chương I, Luật Giáo dục 2005 quy định về chương trình giáo dục (hay chương trình khung) như sau: - Chương trình giáo dục thể hiện mục tiêu giáo dục; quy định chuẩn kiến thức, kỹ năng, phạm vi và cấu trúc nội dung giáo dục, phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động giáo dục, cách thức đánh giá kết quả giáo dục đối với các môn học ở mỗi lớp, mỗi cấp học hoặc trình độ đào tạo. - Chương trình giáo dục phải đảm bảo tính hiện đại, tính ổn định, tính thống nhất; kế thừa giữa các cấp học, các trình độ đào tạo và tạo điều kiện cho sự phân luồng, liên thông, chuyển đổi giữa các trình độ đào tạo, ngành đào tạo và hình thức giáo dục trong hệ thống giáo dục quốc dân. - Yêu cầu về nội dung kiến thức và kỹ năng quy định trong chương trình giáo dục phải được cụ thể hóa thành sách giáo khoa ở giáo dục phổ thông, giáo trình và tài liệu giảng dạy ở giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học và giáo dục 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thường xuyên. Sách giáo khoa, giáo trình và tài liệu giảng dạy phải đáp ứng yêu cầu về phương pháp giáo dục.
- Chương trình giáo dục được tổ chức thực hiện theo năm học đối với giáo dục mầm non và giáo dục phổ thông; theo năm học hoặc theo hình thức tích lũy tín chỉ đối với giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học. Kết quả học tập môn học hoặc tín chỉ mà người học tích lũy được khi theo học một chương trình giáo dục được công nhận để xem xét về giá trị chuyển đổi cho môn học hoặc tín chỉ tương ứng trong chương trình giáo dục khác khi người học chuyển ngành nghề đào tạo, chuyển hình thức học tập hoặc học lên ở cấp học, trình độ đào tạo cao hơn. Chương trình khung cho từng ngành đào tạo đối với trình độ cao đẳng, trình độ đại học bao gồm cơ cấu nội dung các môn học, thời lượng đào tạo, tỷ lệ phân bổ thời gian giữa các môn học, giữa lý thuyết và thực hành, thực tập. Căn cứ vào chương trình khung, trường cao đẳng, đại học xác định chương trình đào tạo của trường mình (Điều 41 - Luật Giáo dục 2005) 1.
Thiết kế chương trình chi tiết, phê duyệt Sau khi có được chương trình khung do cơ quan quản lý có thẩm quyền phê duyệt, các cơ sở đào tạo tổ chức xây dựng chương trình chi tiết cho riêng mình. Việc thiết kế chương trình đào tạo cần tuân theo các bước sau: - Phân tích bối cảnh và nhu cầu đào tạo: Chương trình đào tạo cần được xây dựng phù hợp với đặc điểm về thể chế chính trị, trình độ phát triển kinh tế xã hội, khoa học công nghệ, truyền thống văn hóa,. của mỗi quốc gia, những yêu cầu và xu hướng phát triển của thời đại đồng thời phải thể hiện sự tiếp tục, kế thừa và phát triển các chương trình giáo dục đã có (giáo dục là một quá trình có sự tiếp nối trong lịch sử trong từng giai đoạn phát triển). Do đó cần phân tích bối cảnh và nhu cầu đào tạo (theo bậc học hoặc ngành đào tạo) làm cơ sở để xây dựng mục tiêu và thiết kế cấu trúc, nội dung chương trình.
Trong giáo dục nghề nghiệp cần khảo sát xây dựng đặc điểm chuyên môn nghề, phân tích công việc và nhu cầu nhân lực của thị trường lao động để làm cơ sở thiết kế chương trình đào tạo cụ thể. - Thiết kế chương trình đào tạo + Xác định mục tiêu đào tạo 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo Từ điển Giáo dục học - NXB Từ điển Bách khoa 2001, khái niệm mục tiêu đào tạo được định nghĩa là “Mô hình nhân cách có tính định chuẩn của cả hệ thống giáo dục quốc dân hay từng phân hệ giáo dục được xác định trên cơ sở những yêu cầu của xã hội về người công dân, về nguồn nhân lực”. Theo cách hiểu thông thường mục tiêu đào tạo là “cái đích hướng tới” của quá trình đào tạo nhằm hình thành và phát triển nhân cách nghề nghiệp tương ứng với một loại hình lao động nghề nghiệp cụ thể. Mục tiêu đào tạo không chỉ dừng ở việc trang bị hệ thống kiến thức đơn thuần, hình thành kỹ năng hành nghề mà còn cần phát triển các phẩm chất trí tuệ và năng lực tư duy của người học cũng như sự hình thành và phát triển thái độ, phẩm chất, ý thức nghề nghiệp của người học trong quá trình đào tạo.
Theo điều 2 Luật Giáo dục 2005, mục tiêu giáo dục được xác định là: “Đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” Trên cơ sở mục tiêu giáo dục chung, Luật Giáo dục cũng đã xác định rõ mục tiêu giáo dục của từng bậc học, từng loại hình giáo dục. Điều 39 của Luật Giáo dục 2005 đã quy định mục tiêu của giáo dục đại học như sau “Đào tạo người học có phẩm chất chính trị, đạo đức, có ý thức phục vụ nhân dân, có kiến thức và năng lực thực hành nghề nghiệp tương xứng với trình độ đào tạo, có sức khỏe, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đào tạo trình độ cao đẳng giúp cho sinh viên có kiến thức chuyên môn và kỹ năng thực hành cơ bản để giải quyết những vấn đề thông thường thuộc chuyên ngành đào tạo” + Lập kế hoạch dạy học: Chương trình đào tạo được thực hiện theo các môn học, phần học hoặc các môđun với quỹ thời gian và quy trình xác định toàn khóa nên cần lập kế hoạch dạy học trong đó xác định rõ các môn học, phần học hoặc các hoạt động trong khuôn khổ của chương trình, trình tự môn học và phân phối thời gian chi tiết cho từng giai đoạn. + Xác định nội dung đào tạo 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo Từ điển Giáo dục - NXB Từ điển Bách khoa 2001, khái niệm nội dung là: “Tập hợp những kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm hoạt động sáng tạo, những quy phạm về thái độ, cảm xúc, giá trị, .” Đối với giáo dục nghề nghiệp, nội dung đào tạo là tập hợp có hệ thống tri thức văn hóa - xã hội, khoa học - công nghệ, các kỹ năng lao động nghề nghiệp chung và chuyên biệt cùng những yêu cầu, chuẩn mực về ý thức, thái độ nghề nghiệp nhằm hình thành và phát triển nhân cách nghề nghiệp. Nội dung đào tạo cần được xác định, lựa chọn theo hệ tốnh các chuẩn kiến thức, kỹ năng phù hợp với đối tượng và mục tiêu giáo dục.
Nội dung đào tạo được thể hiện cụ thể trong chương trình đào tạo theo các bậc học, ngành/nghề đào tạo cụ thể. Chương trình giáo dục đại học được thể hiện trong điều 41, Luật Giáo dục 2005: “Chương trình giáo dục đại học thể hiện mục tiêu giáo dục đại học; quy định chuẩn kiến thức, kỹ năng, phạm vi và cấu trúc nội dung giáo dục đại học, phương pháp và hình thức đào tạo, cách thức đánh giá kết quả đào tạo đối với mỗi môn học, ngành học, trình độ đào tạo của giáo dục đại học; đảm bảo yêu cầu liên thông với các chương trình giáo dục khác”. Nội dung chương trình đào tạo, bài giảng cần ngắn gọn, rõ ràng, dễ hiểu (cả về hệ thống tri thức lý thuyết cũng như kỹ năng thực hành) đảm bảo mối liên hệ và tính logic của các nội dung đào tạo, bồi dưỡng sát với thực tiễn sản xuất - dịch vụ. Đa dạng hóa các nguồn thông tin về nội dung đào tạo được mô tả bằng sơ đồ sau: HÌNH 2: ĐA DẠNG HÓA NGUỒN THÔNG TIN VỀ NỘI DUNG ĐÀO TẠO SÁCH GIÁO KHOA/ TÀI LIỆU THAM KHẢO ĐA DẠNG HÓA TRỰC QUAN CÁC NGUỒN THÔNG TIN ĐẠI CHÚNG TRANH, ẢNH, MÔ HÌNH THÔNG TIN (BÁO, ĐÀI, TV, SÁCH) HIỆN TƢỢNG/ VẤN ĐỀ THỰC TẾ NGHỀ NGHIỆP + Hướng dẫn thực hiện chương trình 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nêu các yêu cầu về đối tượng, phạm vi thực hiện, các điều kiện về tổ chức triển khai thực hiện, phương pháp dạy học và các nguồn lực bảo đảm về cơ sở vật chất, tài liệu dạy - học, phương tiện, đội ngũ giáo viên,.
Đặc biệt hướng dẫn thực hiện chương trình cần nêu rõ các yêu cầu về tổ chức kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của người học trong toàn bộ quá trình dạy - học và kết thúc quá trình dạy học (thi hoặc đồ án tốt nghiệp). - Thử nghiệm và đánh giá chương trình Bản thiết kế chương trình nhìn chung cần được tổ chức thử nghiệm và đánh giá tính hợp lý và khả thi của chương trình (tổ chức thực hiện trong phạm vi hẹp ở một số trường lớp hoặc một số khóa đào tạo - chọn mẫu). Việc đánh giá chương trình cần được thực hiện trên cơ sở kết quả thử nghiệm và lấy ý kiến rộng rãi các nhà khoa học, chuyên gia giáo dục, đội ngũ giáo viên và học sinh - sinh viên, người sử dụng lao động (đối với các chương trình đào tạo nhân lực). Hiểu một cách chung nhất quá trình thiết kế chương trình đào tạo (xây dựng mục tiêu, nội dung, kế hoạch đào tạo, các yêu cầu và điều kiện đảm bảo,.) là quá trình thiết kế một quy trình đào tạo nghiêm ngặt trong một thời gian nhất định để cho ra một sản phẩm nhất định (nhân cách được đào tạo).
Trong quy trình này có các giai đoạn liên quan chặt chẽ với nhau trong quá trình đào tạo. Đến lượt các giai đoạn này lại được phân ra nhiều giai đoạn nhỏ hơn đảm bảo cho người học đạt được theo trình tự vạch sẵn những mục tiêu trung gian tương ứng với các nội dung, phương pháp, phương tiện giảng dạy và các hình thức tổ chức, kiểm tra đánh giá thích hợp với từng giai đoạn nhỏ trong quá trình đào tạo. Tổ chức triển khai thực hiện chương trình Thực thi, triển khai chương trình đào tạo là giai đoạn quyết định thành bại của nột chương trình đào tạo. Để tổ chức triển khai được chương trình đào tạo cần tiến hành các công việc sau: - Lập kế hoạch đào tạo tổng thể cho từng khóa, từng chuyên ngành với số lượng dự kiến.
Kế hoạch đào tạo tổng thể sẽ cho phép chúng ta xác định được một số nội dung chính như: thời gian phân bổ cho từng kỳ học, năm học, các 23 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.