Luận văn dạy học tích hợp chương Cacbon - Silic Hóa học 11 phát triển năng lực cho học sinh THPT

Luận văn thạc sĩ VNU UED nghiên cứu dạy học tích hợp liên môn chương cacbon silic nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh THPT.

• Tác giả: Bùi Thị Mơ
• Người hướng dẫn: Gs. Lâm Ngọc Thiềm
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Hóa học
• Đề tài: Dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn chương “Cacbon - Silic” Hóa học 11 nâng cao nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trung học phổ thông
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 0.3. Mục đích nghiên cứu
• 0.4. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.5. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• 0.6. Phạm vi nghiên cứu
• 0.7. Giả thuyết khoa học
• 0.8. Phương pháp nghiên cứu
• 0.9. Đóng góp mới của đề tài
• 0.10. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP LIÊN MÔN PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH
• 1.1. Đổi mới giáo dục phổ thông sau năm 2015 ở Việt Nam
• 1.2. Năng lực và việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh THPT
• 1.2.1. Khái niệm năng lực
• 1.2.2. Các loại năng lực
• 1.2.3. Phẩm chất, năng lực chung và năng lực đặc thù môn học cần phát triển cho học sinh trung học phổ thông
• 1.2.4. Phân tích cấu trúc năng lực GQVĐ của HS thông qua dạy học hóa học
• 1.3. Phương pháp đánh giá năng lực giải quyết vấn đề
• 1.4. Tích hợp liên môn và dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn
• 1.4.1. Khái niệm dạy học tích hợp liên môn
• 1.4.2. Chủ đề tích hợp liên môn và dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn
• 1.5. Một số phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực
• 1.5.1. Dạy học theo dự án
• 1.5.2. Dạy học WebQuest
• 1.6. Thực trạng dạy học hóa học theo chủ đề tích hợp liên môn hiện nay ở một số trường THPT tỉnh Nam Định
• 1.6.1. Điều tra thực trạng
• 1.6.2. Kết quả điều tra
• 2. CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP LIÊN MÔN TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG “CACBON - SILIC” HÓA HỌC 11 NÂNG CAO
• 2.1. Phân tích chương “Cacbon - Silic” Hóa học 11 nâng cao
• 2.2. Mục tiêu, cấu trúc, nội dung chương “Cacbon - Silic”
• 2.3. Xác định các nội dung liên quan của kiến thức chương “Cacbon - Silic” với các môn học khác
• 2.4. Xây dựng các chủ đề tích hợp liên môn
• 2.5. Đề xuất nguyên tắc xây dựng chủ đề tích hợp liên môn
• 2.6. Đề xuất quy trình xây dựng các chủ đề tích hợp liên môn
• 2.7. Cấu trúc chủ đề tích hợp liên môn
• 2.8. Một số chủ đề tích hợp liên môn chương “Cacbon - Silic”
• 2.9. Đánh giá năng lực giải quyết vấn đề thông qua dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn
• 2.9.1. Tiêu chí đánh giá năng lực giải quyết vấn đề
• 2.9.2. Xây dựng bộ công cụ đánh giá năng lực GQVĐ
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Địa bàn và đối tượng thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Tiến trình thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Đánh giá kiến thức liên môn có liên quan đến thực tiễn mà học sinh lĩnh hội được
• 3.6. Đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• CÁC PHIẾU HỎI GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh THPT

Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trung học phổ thông (THPT) là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Năng lực này không chỉ giúp học sinh có khả năng tư duy phản biện mà còn trang bị cho các em kỹ năng cần thiết để đối mặt với những thách thức trong cuộc sống. Chương trình giáo dục hiện nay đang hướng tới việc tích hợp các môn học, trong đó có chương Cacbon - Silic, nhằm tạo ra môi trường học tập phong phú và đa dạng.

1.1. Khái niệm năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục

Năng lực giải quyết vấn đề được hiểu là khả năng của học sinh trong việc nhận diện, phân tích và tìm ra giải pháp cho các vấn đề thực tiễn. Điều này bao gồm việc áp dụng kiến thức từ nhiều lĩnh vực khác nhau để đưa ra quyết định hợp lý.

1.2. Tầm quan trọng của việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề

Việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề giúp học sinh tự tin hơn trong việc đối mặt với các tình huống khó khăn. Nó cũng khuyến khích sự sáng tạo và khả năng làm việc nhóm, những yếu tố cần thiết trong môi trường làm việc hiện đại.

II. Thách thức trong việc dạy học tích hợp liên môn chương Cacbon Silic

Dạy học tích hợp liên môn chương Cacbon - Silic gặp phải nhiều thách thức. Một trong những vấn đề chính là sự thiếu hụt về tài liệu và phương pháp giảng dạy phù hợp. Giáo viên cần phải có kiến thức vững vàng về cả hóa học và các môn học liên quan để có thể thiết kế bài học hiệu quả.

2.1. Thiếu hụt tài liệu và phương pháp giảng dạy

Nhiều giáo viên vẫn còn gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu phù hợp cho việc dạy học tích hợp. Điều này dẫn đến việc giảng dạy không đạt hiệu quả cao và không thu hút được sự chú ý của học sinh.

2.2. Khó khăn trong việc đánh giá năng lực học sinh

Việc đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh trong bối cảnh dạy học tích hợp cũng là một thách thức lớn. Cần có các tiêu chí đánh giá rõ ràng và công cụ phù hợp để đo lường hiệu quả học tập.

III. Phương pháp dạy học tích hợp hiệu quả cho chương Cacbon Silic

Để phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích hợp là rất cần thiết. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện.

3.1. Dạy học theo dự án trong chương Cacbon Silic

Dạy học theo dự án là một phương pháp hiệu quả giúp học sinh áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Qua đó, học sinh có thể tự mình tìm ra giải pháp cho các vấn đề liên quan đến Cacbon và Silic trong cuộc sống hàng ngày.

3.2. Sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học

Việc tích hợp công nghệ thông tin vào giảng dạy không chỉ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách dễ dàng mà còn tạo ra môi trường học tập tương tác, khuyến khích sự tham gia của học sinh.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu từ dạy học tích hợp

Nghiên cứu cho thấy việc dạy học tích hợp liên môn chương Cacbon - Silic đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển được nhiều kỹ năng mềm quan trọng.

4.1. Kết quả thực nghiệm sư phạm tại các trường THPT

Kết quả thực nghiệm cho thấy học sinh có sự tiến bộ rõ rệt trong việc giải quyết vấn đề sau khi tham gia các bài học tích hợp. Điều này chứng tỏ tính khả thi của phương pháp dạy học này.

4.2. Phản hồi từ học sinh và giáo viên

Phản hồi từ học sinh cho thấy các em cảm thấy hứng thú hơn với môn học khi được học theo cách tích hợp. Giáo viên cũng nhận thấy sự tiến bộ trong khả năng tư duy và giải quyết vấn đề của học sinh.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho dạy học tích hợp

Dạy học tích hợp liên môn chương Cacbon - Silic không chỉ giúp học sinh phát triển năng lực giải quyết vấn đề mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học tích hợp để nâng cao chất lượng giáo dục.

5.1. Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả dạy học

Cần có các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả dạy học tích hợp, bao gồm việc đào tạo giáo viên và phát triển tài liệu giảng dạy phù hợp.

5.2. Tương lai của dạy học tích hợp trong giáo dục Việt Nam

Dạy học tích hợp sẽ tiếp tục là xu hướng trong giáo dục Việt Nam, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011-2020, giáo dục phổ thông Việt Nam chuyển mạnh từ định hướng nội dung sang phát triển phẩm chất, năng lực người học. Thực tế giảng dạy môn Hóa học lớp 11 cho thấy các kiến thức thường bị chia cắt đơn lẻ, khiến học sinh tiếp thu thụ động và thiếu khả năng vận dụng tri thức vào đời sống. Theo kết quả điều tra thực trạng, có tới 80,95% giáo viên khẳng định dạy học tích hợp liên môn là xu hướng tất yếu nhưng gặp rào cản lớn về phương pháp triển khai.

Nghiên cứu của Bùi Thị Mơ (Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội) tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: Thiết kế và tổ chức dạy học các chủ đề tích hợp liên môn trong chương Cacbon - Silic thuộc chương trình Hóa học 11 Nâng cao nhằm tối ưu hóa năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh. Mục tiêu cụ thể gồm hệ thống hóa cơ sở lý luận, xây dựng quy trình thiết kế 7 bước, biên soạn 2 chủ đề tích hợp chuyên sâu và đánh giá tính khả thi qua thực nghiệm sư phạm.

Nghiên cứu được triển khai trong năm học 2016-2017 tại các trường Trung học phổ thông trên địa bàn huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện qua việc nâng cao điểm kiểm tra định kỳ của học sinh lên 0,6 đến 0,9 điểm so với phương pháp truyền thống, đồng thời gia tăng rõ rệt 6 chỉ số thành phần của năng lực giải quyết vấn đề, góp phần hiện thực hóa mục tiêu đổi mới căn bản chương trình giáo dục phổ thông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên mô hình phát triển năng lực hành động của Bernd Meier và Nguyễn Văn Cường, kết hợp 4 thành phần năng lực cốt lõi tương ứng 4 trụ cột giáo dục của UNESCO: Năng lực chuyên môn (học để biết), năng lực phương pháp (học để làm), năng lực xã hội (học để cùng chung sống) và năng lực cá thể (học để tự khẳng định).

Bên cạnh đó, tác giả vận dụng lý thuyết dạy học tích hợp liên môn và các quan điểm dạy học tích cực, tiêu biểu là dạy học theo dự án và dạy học WebQuest. Cấu trúc năng lực giải quyết vấn đề của học sinh trung học phổ thông được cụ thể hóa thành 6 năng lực thành phần rõ ràng:

1. Nhận ra ý tưởng mới từ các nguồn thông tin độc lập.
2. Phát hiện và làm rõ vấn đề trong học tập và đời sống.
3. Hình thành và triển khai ý tưởng sáng tạo.
4. Đề xuất và lựa chọn giải pháp tối ưu.
5. Thực hiện và đánh giá giải pháp giải quyết vấn đề.
6. Tư duy độc lập, phản biện đa chiều.

Các khái niệm then chốt được định nghĩa chuẩn xác gồm: Năng lực giải quyết vấn đề, Dạy học tích hợp liên môn, Chủ đề tích hợp liên môn và Phương pháp WebQuest.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu lý thuyết, điều tra thực trạng và thực nghiệm sư phạm:

• Cỡ mẫu và kỹ thuật chọn mẫu: Khảo sát thực trạng trên 21 giáo viên dạy Hóa học và 300 học sinh lớp 12 tại 3 trường trung học phổ thông (THPT A Hải Hậu, THPT Trần Quốc Tuấn, THPT Vũ Văn Hiếu). Quá trình thực nghiệm sư phạm tiến hành theo phương pháp chọn mẫu cụm tương đương tại trường THPT A Hải Hậu và THPT Trần Quốc Tuấn với các cặp lớp thực nghiệm và đối chứng có trình độ đầu vào đồng đều.
• Nguồn dữ liệu và công cụ: Dữ liệu định tính và định lượng thu thập qua phiếu hỏi ý kiến, bài kiểm tra đánh giá kiến thức thực tiễn, bảng kiểm quan sát hành vi của giáo viên và phiếu tự đánh giá mức độ phát triển năng lực của học sinh.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê toán học trong nghiên cứu giáo dục để tính toán các tham số đặc trưng: Điểm trung bình, độ lệch chuẩn, phương sai, hệ số biến thiên, kiểm định giá trị t-Student với mức ý nghĩa p < 0,05 và xây dựng đường lũy tích tần suất phân bố điểm. Việc lựa chọn các phương pháp thống kê này nhằm đảm bảo tính khách quan, đo lường chính xác độ tin cậy và sự tiến bộ thực chất của học sinh.
• Timeline nghiên cứu: Khảo sát lý luận và thực trạng vào cuối năm 2016; thiết kế chủ đề tích hợp và triển khai dạy thực nghiệm từ ngày 18/5/2017 đến ngày 31/5/2017; tổng hợp và xử lý dữ liệu hoàn thành vào tháng 7/2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng cho thấy 80,95% giáo viên (17/21 người) nhận thức sâu sắc về sự cần thiết của dạy học tích hợp liên môn. Tuy nhiên, có đến 76,19% giáo viên chỉ áp dụng ở mức độ thỉnh thoảng và 71,43% thừa nhận gặp khó khăn do thiếu tài liệu hướng dẫn cụ thể cùng áp lực phân phối chương trình. Về phía học sinh, 97,66% (293/300 em) bày tỏ mong muốn được học các tiết học liên môn gắn liền thực tế cuộc sống.

Tác giả đã xây dựng thành công 2 chủ đề tích hợp liên môn đặc sắc trong chương Cacbon - Silic (Hóa học 11 Nâng cao):

• Chủ đề 1: "Hợp chất của cacbon với một số vấn đề thực tiễn cuộc sống" (thời lượng 2 tuần nghiên cứu tự lực qua WebQuest và 2 tiết báo cáo trên lớp), tích hợp Hóa học 11, Sinh học 11 (Quang hợp ở thực vật) và Sinh học 12 (Chu trình cacbon trong tự nhiên).
• Chủ đề 2: "Silic - nguyên tố kì diệu" (thời lượng 3 tiết), tích hợp kiến thức Hóa học 11 với Vật lý 11 (Dòng điện trong chất bán dẫn).

Kết quả thực nghiệm sư phạm khẳng định tính ưu việt vượt trội của phương pháp mới:

• Điểm trung bình các bài kiểm tra của lớp thực nghiệm đạt từ 7,65 đến 8,12 điểm, cao hơn lớp đối chứng từ 0,6 đến 0,9 điểm.
• Tỷ lệ học sinh đạt loại Giỏi ở nhóm thực nghiệm chiếm từ 28,50% đến 32,15%, cao hơn từ 12,30% đến 15,20% so với nhóm đối chứng. Tỷ lệ học sinh xếp loại Yếu kém ở nhóm thực nghiệm giảm sâu xuống dưới mức 2,50%.
• Đánh giá năng lực giải quyết vấn đề qua 6 tiêu chí đều ghi nhận mức tăng trưởng từ 18,20% đến 25,40% ở nhóm thực nghiệm, đặc biệt ở kỹ năng phát hiện vấn đề thực tiễn và đề xuất giải pháp xử lý ngộ độc khí CO.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của nhóm thực nghiệm bắt nguồn từ việc mô hình WebQuest và dạy học dự án đã biến học sinh từ người tiếp nhận thụ động thành chủ thể tích cực kiến tạo tri thức. Khi nghiên cứu các tình huống thực tiễn như hiện tượng ngộ độc khí than tổ ong, cơ chế hiệu ứng nhà kính hay ứng dụng bán dẫn silic, học sinh buộc phải huy động tổng hợp kiến thức liên môn Hóa - Sinh - Lý để phân tích và đưa ra giải pháp bảo vệ sức khỏe, môi trường.

Kết quả này hoàn toàn đồng nhất với các nghiên cứu trước đây của Lê Đức Tùng (2016) và Vũ Thị Thùy Dương (2015), nhưng mang tính đột phá hơn nhờ việc xây dựng thành công không gian số WebQuest và hệ thống tiêu chí đánh giá định lượng chi tiết.

Các dữ liệu thực nghiệm được trực quan hóa qua đồ thị đường lũy tích phân bố điểm số và biểu đồ cột phân loại kết quả học tập. Đường lũy tích của lớp thực nghiệm luôn nằm lệch hẳn về phía bên phải so với lớp đối chứng, chứng minh một cách vững chắc rằng mức độ nắm vững kiến thức và năng lực hành động của học sinh thực nghiệm hoàn toàn vượt trội có ý nghĩa thống kê.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nhân rộng mô hình dạy học tích hợp liên môn phát triển năng lực học sinh, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, Ban hành văn bản hướng dẫn và điều chỉnh phân phối chương trình linh hoạt. Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng Sở Giáo dục và Đào tạo Nam Định cần sớm xây dựng khung chuẩn 10-15 chủ đề tích hợp liên môn mẫu cho cấp trung học phổ thông, giảm tải các tiết lý thuyết hàn lâm trước thềm năm học 2018-2019 để tạo hành lang pháp lý cho giáo viên chủ động xây dựng kế hoạch dạy học.

Thứ hai, Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về phương pháp WebQuest và dạy học dự án. Sở Giáo dục và Đào tạo cần định kỳ tổ chức 3-4 đợt bồi dưỡng chuyên môn hàng năm cho 100% giáo viên Hóa học cốt cán, hướng tới mục tiêu trên 85% giáo viên làm chủ kỹ thuật thiết kế bài học số hóa và bảng kiểm rubrics đánh giá năng lực vào năm 2020.

Thứ ba, Đẩy mạnh sinh hoạt chuyên môn theo cụm trường và tổ chuyên môn liên môn. Ban Giám hiệu các trường THPT A Hải Hậu, THPT Trần Quốc Tuấn và các trường lân cận cần thiết lập cơ chế phối hợp giữa các tổ Hóa học - Vật lý - Sinh học, duy trì tối thiểu 2 buổi sinh hoạt liên môn mỗi học kỳ để thống nhất nội dung giảng dạy tích hợp.

Thứ tư, Đổi mới căn bản kiểm tra, đánh giá theo hướng kết hợp đánh giá quá trình và đánh giá định kỳ. Giáo viên bộ môn cần áp dụng triệt để hồ sơ học tập, bài trình diễn nhóm và bảng kiểm quan sát với mục tiêu 100% học sinh được theo dõi sự tiến bộ về năng lực giải quyết vấn đề qua từng chủ đề cụ thể.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và sản phẩm của luận văn mang lại giá trị thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Giáo viên giảng dạy môn Hóa học tại các trường THPT: Tiếp cận trực tiếp giáo án chi tiết của 2 chủ đề tích hợp chương Cacbon - Silic, ngân hàng câu hỏi thực tiễn và địa chỉ trang WebQuest để áp dụng ngay vào bài giảng, giúp tiết học sinh động và nâng cao tỷ lệ học sinh khá giỏi.
2. Cán bộ quản lý chuyên môn và chuyên viên Sở/Phòng Giáo dục: Sử dụng quy trình 7 bước xây dựng chủ đề tích hợp làm cẩm nang hướng dẫn các nhà trường triển khai đổi mới phương pháp giảng dạy và kiểm tra đánh giá theo định hướng năng lực.
3. Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học Hóa học: Kế thừa khung lý thuyết về năng lực giải quyết vấn đề, hệ thống bảng kiểm quan sát và phương pháp xử lý số liệu thống kê sư phạm để phát triển các đề tài nghiên cứu liên quan.
4. Sinh viên ngành Sư phạm Hóa học tại các trường đại học: Rèn luyện tư duy thiết kế bài giảng tích hợp liên môn, nắm vững phương pháp dạy học dự án và làm quen với công nghệ WebQuest trước khi bước vào kỳ thực tập tốt nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Dạy học tích hợp liên môn trong luận văn khác gì so với phương pháp dạy học truyền thống?
   Phương pháp truyền thống chú trọng truyền thụ kiến thức đơn môn theo hướng hàn lâm, ghi nhớ thụ động. Dạy học tích hợp liên môn theo luận văn kết nối tri thức Hóa học, Sinh học và Vật lý thông qua các nhiệm vụ thực tiễn, giúp học sinh chủ động vận dụng kiến thức đa ngành để giải quyết vấn đề cụ thể của đời sống.

2. Luận văn đã tích hợp những môn học nào trong chương Cacbon - Silic Hóa học 11?
   Tác giả đã tích hợp kiến thức Hóa học 11 (tính chất các hợp chất CO, CO2, muối cacbonat, silic) với Sinh học 11 (quá trình quang hợp), Sinh học 12 (chu trình tuần hoàn cacbon) và Vật lý 11 (dòng điện trong chất bán dẫn) nhằm tạo ra bức tranh khoa học toàn diện.

3. Phương pháp dạy học WebQuest được triển khai như thế nào trong đề tài?
   Giáo viên xây dựng trang web nhiệm vụ với 5 modul bài tập và cung cấp nguồn liên kết internet có kiểm chứng. Học sinh làm việc theo nhóm trong 2 tuần để thu thập, phân tích thông tin và tạo bài báo cáo đa phương tiện trước khi thảo luận trực tiếp trên lớp trong 2 tiết học.

4. Năng lực giải quyết vấn đề của học sinh được đo lường bằng những công cụ nào?
   Bộ công cụ đánh giá gồm 3 thành phần: 2 bài kiểm tra viết kết hợp câu hỏi thực tiễn định lượng, bảng kiểm quan sát hành vi của giáo viên đánh giá 6 năng lực thành phần và phiếu tự đánh giá mức độ tiến bộ của học sinh theo thang đo chuẩn.

5. Làm sao để đảm bảo thời lượng chương trình khi dạy học theo chủ đề liên môn?
   Theo phân phối chương trình, việc gộp các bài học đơn lẻ thành chủ đề tích hợp 2-3 tiết kết hợp với hình thức tự học có hướng dẫn qua internet ngoài giờ lên lớp giúp tiết kiệm thời gian, tránh sự trùng lặp kiến thức giữa các môn Hóa - Sinh - Lý.

Kết luận

• Công trình đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận về dạy học tích hợp liên môn, chuẩn hóa cấu trúc 6 biểu hiện của năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trung học phổ thông.
• Thiết lập quy trình 7 bước khoa học giúp giáo viên dễ dàng thiết kế và tổ chức các chủ đề tích hợp liên môn trong dạy học Hóa học.
• Xây dựng hoàn chỉnh 2 chủ đề tích hợp liên môn chất lượng cao trong chương Cacbon - Silic Hóa học 11 Nâng cao kèm hệ thống học liệu WebQuest trực tuyến.
• Kết quả thực nghiệm sư phạm khẳng định rõ rệt hiệu quả: Nhóm thực nghiệm đạt điểm trung bình cao hơn 0,6 đến 0,9 điểm, tỷ lệ học sinh khá giỏi tăng trên 12% và năng lực giải quyết vấn đề cải thiện 18% đến 25%.
• Đề tài mở ra hướng tiếp cận thực tiễn cho lộ trình triển khai Chương trình giáo dục phổ thông mới giai đoạn sau năm 2017 đến năm 2020. Các tổ chuyên môn và giáo viên Hóa học nên áp dụng ngay quy trình và hệ thống bài học này để nâng cao chất lượng dạy và học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc dạy học theo chủ đề tích hợp liên môn. Chương 2: Xây dựng chủ đề tích hợp liên môn trong dạy học chương “Cacbon - Silic” Hóa học 11 nâng cao. Chương 3: Thực nghiệm sư phạm. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC DẠY HỌC THEO CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP LIÊN MÔN PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH 1. Đổi mới giáo dục phổ thông sau năm 2015 ở Việt Nam Giáo dục nước ta đang trong bối cảnh thế giới có nhiều thay đổi nhanh và phức tạp. Toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế về giáo dục đã trở thành xu thế tất yếu. Cách mạng khoa học công nghệ, công nghệ thông tin và truyền thông, kinh tế trí thức ngày càng phát triển mạnh mẽ, tác động trực tiếp đến sự phát triển của các nền giáo dục trên thế giới nói chung và nền giáo dục của Việt Nam nói riêng.

Đảng và Nhà nước luôn khẳng định phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu, đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển; giáo dục vừa là mục tiêu vừa là động lực để phát triển kinh tế - xã hội. Trong chiến lược phát triển giáo dục 2011 - 2020 [10,tr.11], phần 3 của các giải pháp phát triển giáo dục về đổi mới nội dung, phương pháp dạy học, thi, kiểm tra và đánh giá chất lượng giáo dục có nêu: “Đổi mới chương trình và sách giáo khoa từ sau năm 2015 theo định hướng phát triển năng lực học sinh, vừa đảm bảo tính thống nhất trong toàn quốc, vừa phù hợp với đặc thù mỗi địa phương”. Đề án đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông của Thủ tướng chính phủ [11,tr.16] đã nhấn mạnh: “Đảm bảo tính thống nhất giữa dạy học tích hợp và dạy học phân hoá được xác định là yêu cầu bắt buộc của mục đích phát triển năng lực học sinh”. Những quan điểm, định hướng nêu trên tạo tiền đề, cơ sở và môi trường pháp lý thuận lợi cho việc đổi mới giáo dục phổ thông nói chung, đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá nói riêng theo định hướng năng lực người học.

Đặc biệt là vấn đề: “Chuyển từ chương trình định hướng nội dung dạy học sang chương trình định hướng năng lực” [5,tr. Dưới đây là bảng so sánh một số đặc trưng cơ bản của chương trình định hướng nội dung và chương trình định hướng năng lực: 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. So sánh một số đặc trƣng cơ bản của chƣơng trình định hƣớng nội dung và chƣơng trình định hƣớng năng lực Chƣơng trình định hƣớng Chƣơng trình định hƣớng nội dung năng lực Mục tiêu Mục tiêu dạy học được mô Kết quả học tập cần đạt được mô tả chi giáo dục tả không chi tiết và không tiết và có thể quan sát, đánh giá được; thể nhất thiết phải quan sát, hiện được mức độ tiến bộ của học sinh đánh giá được. một cách liên tục.

Nội dung Việc lựa chọn nội dung dựa Lựa chọn những nội dung nhằm đạt được kết giáo dục vào các khoa học chuyên quả đầu ra đã quy định, gắn với các tình huống môn, không gắn với các thực tiễn. Chương trình chỉ quy định những tình huống thực tiễn. Nội nội dung chính, không quy định chi tiết. dung được quy định chi tiết trong chương trình.

Phƣơng Giáo viên là người truyền - Giáo viên chủ yếu là người tổ chức, hỗ trợ pháp thụ tri thức, là trung tâm của học sinh tự lực và tích cực lĩnh hội tri thức. dạy học quá trình dạy học. Học sinh Chú trọng sự phát triển khả năng giải quyết tiếp thu thụ động những tri vấn đề, khả năng giao tiếp,… thức được quy định sẵn. - Chú trọng sử dụng các quan điểm, phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực; các phương pháp dạy học thí nghiệm, thực hành.

Hình thức Chủ yếu dạy học lý thuyết Tổ chức hình thức học tập đa dạng; chú ý dạy học trên lớp học. các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học, trải nghiệm sáng tạo; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học. Đánh giá Tiêu chí đánh giá được xây Tiêu chí đánh giá dựa vào năng lực đầu ra, có kết quả dựng chủ yếu dựa trên sự ghi tính đến sự tiến bộ trong quá trình học tập, chú học tập nhớ và tái hiện nội dung đã trọng khả năng vận dụng trong các tình huống của học học. sinh 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Năng lực và việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh THPT 1. Khái niệm năng lực Khái niệm năng lực (competency) có nguồn gốc Latinh: “competentia” có nghĩa là “gặp gỡ”. Ngày nay, khái niệm năng lực được hiểu dưới nhiều cách tiếp cận khác nhau. Theo cách tiếp cận truyền thống (tiếp cận hành vi - behavioural approach) thì năng lực là khả năng đơn lẻ của cá nhân, được hình thành dựa trên sự lắp ghép các mảng kiến thức và kỹ năng cụ thể.

Trong thập kỷ gần đây, năng lực đang được nhìn nhận bằng tiếp cận tích hợp: Theo Bernd Meier, Nguyễn Văn Cường : “Năng lực là khả năng thực hiện thành công và có trách nhiệm các nhiệm vụ, giải quyết các vấn đề trong các tình huống xác định cũng như các tình huống thay đổi trên cơ sở huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính tâm lí khác như động cơ, ý chí, quan niệm, giá trị ., suy nghĩ thấu đáo và sẵn sàng hành động” [2,tr. Theo dự thảo “Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể ”: “Năng lực là khả năng thực hiện thành công hoạt động trong một bối cảnh nhất định nhờ sự huy động tổng hợp các kiến thức, kỹ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí,. Năng lực của cá nhân được đánh giá qua phương thức và kết quả hoạt động của cá nhân đó khi giải quyết các vấn đề của cuộc sống” [8,tr. Các loại năng lực Theo Bernd Meier - Nguyễn Văn Cường, cấu trúc chung của năng lực hành động được mô tả là sự kết hợp của 4 năng lực thành phần: Năng lực chuyên môn, năng lực phương pháp, năng lực xã hội, năng lực cá thể [2,tr.14-15] - Năng lực chuyên môn (Professional competency): Là khả năng thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn cũng như khả năng đánh giá kết quả chuyên môn một cách độc lập, có phương pháp và chính xác về mặt chuyên môn.

Nó được tiếp nhận qua việc học nội dung - chuyên môn và chủ yếu gắn với khả năng nhận thức và tâm lý vận động. - Năng lực phương pháp (Methodical competency): Là khả năng đối với những hành động có kế hoạch, định hướng mục đích trong việc giải quyết các nhiệm vụ và vấn đề. Năng lực phương pháp bao gồm năng lực phương pháp chung 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] và phương pháp chuyên môn. Trung tâm của phương pháp nhận thức là những khả năng tiếp nhận, xử lý, đánh giá, truyền thụ và trình bày tri thức.

Nó được tiếp nhận qua việc học phương pháp luận - giải quyết vấn đề. - Năng lực xã hội (Social competency): Là khả năng đạt được mục đích trong những tình huống giao tiếp ứng xử xã hội cũng như trong những nhiệm vụ khác nhau trong sự phối hợp chặt chẽ với những thành viên khác. Nó được tiếp nhận qua việc học giao tiếp. - Năng lực cá thể (Individual competency): Là khả năng xác định, đánh giá được những cơ hội phát triển cũng như những giới hạn của cá nhân, phát triển năng khiếu, xây dựng và thực hiện kế hoạch phát triển cá nhân, những quan điểm, chuẩn giá trị đạo đức và động cơ chi phối các thái độ và hành vi ứng xử.

Nó được tiếp nhận qua việc học cảm xúc - đạo đức và liên quan đến tư duy và hành động tự chịu trách nhiệm. Mô hình bốn thành phần năng lực trên phù hợp với bốn trụ cột giáo dục theo Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa liên hợp quốc (UNESCO): Các thành phần năng lực Các trụ cột giáo dục của UNESO Năng lực chuyên môn Học để biết Năng lực phương pháp Học để làm Năng lực xã hội Học để cùng chung sống Năng lực cá thể Học để tự khẳng định 1. Phẩm chất, năng lực chung và năng lực đặc thù môn học cần phát triển cho học sinh THPT Trong“Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể ” tháng 7/2017của Chính phủ [8, tr. 36-56] đã đề xuất, đối với HS phổ thông Việt Nam cần phát triển một số phẩm chất, năng lực chung như sau: a) Những phẩm chất chủ yếu của học sinh: 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Yêu nước,nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm.

b) Năng lực chung là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kỹ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí,.thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể. Các năng lực chung của HS THPT đó là: năng lực tự chủ và tự học; năng lực giao tiếp và hợp tác; năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo. c) Năng lực chuyên môn được hình thành, phát triển chủ yếu thông qua một số môn học và hoạt động giáo dục nhất định: năng lực ngôn ngữ; năng lực tính toán; năng lực tìm hiểu tự nhiên và xã hội; năng lực công nghệ; năng lực tin học; năng lực thẩm mỹ; năng lực thể chất. Do đặc thù môn học “Hóa học là một môn khoa học vừa lý thuyết vừa thực nghiệm” nên nó cũng có những năng lực đặc thù sau: Năng lực sử dụng ngôn ngữ hóa học; năng lực thực hành thí nghiệm hóa học; năng lực tính toán hóa học; năng lực giải quyết vấn đề thông qua môn hóa học; năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào cuộc sống.

Phân tích năng lực GQVĐ của HS thông qua dạy học hóa học 1. Cấu trúc và biểu hiện của năng lực GQVĐ của HS THPT Trong các năng lực chung và năng lực đặc thù đã nêu ở trên, chúng tôi đi sâu nghiên cứu về năng lực GQVĐ. Trong “Chương trình giáo dục phổ thông chương trình tổng thể” [8, tr. 44-45] đã mô tả năng lực GQVĐ bao gồm 6 năng lực thành phần với các biểu hiện của năng lực GQVĐ.2 : Bảng mô tả năng lực GQVĐ NL thành phần Biểu hiện của năng lực 1.