Luận Văn Thạc Sĩ Về Soạn Thảo Bài Tập Động Lực Học Chất Điểm Vật Lý 10

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ued soạn thảo bài tập chương động lực học chất điểm vật lí 10 và sử dụng trong đánh giá năng, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Phạm Thu Hoài
• Người hướng dẫn: Gs. Đỗ Hương Trà
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Vật lí
• Đề tài: Soạn Thảo Bài Tập Chương “Động Lực Học Chất Điểm”, Vật Lí 10 Và Sử Dụng Trong Đánh Giá Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề Của Học Sinh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SOẠN THẢO BÀI TẬP ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu đề tài
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.1.2. Ở Việt Nam
• 1.2. Năng lực và năng lực giải quyết vấn đề
• 1.2.1. Khái niệm
• 1.2.2. Đặc trưng của năng lực
• 1.2.3. Phân loại năng lực
• 1.2.4. Các năng lực cần hình thành và phát triển cho học sinh
• 1.2.5. Một số năng lực có thể bồi dưỡng và phát triển trong dạy học Vật lí
• 2. CHƯƠNG 2: SOẠN THẢO BÀI TẬP CHƯƠNG “ĐỘNG LỰC HỌC CHẤT ĐIỂM”, VẬT LÍ 10 VÀ SỬ DỤNG TRONG ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CỦA HỌC SINH
• 2.1. Phân tích nội dung kiến thức chương “Động lực học chất điểm”
• 2.1.1. Vị trí và nhiệm vụ của chương “Động lực học chất điểm”
• 2.1.2. Cấu trúc nội dung chương “Động lực học chất điểm”
• 2.1.3. Mục tiêu dạy học chương “Động lực học chất điểm”
• 2.1.4. Mục tiêu phát triển năng lực giải quyết vấn đề qua dạy học chương “Động lực học chất điểm”
• 2.1.5. Các khó khăn và quan niệm sai lầm học sinh thường gặp trong dạy học chương “Động lực học chất điểm”
• 2.2. Soạn thảo bài tập chương “Động lực học chất điểm”, Vật lí 10 và sử dụng trong đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh
• 2.2.1. Mô tả mục tiêu năng lực của hệ thống bài tập
• 2.2.2. Soạn thảo hệ thống bài tập đánh giá năng lực giải quyết vấn đề chương “Động lực học chất điểm”
• 2.2.3. Sử dụng hệ thống bài tập chương “Động lực học chất điểm” trong đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh
• 2.2.4. Ma trận đề kiểm tra
• 2.2.5. Nội dung đề kiểm tra
• 2.2.6. Xây dựng Rubric đánh giá năng lực giải quyết vấn đề
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Đối tượng, thời gian và địa điểm thực nghiệm sư phạm
• 3.2.1. Đối tượng thực nghiệm sư phạm
• 3.2.2. Thời gian và địa điểm thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Phương pháp tiến hành thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Diễn biến của quá trình thực nghiệm sư phạm
• 3.5.1. Đối với việc lấy ý kiến chuyên gia
• 3.5.2. Đối với việc thực nghiệm trên học sinh
• 3.6. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.6.1. Kết quả hỏi ý kiến chuyên gia
• 3.6.2. Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm với học sinh
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bài Tập Động Lực Học Chất Điểm Vật Lý 10

Bài tập động lực học chất điểm trong chương trình Vật lý 10 đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề của học sinh. Nội dung chương học này không chỉ giúp học sinh nắm vững các định luật vật lý mà còn rèn luyện khả năng tư duy logic và ứng dụng kiến thức vào thực tiễn. Việc soạn thảo bài tập phù hợp sẽ tạo điều kiện cho học sinh phát triển toàn diện hơn.

1.1. Định Nghĩa Động Lực Học Chất Điểm

Động lực học chất điểm là một nhánh của vật lý nghiên cứu về chuyển động của các vật thể nhỏ, thường được mô tả bằng các định luật Newton. Việc hiểu rõ các khái niệm này là nền tảng để giải quyết các bài tập phức tạp hơn.

1.2. Vai Trò Của Bài Tập Trong Đánh Giá Năng Lực

Bài tập không chỉ là công cụ để kiểm tra kiến thức mà còn là phương pháp đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh. Thông qua các bài tập, giáo viên có thể nhận diện được mức độ hiểu biết và khả năng vận dụng kiến thức của học sinh.

II. Thách Thức Trong Việc Giải Quyết Bài Tập Động Lực Học

Học sinh thường gặp nhiều khó khăn khi giải quyết các bài tập động lực học chất điểm. Những thách thức này có thể đến từ việc thiếu hiểu biết về lý thuyết, hoặc không biết cách áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Việc nhận diện và khắc phục những khó khăn này là rất cần thiết.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Hiểu Các Định Luật Vật Lý

Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc hiểu và áp dụng các định luật vật lý, dẫn đến việc giải bài tập không chính xác. Việc giảng dạy cần phải chú trọng vào việc giải thích rõ ràng và cụ thể các định luật này.

2.2. Thiếu Kỹ Năng Vận Dụng Kiến Thức

Học sinh thường không biết cách vận dụng kiến thức lý thuyết vào các tình huống thực tế. Điều này cần được cải thiện thông qua các bài tập thực hành và thí nghiệm.

III. Phương Pháp Soạn Thảo Bài Tập Động Lực Học Chất Điểm

Việc soạn thảo bài tập động lực học chất điểm cần phải dựa trên các nguyên tắc khoa học và thực tiễn. Các bài tập nên được thiết kế để đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh một cách hiệu quả.

3.1. Nguyên Tắc Soạn Thảo Bài Tập

Bài tập cần phải rõ ràng, cụ thể và liên quan đến thực tiễn. Việc áp dụng các tình huống thực tế sẽ giúp học sinh dễ dàng hơn trong việc hiểu và giải quyết bài tập.

3.2. Phân Loại Bài Tập Động Lực Học

Bài tập có thể được phân loại thành nhiều dạng khác nhau như bài tập lý thuyết, bài tập thực hành và bài tập ứng dụng. Mỗi loại bài tập sẽ có mục tiêu và cách đánh giá khác nhau.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Bài Tập Động Lực Học

Bài tập động lực học chất điểm không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề trong thực tiễn. Việc áp dụng kiến thức vào các tình huống thực tế sẽ giúp học sinh phát triển toàn diện hơn.

4.1. Tình Huống Thực Tế Trong Động Lực Học

Các bài tập có thể được thiết kế dựa trên các tình huống thực tế như chuyển động của xe cộ, lực tác dụng lên các vật thể trong cuộc sống hàng ngày. Điều này giúp học sinh thấy được sự liên hệ giữa lý thuyết và thực tiễn.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Năng Lực Giải Quyết Vấn Đề

Nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng bài tập động lực học chất điểm có tác động tích cực đến năng lực giải quyết vấn đề của học sinh. Học sinh có khả năng áp dụng kiến thức vào thực tiễn tốt hơn sau khi tham gia vào các bài tập này.

V. Kết Luận Về Bài Tập Động Lực Học Chất Điểm

Bài tập động lực học chất điểm là một phần không thể thiếu trong chương trình Vật lý 10. Việc soạn thảo và sử dụng bài tập một cách hợp lý sẽ giúp nâng cao năng lực giải quyết vấn đề của học sinh, từ đó cải thiện chất lượng dạy và học.

5.1. Tương Lai Của Bài Tập Động Lực Học

Trong tương lai, việc phát triển các bài tập động lực học chất điểm cần được chú trọng hơn nữa. Các bài tập nên được cập nhật thường xuyên để phù hợp với sự phát triển của khoa học và công nghệ.

5.2. Đề Xuất Cải Tiến Trong Dạy Học

Cần có những cải tiến trong phương pháp dạy học để giúp học sinh dễ dàng hơn trong việc tiếp cận và giải quyết các bài tập động lực học chất điểm. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy cũng là một hướng đi tiềm năng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW và Nghị quyết số 44/NQ-CP ngày 09/6/2014 của Chính phủ, việc chuyển đổi từ nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang phát triển phẩm chất và năng lực người học là nhiệm vụ trọng tâm. Môn Vật lí lớp 10 giữ vai trò nền tảng trong việc hình thành thế giới quan khoa học và tư duy thực nghiệm. Tuy nhiên, nội dung kiểm tra đánh giá truyền thống vẫn tập trung chủ yếu vào các bài toán tính toán đại số trừu tượng, thiếu vắng các bối cảnh thực tiễn. Thực trạng khảo sát tại 2 trường trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Ninh Bình cho thấy có tới 59,1% giáo viên chưa từng soạn thảo bài tập chuyên biệt để đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là xây dựng quy trình và hệ thống 16 bài tập chuẩn hóa thuộc chương Động lực học chất điểm - Vật lí 10, đồng thời tích hợp bộ công cụ đo lường tiêu chuẩn nhằm đánh giá chính xác năng lực giải quyết vấn đề của người học. Phạm vi nghiên cứu được triển khai thực nghiệm tại Trường THPT Chuyên Lương Văn Tụy và Trường THPT Hoa Lư A trong năm học 2019-2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp bộ công cụ đánh giá có độ khó dao động từ 0,25 đến 0,75 và độ phân biệt trên 0,30, hỗ trợ giáo viên lượng hóa chính xác sự tiến bộ của từng cá nhân học sinh thay vì chỉ xếp loại điểm số đơn thuần.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết phát triển năng lực của Weinert (2001) và định hướng đánh giá năng lực học sinh theo chuẩn PISA của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD). Năng lực giải quyết vấn đề được định nghĩa là khả năng cá nhân huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và thái độ để xử lý thành công các tình huống thực tiễn.

Cấu trúc năng lực giải quyết vấn đề trong nghiên cứu bao gồm 4 thành tố chính với 11 chỉ số hành vi chi tiết:

1. Tìm hiểu vấn đề: Quan sát, thu thập và phát biểu rõ ràng vấn đề nghiên cứu.
2. Đề xuất giải pháp: Diễn đạt lại tình huống bằng ngôn ngữ vật lí, tìm kiếm thông tin và lựa chọn phương án tối ưu.
3. Thực hiện giải pháp: Lập kế hoạch hành động và triển khai các suy luận lý thuyết hoặc thực nghiệm.
4. Đánh giá và phản ánh: Kiểm tra kết quả, phát hiện sai sót và đề xuất các vấn đề nghiên cứu mới.

Mỗi chỉ số hành vi được lượng hóa qua 3 mức độ biểu hiện từ Mức 1 đến Mức 3, tương ứng với mức độ tự lực, độ phức tạp của nhiệm vụ và số lượng thao tác tư duy.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu mục đích để khảo sát 22 giáo viên Vật lí giàu kinh nghiệm tại 2 trường THPT trên địa bàn tỉnh Ninh Bình, kết hợp phương pháp nghiên cứu lý luận và thực nghiệm sư phạm. Việc lựa chọn phương pháp phân tích khảo thí cổ điển nhằm kiểm định tính giá trị và độ tin cậy của bộ công cụ đo lường qua hệ thống chỉ số thống kê chuẩn mực.

Hệ thống câu hỏi và bài kiểm tra được đánh giá qua độ khó p theo công thức p bằng số học sinh làm đúng chia cho tổng số học sinh tham gia, đồng thời xác định độ phân biệt D dựa trên hiệu số câu đúng giữa 27% nhóm học sinh đạt điểm cao nhất và 27% nhóm học sinh đạt điểm thấp nhất. Toàn bộ quy trình khảo sát, thử nghiệm và hoàn thiện dữ liệu được tiến hành liên tục trong khung thời gian 12 tháng của năm học 2019-2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng cho thấy 100% giáo viên (22/22 người) nhận thức đúng đắn rằng đánh giá năng lực phải gắn liền với các tình huống thực tiễn đời sống, và 86,4% khẳng định việc đánh giá này là rất cần thiết. Tuy nhiên, có sự mâu thuẫn lớn giữa nhận thức và thực tế giảng dạy: 59,0% giáo viên vẫn đang duy trì hình thức kiểm tra kiến thức, kĩ năng thuần túy; 59,1% thừa nhận chưa bao giờ tổ chức đánh giá năng lực giải quyết vấn đề và chưa từng tự soạn thảo dạng bài tập này.

Nghiên cứu đã xây dựng thành công hệ thống 16 bài tập bối cảnh thực tiễn phân hóa theo 3 mức độ. Điển hình như bài toán phân tích lực tác dụng trong kiến trúc vòm đá cổ giúp giải thích khả năng chịu tải trọng lớn, hay bài toán dây phơi quần áo chứng minh rằng khi góc nghiêng nhỏ bằng 10 độ thì lực căng dây lên tới 28,8 N, lớn gấp gần 2 lần so với khi góc nghiêng bằng 20 độ (lực căng chỉ còn 14,6 N đối với vật nặng 1 kg). Kết quả kiểm định cho thấy toàn bộ hệ thống bài tập đạt độ tin cậy Cronbach Alpha trên 0,80 và chỉ số phân biệt D đạt mức khá tốt đến rất tốt (D trên 0,30).

Thảo luận kết quả

Thực trạng giáo viên ít sử dụng bài tập thực tiễn bắt nguồn từ việc thiếu tài liệu hướng dẫn kỹ thuật biên soạn và áp lực kiểm tra theo cấu trúc đề thi nặng tính toán đại số. Dữ liệu thực nghiệm được trực quan hóa sinh động qua các bảng ma trận đề kiểm tra và biểu đồ phân phối tần số điểm số. Các biểu đồ cột mô tả tỷ lệ học sinh hoàn thành Mức 1, Mức 2 và Mức 3 cho thấy sự phân hóa rõ rệt về năng lực tư duy độc lập và khả năng mô hình hóa toán học.

Khi so sánh với các công trình nghiên cứu cùng giai đoạn tại Việt Nam, luận văn đã tạo bước đột phá khi không dừng lại ở bài tập định tính đơn giản mà xây dựng được bảng Rubric định lượng chi tiết cho từng chỉ số hành vi. Việc trình bày kết quả qua bảng số liệu thống kê mô tả giúp giáo viên dễ dàng theo dõi đường phát triển năng lực của từng học sinh trong suốt quá trình dạy học.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Chuẩn hóa quy trình 6 bước biên soạn bài tập: Các tổ chuyên môn tại trường THPT cần áp dụng đồng bộ quy trình từ phân tích mục tiêu bài học, xác định hành vi năng lực đến thử nghiệm khảo thí, đặt mục tiêu nâng tỷ trọng bài tập bối cảnh thực tiễn trong đề kiểm tra lên mức 30% đến 40% trong giai đoạn 2020-2022 do giáo viên bộ môn trực tiếp thực hiện.
2. Ứng dụng bảng Rubric định lượng trong kiểm tra thường xuyên: Giáo viên cần sử dụng Rubric 3 mức độ để chấm điểm các hoạt động thực hành và bài kiểm tra định kỳ, giúp giảm thiểu 50% sai lệch đánh giá chủ quan trong 100% các bài đánh giá học kỳ.
3. Tổ chức tập huấn chuyên sâu về đo lường khảo thí: Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học sư phạm triển khai các khóa bồi dưỡng định kỳ 2 lần mỗi năm về kỹ thuật tính chỉ số độ khó p và độ phân biệt D cho hơn 200 giáo viên cốt cán trên địa bàn.
4. Xây dựng ngân hàng đề mở và học liệu số: Ban giám hiệu nhà trường cần thành lập tổ chuyên trách xây dựng ngân hàng bài tập tình huống thực tiễn với quy mô tối thiểu 100 bài tập chuẩn hóa trước năm học 2021-2022.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Vật lí cấp THPT: Khai thác trực tiếp 16 bài tập mẫu và tiêu chí Rubric để xây dựng kế hoạch bài dạy và thiết kế đề kiểm tra định kỳ theo định hướng phát triển năng lực.
2. Cán bộ quản lý giáo dục và tổ trưởng chuyên môn: Vận dụng cơ sở lý luận và quy trình 6 bước để định hướng sinh hoạt chuyên môn, xây dựng chuẩn đầu ra bộ môn tại đơn vị.
3. Sinh viên và học viên cao học ngành Sư phạm Vật lí: Sử dụng luận văn như một tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu giáo dục, quy trình xử lý thống kê khảo thí và kỹ thuật viết báo cáo khoa học.
4. Tác giả sách giáo khoa và tài liệu tham khảo: Ứng dụng các bài toán thực tiễn phong phú về chuyển động ném ngang, lực ma sát và lực hướng tâm để biên soạn sách bài tập bổ trợ.

Câu hỏi thường gặp

1. Đánh giá năng lực giải quyết vấn đề khác gì so với đánh giá kiến thức truyền thống? Đánh giá kiến thức truyền thống chỉ đo lường khả năng ghi nhớ và tái hiện công thức qua các bài toán hàn lâm. Ngược lại, đánh giá năng lực đo lường khả năng vận dụng tổng hợp kiến thức vào tình huống thực tiễn, phân loại học sinh qua 3 mức độ tự lực và độ phức tạp của nhiệm vụ.

2. Hệ thống 16 bài tập trong luận văn được phân cấp theo nguyên tắc nào? Hệ thống bài tập được phân cấp dựa trên 4 tiêu chí khoa học: mức độ tự lực của học sinh, độ phức tạp của tình huống thực tế, độ mở của câu hỏi và số lượng thao tác tư duy, tương ứng với 3 bậc năng lực từ cơ bản đến sáng tạo.

3. Làm sao để biết một bài tập có độ phân biệt tốt trong khảo thí? Độ phân biệt D được tính dựa trên tỷ lệ làm đúng của 27% nhóm học sinh điểm cao nhất trừ đi 27% nhóm học sinh điểm thấp nhất. Câu hỏi có chỉ số D trên 0,40 được xếp loại rất tốt, và D từ 0,30 đến 0,39 là khá tốt.

4. Bảng Rubric trong luận văn có vai trò gì đối với việc đánh giá học sinh? Rubric cung cấp hệ thống tiêu chí định lượng rõ ràng cho 11 chỉ số hành vi, giúp giáo viên quan sát và cho điểm minh bạch, loại bỏ yếu tố cảm tính và phản ánh chính xác sự tiến bộ của từng người học.

5. Đề tài đã được thực nghiệm trên đối tượng nào và cho kết quả ra sao? Nghiên cứu được thực nghiệm trên học sinh lớp 10 tại Ninh Bình qua 22 phiếu điều tra giáo viên chuyên sâu. Kết quả khẳng định hệ thống bài tập có độ khó chuẩn mực từ 0,25 đến 0,75, giúp nâng cao rõ rệt năng lực tư duy khoa học của học sinh.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về cấu trúc 4 thành tố và 11 chỉ số hành vi của năng lực giải quyết vấn đề trong dạy học Vật lí 10.
• Khảo sát thực trạng chỉ ra khoảng trống lớn khi 59,1% giáo viên THPT chưa từng soạn bài tập đánh giá năng lực thực tiễn.
• Xây dựng thành công bộ công cụ gồm 16 bài tập bối cảnh thực tiễn phân hóa 3 mức độ kèm Rubric chấm điểm định lượng.
• Kiểm định thực nghiệm đạt chuẩn khảo thí với độ tin cậy Cronbach Alpha trên 0,80 và chỉ số phân biệt D đạt mức xuất sắc.
• Đề xuất quy trình 6 bước thực tiễn giúp nhân rộng mô hình kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực người học.

Định hướng tiếp theo của đề tài là mở rộng ngân hàng bài tập sang toàn bộ chương trình Vật lí THPT trong năm học tới. Quý thầy cô giáo, nhà nghiên cứu và các cơ sở giáo dục hãy ứng dụng ngay bộ công cụ này để tối ưu hóa chất lượng giảng dạy và kiểm tra đánh giá môn Vật lí.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc soạn thảo bài tập đánh giá NL GQVĐ Chƣơng 2. Soạn thảo bài tập chƣơng “Động lực học chất điểm” Vật lí 10 và sử dụng trong đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh. Thực nghiệm sƣ phạm 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SOẠN THẢO BÀI TẬP ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 1.

Lịch sử nghiên cứu đề tài 1. Trên thế giới Có thể nói rằng kiểm tra, đánh giá là một phần rất quan trọng của quá trình dạy học. Trong bối cảnh hiện nay, đánh giá năng lực là xu hƣớng đánh giá đƣợc nhiều nƣớc, nhiều tổ chức và nhiều tác giả nghiên cứu. Từ những năm đầu của thế kỉ XXI, các nƣớc trong tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OCED) đã thực hiện đánh giá học sinh ở lứa tuổi 15 theo chƣơng trình đánh giá HS phổ thông Quốc tế (PISA).

Chƣơng trình PISA không trực tiếp kiểm tra kiến thức mà HS thu đƣợc tại trƣờng học mà xem xét năng lực phổ thông thực tế của HS, đặc biệt chú trọng việc đánh giá năng lực của HS trong việc vận dụng kiến thức và kĩ năng để giải quyết các vấn đề đƣợc đặt ra trong bối cảnh thực tế. Kirschner và Cees P. van der Vleuten cũng đã đƣa ra các phƣơng pháp đánh giá NL trong Nghiên cứu đánh giá trong giáo dục (2006) Vấn đề đánh giá năng lực GQVĐ cũng đƣợc Jean – Paul Reeff, Anouk Zabal và Christine Blech trình bày trong công trình “The Assessment of Problem – Solving Competencies”. Công trình này đã tập trung vào việc thống kê phân tích cách thức GQVĐ và sự phát triển những công cụ đánh giá năng lực GQVĐ 1.

Ở Việt Nam Vấn đề kiểm tra, đánh giá đang đƣợc chuyển dần từ đánh giá nặng về kiến thức sang các hình thức đánh giá năng lực vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề trong thực tế. Định hƣớng này đã đƣợc thể hiện trong các nghiên cứu và các tài liệu tập huấn Đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tập của học sinh theo định hướng tiếp cận năng lực (2014) của Bộ giáo dục. Một số công trình nghiên cứu về NL đã tập trung phân tích các khái niệm năng lực, các đặc trƣng của NL, cấu trúc của NL cũng nhƣ phƣơng pháp giảng dạy, đánh giá theo năng lực…[2], [3], [9] Về đánh giá NLGQVĐ, luận án tiến sĩ của tác giả Phan Anh Tài [18] đã đề xuất phƣơng án đánh giá NL GQVĐ của học sinh trong dạy học toán Trung học phổ thông theo hƣớng tiếp cận quá trình GQVĐ. Ngoài ra cũng có một số luận văn thạc sĩ cũng đề cập đến vấn đề đánh giá NL GQVĐ trong dạy học Vật lí.

Có thể lấy thí dụ: Luận văn thạc sĩ “Đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh trong dạy học chương Các định luật bảo toàn, Vật lí 10” của tác giả Hoàng Thị Thu Hà (2015) đã đề cập đến đánh giáNL GQVĐ của học sinh lớp 10 thông qua các bài tập trắc nghiệm đƣợc xây dựng khoa học dựa trên lý thuyết đo lƣờng, bám sát bảng đặc tả năng lực giải quyết vấn đề ở các cấp độ khác nhau. Luận văn thạc sĩ “Đánh giá năng lực GQVĐ của HS trong dạy học chƣơng Chất khí, Vật lí lớp 10 THPT” của tác giả Ngô Thị Tƣờng Vi (2015) đã xây dựng và sử dụng bộ công cụ đánh giá trong quá trình và đánh giá kết thúc chƣơng Chất khí với đầy đủ các mức độ và các thành tố của NL GQVĐ. Luận văn thạc sĩ “Đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh trong dạy học chương Động lực học vật rắn, Vật lí 12 nâng cao” của tác giả Phạm Ngọc Tuân (2015). Đối với việc xây dựng bài tập, đã có một số tác giả nghiên cứu về bồi dƣỡng và phát triển NL GQVĐ, có thể kể đến các luận văn thạc sĩ: Xây dựng và sử dụng bài tập Vật lí theo hướng bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề của học sinh trong dạy học chương “Chất rắn và chất lỏng.

Sự chuyển thể” – Vật lí 10 của tác giả Nguyễn Thị Nhung (2016), luận văn: Soạn thảo và sử dụng bài tập có nội dung thực tế chương “Động lực học chất điểm” – Vật lí 10 nhằm bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề của học sinh của tác giả Đinh Thị Ánh Tuyết (2017). 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tuy nhiên chƣa có luận văn nào đề cập đến việc soạn thảo bài tập để đánh giá NL GQVĐ của học sinh trong dạy học chƣơng “Động lực học chất điểm”, Vật lí 10. Năng lực và năng lực giải quyết vấn đề 1. Khái niệm Có rất nhiều nhà nghiên cứu đã nghiên cứu về NL và đƣa ra định nghĩa về NL.

- Các nhà tâm lí học cho rằng NL đƣợc hiểu là một thuộc tính tâm lí phức hợp, là điểm hội tụ của nhiều yếu tố nhƣ tri thức, kĩ năng, kĩ xảo, kinh nghiệm, sự sẵn sàng hành động và trách nhiệm đạo đức. - Theo Weinert (2001): “NL gồm những kĩ năng, kĩ xảo học được hoặc sẵn có của cá thể nhằm giải quyết các tình huống xác định, cũng như sự sẵn sàng về động cơ, xã hội,…và khả năng vận dụng các cách giải quyết vấn đề một cách có trách nhiệm và hiệu quả trong những tình huống linh hoạt” (dẫn theo [2, tr 134]) - Theo cách hiểu của tác giả Đặng Thành Hƣng thì “NL là thuộc tính cá nhân cho phép cá nhân thực hiện thành công hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể ”[12] Qua các cách định nghĩa trên, chúng tôi thấy có thể hiểu NL là thuộc tính cá nhân của con ngƣời đƣợc hình thành và phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, từ đó mà cho phép huy động tổng hợp các kiến thức, kỹ năng để thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể. Đặc trưng của năng lực Thứ nhất, NL chỉ biểu hiện và quan sát đƣợc trong hoạt động nhằm đáp ứng yêu cầu cụ thể trong điều kiện cụ thể. Năng lực chỉ có tính hiện thực khi cá nhân hoạt động và phát triển trong chính hoạt động ấy.

Đây cũng 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chính là đặc trƣng để giúp chúng ta phân biệt NL với “tiềm năng” – là khả năng ẩn giấu bên trong, chƣa bộc lộ ra. Thứ hai, NL đƣợc đánh giá thông qua tính hiệu quả của hoạt động. Kết quả của hoạt động là thƣớc đo để đánh giá NL của cá nhân. Phân loại năng lực Đối với khái niệm NL, có nhiều cách phân loại tùy theo quan điểm tiếp cận và tiêu chí phân loại.

Tuy nhiên cách phân loại phổ biến nhất vẫn là cách phân loại NL thành năng lực chung và năng lực riêng. Cụ thể: - Năng lực chung: là NL cơ bản, cần thiết cho tất cả mọi ngƣời giúp con ngƣời có thể tham gia vào những hoạt động xã hội thông thƣờng nhƣ sinh hoạt cộng đổng, học tập, hoạt động nghề nghiệp. Trong hoạt động học tập, NL này đƣợc hình thành và phát triển do nhiều môn học, liên quan đến nhiều môn học khác nhau - Năng lực riêng: là những NL cần thiết cho các loại hình hoạt động chuyên môn hoặc cần thiết trong những tình huống nhất định. NL chuyên biệt đƣợc hình thành và phát triển do một lĩnh vực/ môn học nào đó.

Các năng lực cần hình thành và phát triển cho học sinh Những NL cốt lõi mà chƣơng trình giáo dục phổ thông cần hình thành và phát triển cho học sinh bao gồm: NL chung và NL đặc thù. - Những NL chung bao gồm: NL tự chủ và tự học, NL giao tiếp và hợp tác, NL giải quyết vấn đề và sáng tạo. Đây là những NL đƣợc hình thành, phát triển thông qua tất cả các môn học và hoạt động giáo dục. [6] - Những NL đặc thù bao gồm: NL ngôn ngữ, NL tính toán, NL khoa học, NL công nghệ, NL tin học, NL thẩm mĩ, NL thể chất.

Những NL này đƣợc hình thành, phát triển chủ yếu thông qua một số môn học và hoạt động giáo dục nhất định. Một số năng lực có thể bồi dưỡng và phát triển trong dạy học Vật lí Trong các yêu cầu cần đạt về năng lực trong dạy học Vật lí, bên cạnh 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] năng lực Vật lí thì dạy học Vật lí cũng cần góp phần phát triển các NL chung sau đây 21: - Năng lực tự chủ và tự học: Trong dạy học Vật lí, NL tự chủ và tự học đƣợc hình thành và phát triển thông qua các nhiệm vụ học tập độc lập giao cho HS nhƣ các nhiệm vụ trong các phiếu học tập, tiến hành thí nghiệm trên lớp, ở nhà hay phòng thí nghiệm, thực hiện dự án, giải quyết các bài tập nhằm vận dụng kiến thức, kĩ năng để giải quyết các vấn đề của thực tiễn. - Năng lực giao tiếp và hợp tác: Bao gồm việc sử dụng các biểu tƣợng Vật lí, các kí hiệu Vật lí và các thuật ngữ Vật lí để thực hiện các giao tiếp chức năng trong dạy học Vật lí nhằm trao đổi thông tin, điều khiển thông tin, phối hợp và hợp tác trong hoạt động học. - Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: Đây là một trong những NL cốt lõi của dạy học Vật lí, nó cần đƣợc thể hiện xuyên suốt qua các hoạt động của ngƣời học: từ phát hiện vấn đề, đề xuất giả thuyết, lập kế hoạch giải quyết vấn đề, thực hiện kế hoạch giải quyết vấn đề, thực hiện kế hoạch giải quyết đến xem xét lại toàn bộ quá trình giải quyết vấn đề và phát hiện vấn đề mới.

Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài chúng tôi sẽ tập trung đi sâu về cấu trúc của năng lực giải quyết vấn đề. Năng lực giải quyết vấn đề 1. Khái niệm năng lực giải quyết vấn đề Năng lực GQVĐ là một trong những năng lực chung cơ bản cần thiết cho mỗi ngƣời để có thể tồn tại trong xã hội ở mọi thời đại. Có nhiều định nghĩa về năng lực GQVĐ: - Theo tác giả Nguyễn Hồng Quyên [17], “năng lực GQVĐ là khả năng của một cá nhân huy động những kiến thức, kĩ năng, kinh nghiệm của mình để giải quyết các tình huống có vấn đề một cách hiệu quả, tích cực và sáng tạo” 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.