Chương 1. Cơ sở lý luận của quản lý phát triển chương trình môn Toán ở trường THCS Chương 2. Thực trạng quản lý phát triển chương trình môn Toán ở các trường THCS huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa Chương 3. Biện pháp quản lý phát triển chương trình môn Toán ở các trường THCS huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa 5 Chƣơn 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN CHƢƠNG TRÌNH MÔN TOÁN Ở TRƢỜNG THCS 1.
Tổng quan vấn đề nghiên cứu Chương trình giáo dục nói chung và phát triển chương trình dạy học trong nhà trường nói riêng là vấn đề thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu với những góc độ khác nhau. Quan niệm hiện đại về chương trình giáo dục xuất hiện từ nửa đầu thế kỷ XX. Theo tác giả Meigan [27] thì CTGD là một chuỗi kiến thức mà người học có thể thu nhận được, do nhà trường thiết kế nhằm mục đích rèn luyện cho người học rèn luyện cho người học phương pháp tư duy và hành động. Diamond trong cuốn “Thiết kế và đánh giá môn học và chương trình học” [28] đã phân tích các vấn đề xây dựng chương trình, chương trình giảng dạy, giữa cải tiến CTGD và chương trình môn học, xem vấn đề xây dựng chương trình môn học, CTGD là yếu tố quan trọng trong đổi mới giáo dục.
Vấn đề PTCTGD đã có lịch sử lâu đời ở các nước phát triển, tuy nhiên ở Việt Nam đây vẫn là vấn đề mới mẻ. Thực hiện chủ trương đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, trong những năm qua, vấn đề PTCTGD nói chung, PTCT môn Toán trong các nhà trường phổ thông nói riêng đã thu hút được sự quan tâm nghiên cứu của nhiều nhà quản lý, các nhà nghiên cứu giáo dục. Nhiều hội thảo khoa học, công trình nghiên cứu của tác giả về xây dựng chương trình dạy học ở các nhà trường phổ thông đã được tổ chức và công bố. Hội thảo khoa học “Một số vấn đề chung về xây dựng chương trình giáo dục phổ thông sau 2015” do Bộ GD&ĐT [4] tổ chức đã thu hút sự tham gia của các nhà nghiên cứu giáo dục, cán bộ quản lý các cấp.
Báo cáo của các nhà khoa học tại Hội thảo đã đề cập vấn đề phát triển năng lực cho học sinh ở trường phổ thông, hệ thống năng lực đầu ra ở một số nước, mục tiêu và 6 chuẩn, kinh nghiệm đánh giá theo năng lực trên thế giới, quan điểm xây dựng CTGD phổ thông của Việt Nam sau 2015 cho từng môn học nói riêng và chương trình giáo dục phổ thông cấp quốc gia nói chung cho từng cấp học. Trong công trình nghiên cứu “xây dựng phương thức, tiêu chí đánh giá chương trình giáo dục phổ thông” [17] tác giả Nguyễn Thị Lan Phương đã nghiên cứu chuyên sâu một khâu trong quy trình phát triển chương trình giáo dục. Tác giả đã khái quát Cơ sở lý luận về đánh giá CTGD, trong đó có phân tích tới chương trình môn học với những mục tiêu, nội dung, phương pháp thực hiện trong một môn học cụ thể. Nghiên cứu công trình liên quan đến chương trình môn học nhà trường, phát triển chương trình giáo dục phổ thông ở trong và ngoài nước trên thế giới.
cho thấy, phát triển chương trình giáo dục nhà trường nói chung, phát triển chương trình môn học nói riêng trong giáo dục phổ thông đã được nhiều nước phát triển thực hiện vào những năm 60 của thế kỷ XX và là xu thế của nhiều nước phát triển trên thế giới. Trong công trình “phát triển chương trình giáo dục” Peter F. Oliva [15] đã bàn về hoạch định chương trình học với năm cấp độ và ba lĩnh vực khác nhau, về vai trò của người quản lý trong nhà trường trong hoạch định chương trình, các kỹ năng quản lý chương trình… Theo đó, việc phát triển CTGD sẽ thất bại nếu thiếu đi vai trò lãnh đạo, quản lí của hiệu trưởng nhà trường. Người quản lí nhà trường phải thiết lập cơ cấu tổ chức để việc xây dựng chương trình tiến triển, đảm bảo các điều kiện cơ sở vật chất và các nguồn lực cần thiết, quản lý theo các nhóm nhiệm vụ, giải quyết các mâu thuẫn, truyền đạt thông tin về các nhu cầu của nhà trường đến các nhóm, duy trì không khí làm việc hòa thuận, tư vấn cho các nhóm phát triển chương trình dạy học.
Vấn đề quản lý phát triển CTGD ở các nhà trường phổ thông cũng được đề cập trong văn bản quản lý và các công trình nghiên cứu của một số tác giả trong nước. Ngày 25 tháng 6 năm 2013, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã 7 ban hành “Hướng dẫn thí điểm phát triển chương trình giáo dục nhà trường phổ thông”, trong đó xác định mục đích yêu cầu, các hoạt động thí điểm, các trường Đại học sư phạm, các trường THCS tham gia thí điểm, đặc biệt nhấn mạnh “Đổi mới quản lý hoạt động đại học, Giáo dục nhằm nâng cao hiệu quả phát triển CTGD nhà trường”. Tác giả Phan Văn Kha trong tài liệu “Đổi mới QLGD Việt Nam - Một số vấn đề lí luận và thực tiễn” [13] đã xác định mô hình, tiêu chuẩn, tiêu chí và chỉ số đánh giá quản lý hiệu quả trường phổ thông. Trong tiêu chuẩn 4 “Quản lý phát triển chương trình và đánh giá” tác giả đã đề xuất các tiêu chí quản lý phát triển chương trình của nhà trường từ việc lập kế hoạch và tổ chức chương trình nhà trường, quản lý thực hiện chương trình đến việc đánh giá kết quả thực hiện.
Vấn đề phát triển CTGD nhà trường nói chung cũng như quản lý phát triển chương trình môn học trong các nhà trường nói riêng cả trong nước cũng như ngoài nước đã có nhiều công trình đi sâu nghiên cứu. Các công trình đã tập trung làm rõ về chương trình nhà trường và phát triển, các cách tiếp cận, các mô hình phát triển, quy trình phát triển CTGD, các tiêu chuẩn, tiêu chí đánh giá CTGD nhà trường. Tuy nhiên nghiên cứu hoạt động quản lý phát triển chương trình dạy học môn Toán ở huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa thì chưa có đề tài nào đề cập đến. Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1.
Chương trình môn học * Môn học Theo từ điển Bách khoa Việt Nam (2002), môn học là “Hệ thống về một lĩnh vực khoa học được sắp xếp theo yêu cầu sư phạm để truyền thụ cho người học. Đặc điểm của môn học là phản ánh các sự kiện, tri thức, qui luật của khoa học tương ứng phù hợp với mục đích, nhiệm vụ dạy học và khả năng nhận thức của học sinh. Xử lí hệ thống các câu hỏi, bài tập… giúp học sinh tự kiểm tra luyện tập kỹ năng, kỹ xảo.[12] 8 * Chương trình môn học Trong Tiếng Anh thuật ngữ “course syllabus” dùng để chỉ một chương trình cụ thể với các bố cục chi tiết về kế hoạch giảng dạy và quy định nội dung kiến thức, kỹ năng môn học trong chương trình học. Chương trình môn học là văn bản xác định vị trí, vai trò môn học, là định hướng kế hoạch dạy học môn học và hoạt động giáo dục ở mỗi lớp học và mỗi cấp học, phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục, đánh giá kết quả giáo dục của môn học và hoạt động giáo dục.
Theo Từ điển Giáo dục học: “Chương trình môn học là văn bản Nhà nước quy định với từng môn học về mục tiêu, yêu cầu, nội dung, khối lượng kiến thức và kĩ năng, kế hoạch phân bổ, thời lượng cần thiết, phương pháp thích hợp, phương tiện tương ứng theo từng lớp học, bậc học. Chương trình bộ môn của mỗi lớp (năm) học được trình bày theo trình tự chương, mục, chủ đề, vấn đề song song với bảng phân bố thời lượng tương ứng”.[10] Chương trình một môn học là văn bản chính thức muốn chỉ ra cho người học tất cả các thông tin chủ yếu về môn học như: Đặc điểm, vị trí, và tầm quan trọng của môn học đó; mục tiêu chủ yếu của môn học; những nội dung và yêu cầu kết quả môn học; kế hoạch dạy học; phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động dạy học; cách thức tiến hành, phương pháp kiểm tra đánh giá chất lượng môn học; những phương tiện, trang thiết bị, cơ sở vật chất cần thiết cho việc tham gia lớp học; các yêu cầu với người học trong quá trình học tập bộ môn. Chương trình môn học còn là cơ sở để tổ chức và thực hiện cho các hoạt động dạy và học, chương trình môn học còn là công cụ để quản lý, kiểm tra, đánh giá và phối hợp các hoạt động trong nhà trường đảm bảo chất lượng trong quá trình dạy và học. Trong luận văn này chúng tôi cho rằng: Chương trình môn học là văn bản mô tả một cách đầy đủ nhất về kế hoạch dạy học của một môn học được xác định yêu cầu, mục tiêu, chuẩn đầu ra của môn học cần đạt được, nội 9 dung, khối lượng kiến thức và kỹ năng, kế hoạch phân bổ, thời lượng cần thiết, phương pháp, phương tiện, hình thức kiểm tra, đánh giá, tổ chức dạy học tương ứng với từng đơn vị theo chuẩn kiến thức, kỹ năng được hình thành ở người học và tiêu chuẩn, cách thức kiểm tra, đánh giá kết quả của môn học.
Như vậy, chương trình môn học chính là ế hoạch môn học trong trường phố thông 1. Chương trình môn Toán THCS Từ dẫn luận môn học; chương trình môn học, chương trình môn Toán ở trường THCS có thể hiểu: Chương trình môn học Toán là bản mô tả một cách đầy đủ về kế hoạch dạy học của môn Toán ở trường THCS, trong đó xác định mục tiêu, yêu cầu chuẩn đầu ra cần đạt được, nội dung, khối lượng kiến thức và kỹ năng, kế hoạch phân bổ, thời lượng cần thiết, phương pháp thích hợp, phương tiện, hình thức tổ chức dạy học tương ứng với từng đơn vị kiến thức, kỹ năng cần hình thành ở người học và tiêu chí, cách thức kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học môn Toán. Mục xây dựng chương trình môn Toán ở trường THCS là góp phần hình thành và phát triển năng lực Toán học và yêu cầu cần đạt, góp phần hình thành và phát triển các phẩm chất chủ yếu, năng lực chung và năng lực Toán học cho học sinh; phát triển kiến thức, kĩ năng then chốt và tạo cơ hội để học sinh được trải nghiệm, vận dụng Toán học vào thực tiễn; tạo lập sự kết nối giữa các ý tưởng Toán học, giữa Toán học với thực tiễn, giữa Toán học với các môn học và hoạt động giáo dục khác, đặc biệt với các môn Khoa học, Toán, Vật lí, Hóa học, Sinh học, Công nghệ, Tin học để thực hiện giáo dục STEM.