng phát triển vấn đề từ đó mới dẫn đến tƣ duy sáng tạo của ngƣời học.
Tự học là tự giác chiếm lĩnh tri thức của chính bản thân ngƣời học, nhờ đó mà ngƣời học mới làm chủ đƣợc tri thức để vận dụng vào cuộc sống thực tiễn. -8- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.