Báo cáo đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở các yếu tố tác động đến quyết định tham gia hoạt động ngoại khóa của sinh viên nghiên cứu tại trường đại học ngân hàng thành phố hồ chí minh

Báo cáo chuyên đề kinh tế về đề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở các yếu tố tác động đến quyết định tham gia hoạt động ngoại, điều tra khảo sát thực tế, phân tích tổng hợp kết

• Tác giả: TS. Trần Dục Thức
• Trường học: Đại học Ngân hàng TP.HCM
• Đề tài: Các Yếu Tố Tác Động Đến Quyết Định Tham Gia Hoạt Động Ngoại Khóa Của Sinh Viên Tại Trường Đại Học Ngân Hàng TP.HCM
• Loại tài liệu: báo cáo nghiên cứu khoa học
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do lựa chọn đề tài
• 1.2. Tổng quan về tình hình nghiên cứu
• 1.2.1. Các nghiên cứu trên thế giới
• 1.2.2. Các nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.2.3. Khoảng trống nghiên cứu và hướng đi của đề tài
• 1.3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.3.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.3.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa của nghiên cứu
• 1.6.1. Về mặt khoa học
• 1.6.2. Về mặt thực tiễn
• 1.7. Kết cấu của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.1. Các khái niệm nghiên cứu liên quan
• 2.1.1. Khái niệm hoạt động ngoại khóa
• 2.1.2. Sự quyết định tham gia hoạt động ngoại khóa
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5. CHƯƠNG 5: GIẢI PHÁP VÀ KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BẢNG

Tóm tắt

I. Tổng quan về hoạt động ngoại khóa

Hoạt động ngoại khóa tại Đại học Ngân hàng TP.HCM đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển toàn diện cho sinh viên. Các hoạt động này không chỉ giúp sinh viên giải tỏa căng thẳng mà còn góp phần nâng cao các kỹ năng mềm như giao tiếp, làm việc nhóm và giải quyết vấn đề. Theo nghiên cứu, hoạt động ngoại khóa là những hoạt động không nằm trong chương trình học chính khóa, thường diễn ra trong hai học kỳ chính thức và kỳ hè. Điều này cho phép sinh viên tự nguyện tham gia, từ đó phát triển kỹ năng cá nhân. Nghiên cứu cho thấy rằng sự tham gia vào các hoạt động ngoại khóa không chỉ có lợi cho sinh viên trong quá trình học tập mà còn ảnh hưởng tích cực đến sự nghiệp sau này. Một số sinh viên đã nhận ra rằng quyết định tham gia các hoạt động này đã giúp họ phát triển kỹ năng cần thiết cho công việc trong tương lai.

1.1. Lợi ích của hoạt động ngoại khóa

Các hoạt động ngoại khóa mang lại nhiều lợi ích cho sinh viên, bao gồm việc phát triển kỹ năng giao tiếp, khả năng làm việc nhóm và tăng cường trí tuệ cảm xúc. Những lợi ích này không chỉ giúp sinh viên trong quá trình học tập mà còn tạo nền tảng vững chắc cho sự nghiệp sau này. Theo một nghiên cứu, sinh viên tham gia tích cực vào hoạt động ngoại khóa có khả năng tìm kiếm việc làm tốt hơn và dễ dàng hòa nhập vào môi trường làm việc hơn. Điều này cho thấy rằng quyết định tham gia các hoạt động này là một yếu tố quan trọng trong việc chuẩn bị cho tương lai của sinh viên.

II. Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định tham gia

Sự quyết định tham gia hoạt động ngoại khóa của sinh viên tại Đại học Ngân hàng TP.HCM chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác nhau. Một trong những yếu tố quan trọng nhất là trí tuệ cảm xúc. Theo lý thuyết, sinh viên có trí tuệ cảm xúc cao thường có khả năng nhận thức và quản lý cảm xúc tốt hơn, từ đó có thể đưa ra những quyết định chính xác hơn trong việc tham gia các hoạt động. Ngoài ra, kinh nghiệm sinh viên cũng đóng vai trò quan trọng, khi những sinh viên đã từng tham gia các hoạt động trước đó sẽ có xu hướng tham gia tiếp. Hơn nữa, tác động của môi trường xung quanh, bao gồm bạn bè và gia đình, cũng ảnh hưởng đến quyết định này. Nghiên cứu cho thấy rằng sinh viên thường bị ảnh hưởng bởi những người xung quanh trong việc lựa chọn tham gia hoạt động ngoại khóa.

2.1. Tác động của trí tuệ cảm xúc

Trí tuệ cảm xúc (EQ) là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến quyết định tham gia hoạt động ngoại khóa. Sinh viên có khả năng nhận thức và quản lý cảm xúc tốt thường dễ dàng hơn trong việc đưa ra quyết định phù hợp với bản thân. Theo nghiên cứu, những sinh viên có trí tuệ cảm xúc cao thường có xu hướng tham gia nhiều hoạt động hơn và có sự hài lòng cao hơn với những lựa chọn của mình. Điều này cho thấy rằng việc phát triển trí tuệ cảm xúc có thể giúp sinh viên tự tin hơn trong việc tham gia các hoạt động ngoại khóa.

2.2. Vai trò của môi trường xã hội

Môi trường xã hội xung quanh cũng có tác động lớn đến quyết định tham gia của sinh viên. Những sinh viên có bạn bè hoặc người thân đã từng tham gia các hoạt động ngoại khóa thường có xu hướng tham gia nhiều hơn. Điều này cho thấy rằng các yếu tố xã hội như bạn bè, gia đình và các tổ chức sinh viên có thể tạo động lực cho sinh viên tham gia. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng sự hỗ trợ từ các tổ chức và cá nhân trong môi trường học tập có thể làm tăng khả năng tham gia của sinh viên vào các hoạt động này.

III. Kết luận và khuyến nghị

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến quyết định tham gia hoạt động ngoại khóa của sinh viên tại Đại học Ngân hàng TP.HCM. Việc hiểu rõ các yếu tố này không chỉ giúp sinh viên đưa ra những quyết định tốt hơn mà còn giúp các tổ chức giáo dục thiết kế các chương trình phù hợp hơn. Đặc biệt, việc phát triển trí tuệ cảm xúc và tạo ra một môi trường xã hội tích cực sẽ góp phần nâng cao tỷ lệ tham gia của sinh viên. Khuyến nghị cho các nhà quản lý là nên tổ chức các hoạt động ngoại khóa đa dạng và phong phú, đồng thời cung cấp thông tin đầy đủ về lợi ích của các hoạt động này đến sinh viên.

3.1. Đề xuất cho các tổ chức

Các tổ chức giáo dục nên chú trọng đến việc thiết kế các chương trình hoạt động ngoại khóa phù hợp với nhu cầu và sở thích của sinh viên. Việc tạo ra một môi trường học tập tích cực và khuyến khích sự tham gia của sinh viên sẽ giúp nâng cao hiệu quả của các chương trình này. Ngoài ra, các tổ chức cũng nên cung cấp thông tin rõ ràng về lợi ích của hoạt động ngoại khóa để sinh viên có thể dễ dàng nhận thức và tham gia.

3.2. Khuyến khích sinh viên phát triển trí tuệ cảm xúc

Các chương trình giáo dục nên bao gồm các hoạt động nhằm phát triển trí tuệ cảm xúc cho sinh viên. Việc này không chỉ giúp sinh viên tự tin hơn trong quyết định tham gia hoạt động ngoại khóa mà còn giúp họ trong nhiều khía cạnh khác của cuộc sống. Các khóa học về kỹ năng mềm và quản lý cảm xúc có thể được tổ chức thường xuyên để nâng cao khả năng của sinh viên trong việc ra quyết định.

Nội dung chính

Phân Tích Các Yếu Tố Tác Động Đến Quyết Định Tham Gia Hoạt Động Ngoại Khóa Của Sinh Viên: Tiếp Cận Từ Trí Tuệ Xúc Cảm Và Kỹ Năng Giải Quyết Vấn Đề

---

Tóm tắt nghiên cứu (Research Summary)

• Câu hỏi nghiên cứu chính: Trí tuệ xúc cảm (Emotional Intelligence - EI) và năng lực tư duy lý tính (thể hiện qua Kỹ năng giải quyết vấn đề) tương tác và tác động như thế nào đến quyết định tham gia hoạt động ngoại khóa của sinh viên trong môi trường đại học?
• Phương pháp nghiên cứu: Đề tài áp dụng thiết kế nghiên cứu hỗn hợp kết hợp định tính (phỏng vấn chuyên gia) và định lượng chính thức trên mẫu khảo sát gồm 459 sinh viên tại Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM (HUB). Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS thông qua kiểm định độ tin cậy Cronbach’s Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA), phân tích nhân tố khẳng định (CFA) và kiểm định mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM).
• Kết quả then chốt: Tất cả 5 giả thuyết nghiên cứu đều được chấp nhận với mức ý nghĩa thống kê $p < 0.05$. Trong đó, Sử dụng xúc cảm ($\beta = 0.178, p = 0.002$) và Kỹ năng giải quyết vấn đề ($\beta = 0.165, p = 0.006$) là hai yếu tố có tác động mạnh nhất, theo sau là Thấu hiểu xúc cảm ($\beta = 0.141$), Nhận biết xúc cảm ($\beta = 0.132$) và Quản lý xúc cảm ($\beta = 0.125$).
• Hàm ý thực tiễn: Nghiên cứu cung cấp cơ sở thực nghiệm vững chắc để các trường đại học, tổ chức Đoàn – Hội đổi mới nội dung phong trào sinh viên, tích hợp việc phát triển trí tuệ cảm xúc lẫn năng lực giải quyết vấn đề thực tế, thay vì chỉ dừng lại ở các hoạt động mang tính hình thức.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (Context & Significance)

Thực trạng nghiên cứu và khoảng trống học thuật

Trong môi trường giáo dục đại học hiện đại, hoạt động ngoại khóa không chỉ đơn thuần là sân chơi giải trí sau giờ học chính khóa mà còn là cấu phần bắt buộc trong việc đánh giá điểm rèn luyện, định hình nhân cách và hoàn thiện kỹ năng mềm cho người học. Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu trước đây về hành vi ra quyết định của sinh viên thường dựa trên các lý thuyết hành vi truyền thống như Thuyết Hành động Hợp lý (TRA) của Fishbein & Ajzen (1975) hay Thuyết Hành vi Kế hoạch (TPB) của Ajzen (1991), vốn chỉ tập trung vào thái độ, chuẩn chủ quan và nhận thức kiểm soát.

Bên cạnh đó, các nghiên cứu về Trí tuệ xúc cảm (EI) phần lớn chỉ tập trung vào môi trường doanh nghiệp hoặc hiệu quả làm việc của nhân viên, rất ít công trình đào sâu vào hành vi của sinh viên. Đặc biệt, việc tích hợp đồng thời giữa hai khía cạnh đối trọng: yếu tố cảm tính (Trí tuệ xúc cảm - EI) và yếu tố lý tính (Kỹ năng giải quyết vấn đề) trong cùng một mô hình giải thích quyết định tham gia hoạt động ngoại khóa gần như chưa từng được thực hiện toàn diện tại Việt Nam.

Tính cấp thiết và tác động tiềm năng

Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM hàng năm tổ chức hơn 25 hoạt động ngoại khóa quy mô lớn nhỏ. Sự đa dạng này vô hình trung đặt người học vào tình thế phải cân nhắc, chọn lọc. Một quyết định tham gia đúng đắn sẽ giúp sinh viên giải tỏa căng thẳng học tập, xây dựng mạng lưới quan hệ xã hội và tích lũy kỹ năng nghề nghiệp. Ngược lại, việc lựa chọn sai lầm gây lãng phí thời gian và giảm động lực phấn đấu. Nghiên cứu này ra đời nhằm giải mã cơ chế tâm lý – nhận thức đằng sau quyết định đó, mở ra hướng tiếp cận mới trong công tác quản lý và định hướng người học.

---

Phương pháp nghiên cứu và tiếp cận (Methodology & Approach)

Thiết kế nghiên cứu và quy trình 8 bước

Nghiên cứu được thiết kế khoa học thông qua quy trình chuẩn 8 bước nghiêm ngặt:

1. Xác định vấn đề nghiên cứu & bối cảnh thực tiễn.
2. Hệ thống hóa cơ sở lý thuyết & tổng quan tài liệu.
3. Xây dựng mô hình nghiên cứu và thang đo sơ bộ.
4. Nghiên cứu định tính: Phỏng vấn sâu nhóm chuyên gia và sinh viên để hiệu chỉnh thang đo cho phù hợp với ngữ cảnh Việt Nam.
5. Nghiên cứu thử nghiệm (Pilot test): Khảo sát thử nghiệm 120 mẫu sơ bộ để đánh giá độ phù hợp của bảng hỏi.
6. Nghiên cứu định lượng chính thức: Thu thập dữ liệu trên quy mô lớn.
7. Kiểm định mô hình và các giả thuyết: Sử dụng hệ thống công cụ thống kê nâng cao.
8. Đề xuất hàm ý quản trị và kết luận.

Phương pháp thu thập dữ liệu và đặc điểm mẫu

• Kỹ thuật chọn mẫu: Chọn mẫu phi xác suất (thuận tiện) thông qua khảo sát trực tuyến bằng Google Forms từ ngày 11/04/2022 đến ngày 24/06/2022.
• Quy mô mẫu: Phát ra 550 phiếu khảo sát; sau khi làm sạch và loại bỏ các phiếu không hợp lệ, thu về 459 mẫu hợp lệ (vượt xa mức tối thiểu yêu cầu theo công thức xác định cỡ mẫu $N = 384$ và quy tắc $10:1$ của Kline, 2011 đối với 32 biến quan sát).
• Cơ cấu mẫu điều tra:
  • Giới tính: 81.5% Nữ, 18.5% Nam (phù hợp với đặc thù sinh viên khối ngành kinh tế - tài chính).
  • Năm học: Năm 1 (35.5%), Năm 2 (21.8%), Năm 3 (25.3%), Năm 4 (17.4%).
  • Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh (44.4%), Kế toán – Kiểm toán (12.4%), Luật Kinh tế (10.5%), Tài chính – Ngân hàng (9.8%), Kinh tế Quốc tế (9.8%), Hệ thống thông tin quản lý (7.0%), Ngoại ngữ (6.1%).
  • Hệ đào tạo: Tiêu chuẩn (61.9%), Chất lượng cao (38.1%).

Tiêu chí phân loại	Phân nhóm	Số lượng (n = 459)	Tỷ lệ (%)
Giới tính	Nữ	374	81.5%
	Nam	85	18.5%
Năm học	Sinh viên năm 1	163	35.5%
	Sinh viên năm 2	100	21.8%
	Sinh viên năm 3	116	25.3%
	Sinh viên năm 4	80	17.4%
Chương trình	Hệ tiêu chuẩn (Đại trà)	284	61.9%
	Hệ chất lượng cao	175	38.1%
Chi phí sinh hoạt	Dưới 3 triệu VNĐ/tháng	282	61.4%
	Từ 3 đến dưới 5 triệu VNĐ	161	35.1%
	Từ 5 triệu VNĐ trở lên	16	3.5%

Kỹ thuật phân tích dữ liệu & Độ giá trị (Validity & Reliability)

Nghiên cứu ứng dụng phương pháp ước lượng Maximum Likelihood trong phân tích mô hình hai bước:

1. Kiểm định độ tin cậy thang đo: Cronbach’s Alpha của tất cả 6 nhóm cấu trúc đều đạt mức cao ($0.801 - 0.843 > 0.70$).
2. Phân tích nhân tố khẳng định (CFA): Kiểm định độ giá trị hội tụ và giá trị phân biệt. Độ tin cậy tổng hợp ($CR$) đạt từ $0.798$ đến $0.875$ ($> 0.70$); Phương sai trích trung bình ($AVE$) đạt từ $53.55%$ đến $69.82%$ ($> 50%$).
3. Chỉ số tương thích mô hình (Model Fit): Mô hình SEM đạt độ phù hợp xuất sắc với dữ liệu thị trường:
   • $\text{Chi-Square}/df = 2.650 < 3.0$
   • $\text{CFI} = 0.925 > 0.90$
   • $\text{TLI} = 0.914 > 0.90$
   • $\text{RMSEA} = 0.058 < 0.080$
   • $\text{GFI} = 0.888$ (nằm trong ngưỡng chấp nhận được đối với dữ liệu thực nghiệm lớn).

---

Phát hiện chính của nghiên cứu (Key Findings)

Dựa trên kết quả phân tích mô hình phương trình cấu trúc (SEM), toàn bộ 5 giả thuyết đặt ra ban đầu đều được xác nhận có ý nghĩa thống kê:

1. "Sử dụng xúc cảm" là yếu tố thúc đẩy quyết định mạnh mẽ nhất ($\beta = 0.178, p = 0.002$)

Trọng số hồi quy chuẩn hóa cao nhất thuộc về biến Sử dụng xúc cảm (SDXC). Điều này chỉ ra rằng sinh viên có khả năng dùng trạng thái cảm xúc tích cực để hỗ trợ tư duy, tạo động lực vượt khó và định hướng mục tiêu sẽ dễ dàng đưa ra quyết định tham gia ngoại khóa. Cảm xúc lạc quan giúp họ nhìn nhận các hoạt động này như một cơ hội trải nghiệm thay vì một gánh nặng thời gian.

2. "Kỹ năng giải quyết vấn đề" khẳng định vai trò trụ cột của tư duy lý tính ($\beta = 0.165, p = 0.006$)

Xếp ngay sau Sử dụng xúc cảm là Kỹ năng giải quyết vấn đề (KNGV). Kết quả này chứng minh rằng sinh viên không quyết định theo cảm tính đơn thuần. Những sinh viên có tư duy logic, biết thu thập và phân loại thông tin, đánh giá được lợi ích - chi phí cơ hội sẽ đưa ra quyết định nhanh chóng, dứt khoát và tự tin hơn khi đăng ký tham gia các phong trào trường lớp.

3. "Thấu hiểu xúc cảm" và "Nhận biết xúc cảm" đóng vai trò xúc tác xã hội

• Thấu hiểu xúc cảm (THXC) ($\beta = 0.141, p = 0.013$): Khả năng đồng cảm, thấu hiểu tâm lý bạn bè và nhận diện được giá trị kết nối cộng đồng từ các sự kiện ngoại khóa giúp sinh viên có động lực hòa nhập cao hơn.
• Nhận biết xúc cảm (NBXC) ($\beta = 0.132, p = 0.026$): Việc tự nhận thức rõ trạng thái tâm lý bản thân (hứng thú, áp lực, e ngại) là tiền đề để sinh viên tìm kiếm các hoạt động ngoại khóa phù hợp nhằm giải tỏa căng thẳng và tái tạo năng lượng học tập.

4. "Quản lý xúc cảm" hoàn thiện cơ chế ra quyết định ($\beta = 0.125, p = 0.044$)

Năng lực kiểm soát các cảm xúc tiêu cực, điều chỉnh tâm trạng cá nhân trước áp lực học tập và các xung đột xã hội giúp sinh viên duy trì sự kiên định trong việc thực hiện kế hoạch phát triển cá nhân thông qua các chương trình ngoại khóa.

Giả thuyết	Mối quan hệ tác động	Trọng số hồi quy $(\beta)$	Sai số chuẩn ($S.E$)	Giá trị tới hạn ($C.R$)	Mức ý nghĩa ($p$-value)	Kết luận kiểm định
H1	Nhận biết xúc cảm $\rightarrow$ Quyết định	0.132	0.082	2.223	$0.026$	Chấp nhận
H2	Sử dụng xúc cảm $\rightarrow$ Quyết định	0.178	0.074	3.124	$0.002$	Chấp nhận
H3	Thấu hiểu xúc cảm $\rightarrow$ Quyết định	0.141	0.086	2.484	$0.013$	Chấp nhận
H4	Quản lý xúc cảm $\rightarrow$ Quyết định	0.125	0.075	2.017	$0.044$	Chấp nhận
H5	Kỹ năng giải quyết vấn đề $\rightarrow$ Quyết định	0.165	0.076	2.727	$0.006$	Chấp nhận

---

Đóng góp khoa học và giá trị học thuật (Scientific Contributions)

Đóng góp về mặt lý luận (Theoretical Contributions)

• Tích hợp mô hình Cảm xúc – Nhận thức: Công trình đã thành công trong việc mở rộng khung lý thuyết Trí tuệ xúc cảm 4 nhánh của Mayer & Salovey (1997) bằng việc bổ sung cấu trúc tư duy lý tính từ mô hình Giải quyết vấn đề của Basadur & cộng sự (2013). Sự kết hợp này mang lại cái nhìn toàn diện, cân bằng giữa hai bán cầu não "cảm tính" và "lý tính" trong cơ chế ra quyết định hành vi.
• Làm giàu kho tàng dữ liệu thực nghiệm tại Đông Nam Á: Cung cấp bộ chứng cứ định lượng có giá trị cao về mối quan hệ giữa EI và hành vi sinh viên đại học trong bối cảnh văn hóa phương Đông – nơi các yếu tố cảm xúc xã hội và tương tác nhóm có tính đặc thù cao.

Đóng góp về mặt phương pháp luận (Methodological Innovations)

• Chuẩn hóa và bản địa hóa thang đo đánh giá trí tuệ cảm xúc tự báo cáo (SSEIT - Schutte et al., 1998) kết hợp thang đo kỹ năng giải quyết vấn đề cho đối tượng sinh viên Việt Nam, vượt qua các kiểm định nghiêm ngặt về độ hội tụ và độ phân biệt theo tiêu chuẩn Fornell-Larcker.

Giá trị thực tiễn và chính sách giáo dục (Policy & Practical Applications)

• Đối với nhà trường và Ban chấp hành Đoàn – Hội: Cần dịch chuyển từ việc tổ chức phong trào mang tính "bề nổi" sang các chương trình gắn liền với việc rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề thực tế, các dự án tình nguyện xã hội đòi hỏi kỹ năng làm việc nhóm và thấu cảm.
• Đối với sinh viên: Giúp người học nhận thức rõ tầm quan trọng của việc tự trau dồi chỉ số EQ và kỹ năng tư duy để chủ động thiết kế lộ trình phát triển bản thân trong suốt 4 năm đại học.

---

Đối tượng hưởng lợi từ nghiên cứu (Target Audience)

• Các nhà nghiên cứu tâm lý học, giáo dục học và hành vi tổ chức: Tìm thấy tài liệu tham khảo chất lượng cao về mô hình SEM tích hợp đo lường tác động của EI và Problem-solving skills.
• Cán bộ quản lý giáo dục, Phòng Công tác sinh viên, Đoàn Thanh niên – Hội Sinh viên: Có cơ sở dữ liệu khoa học để hoạch định chiến lược hoạt động phong trào, thiết kế tiêu chí đánh giá rèn luyện sinh viên minh bạch, hiệu quả.
• Giảng viên và chuyên gia đào tạo kỹ năng mềm: Có căn cứ thực tế để xây dựng giáo trình giảng dạy chuyên đề về Trí tuệ cảm xúc và Kỹ năng giải quyết vấn đề cho sinh viên năm nhất và năm hai.
• Sinh viên các trường đại học: Tự đánh giá được động lực nội tại, hiểu rõ cách thức cảm xúc và tư duy dẫn dắt các quyết định cá nhân, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống đại học.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Phát hiện quan trọng và bất ngờ nhất của đề tài này là gì?

Trả lời: Phát hiện nổi bật nhất là Sử dụng xúc cảm ($\beta = 0.178$) và Kỹ năng giải quyết vấn đề ($\beta = 0.165$) chiếm ưu thế tuyệt đối trong việc thúc đẩy quyết định. Điều này phá vỡ định kiến cho rằng sinh viên tham gia ngoại khóa chỉ do phong trào đám đông hay bị ép buộc bởi điểm rèn luyện; ngược lại, họ có sự cân nhắc logic và sử dụng cảm xúc tích cực như một nguồn năng lượng tự thân để hành động.

2. Phương pháp nghiên cứu của đề tài có điểm gì đặc biệt?

Trả lời: Nghiên cứu áp dụng quy trình kiểm định cấu trúc 2 bước hiện đại: dùng mô hình đo lường CFA để xác nhận giá trị phân biệt theo tiêu chuẩn Fornell-Larcker và mô hình cấu trúc tuyến tính SEM để kiểm định đồng thời 5 nhánh giả thuyết, giúp loại trừ sai số đo lường tốt hơn hẳn các phương pháp hồi quy đa biến truyền thống.

3. Kết quả nghiên cứu có thể khái quát hóa (generalize) cho toàn bộ sinh viên không?

Trả lời: Mặc dù mẫu khảo sát được thu thập tại Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM (459 mẫu đại diện đa dạng cho các khoa kinh tế, tài chính, quản trị, luật, công nghệ), kết quả có tính đại diện cao cho khối đại học kinh tế – dịch vụ tại các đô thị lớn. Tuy nhiên, đối với các khối ngành đặc thù như kỹ thuật, y dược hay nghệ thuật, cần có thêm các nghiên cứu kiểm chứng mở rộng.

4. Hạn chế và hướng đi tiếp theo (Next steps) của hướng nghiên cứu này là gì?

Trả lời: Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể ứng dụng kỹ thuật phân tích đa nhóm (Multi-group SEM) để so sánh sự khác biệt theo giới tính (Nam vs Nữ), theo hệ đào tạo (Chất lượng cao vs Tiêu chuẩn) hoặc mở rộng khảo sát liên trường trên toàn quốc.

5. Nhà trường có thể ứng dụng kết quả này như thế nào để nâng cao chất lượng ngoại khóa?

Trả lời: Nhà trường nên thiết kế thông tin truyền thông của các sự kiện ngoại khóa làm nổi bật hai khía cạnh: (1) Khơi gợi cảm xúc hào hứng, tích cực và (2) Nêu rõ các kỹ năng giải quyết tình huống thực tế mà sinh viên sẽ tích lũy được sau chương trình.

---

Kết luận (Conclusion)

Công trình nghiên cứu của TS. Trần Dục Thức và nhóm tác giả tại Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM đã khẳng định vai trò không thể tách rời của Trí tuệ xúc cảm (EQ) và Kỹ năng giải quyết vấn đề trong việc định hình hành vi ra quyết định của sinh viên đối với hoạt động ngoại khóa. Với hệ thống phương pháp luận chặt chẽ và kết quả phân tích định lượng thuyết phục, đề tài không chỉ đóng góp một viên gạch quan trọng vào lý thuyết hành vi tổ chức giáo dục mà còn mở ra những giải pháp thực tiễn giúp các trường đại học tối ưu hóa công tác quản lý, đào tạo thế hệ sinh viên phát triển toàn diện cả về tâm lực, trí lực và kỹ năng hội nhập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan đề tài nghiên cứu Chương 2: Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu Chương 3: Phương pháp nghiên cứu 7 Chương 4: Kết quả nghiên cứu Chương 5: Giải pháp và kết luận 8 CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 2. Các khái niệm nghiên cứu liên quan 2. Khái niệm hoạt động ngoại khóa Hoạt động ngoại khóa là các hoạt động nằm ngoài chương trình học chính khóa thường được tổ chức trong hai học kỳ chính thức và chương trình học thêm vào kỳ hè.

Hoạt động ngoại khóa liên quan đến tất cả các hoạt động văn hóa - thể thao - giải trí - xã hội ngoài giờ học chính thức trên lớp. Đây được xem là một sân chơi để sinh viên tự nguyện tham gia theo nhu cầu và khả năng của bản thân thông qua đó phát triển các kỹ năng cần thiết. Ngoài kiến thức được truyền tải với chương trình chính khóa thì hoạt động ngoại khóa được đánh giá là mang lại lợi ích rất lớn trong việc giúp sinh viên phát triển kỹ năng giao tiếp, kỹ năng làm việc nhóm, khả năng ứng xử, giải quyết tình huống,…. Đối với sinh viên, hoạt động ngoại khóa đóng vai trò rất lớn không chỉ trong quá trình tham gia học tập tại giảng đường đại học mà còn sau khi ra trường.

Sự quyết định tham gia hoạt động ngoại khóa 2. Sự quyết định Lý thuyết ra quyết định (Decision Theory) phát triển từ giữa thế kỷ 20 và được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực nghiên cứu khác nhau nhưng đều hướng đến mục đích giải quyết chung một vấn đề là ra quyết định. Theo Katarzyna và cộng sự (2021), Lý thuyết ra quyết định là học thuyết chính giúp giải thích sự ảnh hưởng của nhiều yếu tố đầu vào tác động tới quá trình ra quyết định của người sử dụng thông tin nói chung. Quá trình ra quyết định được tiến hành theo 5 bước trong đó thu thập và đánh giá thông tin là những bước quan trọng (Rahman và cộng sự, 2021).

Thông tin càng nhiều, càng chính xác thì quyết định được đưa ra càng đúng đắn (Bruch & Feinberg, 2017), cũng như dựa vào mục tiêu và niềm tin về kết quả của việc ra quyết định (Katarzyna & Beyer, 2021; Oberle và cộng sự, 2019), hoặc do tác động bởi yếu tố khác từ bên ngoài, cũng như lợi ích có được từ việc ra quyết định (Schaefer và cộng sự, 2011) và kết quả tích cực từ quá khứ khi quyết định tham gia các hoạt động ngoại khóa (Buckley & Lee, 2021). 9 Quyết định có thể được xem xét như là một kết quả của quá trình phân tích lựa chọn để tham gia một hoạt động hoặc sự kiện. Hành động này hoàn toàn do chủ thể đưa ra khi đã nhận định và xem xét vấn đề thấu đáo. Sự quyết định tham gia hoạt động ngoại khoá Sự quyết định tham gia hoạt động ngoại khóa của sinh viên Đại học Ngân hàng thành phố Hồ Chí Minh là được thể hiện qua một quá trình phân tích lựa chọn và được kết thúc bằng hành động đăng ký chính thức tham gia một hoạt động ngoại khoá nào đó, hành động đăng ký này có thể được thực hiện trực tiếp hay thông qua các kênh điện tử của các đơn vị tổ chức.

Trí thông minh xúc cảm Trí thông minh xúc cảm (emotional intelligence quotient – EI) đã tồn tại khá lâu trước khi các nhà nghiên cứu bắt đầu nghiên cứu sâu và rộng rãi về lĩnh vực này như hiện nay. Nhà tâm lý học đầu tiên nghiên cứu về EI là Thorndike (1921), nhưng tại thời điểm đó ông lại đề cập EI như là trí thông minh xã hội (Social intelligence - SI). Khái niệm EI của ông chưa chính xác toàn diện một phần vì sự hiểu biết hiện đại về EI chưa được thiết lập cụ thể, nhưng đây cũng là nền tảng cơ bản cho các nghiên cứu sau này. Ông xây dựng khái niệm về EI dựa trên định nghĩa của trí thông minh là “năng lực tổng thể hoặc năng lực chung của cá nhân để hành động có mục đích, để suy nghĩ hợp lý và để ứng phó có hiệu quả với môi trường xung quanh”.

Vào thời điểm đó, Thorndike và các nhà nghiên cứu tập trung nghiên cứu về EI và SI với mục đích để hiểu và quản lý con người. Qua thời gian, trí thông minh xã hội (SI) được biết đến như trí thông minh xúc cảm (EI) khi mà các nhà nghiên cứu tập trung nhiều hơn về xúc cảm hơn là những tương tác xã hội. Sau này đã có nhiều nhà nghiên cứu và đưa ra nhiều khái niệm về chủ đề này. Hai nhà tâm lý học được xem là cha đẻ của khung lý thuyết trí thông minh xúc cảm là Mayer và Salovey (1993) đã đưa ra mô tả về EI là “khả năng đánh giá và biểu hiện cảm xúc, điều chỉnh xúc cảm và sử dụng một cách phù hợp cho các hoạt động”.

Hai ông đã xác định rằng EI như “khả năng theo dõi cảm giác và xúc cảm của mình cũng như của người khác, phân biệt chúng, và sử dụng thông tin này để dẫn dắt tư duy và hành động của mình”. Đến năm 1997, sau nhiều năm nghiên cứu, ông và cộng sự đã cho ra đời quan niệm mới về trí 10 thông minh xúc cảm. Cụ thể, hai ông định nghĩa: “Trí thông minh cảm xúc là năng lực nhận thức chính xác, đánh giá và bộc lộ cảm xúc; năng lực tiếp cận và tạo ra xúc cảm khi những xúc cảm này tạo điều kiện thúc đẩy tư duy; năng lực hiểu cảm xúc và có kiến thức về xúc cảm; và năng lực điều chỉnh những xúc cảm để đẩy nhanh sự phát triển xúc cảm và trí thông minh” (Mayer và Salovey, 1997). Như vậy, đúc kết từ những định nghĩa về trí thông minh xúc cảm hơn nhiều thập qua, nghiên cứu này sẽ lựa chọn định nghĩa của Mayer và Salovey.

Theo đó, trí thông minh cảm xúc là khả năng nhận biết, hiểu rõ và làm chủ các xúc cảm của chính bản thân; năng lực nhận biết, thấu hiểu cảm xúc của người khác; năng lực vận dụng những thông tin về xúc cảm đề định hướng suy nghĩ, hành động của bản thân trong từng tình huống cụ thể. Mayer & Salovey (1997) định nghĩa “Trí tuệ xúc cảm là một loại năng lực nhận thức thể hiện rõ nét trong đánh giá và bộc lộ xúc cảm; năng lực tiếp cận và tạo ra xúc cảm khi những xúc cảm này tạo điều kiện thúc đẩy tư duy; năng lực hiểu xúc cảm và có kiến thức về xúc cảm; và năng lực điều chỉnh những xúc cảm để đẩy nhanh sự phát triển xúc cảm và trí thông minh”. Kỹ năng giải quyết vấn đề Kỹ năng giải quyết vấn đề được D’Zurilla & Nezu (2010) định nghĩa là “một quá trình nhận thức - xúc cảm - hành vi bao gồm những cách hiệu quả để đối phó với những vấn đề trải qua trong cuộc sống hàng ngày, xác định và khám phá những nỗ lực của cá nhân (hoặc nhóm)”. Kỹ năng giải quyết vấn đề bao gồm khả năng tìm kiếm thông tin, phân tích các tình huống nhằm mục đích xác định vấn đề để tạo ra các hướng hành động thay thế, cân nhắc các hướng hành động thay thế đối với các kết quả mong muốn hoặc dự kiến (Gagné, 1988).

Trong môi trường học tập của sinh viên, kỹ năng giải quyết vấn đề đòi hỏi khả năng suy nghĩ thấy đáo của người học (Jeevanantham, 2005; Shakir, 2009). Các nghiên cứu nước ngoài liên quan 2. Lý thuyết hành động hợp lý Martin Fishbein (1967) là người đầu tiên đưa ra Thuyết hành động hợp lý, sau đó Fishbein cùng với Ajzen phát triển và hoàn thiện thêm hai lần lý thuyết này vào các năm 11 1975 và 1980. Lý thuyết này cho thấy rằng ý định thực hiện hành vi của một người có thể dự đoán được thông qua việc quan sát vào hai nhân tố: 1) Yếu tố Thái độ thể hiện thích hay không thích việc cá nhân muốn làm và sự nhận định là việc sắp làm sẽ mang lại lợi ích hay bất lợi gì cho cá nhân đó hay không.

2) Yếu tố Xã hội là những đánh giá của bản thân về ý kiến của những người liên quan thân thiết như người thân gia đình, bạn bè, đồng nghiệp,. gợi ý rằng cá nhân có nên thực hiện một hoạt động nào đó. Bên cạnh đó, Friedman & Hechter (1988) đã làm rõ thêm khái niệm “lựa chọn hợp lý”, ở đây sự lựa chọn của một cá phân phụ thuộc vào chính sở thích cá nhân đó hay nói cách khác hai tác giả này nhấn mạnh lý thuyết “lựa chọn hợp lý” tập trung chủ yếu vào vai trò cá nhân hơn là các yếu tố khác khi đưa ra sự lựa chọn. Lý thuyết hành vi kế hoạch Lý thuyết hành vi kế hoạch hay còn gọi là lý thuyết hành vi dự định của Ajzen (1991) được phát triển từ thuyết hành động hợp lý của chính tác giả, lý thuyết này thường được sử dụng khá phổ biến để giải thích ý định của một ai đó.

Lý thuyết này cho rằng ý định thực hiện một hành vi chịu tác động của 3 nhân tố chính đó là thái độ của cá nhân, chuẩn chủ quan và nhận thức kiểm soát hành vi cá nhân. Thái độ của cá nhân là việc cá nhân đó cảm nhận như thế nào khi thực hiện hành vi, thái độ này có thể là rất tích cực hoặc ngược lại. Quy chuẩn chủ quan lại liên quan đến việc người thân, bạn bè,… Nhận thức kiểm soát hành vi liên quan đến những cảm nhận phản ánh việc dễ dàng hay khó khăn trong khi thực hiện hành vi. Mô hình trí tuệ xúc cảm Mayer & Salovey (1990) cho rằng trí tuệ xúc cảm (Emotional intelligence-EI) là sự làm chủ những mối quan hệ giữa con người với nhau và là khả năng của người có trí thông minh xúc cảm cao khi có khả năng quản lý, điều khiển xúc cảm của mình hướng đến giải quyết một vấn đề xã hội hoặc hướng đến đạt một mục đích trong một hoàn cảnh cụ thể và khơi gợi được những phản ứng tích cực từ người khác.

Mayer & Salovey (1997) đã cập nhật mô hình mới, bao gồm: năng lực nhận biết các cảm xúc, năng lực sử dụng các xúc cảm, năng lực thấu hiểu các xúc cảm, năng lực quản lý các xúc cảm. Trong mô hình để xuất mới, hai ông đã đưa khái niệm tập trung vào năng lực trí thông minh và tách biệt 12 nó với những đặc điểm nhân cách xúc cảm xã hội truyền thống. Mô hình mới này làm rõ mối quan hệ về mặt cấu trúc tâm lý và đồng thời các nhân tố được trải qua từ kỹ năng cơ bản đến nâng cao.