Nghiên cứu quản lý hoạt động thư viện ở các trường trung học cơ sở tại Cao Lãnh, Đồng Tháp

Luận văn thạc sĩ phân tích quan lý hoạt động thư viện của các trường trung học cơ sở ở thành phó cao lãnh tinh dong thap, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Vũ Thị Bích Ngọc
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Hữu Ngãi
• Trường học: Trường Đại học Đồng Tháp
• Chuyên ngành: Quản giáo dục
• Đề tài: Quản Lý Hoạt Động Thư Viện Của Các Trường Trung Học Cơ Sở Ở Thành Phố Cao Lãnh, Tỉnh Đồng Tháp
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Đồng Tháp

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BIỂU, SƠ ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Mục đích nghiên cứu
• Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• Giả thuyết khoa học
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Những đóng góp của luận văn về mặt lý luận và mặt thực tiễn
• Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG THƯ VIỆN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 1.1. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ
• 1.1.1. Các nghiên cứu ở ngoài nước
• 1.1.2. Các nghiên cứu ở trong nước
• 1.2. CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN
• 1.2.1. Hoạt động thư viện
• 1.2.2. Quản lý hoạt động thư viện
• 1.2.3. Biện pháp, biện pháp quản lý hoạt động thư viện
• 1.3. HOẠT ĐỘNG THƯ VIỆN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 1.3.1. Trường trung học cơ sở và học sinh trung học cơ sở
• 1.3.2. Vai trò và nhiệm vụ của thư viện trường trung học cơ sở
• 1.3.3. Nội dung hoạt động thư viện ở trường trung học cơ sở
• 1.3.4. Cơ sở vật chất kỹ thuật của thư viện
• 1.3.5. Tổ chức và phương thức hoạt động TV của trường THCS
• 1.4. CÔNG TÁC QL HOẠT ĐỘNG TV Ở CÁC TRƯỜNG THCS
• 1.4.1. Hiệu trưởng trường THCS quản lý hoạt động thư viện
• 1.4.2. Thành lập Tổ hoạt động thư viện và nhiệm vụ của cán bộ thư viện
• 1.4.3. Mục tiêu, vai trò QL hoạt động thư viện ở các trường THCS
• 1.4.4. Nội dung QL hoạt động thư viện ở các trường trung học cơ sở
• 1.5. NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG THƯ VIỆN Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 1.5.1. Những yếu tố khách quan
• 1.5.2. Những yếu tố chủ quan
• 1.6. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG THƯ VIỆN Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ CAO LÃNH, TỈNH ĐỒNG THÁP
• 2.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội, văn hóa và giáo dục của thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp
• 2.1.1. Lịch sử hình thành
• 2.1.2. Vị trí địa lý
• 2.2. Cơ cấu tổ chức và nhân sự của thư viện trường phổ thông
• 2.2.1. Cơ cấu tổ chức
• 2.2.2. Kinh phí hoạt động của thư viện trường học
• 2.2.3. Trang thiết bị thư viện trường học
• 2.3. Mô tả quá trình điều tra, khảo sát
• 2.3.1. Mục đích khảo sát
• 2.3.2. Đối tượng và phạm vi khảo sát
• 2.3.3. Nội dung khảo sát
• 2.3.4. Phương pháp khảo sát, công cụ khảo sát
• 2.3.5. Xử lí và đánh giá kết quả khảo sát
• 2.4. Thực trạng hoạt động TV ở các trường THCS TP Cao Lãnh, Đồng Tháp
• 2.4.1. Tình hình chung về TV và quy mô trường lớp
• 2.4.2. Thực trạng về tổ chức hoạt động TV
• 2.4.3. Thực trạng tình hình đội ngũ cán bộ TV
• 2.4.4. Thực trạng về kinh phí dành cho TV
• 2.5. Thực trạng quản lý hoạt động thư viện
• 2.6. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến công tác QL hoạt động TV
• 2.7. Đánh giá chung về thực trạng QL hoạt động TV
• 2.7.1. Ưu điểm, hạn chế chất lượng hoạt động của TV
• 2.8. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG THƯ VIỆN Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ CAO LÃNH, TỈNH ĐỒNG THÁP
• 3.1. Nguyên tắc đề xuất các biện pháp
• 3.1.1. Nguyên tắc đảm bảo tính pháp lý
• 3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ
• 3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn và khả thi
• 3.2. Các biện pháp đề xuất quản lý hoạt động thư viện ở các trường trung học cơ sở tại thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp
• 3.2.1. Biện pháp 1: Nâng cao nhận thức, hiểu biết cho CBQL, GV về vai trò của TVTH trong hoạt động nhà trường
• 3.2.2. Biện pháp 2: Chỉ đạo đổi mới các hoạt động TV nhằm phát triển văn hóa đọc trong nhà trường
• 3.2.3. Biện pháp 3: Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị
• 3.2.4. Biện pháp 4: Xây dựng kế hoạch bổ sung danh mục sách, tài liệu
• 3.2.5. Biện pháp 5: Nâng cao trình độ cho đội ngũ cán bộ thư viện
• 3.2.6. Biện pháp 6: Xây dựng mô hình mới về HĐ của TVTH
• 3.2.7. Biện pháp 7: Tăng cường ứng dụng CNTT trong quản lý TVTH
• 3.3. Khảo nghiệm sự cần thiết và tính khả thi các biện pháp
• 3.3.1. Mục đích khảo nghiệm
• 3.3.2. Đối tượng khảo nghiệm
• 3.3.3. Kết quả khảo sát sự cần thiết của các biện pháp
• 3.3.4. Kết quả khảo sát tính khả thi của các biện pháp
• 3.4. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• Đối với các trường Trung học cơ sở
• Đối với Phòng Giáo dục và Đào tạo
• Đối với Sở Giáo dục và Đào tạo
• Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về luận văn

Luận văn thạc sĩ quản lý hoạt động thư viện của các trường trung học cơ sở ở thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp được thực hiện nhằm mục tiêu đánh giá thực trạng và đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý thư viện trong bối cảnh hiện nay. Nghiên cứu này không chỉ cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình hoạt động thư viện mà còn chỉ ra những thách thức và cơ hội mà các thư viện trường học đang đối mặt. Từ đó, luận văn sẽ đưa ra những giải pháp thiết thực nhằm cải thiện hoạt động thư viện, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục. Theo tác giả, việc quản lý thư viện không chỉ là trách nhiệm của hiệu trưởng mà còn cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan như giáo viên, học sinh và phụ huynh.

1.1. Mục đích nghiên cứu

Mục đích chính của nghiên cứu này là phân tích thực trạng quản lý hoạt động thư viện tại các trường trung học cơ sở ở thành phố Cao Lãnh. Tác giả mong muốn xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của thư viện và đề xuất các biện pháp cải thiện. Đặc biệt, nghiên cứu tập trung vào việc nâng cao nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về vai trò của thư viện trong việc hỗ trợ học tập và giảng dạy. Việc này không chỉ giúp nâng cao chất lượng giáo dục mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực cho học sinh.

1.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn này là quản lý hoạt động thư viện tại các trường trung học cơ sở ở thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các trường như Trường trung học Kim Hồng, Trường trung học Phạm Hữu Lau, và một số trường khác. Nghiên cứu sẽ được thực hiện thông qua việc khảo sát ý kiến của cán bộ thư viện, giáo viên và học sinh để thu thập thông tin về thực trạng hoạt động thư viện và các biện pháp quản lý hiện tại. Từ đó, tác giả sẽ đưa ra các khuyến nghị nhằm cải thiện hoạt động thư viện tại các trường này.

II. Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động thư viện

Nội dung chương này tập trung vào việc trình bày các khái niệm cơ bản liên quan đến quản lý hoạt động thư viện. Theo các nghiên cứu trước đây, thư viện trường học không chỉ là nơi lưu trữ sách mà còn là trung tâm học tập, nghiên cứu của học sinh và giáo viên. Hoạt động thư viện cần được tổ chức một cách khoa học và hiệu quả để đáp ứng nhu cầu thông tin của người dùng. Tác giả cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thư viện, nhằm nâng cao khả năng tiếp cận tài liệu và dịch vụ cho người dùng. Việc này cũng giúp thư viện trở thành một không gian học tập hiện đại, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của học sinh trong thời đại công nghệ số.

2.1. Khái niệm về hoạt động thư viện

Hoạt động thư viện được hiểu là những hoạt động chủ yếu nhằm cung cấp dịch vụ thông tin, tài liệu cho người dùng. Theo định nghĩa từ Viện Hàn lâm Khoa học Việt Nam, thư viện là nơi lưu trữ, bảo quản và cung cấp thông tin dưới nhiều hình thức khác nhau. Từ đó, hoạt động của thư viện không chỉ dừng lại ở việc cho mượn sách mà còn bao gồm các dịch vụ hỗ trợ học tập như tổ chức các buổi giới thiệu sách, hội thảo, và các hoạt động ngoại khóa nhằm khuyến khích học sinh tìm hiểu và sử dụng tài liệu. Điều này góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển kỹ năng tự học cho học sinh.

2.2. Vai trò của thư viện trong giáo dục

Thư viện đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ giáo dục tại các trường trung học cơ sở. Nó không chỉ là nơi cung cấp tài liệu học tập mà còn là không gian khuyến khích sự sáng tạo và tư duy độc lập của học sinh. Theo một nghiên cứu gần đây, thư viện có thể tác động tích cực đến kết quả học tập của học sinh thông qua việc cung cấp các nguồn tài liệu phong phú và đa dạng. Hơn nữa, thư viện còn là nơi tổ chức các hoạt động ngoại khóa, giúp học sinh phát triển kỹ năng xã hội và làm việc nhóm. Chính vì vậy, việc quản lý và phát triển thư viện một cách hiệu quả là rất cần thiết để nâng cao chất lượng giáo dục tại các trường học.

III. Thực trạng quản lý hoạt động thư viện tại thành phố Cao Lãnh

Chương này sẽ phân tích thực trạng quản lý hoạt động thư viện tại các trường trung học cơ sở ở thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp. Qua khảo sát, tác giả nhận thấy rằng nhiều thư viện còn thiếu nguồn lực về nhân sự và tài chính, ảnh hưởng đến khả năng cung cấp dịch vụ cho người dùng. Bên cạnh đó, cơ sở vật chất của nhiều thư viện chưa đáp ứng yêu cầu, làm hạn chế khả năng tổ chức các hoạt động giáo dục. Tác giả cũng chỉ ra rằng sự phối hợp giữa các bộ phận trong trường học chưa thực sự hiệu quả, dẫn đến việc chưa khai thác hết tiềm năng của thư viện trong việc hỗ trợ giảng dạy và học tập.

3.1. Đánh giá về cơ sở vật chất và nguồn lực

Nhiều thư viện ở các trường trung học cơ sở tại thành phố Cao Lãnh hiện đang đối mặt với vấn đề thiếu thốn về cơ sở vật chất và nguồn lực. Theo khảo sát, một số thư viện chỉ có một không gian nhỏ hẹp, không đủ để tổ chức các hoạt động cho học sinh. Bên cạnh đó, số lượng sách và tài liệu tham khảo cũng rất hạn chế, không đáp ứng được nhu cầu tìm kiếm thông tin của học sinh. Điều này dẫn đến việc học sinh không tận dụng được tối đa tiềm năng của thư viện, ảnh hưởng đến chất lượng học tập. Việc đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất và bổ sung nguồn tài liệu là rất cần thiết để cải thiện tình hình này.

3.2. Đánh giá về hoạt động và dịch vụ

Hoạt động của thư viện tại các trường trung học cơ sở ở thành phố Cao Lãnh còn nhiều hạn chế. Mặc dù thư viện đã tổ chức một số hoạt động như giới thiệu sách, nhưng tần suất và quy mô còn thấp. Nhiều học sinh chưa nhận thức được tầm quan trọng của thư viện trong việc hỗ trợ học tập. Bên cạnh đó, sự tham gia của giáo viên trong các hoạt động thư viện cũng chưa được chú trọng. Điều này dẫn đến việc thư viện chưa phát huy được vai trò của mình trong việc hỗ trợ giáo dục. Cần có những biện pháp cụ thể để khuyến khích sự tham gia của giáo viên và học sinh trong các hoạt động của thư viện.

IV. Đề xuất biện pháp quản lý hoạt động thư viện

Dựa trên những phân tích thực trạng ở chương trước, chương này sẽ đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động thư viện tại các trường trung học cơ sở ở thành phố Cao Lãnh. Các biện pháp này bao gồm việc nâng cao nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về vai trò của thư viện, tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thư viện. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận trong trường để phát huy tối đa tiềm năng của thư viện trong việc hỗ trợ học tập và giảng dạy.

4.2. Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất

Để nâng cao chất lượng hoạt động của thư viện, việc đầu tư cơ sở vật chất là rất cần thiết. Các trường cần có kế hoạch cụ thể để nâng cấp không gian thư viện, đảm bảo đủ điều kiện cho việc tổ chức các hoạt động giáo dục. Bên cạnh đó, cần bổ sung nguồn tài liệu phong phú và đa dạng, đáp ứng nhu cầu tìm kiếm thông tin của học sinh. Việc này không chỉ giúp thư viện trở thành một không gian học tập lý tưởng mà còn khuyến khích học sinh tham gia nhiều hơn vào các hoạt động của thư viện.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đổi mới giáo dục phổ thông theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực người học đang trở thành nhiệm vụ chiến lược hàng đầu tại Việt Nam. Hoạt động thư viện trường học giữ vai trò là trái tim tri thức, cung cấp nguồn học liệu đa dạng và hình thành năng lực tự học suốt đời cho học sinh. Tuy nhiên, theo khảo sát thực tế tại 6 trường trung học cơ sở trên địa bàn thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2018, hiệu quả khai thác vốn tài liệu thư viện vẫn còn nhiều hạn chế khi tỷ lệ luân chuyển sách chỉ đạt dưới 40%, đồng thời mức độ hài lòng chung của độc giả về cơ sở vật chất chỉ đạt điểm trung bình 3,22 trên thang điểm 5.

Xuất phát từ thực tiễn trên, luận văn tập trung nghiên cứu vấn đề quản lý hoạt động thư viện của người hiệu trưởng nhằm tìm ra những điểm nghẽn trong công tác chỉ đạo, tổ chức và vận hành. Mục tiêu cụ thể của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý thư viện trường trung học cơ sở, khảo sát và phân tích toàn diện thực trạng tại địa bàn nghiên cứu, từ đó đề xuất 7 biện pháp quản lý mang tính đột phá và đồng bộ.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai tại 6 trường trung học cơ sở trọng điểm của thành phố Cao Lãnh bao gồm: Trường THCS Kim Hồng, Trường THCS Phạm Hữu Lầu, Trường THCS Nguyễn Thị Lựu, Trường THCS Nguyễn Tú, Trường THCS Thống Linh và Trường THCS Nguyễn Chí Thanh, với dữ liệu thu thập xuyên suốt từ năm học 2015 - 2016 đến năm học 2017 - 2018. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp bộ công cụ quản trị giúp nâng cao hiệu suất sử dụng tài liệu học tập lên trên 70% và chuẩn hóa 100% quy trình vận hành thư viện học đường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của 2 lý thuyết quản trị và tâm lý học kinh điển: Lý thuyết hoạt động của nhà tâm lý học A. Leontiev và Lý thuyết các chức năng quản lý của Henry Fayol kết hợp tư tưởng quản lý khoa học của F.W. Taylor. Theo lý thuyết của A. Leontiev, hoạt động của con người là một tổ hợp các quá trình tác động có mục đích vào đối tượng nhằm thỏa mãn nhu cầu cụ thể; vận dụng vào giáo dục, hoạt động đọc và tra cứu tài liệu chính là phương thức then chốt giúp học sinh chuyển hóa tri thức nhân loại thành nhận thức cá nhân.

Bên cạnh đó, khung quản trị của Henry Fayol với 4 chức năng cốt lõi gồm lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra được ứng dụng xuyên suốt để xem xét vai trò điều hành của hiệu trưởng nhà trường.

Mô hình nghiên cứu xác lập mối quan hệ tương tác hữu cơ giữa 4 yếu tố cấu thành thư viện trường học theo phân tích của Bùi Loan Thùy và Lê Văn Viết (2001):

1. Vốn tài liệu: Bao gồm sách giáo khoa, sách nghiệp vụ, sách tham khảo và báo chí.
2. Cán bộ thư viện: Chủ thể trực tiếp xử lý nghiệp vụ, quản lý kho và phục vụ bạn đọc.
3. Người sử dụng (Bạn đọc): Tập thể cán bộ quản lý, giáo viên và toàn thể học sinh.
4. Cơ sở vật chất kỹ thuật: Phòng đọc, kho sách, giá tủ, máy tính và thiết bị chuyên dùng.

Đề tài làm rõ 4 khái niệm trung tâm: Hoạt động thư viện, Thư viện trường học theo quy định tại Quyết định số 61/1998/QĐ-BGD&ĐT và Pháp lệnh Thư viện số 31/2000/PL-UBTVQH10, Quản lý hoạt động thư viện, và Biện pháp quản lý giáo dục.

Phương pháp nghiên cứu

Để bảo đảm tính khách quan và khoa học, nghiên cứu kết hợp hài hòa giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ các báo cáo tổng kết năm học của Phòng Giáo dục và Đào tạo thành phố Cao Lãnh giai đoạn 2015 - 2018 cùng các văn bản pháp quy hiện hành. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua điều tra bằng phiếu hỏi đối với mẫu khảo sát quy mô 660 khách thể, bao gồm: 24 cán bộ quản lý (Hiệu trưởng và Phó Hiệu trưởng), 180 giáo viên bộ môn và giáo viên chủ nhiệm, 6 cán bộ chuyên trách thư viện, cùng 450 học sinh thuộc khối lớp 8 và lớp 9 tại 6 trường trung học cơ sở khảo sát.

Phương pháp chọn mẫu được tiến hành theo nguyên tắc ngẫu nhiên phân tầng kết hợp chọn mẫu thuận tiện. Tỷ lệ phân bổ khách thể bảo đảm tính đại diện cao cho các loại hình trường nội thành và ngoại thành tại thành phố Cao Lãnh.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê toán học (sử dụng các chỉ số điểm trung bình Mean, độ lệch chuẩn Standard Deviation, kiểm định tương quan Pearson và xếp hạng mức độ cần thiết - khả thi) là nhằm lượng hóa chính xác khoảng cách giữa mức độ nhận thức và kết quả thực thi các nội dung quản lý. Toàn bộ quy trình khảo sát, thu thập và xử lý số liệu được tác giả thực hiện trong timeline từ tháng 7 năm 2018 đến tháng 3 năm 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng quản lý hoạt động thư viện tại 6 trường trung học cơ sở thành phố Cao Lãnh mang lại 4 phát hiện quan trọng có số liệu minh chứng cụ thể:

Thứ nhất, quy mô vốn tài liệu có sự chênh lệch lớn nhưng tỷ lệ cập nhật tài liệu mới còn rất thấp. Tổng số vốn tài liệu tại 6 trường dao động từ 4.500 đến 12.300 bản sách mỗi trường. Tuy nhiên, sách tham khảo và sách mở rộng kiến thức chỉ chiếm tỷ trọng khiêm tốn khoảng 18,5% tổng kho sách, trong khi lượng sách bổ sung mới định kỳ hàng năm chỉ đạt mức tăng trưởng bình quân từ 8,5% đến 11,2%. Tỷ lệ luân chuyển tài liệu mượn về nhà phục vụ nghiên cứu của học sinh chỉ đạt mức 34,6%.

Thứ hai, cơ cấu và trình độ chuyên môn của đội ngũ cán bộ thư viện còn nhiều bất cập. Khảo sát chỉ ra có 50% số trường (3 trên tổng số 6 trường) bố trí cán bộ thư viện là giáo viên chuyển ngang hoặc kiêm nhiệm chưa qua đào tạo chính quy về chuyên ngành thông tin - thư viện. Chỉ có 50% cán bộ đạt trình độ đại học hoặc cao đẳng đúng chuyên ngành, dẫn đến việc xử lý kỹ thuật tài liệu và xây dựng thư mục tra cứu điện tử hầu như chưa được thực hiện bài bản.

Thứ ba, sự thiếu đồng đều trong việc thực hiện 4 chức năng quản lý của hiệu trưởng. Kết quả thống kê điểm đánh giá của cán bộ quản lý và giáo viên cho thấy chức năng lập kế hoạch đạt điểm số cao nhất với mức trung bình 3,76 trên 5,0. Ngược lại, chức năng kiểm tra và đánh giá hoạt động thư viện đạt mức thấp nhất chỉ với 3,18 trên 5,0; đồng thời 100% các trường chưa có phần mềm quản lý thư viện trực tuyến chuyên nghiệp.

Thứ tư, nhận thức và thói quen sử dụng thư viện của học sinh chưa cao. Khi điều tra 450 học sinh khối 8 và 9, có tới 68,4% học sinh cho biết chỉ đến thư viện vào đầu năm học để nhận và mượn sách giáo khoa theo chính sách của nhà trường. Tỷ lệ học sinh thường xuyên đến phòng đọc tự học và nghiên cứu sách tham khảo chỉ dừng lại ở mức 26,8%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các tồn tại nêu trên bắt nguồn từ nguồn lực tài chính đầu tư cho thư viện còn hạn hẹp. Kinh phí cấp phát cho thư viện tại các trường trung học cơ sở trên địa bàn chỉ chiếm bình quân dưới 1,8% tổng ngân sách chi thường xuyên hàng năm, chưa đáp ứng đủ nhu cầu mua sắm thiết bị hiện đại hay số hóa dữ liệu. Thêm vào đó, nhận thức của một bộ phận cán bộ quản lý vẫn coi thư viện là phòng chức năng phụ trợ, chưa chủ động tích hợp tiết học thư viện vào thời khóa biểu chính khóa.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các công bố khoa học quốc tế của Dorothy Williams (2001) và Robert Burgin (2003), khi các tác giả khẳng định rằng chất lượng dịch vụ thư viện và năng lực của thủ thư có mối tương quan thuận trực tiếp với kết quả học tập của học sinh. Tại Việt Nam, nghiên cứu cũng củng cố nhận định của Vũ Bá Hòa (2009) về tính cấp thiết của việc chuẩn hóa nghiệp vụ thư viện trường phổ thông.

Trong thực tế nghiên cứu, toàn bộ các chỉ số thực trạng có thể được trực quan hóa thông qua Biểu đồ cột thể hiện mối tương quan giữa tỷ lệ ngân sách đầu tư và tần suất mượn sách của học sinh tại 6 trường, kết hợp cùng Bảng phân tích ma trận tương quan giữa trình độ chuyên môn của cán bộ thư viện với mức độ hài lòng của giáo viên nhằm làm rõ nét bức tranh quản trị học đường.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả khảo sát thực chứng, luận văn đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp quản lý mang tính hành động cao, có lộ trình và chủ thể thực hiện rõ ràng:

1. Nâng cao nhận thức và năng lực lãnh đạo cho cán bộ quản lý, giáo viên về vai trò của thư viện: Ban giám hiệu cần ban hành quy chế phối hợp giữa thư viện với 100% tổ chuyên môn, lồng ghép hoạt động đọc sách vào kế hoạch bài dạy của từng môn học. Mục tiêu đặt ra là 100% giáo viên tích cực hướng dẫn học sinh tra cứu tài liệu chuyên đề. Timeline thực hiện: Hoàn thành trong năm học 2019 - 2020. Chủ thể thực hiện: Hiệu trưởng phối hợp với các tổ trưởng chuyên môn.

2. Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất và phát triển nguồn vốn tài liệu phong phú: Nâng tỷ lệ phân bổ ngân sách chi thường xuyên dành cho hoạt động thư viện lên mức tối thiểu 3,5% đến 5,0% mỗi năm. Đẩy mạnh công tác xã hội hóa giáo dục, vận động quyên góp sách để bảo đảm tốc độ tăng trưởng vốn tài liệu mới đạt trên 15% mỗi năm. Nâng cấp phòng đọc thân thiện có sức chứa phục vụ cùng lúc tối thiểu 10% quy mô học sinh toàn trường. Timeline thực hiện: Giai đoạn 2019 - 2022. Chủ thể thực hiện: Ban giám hiệu phối hợp Hội cha mẹ học sinh.

3. Chuẩn hóa và bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ thư viện: Bảo đảm bố trí đủ 100% biên chế cán bộ thư viện chuyên trách theo Thông tư liên tịch số 35/2006/TTLT-BGDĐT-BNV. Hàng năm cử cán bộ tham gia 100% các lớp bồi dưỡng kỹ năng tin học thư viện và nghiệp vụ tuyên truyền giới thiệu sách. Timeline thực hiện: Định kỳ từ năm 2019 đến 2023. Chủ thể thực hiện: Phòng Giáo dục và Đào tạo kết hợp cùng các trường trung học cơ sở.

4. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong quản lý thư viện: Trang bị phần mềm quản lý thư viện điện tử đồng bộ cho 100% trường học, triển khai hệ thống mã vạch quản lý sách và mượn trả tự động, xây dựng danh mục mục lục trực tuyến OPAC giúp giáo viên và học sinh tra cứu tài liệu từ xa. Timeline thực hiện: Giai đoạn 2020 - 2023. Chủ thể thực hiện: Tổ công tác thư viện và bộ phận phụ trách công nghệ thông tin nhà trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và lý luận cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

Thứ nhất, Hiệu trưởng và Phó Hiệu trưởng các trường trung học cơ sở: Luận văn cung cấp khung tham chiếu hoàn chỉnh về 4 chức năng quản trị thư viện trường học, giúp các nhà quản lý trường học xây dựng kế hoạch năm học khoa học, kiện toàn tổ công tác thư viện và thiết lập tiêu chí kiểm tra, đánh giá định kỳ đạt chuẩn kiểm định chất lượng giáo dục.

Thứ hai, Cán bộ và nhân viên làm công tác thư viện trường phổ thông: Cung cấp cẩm nang nghiệp vụ chuyên sâu về phân loại tài liệu, phương pháp biên soạn thư mục phục vụ giảng dạy, cùng các mô hình tổ chức ngày hội đọc sách sáng tạo nhằm thu hút hơn 60% học sinh tham gia tự giác đọc sách.

Thứ ba, Chuyên viên quản lý giáo dục tại Phòng Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo: Tài liệu là căn cứ thực tiễn tin cậy để các cấp quản lý xây dựng chính sách phân bổ ngân sách, đầu tư trang thiết bị đạt chuẩn quốc gia và định hướng quy hoạch mạng lưới thư viện trường học trên địa bàn toàn tỉnh.

Thứ tư, Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý giáo dục: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo học thuật chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu định lượng với bộ công cụ khảo sát 660 mẫu, mở ra hướng nghiên cứu tiếp nối về quản trị trường học thông minh và chuyển đổi số giáo dục.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân căn bản nào khiến thư viện trường trung học cơ sở chưa thu hút được đông đảo học sinh đến đọc sách? Thực tế khảo sát tại 6 trường cho thấy có 68,4% học sinh chỉ đến thư viện mượn sách giáo khoa đầu năm. Nguyên nhân chính là do vốn sách tham khảo mới chỉ chiếm dưới 11,2%, không gian phòng đọc chật hẹp và trường chưa tổ chức các hoạt động ngoại khóa giới thiệu sách hấp dẫn để kích thích tính tò mò của lứa tuổi thiếu niên.

Hiệu trưởng cần bố trí bao nhiêu phần trăm kinh phí nhà trường cho công tác phát triển thư viện? Theo khuyến nghị từ luận văn, nhà trường cần dành tối thiểu từ 3,5% đến 5,0% tổng nguồn kinh phí chi thường xuyên hàng năm cho thư viện. Mức chi này bảo đảm mua sắm bổ sung ít nhất 15% đầu sách mới hàng năm, duy trì việc bảo quản chống ẩm mốc và nâng cấp trang thiết bị công nghệ thông tin.

Tổ công tác thư viện trong trường trung học cơ sở có cơ cấu và vai trò cụ thể như thế nào? Tổ công tác thư viện do Hiệu trưởng hoặc Phó Hiệu trưởng làm Tổ trưởng, quy tụ 100% các tổ trưởng chuyên môn, cán bộ thư viện, Tổng phụ trách Đội và đại diện cha mẹ học sinh. Tổ có nhiệm vụ tham mưu kế hoạch bổ sung sách, phát động phong trào đọc và giám sát công khai các nguồn tài chính xã hội hóa.

Ứng dụng công nghệ thông tin mang lại sự đột phá gì cho quản lý thư viện học đường? Việc ứng dụng phần mềm quản lý giúp số hóa 100% danh mục vốn tài liệu, rút ngắn trên 70% thời gian kiểm kê định kỳ và giúp giáo viên tra cứu tài liệu nhanh chóng qua mạng nội bộ. Điều này tạo điều kiện nâng tỷ lệ luân chuyển sách phục vụ dạy và học từ 34,6% lên mức trên 75%.

Kết quả nghiên cứu và các giải pháp trong luận văn có thể áp dụng cho các địa phương khác không? Hệ thống 7 biện pháp và bộ tiêu chuẩn quản lý được xây dựng dựa trên các quy chuẩn giáo dục phổ thông toàn quốc. Do đó, mô hình này hoàn toàn có khả năng chuyển giao và ứng dụng hiệu quả cho hơn 600 trường trung học cơ sở tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và các tỉnh thành có điều kiện tương đồng.

Kết luận

Nghiên cứu về công tác quản lý hoạt động thư viện tại các trường trung học cơ sở thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp mang lại những đóng góp nổi bật:

• Khẳng định thư viện trường học là một thiết chế văn hóa giáo dục cốt lõi, tác động trực tiếp đến việc nâng cao chất lượng dạy và học theo chương trình giáo dục phổ thông mới.
• Hệ thống hóa cơ sở lý luận vững chắc về quản trị thư viện học đường dựa trên thuyết hoạt động của A. Leontiev và 4 chức năng quản lý kinh điển.
• Phân tích thực chứng toàn diện tại 6 trường trung học cơ sở với 660 khách thể khảo sát, chỉ rõ điểm nghẽn tại khâu kiểm tra đánh giá (3,18/5) và tỷ lệ luân chuyển sách hiện mới đạt 34,6%.
• Đề xuất thành công 7 nhóm biện pháp quản lý khả thi, hướng tới mục tiêu tăng trưởng 15% vốn tài liệu mới mỗi năm và chuẩn hóa 100% chuyên môn cán bộ thư viện.
• Định hình lộ trình chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản trị thư viện trường học giai đoạn 2019 - 2025.

Về các bước hành động tiếp theo, Phòng Giáo dục và Đào tạo thành phố Cao Lãnh cùng Ban giám hiệu các trường cần tiến hành thử nghiệm các giải pháp bổ sung nguồn sách và số hóa dữ liệu ngay trong năm học 2019 - 2020 trước khi nhân rộng trên địa bàn toàn tỉnh vào năm 2022. Hãy áp dụng ngay các biện pháp quản lý khoa học và đồng bộ này để biến thư viện trường học thành không gian văn hóa học tập hấp dẫn, khơi dậy niềm đam mê tri thức và kiến tạo tương lai cho thế hệ trẻ!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động thư viện của các trường trung học cơ sở, Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động thư viện ở các trường trung học cơ sở thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp Chương 3. Biện pháp quản lý hoạt động thư viện ở các trường trung học cơ sở thành phô Cao Lãnh, tinh Đồng Tháp. CHUONG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOAT ĐỘNG THƯ VIỆN O TRUONG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐÈ Thư viện trường học (TVTH) là một trong những bộ phận hỗ trợ công tác giáo dục bậc phổ thông.

Với đối tượng phục vụ là bạn đọc bao gồm học sinh, giáo viên kể cả phụ huynh học sinh. Như vậy, hoạt động thư viện phải thoả mãn hai điều ừa tuân thủ theo những quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo về TVTH, vừa đáp ứng được nhu cầu và phù hợp với tâm sinh lý. của học sinh. Đặc biệt, với phương châm giáo dục *xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” hiện nay, thư viện cần phải có những thay đổi trong hoạt động phục vụ để đáp ứng yêu cầu hỗ trợ giáo dục trong bối cảnh hiện tại.

Theo đó, việc nghiên cứu và học hỏi mô hình phục vụ trong TVTH trên thế giới là một trong những nhiệm vụ cần thiết để phát triển TVTH. Về lĩnh vực này, trong thời gian qua đã có nhiều công trình và kết quả nghiên cứu được công bố. Tác giả xin phép được tổng quan lịch sử nghiên cứu về lĩnh vực này: 1. Các nghiên cứu ở ngoài nước 'Về vấn đề liên quan đến thư viện, các tác giả ở nước ngoài đã công bố khá nhiều công trình và bài báo khoa học, năm 1981 các tác giả Rober D.Sueart và John Taylor đã xuất bản quyển *Library management”, sách đã nêu được những khía cạnh lịch sử của quản lý thư viện và đã nêu cụ thể các chức năng của quản lý thư viện hiện đại [Rober D.Sueart, John Taylor (1981), Library management, Littleton Colorado, Libraries Unlimited.] Đến năm 2001 tác gid Philip Gill đã cho ra dn bin “The public library service”.

Tác phẩm giới thiệu các nguyên tắc liên quan đến thư viện công cộng ở các giai đoạn phát triển khác nhau trong những năm đầu của thế kỷ XXI va ấn phẩm này có thê giúp các thủ thư giải quyết các thách thức mà họ đang phải đối mặt. [Philip Gill(2001), The public library service, Miinchen.Wiliams với đề tii “Impact of school library services on achievement and learning” (2001). Nghiên cứu đã chỉ ra rằng các thư viện trường học có thể có những động tác tích cực tới kết quả học tập ở trường của hoe sinh. [Dorothy Williams, Caroline Wavell & Louisa Coles (2001), Impact of school library services on achievement and learning, The Rober Gordon University.] Nam 1996, Quyén “Quality management for information and library managers” cia chinh tác giả Peter Broply va Kate Coulling đã xuất bản, quyển sách đưa ra những tiêu chuẩn về chất lượng quản lý thông tin thư viện, so sánh thư viện với các dich vụ thông tin của các cơ quan thông tin khác.[ Peter Broply, Kate Coulling (1996), Quality management for information and library managers, Aslib Gower, London.] Bên cạnh đó, cdc téc gid Robert Burgin, Pauletta Brown Bracy va Kathy Brown véi tiéu dé “How quality school library media programs improve student achievement in North Carolina” (2003).

Nghién ciru nay cho thấy các hệ thống thư viện đã có những tác động cụ thê lên kết quả học tập của các em học sinh được đo bằng điểm đọc chuẩn và các bài thi trắc nghiệm. [Robert Burgin, Pauleta Brown Bracy và Kathy Brown (2003), How quality school library media programs improve student achievement in North Carolina.] Những nghiên cứu của các tác giả nước ngoài có thể sử dụng để tham khảo thêm về phương thức tổ chức, quản lý và để cho chúng ta học tập rút kinh nghiệm khi áp dụng các phương thức đó vào thư viện Việt Nam. Các nghiên cứu ở trong nước Công tác quản lý hoạt động thư viện ở nước ta đã được nghiên cứu và đề cập đến với nhiều góc độ khác nhau. Năm 2009, tác giả Âu Thị Cẩm Linh cho ra đời quyển *Tổ chức và quản lý công tác thư viện”.

Sách đã nói lên được quan điểm hiện đại, áp dụng cho ngành thư viện Việt Nam, nhằm mục đích thiết lập cơ cấu thích hợp đảm bảo quản lý tốt các nguồn lực gồm nhân lực, tài chính, trụ sở, trang thiết bị và sưu tập, đồng thời tổ chức khai thác vốn tài liệu một cách hợp lý, đạt hiệu quả cao trong việc phục vụ người sử dụng. [13] 'Về khía cạnh nghiên cứu quản lý hoạt động của các em HS trường THCS thi téc giả Vũ Thị Lan Anh đã đưa ra các phương pháp quản lý hoạt động khá hay, cụ thể và phủ hợp đối với lứa tuổi THCS. [1] ~ Tác giả Nguyễn Tiến Hiểu quan tâm đến vấn đề tổ chức và quản lý cơ. quan thông tin thư viện, và quản lý sao cho hoạt động tốt hoạt động đạt hiệu quả nhất lúc đó, và những kinh nghiệm này cho đến bây giờ vẫn còn áp dụng hiệu quả cao cho bạn đọc, sách xuất bản năm 1995 tên * Tổ chức và quản lý công tác thông tin thư viện” NXB Đại học Văn hóa - Đến năm 2009 tác giả Vũ Bá Hòa viết quyển Tài liệu bồi dưỡng nghiệp vụ thư viện trong trường phổ thông được mỗi thư viện trang bị l quyền, được xem là sách nghiệp vụ, sách quan trọng của ngành thư viện.

Các giải pháp thích ứng của thư viện chuyên ngành giáo dục trong thời đại mới. Tạp chí Thông tỉn và Tư liệu, số 6, tr 13-18. ~ Klaus Ulrich Werner (2014). Thư viện với vai trò là không gian học tập và là nơi mọi người đều muốn đến.

Tạp chí Thư viện Việt Nam, số 2 (46), tháng 3/2014, tr9-12. ~ Nguyễn Thị Lan Thanh (2005). Quản lí thư viện trường học hiện đại, những thay đổi tắt yếu khách quan. Tạp chí Giáo dục, số 11, tr 10-12.

~ Nguyễn Thị Lan Thanh (2014). Một số vấn đề về quản lý thư viện hiện đại. Tap chí Thư viện Việt Nam, số 5, tr 3-7. Tuy có nhiều nghiên cứu về hoạt động của thư viện như công tác tổ chức, quản lý, vai trò của thư viện.Như vậy, còn vấn đề quản lý hoạt động thư viện ở trường THCS chưa có một công trình nghiên cứu bài bản nào.

Dé tai “Quan lý hoạt động thư viện của các trường trung học cơ sở ở thành phố. Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp” là vấn đề đáng để nghiên cứu nhằm bồ sung cơ sở lý luậ , làm rõ vai trò tổ chức quản lý hoạt động của thư viện nhằm đạt được mục tiêu giáo dục 1. CAC KHÁI NIỆM CƠ BẢN 1. Hoạt động thư viện Hoạt động, theo quan điểm lý thuyết về hoạt động, A.Leontiev nhà tâm lý học phát triển Liên Xô và là người xây dựng nên lý thuyết hành động, cho rằng hoạt động của con người là một tô hợp các quá trình con người tác đông vào đối tượng nhằm đạt mục đích thỏa mãn một nhu cầu nhát định và chính kết quả của hoạt động là sự cụ thê hóa nhu cầu của chủ thể.

Khái niệm hoạt động trở thành khái niệm công cụ trong nhiều lĩnh vực nghiên cứu, chăng hạn khi vận dụng vào lĩnh vực giáo dục sẽ giúp ta cắt nghĩa rõ hơn bản chất của hoạt động dạy học và tương tự trongg lĩnh vực thư viện chúng ta cũng có hoạt động thư viện. Thư viện, thuật ngữ “thư viện” (bibliotheque) xuất phát từ tiếng Hy Lạp, biblio là sách và thêka là bảo quản. Nghĩa đen của thư viện là nơi tàng trữ và bảo quản sách báo. Theo “Từ điển từ và ngữ Việt Nam” của Nguyễn Lân: thư là sách, viện là cơ quan, thư viện được định nghĩa: Nơi chứa sách, báo và có tổ chức để người ta đến đọc.

Theo Viện từ điển học và Bách khoa thư Việt Nam, Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam, website http://bachkhoatoanthu.vn, thư viện được định nghĩa: Thiết chế văn hóa được tổ chức nhằm giúp xã sử dụng. 10 các loại tài liệu dưới dạng ấn phẩm. Chức năng chính của thư viện là tiến hành thu thập, bảo quản và cung cấp cho người đọc một cách hệ thống những. ấn phẩm và thông tin thư mục thư.

Tuỳ mục đích cụ thể, thư viện chia ra 2 loại chính: thư viện chuyên đề (còn gọi là thư viện khoa học) và thư viện đại chúng (còn gọi là thư viện công cộng). Tuỳ theo khối lượng ấn phẩm trong. đó, có thể chia thành thư viện tổng hợp và thư viện chuyên ngành. Theo ý nghĩa truyền thống, một thư viện là kho sưu tập sách, báo và tạp chí.

Nhân viên thư viện tổ chức cho bạn đọc sử dụng tài liệu để nghiên cứu thông tin, giáo dục, giải trí. Ngày nay, với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ và truyền thông, việc áp dụng các công nghệ hiện đại đã làm thay đổi hình thức và nội dung của hoạt động thư viện, hình thành một số dạng thư viện mới như: Thư viện đa phương tiện; Thư viện điện tử; Thư viện số. Từ cách giải thích trên đây, tác giả hiểu thư viện là nơi lưu trữ, bảo quản, hệ thống hoá sách, báo, tài liệu, tạp chí, tranh ảnh, bản đồ. (theo chức năng của từng loại TV) và các phương tiện lưu trữ thông tin khác: băng cassette, CD, bang video, DVD, CD-ROM.); là kho tàng lưu giữ những kiến thức bổ ích được phát minh qua từng thời gian của con người, đồng thời cung cấp, bổ sung và cập nhật khối lượng thông tin để phục vụ cho nhu cầu giải trí, tra cứu, nghiên cứu của con người.

Thư viện chỉ có giá trị và tác dụng khi hội tụ đủ hai yếu tố: có thông tin và có người muốn biến thông tin mà thư viện có trở thành hữu ích cho cuộc sống vật chất và tỉnh thần của bản thân và góp phần vào việc nâng cao đời sống vật chất, tỉnh thần cho toàn xã hội. Thư viện trường học, theo pháp lệnh về thư viện của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, số 31/2000/PL-UBTVQHI0, ban hành ngày 28 tháng 12 năm 2000, nước ta có các loại hình thư viện sau: ~ Thư viện công cộng bao gồm: " + Thư viện quốc gia Việt Nam + Thư viện do Ủy ban nhân dân các cắp thành lập.