phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn được trình bày theo 3 chương hương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tự học hương 2: Thực trạng quản lý hoạt động tự học của HS trường PTDTNT tỉnh Phú Thọ. hương 3: Biện pháp quản lý nâng cao chất lượng HĐTH của HS trường PTDTNT tỉnh Phú Thọ. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC CỦA HỌC SINH TRƢỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ 1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Trong lịch sử giáo dục, hoạt động t học là một trong những vấn đề được nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới quan tâm.
Song trong từng giai đoạn lịch sử nhất định, nó được đề cập dưới các góc độ và hình thức khác nhau. Từ nửa thế kỷ XX, trên cơ sở kế thừa có phê phán các tư tưởng của các nhà giáo dục đi trước, ở các nước phương Tây nổi lên cuộc các mạng tìm kiếm các hình thức tổ chức dạy học và các phương pháp giáo dục mới, trong đó mộttrong xu hướng ưu tiên hàng đầu là nghiên cứu phát triển HĐTH và dạy các KNTH cho học sinh. Tiêu biểu cho tư tưởng này là John Dewey (1859 -1952), người đề xuất quan điểm dạy học phải dựa trên sự phát huy năng lực nội sinh của con người và do đó, dạy học phải “lấy người học làm trung tâm”. Ông đã phát biểu: “HS là mặt trời, xung quanh có quy tụ mọi phương pháp giáo dục”.
Những thập kỷ tiếp sau đó, một loạt nghiên cứu đề xuất các phương pháp dạy học theo quan điểm tiến bộ này đã được đưa vào thực nghiệm và thực tế dạy học: “phương pháp tích cực”, “phương pháp hợp tác’’, “phương pháp cá thể hóa”. Nói chung đây là các phương pháp mà trong đó, người học lĩnh hội kiến thức không chỉ bằng nghe thầy giảng bài, mà còn phải bằng HĐTH tự tìm tòi lĩnh hội tri thức. Nhà bác học Albert Eintein cũng từng nói "Kiến th c chỉ có được qu tư duy c con ngư i" [12]. Nhà tâm lý học N.Rubakin khẳng định: "T đi t m ấy kiến th c có ngh à t học" [20] và chắc nhiều người cũng tán thành ý iến sau đây của Gibbon: "Mỗi ngư i đ u phải nh n hai th giáo dục, một th do kẻ khác truy n cho, một th quan trọng hơn do chính m nh tạo lấy" [dẫn theo 16].
Trên bình diện nghiên cứu, cũng như trên thực tế giáo dục các cấp học ở nước ngoài, bên cạnh vai trò của người thầy làm đạo diễn, thiết kế, tổ chức giúp 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cho người học biết cách làm, cách học, vai trò tự học chủ động, tích cực của người vẫn luôn là nguyên tắc giáo dục ưu tiên hàng đầu và luôn được sự quan tâm của các nhà giáo dục. Bởi vì tự học có vai trò quan trọng, quyết định mọi sự thành công của người học trong học tập và là điều kiện đảm bảo cho chất lượng, hiệu quả của giáo dục và đào tạo. Có thể nói, cho đến nay các nghiên cứu đã làm rõ và hẳng định được vai trò của HĐTH, tự nghiên cứu tìm tòi của bản thân người học là cơ sở cho mọi sự thành công trong học tập. Ở Việt Nam, vấn đề tự học đã được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu và đã có nhiều công trình nghiên cứu của nhiều tác giả xoay quanh việc tự học của sinh viên và HS trung học phổ thông (THPT) dưới nhiều góc độ và khía cạnh khác nhau.
Ngay từ những năm 1960, giáo sư Tạ Quang Bửu đã hẳng định "T học là kh i nguồn c a phong cách t đào tạo. Ai giỏi t học ngay t khi còn ngồi trên ghế nhà trư ng ngư i đ sẽ tiến xa". Những năm gần đây, đã có nhiều nghiên cứu chuyên sau về hoạt động tự học ở các cấp học. Có thể kể đến các tác giả như: Nguyễn Cảnh Toàn, Nguyễn Kỳ, Lê Khánh Bằng, ưu Xuân Mới, Hà Thị Đức, Trần Thị Minh Hằng, Đặng Thành Hưng, Đào Thị Oanh [2, 4, 6, 10, 13]….
Các nghiên cứu đã chỉ rõ vai trò của HĐTH hông chỉ có ý nghĩa đối với bản thân người học mà còn có ý nghĩa to lớn đối với vấn đề nâng cao chất lượng của dạy học và đào tạo. Vai trò đó trước hết tập trung ở chỗ: HĐTH có liên quan tới nhu cầu nhận thức của cá nhân, tới sự phát triển trí tuệ người. Các nghiên cứu giáo dục học đều đã hẳng định: tự học là chìa khoá vàng của giáo dục trong thời đại thông tin, HS Việt Nam cũng cần được nhà trường quan tâm hướng dẫn, tổ chức HĐTH, giúp các em biết tự học và lấy tự học làm con đường tự khẳng định và phát triển bản thân trên con đường thành đạt. Các nhiên cứu cũng đã đi sâu và chỉ rõ: Trong quá trình dạy - học, người học vừa là đối tượng tác động lại vừa là chủ thể của quá trình đó.
Trong hi các hoạt động khác của con người hướng vào việc làm thay đổi đối tượng khách thể 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thì hoạt động học tập làm cho chính chủ thể thay đổi. Bằng hoạt động học tập, bằng sự nỗ lực tự học mỗi người học mới có thể chủ động hình thành và phát triển nhân cách của mình, không ai có thể làm thay. Tác động của người dạy chỉ có thể được phát huy khi thông qua hoạt động tích cực, chủ động, sáng tạo của người học. Mặt hác, người học cũng hông thể tự học hiệu quả, nếu trong quá trình dạy học thiếu sự chỉ đạo, hướng dẫn trợ giúp của người dạy và vai trò quản lý, chỉ đạo của Hiệu trưởng nhà trường.
Tuy nhiên, cho đến nay hoạt động học tập và HĐTH của HS phổ thông nói chung và HĐTH trong các loại hình giáo dục chuyên biệt nói riêng nhu HS các trường PTDTNT còn ít được quan tâm nghiên cứu. Mặt khác, trên thực tế hiện nay, HS các trường PTDTNT với đặc điểm là trường nội trú và phần lớn con em các dân tộc thiểu số, với nhiều hạn chế, thua thiệt.năng lực học tập nói chung còn thấp so với mặt bằng chung, đặc biệt về ý thức tự học và kỹ năng tự học lại càng có nhiều hạn chế, yếu kém. Làm thế nào để tổ chức, quản lý HĐTH của HS và từ đó, lấy HĐTH làm nhân tố phát triển năng lực cá nhân và nâng cao chất lượng học tập cho chính các em? Đó là câu hỏi luôn đặt ra cho những thầy cô giáo và những người làm quản lý nhà trường PTDTNT tỉnh Phú Thọ hiện nay. Luận văn “Quản lý hoạt động t học c a học sinh trư ng phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Phú Thọ” là một đề tài nghiên cứu có kế thừa và phát triển các nghiên cứu đã phân tích trên đây vào thực tiễn quản lý nhà trường PTDTNT, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của trường PTDTNT tỉnh Phú Thọ hiện nay.
Một số khái niệm cơ bản 1. Hoạt động tự học Có nhiều khái niệm khác nhau về tự học (Self Learning). Song tiêu biểu là quan điểm của tác giả Nguyễn Cảnh Toàn [24] với định nghĩa: “T học là t m nh động n o suy ngh , sử dụng các năng c trí tuệ…và c hi cả b p cơ ( hi sử dụng công cụ) cùng các ph m chất c a mình, rồi cả động cơ, t nh cảm, cả nhân sinh quan, thế giới quan (trung th c khách quan, có chí tiến th , không 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ngại khó, ngại khổ, kiên trì nhẫn nại, lòng say mê khoa học, ý mu n thi đỗ, biết biến h hăn thành thu n lợi v v) để chiếm được một nh v c hiểu biết nào đ c a nhân loại, biến nh v c đ thành s hửu c a m nh”. Từ đó có thể khái quát hóa các đặc trưng cơ bản của tự học là: Cốt lõi của hoạt động học chính là hoạt động tự học, vì không ai có thể học hộ người khác và không ai có thể đưa một kiến thức nào từ ngoài vào đầu óc người học nếu người đó hông tích cực học tập.
Tự học chỉ được tiến hành hi người học có nhu cầu muốn hiểu biết một kiến thức, ĩ năng nào đó và dùng nỗ lực huy động nội lực của bản thân để chiếm lĩnh được kiến thức đó. Đó chính là động cơ bên trong của người học, "Biết mà học, không bằng thích mà học, thích mà học không bằng say mê mà học" (Khổng Tử, sách Luận ngữ). Tự học được hiểu là quá trình nỗ lực chiếm lĩnh tri thức của bản thân người học bằng hành động của chính mình, hướng tới những mục đích học tập xác định. Tự mình suy nghĩ, sử dụng các kỹ năng tư duy cùng các phẩm chất, cả động cơ, tình cảm, nhân sinh quan của bản thân để chiếm lĩnh và biến những tri thức cần thiết thành vốn hiểu biết của mình.
HĐTH được người học tiến hành ở trên lớp hoặc ở ngoài lớp, theo hoặc hông theo chương trình, sách giáo hoa đã được quy định bằng nhiều hình thức khác nhau và theo những điều kiện khác nhau. Có thể xác định gồm 3 loại HĐTH chính yếu sau đây: a) T học c ngư i hướng dẫn tr c tiếp, thường là các GV bộ môn và thường tiến hành trong các giờ học trên lớp. b) T học h ng c ngư i hướng dẫn tr c tiếp, hay tự học ngoài giờ lên lớp. Bao gồm: Tự học được thực hiện ở ký túc xá, làm bài tập, ôn tập ở nhà theo từng cá nhân hoặc nhóm, hoặc tự học theo phương thức đào tạo từ xa (trên internet, tivi, đài).
hi đó người học tự điều khiển hoạt động học tập của mình nhằm đáp ứng mục tiêu do chương trình, tài liệu đặt ra và sự hướng dẫn gián tiếp của GV, hoặc để thỏa mãn nhu cầu học tập mở rộng của cá nhân. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com c) Ngoài hai loại cơ bản nói trên, TH còn được hiểu theo nghĩa rộng hơn về không gian và thời gian. Đó là hái niệm để chỉ một hình th c t rèn luyện, phát triển bản thân và thể hiện “năng c t học” m c độ c o, năng c “t học su t đ i” và à một dạng k năng s ng thiết yếu c a những ngư i thành đạt. Đó là tự học ở mức độ cao.