CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC CÁC MÔN KHOA HỌC CƠ BẢN TẠI TRƯỜNG TRUNG CẤP NGHỀ KỸ THUẬT XI MĂNG 1. Sơ lược lịch sử vấn đề nghiên cứu Khái niệm “quản lý” đã được đề cập từ rất sớm, tuy nhiên, lĩnh vực quản lý giáo dục, đào tạo con người trong nhà trường lần đầu tiên được đưa ra bàn luận trong công chúng thế giới vào năm 1956, với tác phẩm “Quản lý trường học” của A. Năm 1983, Côn-đa-cốp đã cho ra đời cuốn sách “Những cơ sở lý luận của quản lý trường học” Vào năm 1987, Viện Hàn lâm sư phạm (Liên Xô cũ) đã công bố cuốn sách “Những cơ sở lý luận của quản lý nội bộ trường học” Đầu những năm 1990, UNESSCO PROAP đã xuất bản cuốn sách có tính chất cẩm nang về kỹ năng quản lý giáo dục mang tựa đề “Kế hoạch hóa và quản lý giáo dục vĩ mô” Ở Việt Nam, lĩnh vực quản lý giáo dục đã được đưa vào chương trình đào tạo của một số trường đại học sư phạm và Học viện quản lý từ những năm 90. Hầu hết các bậc học, ngành học liên quan đến lĩnh vực quản lý giáo dục đã được nghiên cứu bởi các nhà quản lý giáo dục, các nhà giáo cùng các học viên cao học, nghiên cứu sinh.
Những năm gần đây, vấn đề quản lý để nâng cao chất lượng trong lĩnh vực đào tạo nghề đang trở thành một đề tài mang tính thời sự, luôn thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu. Tuy nhiên, đây là vấn đề khó, phức tạp phạm vi rộng và phong phú, do vậy các đề tài đi sâu nghiên cứu lĩnh vực này còn ít với nội dung nghiên cứu khá rộng. Nhiều tài liệu giáo trình về quản lý đào tạo nghề đã được biên soạn và phát hành như: Năm 1999, trường Đào tạo cán bộ công 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đoàn Hà Nội với đề tài: “Đánh giá thực trạng tay nghề của công nhân Hà Nội”, đề xuất các giải pháp nâng cao tay nghề cho công nhân trong các ngành trọng điểm của Hà Nội. Tác giả Nguyễn Minh Đường, với “Tổ chức và quản lý quá trình đào tạo” (năm 1996) và nhiều tài liệu khác.
Với việc “ Cải tiến mục tiêu và nội dung đào tạo nghề” (1990); “ Phát triển giáo dục nghề nghiệp đáp ứng quá trình đào tạo nguồn nhân lực “(2001), “ Đổi mới công tác quản lý trong các trường đào tạo nghề đáp ứng sự nghiệp công ngiệp hóa , hiện đại hóa “ ( Kỷ yếu hội thảo của sở Lao đông- TBXH Hà Nội và “ Giáo dục nghề nghiệp- những vấn đề và giải pháp” (2005) của PGS.TS Nguyễn Viết Sự. “Định hướng nghề nghiệp và việc làm “ (2004) của Tổng cục Dạy nghề. Với việc “ Đào tạo nguồn nhân lực ở Thành phố Hồ Chí Minh” Những bất cập trong lĩnh vực này và giải pháp. Tất cả cho chúng ta thấy các đề tài đã đề cập đến chất lượng tay nghề, chất lượng công tác đào tạo nghề trong những năm qua và đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nghề trong thời gian tới nhằm phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa.TS Dương Đức Lân cho rằng, “có thể hiểu, học để trở thành công nhân kỹ thuật sẽ không đơn giản như trước đây… Những đòi hỏi của thời đại công nghiệp, công nhân phải sử dụng kỹ năng trí tuệ nhiều hơn là dùng cơ bắp, sức lực.
Sức lao động được giải phóng với sự trợ giúp đắc lực của hệ thống máy móc nhưng nếu không có quá trình học tập nghiêm túc và cập nhật kiến thức liên tục, người lao động sẽ tự đào thải chính mình”. Trên tinh thần ấy, đã có rất nhiều tác giả chọn vấn đề quản lý hoạt động dạy học làm đề tài nghiên cứu luận văn thạc sĩ. Tuy nhiên, các tác giả chỉ đi sâu nghiên cứu về các biện pháp quản lý hoạt động dạy học trong các trường phổ thông, cao đẳng và Đại học. Còn đối với trường đào tạo nghề, thì vấn đề nóng bỏng nhất và tất yếu vẫn là các biện pháp quản lý hoạt động dạy học nói chung và hoạt động thực tập tại các đơn vị sản xuất.
Một số vấn đề nghiên cứu đó là: 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com “Các biện pháp quản lý hoạt động dạy – học ở trường Đại học y tế công cộng” của tác giả Lê Hoàng Đức, năm 2008. “Các biện pháp quản lý hoạt động thực tập của học sinh trường trung cấp kỹ thuật tin học Hà Nội – ESTIH trong giai đoạn hiện nay” của tác giả Nguyễn Thị Mai, năm 2008. “Quản lý hoạt động dạy học ở các trường trung cấp nghề quân đội” của tác giả Doãn Thái Trí, năm 2008. Mặc dù vậy, công tác nghiên cứu về vấn đề quản lý hoạt động dạy học đối với các môn khoa học cơ bản trong trường nghề vẫn còn bỏ ngỏ.
Với tâm lý coi thường và cho các môn học thuộc nhóm Khoa học cơ bản chỉ là môn phụ, không mang tính chất đào tạo nghề, cho nên từ các nhà quản lý đến các em học sinh đều rất xem nhẹ vấn đề này. Lựa chọn vấn đề nghiên cứu này, tác giả mong muốn tìm được sự nhìn nhận đúng đắn với các môn thuộc nhóm kiến thức cơ bản, cơ sở để từ đó xác định được tâm lý tốt khi tham gia vào hoạt động dạy học các môn học này, đặc biệt đối với các nhà quản lý, lãnh đạo. Các khái niệm công cụ sử dụng trong luận văn và một số vấn đề lí luận liên quan 1. Khái niệm quản lý Khái niệm quản lý đã hình thành từ rất lâu và ngày càng được hoàn thiện cùng với lịch sử phát triển của xã hội loài người.
Mọi hoạt động của xã hội đều cần tới quản lý. Quản lý vừa là khoa học, vừa là nghệ thuật trong việc điều khiển một hệ thống xã hội ở cả tầm vĩ mô và vi mô. Hoạt động quản lý là hoạt động cần thiết phải thực hiện khi những con người kết hợp với nhau trong các nhóm, các tổ chức nhằm đạt được những mục tiêu chung. Sự cần thiết của quản lý đã được C.
Mác viết: "Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn thì ít 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhiều cần đến một sự chỉ đạo để điều hành các hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể, khác với sự vận động của những khí quan độc lập của của nó. Một người độc tấu vĩ cầm tự mình điều khiển lấy mình, nhưng một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng." Khái niệm quản lý là một khái niệm rộng, được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau trên cơ sở những cách tiếp cận khác nhau. Các cách tiếp cận trong quản lý là đường lối xem xét hệ thống quản lý, là cách thức thâm nhập vào hệ thống quản lý, là đường lối để xử lý các vấn đề quản lý. * Quan niệm về quản lý của các tác giả nước ngoài: - Nhà thực hành quản lý lao động và nghiên cứu quá trình lao động F.Taylor cho rằng: "Quản lý là nghệ thuật biết rõ ràng, chính xác cái gì cần làm và làm cái đó bằng phương pháp tốt nhất, rẻ nhất" - Với nhà lý luận quản lý kinh tế người Pháp, H.
Fayol thì "Quản lý là sự dự đoán và lập kế hoạch, tổ chức, điều khiển, phối hợp và kiểm tra. Đó chính là các chức năng cơ bản của nhà quản lý". - Theo tác giả người Mỹ, H.Koontz và những người khác: “Quản lý là thiết kế và duy trì một môi trường mà trong đó các cá nhân làm việc với nhau trong các nhóm, có thể hoàn thành các nhiệm vụ và các mục tiêu đã định”. * Quan niệm về quản lý của các tác giả Việt Nam: - Quan điểm trên của Koontz cũng được GS.
Nguyễn Ngọc Quang chia sẻ bởi định nghĩa sau: "Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động nói chung là khách thể quản lý nhằm thực hiện được những mục tiêu đã dự kiến. Nguyễn Thị Mỹ Lộc và TS. Nguyễn Quốc Chí thì định nghĩa kinh điển nhất về quản lý là: "Tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý)- trong một tổ chức- nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích tổ chức". 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hiện nay, khái niệm này được định nghĩa một cách rõ hơn: "Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra." Mặc dù khái niệm Quản lý được diễn đạt bằng nhiều cách khác nhau, song theo tác giả, có thể hiểu: - Quản lý là thuộc tính bất biến nội tại của mọi quá trình hoạt động xã hội.
Hoạt động quản lý là điều kiện quan trọng để làm cho tổ chức tồn tại, vận hành và phát triển. - Quản lý là sự tác động liên tục, có định hướng, có chủ định của chủ thể quản lý lên khách thể quản lý trong một tổ chức thông qua quá trình lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra nhằm đạt được mục tiêu đặt ra trong điều kiện biến động của môi trường. Từ đó, có thể hiểu quản lý bao gồm các yếu tố: - Chủ thể quản lý: là một cá nhân, một nhóm hay một tổ chức tạo ra những tác động quản lý (ai quản lý?) - Khách thể quản lý: là đối tượng quản lý, đó có thể là người (quản lý ai?), vật (quản lý cái gì?) hay sự việc (quản lý việc nào?) - Công cụ quản lý: là phương tiện tác động của chủ thể quản lý tới khách thể quản lý như: mệnh lệnh, quyết định, chính sách, luật lệ. - Biện pháp quản lý: là cách thức tác động của chủ thể tới khách thể quản lý nhằm đạt được mục tiêu đề ra.
Chức năng quản lý Quản lý có 4 chức năng cơ bản: Lập kế hoạch; Tổ chức; Lãnh đạo; Kiểm tra. - Chức năng kế hoạch: Là chức năng quan trọng nhất trong hoạt động QL và thường là khởi điểm của hoạt động quản lý nếu xét trong một chu trình nhất định. Lập kế hoạch là quá trình xác định ra các mục tiêu cần thiết cho sự phát triển của tổ chức và quyết định phương thức đạt các mục tiêu đó.