CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài Hoạt động TCM là một trong những hoạt động đặc trưng trong các trường học. Chính vì thế có nhiều nghiên cứu về hoạt động TCM, nhất là TCM trong trường THPT, THCS.
Nhà nghiên cứu về quản lý giáo dục Eaker, R. (2011) trong tác phẩm “Every school, every team, every classroom: District leadership for growing professional learning communities at work TM” đã cho rằng kết quả hoạt động của nhà trường phụ thuộc phần lớn vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý công tác hoạt động của đội ngũ GV. Trong tác phẩm của mình ông đã tổng kết những kinh nghiệm thành công cũng như thất bại trong việc quản lý hoạt động TCM tại trường THPT. Theo ông thì thành công lớn nhất là phải phân công công việc một cách hợp lý giữa hiệu trưởng và phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn, tổ trưởng TCM.
Johnson (2003) cho rằng TCM là nơi tập hợp các GV trong cùng một lĩnh vực, qua đó họ có thể trao đổi, sinh hoạt để nâng cao năng lực chuyên môn của bản thân. John (2003) cũng khẳng định rằng chỉ khi nâng cao được trình độ chuyên môn thì GV mới có thể cải thiện tình hình học tập của học sinh và đáp ứng các nhu cầu của xã hội. Trách nhiệm của GV nói chung và của TCM nói riêng là những cam kết trong việc cải thiện tình hình học tập của học sinh và đáp ứng các nhu cầu của xã hội. Một TCM hoạt động có hiệu quả là nơi GV có thể tiếp nhận những kiến thức mới về dạy và học, giúp họ nâng cao được kết quả dạy học và quản lý được việc dạy học trong trường.
Ông cũng chỉ ra các hoạt động của tổ trưởng TCM. Tìm hiểu những thách thức và cản trở trong việc dạy học của nhà trường trên cơ sở thu thập những thông tin thực tế trong việc dạy và học của học sinh sinh viên. Các nhà lãnh đạo cần thường xuyên xem xét kết quả học tập rèn luyện của HS, mối quan hệ của HS với các GV trong trường, thái độ hành vi của học sinh, thái độ hành vi của GV và nhân viên trong trường. Nhà trường cần xây dựng các kế hoạch dài hạn để từ đó có thể khắc phục và chủ động đối phó với những khó khăn trong việc dạy và học của học sinh và GV.
Bên cạnh những kế hoạch dài hạn thì kế hoạch ngắn hạn cũng cần thiết nhằm giúp GV tập trung cố gắng và nỗ lực hơn nữa cho các mục tiêu cuối cùng. 6 Tăng cường hơn nữa các hình thức hoạt động nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của TCM. Các hình thức bao gồm: hội thảo, huấn luyện, đào tạo chuyên môn, thảo luận bài học, tổ chức các buổi semina trao đổi kinh nghiệm, quan sát giờ dạy… Hỗ trợ cho GV cả vật chất và tinh thần để GV có thể yên tâm công tác và tập trung vào công việc chuyên môn của họ. Hội thảo là một trong những hoạt động quan trọng trong hoạt động TCM.
Trong các buổi hội thảo, các GV có cơ hội chia sẻ kế hoạch hoạt động và phát triển của nhà trường. Những vấn đề mà hội thảo có thể bàn luận bao gồm: xây dựng và phát huy vai trò lãnh đạo của GV, xây dựng môi trường làm việc hiệu quả trong nhà trường, lãnh đạo của GV trong quá trình dạy học, chỉ đạo và đánh giá các hoạt động của TCM, phân quyền cho tổ trưởng TCM để quản lý hoạt động của TCM. Có thể thấy, để quản lý tốt hoạt động của TCM thì các hiệu trưởng phải có kiến thức, có kĩ năng lãnh đạo, là người biết lắng nghe và chia sẻ tư vấn cho GV trong việc dạy và học để nâng cao thành tích học tập và giúp GV trong việc giải quyết những vấn đề phát sinh trong quá trình dạy và học. Những đặc trưng cơ bản của TCM cũng được phân tích rõ ràng như các thành viên trong TCM cần tìm hiểu về nguồn gốc ra đời và mục đích hoạt động của TCM.
Mục đích của TCM là tạo ra một môi trường học thật, nơi đó các GV có thể trao đổi về chuyên môn, hỗ trợ lẫn nhau trong các vấn đề chuyên môn nhằm đến mục đích cuối cùng là tạo ra một môi trường học tập an toàn, hỗ trợ lẫn nhau, giải đáp thắc mắc lẫn nhau. Đặc trưng thứ hai của TCM là các thành viên trong tổ phải luôn lắng nghe, tin tưởng và chia sẻ lẫn nhau giữa các thành viên trong nhóm. Tổ trưởng TCM phải là người biết lắng nghe, hỗ trợ và lãnh đạo các thành viên trong nhóm với tinh thần trách nhiệm cao và sự hợp tác nhất trí cao. Trong bài tạp chí “Principal Leadership for Professional Development to Build School Capacity” của tác giả Youngs, P.
B (2002) đã sử dụng nghiên cứu nhiều năm ở các trường trong khu vực đô thị để xem xét về cách thức lãnh đạo TCM tại 4 trường, ông phát hiện ra rằng lãnh đạo TCM có thể duy trì những những người có năng lực cao bằng cách tạo ra niềm tin, tạo ra cấu trúc thúc đẩy việc học tập của GV và kết nối cá nhân với TCM, có thể thúc đẩy hoạt động của TCM. Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy trong quá trình chuyển đổi trong các lãnh đạo nhà trường, các hiệu trưởng phải nhận thức được các tiêu chuẩn và giá trị chung giữa các TCM trong khi đưa các chương trình mới vào giảng dạy. Cuối cùng, kết quả nghiên cứu cũng đã chỉ ra rằng TCM chính là yếu tố trung gian giúp gắn kết giữa lãnh đạo nhà trường và thành tích của học sinh. Các nghiên cứu trong nước Trong những năm qua Đảng và Nhà nước ta rất coi trọng vai trò, vị trí của giáo dục, giáo dục được coi là một bộ phận quan trọng trong sự nghiệp cách mạng giữ nước và xây dựng đất nước.
Đặc biệt, trong những năm gần đây khi đất nước phát triển kinh tế theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hơn lúc nào hết Giáo dục & Đào tạo có vai trò, vị trí hết sức quan trọng. Nâng cao chất lượng Giáo dục & Đào tạo có mối quan hệ mật thiết với việc nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục, trong đó tổ trưởng chuyên môn nhà trường giữ vai trò rất quan trọng, vấn đề này đã được Đảng và Nhà nước và nhiều nhà khoa học, cán bộ quản lý trong và ngoài ngành giáo dục, các giảng viên, giáo viên quan tâm nghiên cứu. Thế kỷ thứ 21 đang chứng kiến sự thay đổi nhanh chóng về kinh tế - xã hội cùng với tốc độ phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ. Vì vậy mà theo xu thế ngày nay, các nước trên thế giới đều tập trung đầu tư vào phát triển hệ thống trường học, chuẩn bị tốt cho đầu ra - những thế hệ học sinh có khả năng thích ứng tốt trong xã hội rộng mở và trong nền kinh tế toàn cầu hóa.
Để thực hiện tốt nhiệm vụ này, các trường và các tổ chuyên môn trong mỗi nhà trường cần trở thành những nhà lãnh đạo có hệ thống biết cách hợp tác và chia sẻ trách nhiệm, phân quyền quản lý cho đội ngũ quản lý bậc trung để điều hành hoạt động tổ chuyên môn, mang lại hiệu quả, chất lượng cho tất cả các hoạt động dạy học nói riêng cũng như các hoạt động giáo dục nói chung trong trường THPT. Ở Việt Nam, hiện nay giáo dục và đào tạo còn rất nhiều bất cập như: Chất lượng giáo dục và đào tạo chưa đáp ứng yêu cầu phát triển, nhất là đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao vẫn còn hạn chế; chưa chuyển mạnh sang đào tạo theo nhu cầu của xã hội. Chưa giải quyết tốt mối quan hệ giữa tăng số lượng, quy mô với nâng cao chất lượng, giữa dạy chữ và dạy người. Chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học lạc hậu, đổi mới chậm; cơ cấu giáo dục không hợp lý giữa các lĩnh vực, ngành nghề đào tạo; chất lượng giáo dục toàn diện giảm sút, chưa đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Quản lý nhà nước về giáo dục đào tạo còn bất cập. Xu hướng thương mại hóa và một số biểu hiện sa sút đạo đức trong giáo dục khắc phục còn chậm, hiệu quả thấp, đang trở thành nỗi bức xúc của xã hội. Quản lý hoạt động TCM là một công việc quan trọng đối với các nhà trường phổ thông và đã được nhiều nhà QL quan tâm nghiên cứu. Ở Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu về quản lý giáo dục, quản lý nhà trường với những tác giả nổi tiếng: Hà Sĩ Hồ, Nguyễn Văn Lê, Đặng Quốc Bảo, Trần Kiểm, Phạm Minh Hạc, Nguyễn Ngọc Quang, Hà Thế Ngữ, Nguyễn Thị Mỹ Lộc.
Về nghiên cứu về quản lý hoạt động TCM đã có một số tác giả đề cập đến trong một số bài báo và đề tài luận. 8 Cũng giống như ở các cấp học khác, cấp học bậc THPT bên cạnh những thành tựu đáng kể trong công tác quản lý, dạy - học thì vẫn còn có tồn tại về đội ngũ cán bộ quản lý, về GV, về sản phẩm giáo dục… nên việc đạt được các mục tiêu như đã trình bày ở trên là chưa có hiệu quả. Vì lẽ đó, những năm qua có nhiều công trình nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực giáo dục như quản lý hoạt động chuyên môn, quản lý hoạt động dạy học bộ môn, quản lý đội ngũ cán bộ quản lý, đội ngũ GV, quản lý hoạt động TCM… đã đề xuất ra được một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy và học nói chung, chất lượng dạy và học ở bậc THPT nói riêng. Trong đó có các đề tài: “Giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ tổ trưởng CM ở các trường THPT huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa”, năm 2018 Nguyễn Quang Dũng, Tạp chí giáo dục, Số 431 (Kì 1 - 6/2018).
“Xây dựng đội ngũ GV đầu đàn ở tổ chuyên môn trường THPT” của thạc sĩ Trần Thị Hải Yến 2012, tạp chí quản lí giáo dục số 36. Bên cạnh đó, còn có nhiều tác giả là các chuyên gia giáo dục, CBQL các cấp tâm huyết, có nhiều bài viết trao đổi, thảo luận, bàn về công tác quản lí hoạt động dạy học theo hướng đổi mới, công tác bồi dưỡng CM nghiệp vụ cho GV,. tại các hội nghị, hội thảo của ngành giáo dục tổ chức.