Chương 1. Cơ sở lý luận và cơ sở pháp lý về quản lý hoạt động tự học ở trường THPT Chương 2. Thực trạng hoạt động tự học và thực trạng công tác quản lý hoạt động tự học ở trường THPT Bình Độ, huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn Chương 3. Biện pháp quản lý hoạt động tự học của học sinh trường THPT Bình Độ, huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.
Sơ lƣợc về lịch sử nghiên cứu Hoạt động tự học từ xa xưa đã rất được coi trọng và được đánh giá cao. Tự học là quá trình người học lĩnh hội những kinh nghiệm, kiến thức một cách chủ động, tự giác. Tự học là quá trình tự hoàn thiện bản thân. Khổng Tử ( 551- 479 TCN ) – Nhà tư tưởng và nhà sư phạm vĩ đại của Trung Quốc đã chỉ ra vai trò quan trọng của tự học, tu thân, phát triển khả năng sáng tạo của người học; kết hợp học đi đôi với hành, lý thuyết gắn liền với thực tiến, phát huy sự hứng thú học tập của học sinh, tạo ra ý chí và động cơ học tập cho người học.
Bằng tư tưởng:“ Học nhi thời tập chi”, Ông đã chỉ ra việc học tập phải gắn với thực hành mới thông tỏ điều đã học. Ông đã đề ra việc kích thích sự suy nghĩ, sáng tạo của học sinh“Bất phẫn, bất phải, bất phi, bất phát, cử bất ngưng, bất dĩ tam ngưng phản, tác bất phục dã” (Luận ngữ), tức “Không tức giận vì muốn biết thì không gợi mở cho, không bực vì không rõ được thì không bày vẽ cho. Vật có bốn góc, bảo cho biết một góc, mà không suy ra ba góc khác thì không dạy nữa”. Điều này Khổng tử không những qua tâm đến hứng thú học tập mà còn quan tâm đến tự học và tư duy của người học.
Triết gia Hy Lạp cổ đại, Socrates (469-390 TCN ) đã nêu ra cho người học tự tìm hiểu tri thức chân lý bằng cách tự đặt câu hỏi cho bản thân để rồi tìm ra kết luận “Anh hãy tự biết lấy anh”. Nhà sư phạm vĩ đại người Séc, J. Comenxki (1592-1670) cũng đã đưa ra những yêu cầu cải cách nền giáo dục theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của người học. Ông nói: “Tôi thường bồi dưỡng cho học sinh của tôi tinh thần độc lập trong quan sát, trong đàm thoại và trong việc ứng dụng tri thức vào thực tiễn”.
Hoạt động tự học cũng được nhiều nhà giáo dục kế tiếp sau này đề cập 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đến và cho rằng đây là điều cần thiết trong việc thực hiện hoạt động dạy học, đó chính là trang bị cho học sinh cách lĩnh hội kiến thức bằng cách tự tìm hiểu tự khám phá, tự tìm tòi và sáng tạo. Tư tưởng lấy người học làm trung tâm đã được John Dewey (1859 - 1952) – một triết gia người Mỹ, cho rằng học sinh là trung tâm của quá trình giáo dục, các phương pháp dạy học mới tiến bộ theo quan điểm này đã được thực hiện giúp cho người học không chỉ thụ động lĩnh hội kiến thức mà còn biết cách chủ động, sáng tạo trong tự học, tự tìm hiểu kiến thức; giúp cho giáo viên thực hiện đa dạng các vai trò trong tổ chức dạy học. Trong những năm gần đây, trên cơ sở tiếp thu, kế thừa có chọn lọc các nhà trường của các nhà giáo dục đi trước, khoa học giáo dục đã có nhiều cải cách thay đổi, định hướng phương pháp giáo dục tiến bộ theo cách “tiếp cận lấy người học làm trung tâm” (Learner centered approach) thay cho cách dạy học truyền thống với cách “tiếp cận hướng vào người dạy”(Teacher centered approach ) nhằm phát huy khả năng tự lực của người học. Bằng kết quả của việc nghiên cứu quá trình giáo dục một cách khoa học, các nhà giáo dục đã khẳng định: Hoạt động tự học đóng một vai trò to lớn trong quá trình trau dồi tri thức của người học.
Chính tự học tạo nên sự chuyển hóa về nhận thức và nhân cách cho người học. Tsunesaburo Makiguchi nhà sư phạm người Nhật Bản với tư tưởng đổi mới giáo dục đầu thế kỷ XX đã khẳng định rằng: Nhà giáo, trước hết không phải là người cung cấp thông tin, mà là người hướng dẫn đắc lực cho học sinh tự mình học tập. Họ nên nhường việc cung cấp tri thức cho sách vở tài liệu và cuộc sống để thay vào đó đóng vai trò cố vấn, trọng tài khoa học cho những hoạt động học tập tích cực của học sinh - bản thân người học. [26] Dạy học tích cực chính là việc nhà trường, thầy cô giáo giúp học sinh học tập và tự học hiệu quả.
Lênin (1970- 1924) tiêu biểu cho tư tưởng giáo dục XHCN với 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com câu nói bất hủ “Học, học nữa, học mãi” khi ông nói chuyện với Đại hội những người Cộng sản trẻ tuổi toàn nước Nga năm 1921. * * * Ở Việt Nam, ngay từ khi đất nước được độc lập (1945) Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định tầm quan trọng đặc biệt của việc học tập của thế hệ trẻ: “Non sông Việt Nam có trở nên vẻ vang hay không, dân tộc Việt Nam có được vẻ vang sánh vai các cường quấc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần rất lớn công học tập của các em. Cùng với lời dạy đó, Người luôn khẳng định học tập là cần thiết, học liên tục, học suốt đời thì mới đáp ứng được yêu cầu thực tiễn, mới theo kịp sự phát triển của khoa học công nghiệp; Người luôn căn dặn “ cách học tập. cần lấy tự học làm cốt” [19,tr18], người giáo viên phải biết hướng cho học sinh phương pháp tự học: “Phải nâng cao và hướng dẫn việc tự học”; “Không phải có thầy thì học, thầy không đến thì đùa.
Phải biết tự động học tập”. [ 20,tr 79] Trong thời đại công nghệ thông tin và kinh tế tri thức hiện nay để có được trình độ, năng lực làm việc con người bên cạnh việc được đào tạo chuẩn hóa cần phải biết tự học, tự đào tạo để thích ứng và phát triển trong suốt cuộc đời. Mỗi con người cần biết định hướng cho bản thân cách học và tự học để nâng cao hiệu quả học tập và hình thành khả năng tự hoc, sáng tạo trong hoàn cảnh thực tế. Hoạt động tự học đã được các nhà khoa học giáo dục đã dày công nghiên cứu đưa ra những công trình khoa học giúp công tác tổ chức dạy học, giáo dục đạt những kết quả to lớn.
Vấn đề tự học trong những năm gần đây đã trở thành đề tài nghiêm cứu của nhiều Luận văn khoa học giáo dục, được đề cập đến nhiều yếu tố của hoạt động tự học và cách thức tổ chức, chỉ đạo, quản lý hoạt động tự học của người học; hoạt động tự học đã trở thành điều kiện cần thiết cho hiệu quả, chất lượng giáo dục và đào tạo. Hoạt động tự học đã được các nhà nghiên cứu khoa học giáo dục 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khẳng định vai trò quan trọng trong giáo dục và nâng cao trình độ, năng lực con người. Để tổ chức thực hiện quá trình giáo dục – đào tạo hiệu quả bên cạnh việc tổ chức dạy học, giáo dục chính khóa một cách hợp lý, khoa học, cần phải xây đựng biện pháp hữu hiệu để tổ chức, chỉ đạo và quản lý hoạt động tự học. Ở mỗi bậc học, cấp học hoạt động tự học đòi hỏi yêu cầu và hình thức tự học khác nhau, nhưng nó đều mang đặc trưng cơ bản đó là điều kiện giúp người học đạt kết quả.
Việc xác định biện pháp tổ chức, quản lý có hiệu quả hoạt động tự học cho người học là rất cần thiết, đặc biệt là đối với học sinh phổ thông còn mang một ý nghĩa quan trọng, nó giúp cho người học xác định được động cơ, hình thành được phương pháp, tìm được niềm tin trong học tập; tạo ra khả năng chủ động, độc lập, sáng tạo trong học tập và cuộc sống và định hướng cho tương lai học tập, học tập suốt đời. Một số nghiên cứu gần đây về quản lý hoạt động tự học của học sinh, sinh viên: “Biện pháp quản lý hoạt động tự học của sinh viên Viện đại học mở Hà Nội trong bước phát triển hiện nay” tác giả Dương Hoài Văn, năm 2009; “Biện pháp quản lý hoạt động tự học của học sinh các trường trung học cơ sở huyện Mỹ Lộc tỉnh Nam Định” tác giả Đào Xuân Thành, năm 2009; “Quản lý hoạt động tự học của học viên tại trung tâm giáo dục thường xuyên tỉnh Vĩnh Phúc” của tác giả Lê Văn Tâm, năm 2009. Đã chỉ ra những biện pháp hiệu quả trong quản lý hoạt động tự học. Cơ sở lý luận về Quản lý giáo dục và Quản lý nhà trƣờng 1.
Quản lý giáo dục và các chức năng quản lý trong quản lý giáo dục 1. Khái niệm Quản lý Quản lý là một hiện tượng xã hội xuất hiện từ xa xưa, từ khi con người hình thành tổ chức và hoạt động theo nhóm. Quản lý là một dạng hoạt động đặc thù của con người. Quản lý vừa là khoa học, vừa là nghệ thuật trong việc điều khiển một tổ chức xã hội ở tầm vĩ mô và vi mô.
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tổ chức như một nhóm có cấu trúc nhất định những con người cùng hoạt động vì một mục đích chung nào đó, mà để đạt được mục đích đó một con người riêng lẻ không thể nào đạt đến mà cần phải có sự quản lý và có người quản lý để tổ chức hoạt động và đạt mục đích của nó. Trong tổ chức luôn có sự phận công lao động và điều hành nhiệm vụ. luôn đòi hỏi phải có sự quản lý. Theo các tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc, “Hoạt động quản lý là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức” [10, tr.
Như vậy, khái niệm quản lý được hiểu một cách kinh điển nhất là tác động của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý, các hoạt động, các nguồn lực và điều kiện.) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành hiệu quả và đạt được mục tiêu của tổ chức.