CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Các công trình nghiên cứu về quan hệ Việt Nam – Campuchia trên các lĩnh vực có liên quan đến phạm vi và đối tượng nghiên cứu của luận án 1. Các công trình đề cập đến lĩnh vực chính trị, an ninh – quốc phòng + Các công trình nghiên cứu của các tác giả trong nước tiêu biểu như: Đầu tiên là công trình “Liên minh đoàn kết chiến đấu Việt Nam - Lào - Campuchia” (1983) của Hoàng Văn Thái, Nxb Sự thật, Hà Nội; Kỷ yếu Hội thảo Khoa học “Quan hệ Việt Nam - Campuchia trong bối cảnh mới: Hợp tác toàn diện cùng phát triển” (2007); Viện nghiên cứu Đông Nam Á với công trình “Vùng biên giới đất liền Việt Nam - Campuchia: Cơ sở lịch sử, chính trị, xã hội, pháp lý và các giải pháp phát triển bền vững, hài hòa” (2009); Ủy ban biên giới quốc gia – Bộ ngoại giao với công trình “Biên giới đất liền Việt Nam – Campuchia” (2010); Sách chuyên khảo “Quan hệ Việt Nam - Campuchia từ sau chiến tranh lạnh đến nay” của Trần Xuân Hiệp, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 2014; Với cách tiếp cận sử học, đề tài “Quá trình hình thành đường biên giới trên bộ giữa Việt Nam – Campuchia” của tác giả Lê Trung Dũng, đề tài thuộc Quỹ phát triển khoa học và công nghệ quốc gia, Hà Nội, 2014. Nhân kỷ niệm 35 năm ngày chiến thắng chiến tranh bảo vệ biên giới Tây Nam, nhà xuất bản Văn hóa – Thông tin xuất bản sách “Chiến thắng biên giới Tây – Nam Việt Nam và dấu ấn Quân tình nguyện Việt Nam đối với cách mạng Campuchia” (2014)… + Các công trình nghiên cứu của các tác giả là người nước ngoài tiêu biểu: Đầu tiên là công trình “Tam giác Trung Quốc - Campuchia - Việt Nam” (1981) của Uyn Phrết Bớc sét, Nxb Thông tin lý luận, Hà Nội.
Công trình “Cambodia - Vietnam Political Relations 1979 - 1989” (2003) của tác giả Camaphon. Công trình “Mâu thuẫn giữa các đảng phái chính trị ở Campuchia: Tác động đối với quan hệ Campuchia - Việt Nam” (2005) của tác giả Roy Rasmey. Công trình “Chính sách của Vương quốc Campuchia đối với Việt Nam từ 1993 đến nay” (2008) của tác giả Sok Dareth. Công trình “Hợp tác Campuchia – Việt Nam từ năm 1993 đến nay” của Chhouet Sopheak, Học viện ngoại giao, Hà Nội, 2009.
Công trình của Sun Sothiarat “Đường lối phát triển quan hệ hữu 7 nghị truyền thống Campuchia - Việt Nam từ 1998 đến nay” (2010). Đặc biệt với luận án của Thearith Leng “Small State Diplomacy: Cambodia’s Foreign Policy Towards Viet Nam” (2018) School of Humanities and Social Sciences The University of New South Wales, Canberra. Luận án này xem xét chính sách đối ngoại của Campuchia đối với một cường quốc lớn hơn như Việt Nam để góp phần hiểu được cách một quốc gia nhỏ, đang phát triển, đặc biệt có nhiều bất đồng trong lịch sử với người hàng xóm lớn hơn, trong việc hoạch định chính sách đối ngoại của mình (Leng, 2018). Trên lĩnh vực kinh tế, văn hóa xã hội - Các công trình đề cập đến mối quan hệ trên lĩnh vực kinh tế giữa ớc Việt Nam – Campuchia có liên quan đến luận án như: Đầu tiên là công trình của tác giả Lê Hương “Chợ trời biên giới Việt Nam Cao Miên” (1969).
Doãn Kế Bôn với công trình “Một số giải pháp nhằm phát triển thương mại hàng hóa Việt Nam - Campuchia qua biên giới trên bộ thời kỳ đến năm 2005” (2002). Lê Thị Hồng với chủ đề “Quan hệ hợp tác kinh tế Việt Nam – Campuchia từ năm 1979 đến 2007” (2008), Trường Đại học Vinh, Nghệ An. Đề tài “Những vấn đề chính trị, kinh tế nổi bật của Campuchia giai đoạn 2011 - 2020 và tác động chủ yếu đến Việt Nam” (2010) do Nguyễn Thế Hà làm chủ nhiệm. Công trình “Năng lực hội nhập kinh tế quốc tế của các địa phương tiếp giáp Campuchia” (2013), do Ủy ban Quốc gia về hợp tác kinh tế quốc tế chủ trì.
Nguyễn Xuân Thiên (chủ biên) với công trình “Quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và Campuchia thực trạng và triển vọng” (2018), Nxb Thông tin và Truyền thông. - Các công trình đề cập đến mối quan hệ trên lĩnh vực văn hóa - xã hội giữa hai nước Việt Nam – Campuchia có liên quan đến luận án như: Đầu tiên là công trình “Những khía cạnh dân tộc, tôn giáo, văn hóa trong Tam giác phát triển Việt Nam – Lào - Campuchia” (2009) của tác giả Phạm Đức Thành và Vũ Công Quý. Đề tài độc lập cấp Nhà nước “Nghiên cứu cơ sở lịch sử, văn hóa, chính trị, xã hội và pháp lý của vùng biên giới đất liền Việt Nam – Campuchia và đề xuất giải pháp ổn định, phát triển vùng biên giới hai nước” (2010) của tác giả Nguyễn Sỹ Tuấn. Trần Hồng Liên với hai bài viết “Giao lưu văn hóa phật giáo của cộng đồng cư dân vùng biên giới Việt Nam – Campuchia” và “Giao lưu văn hóa của cộng đồng cư dân vùng biên giới Việt Nam – Campuchia” (2010), đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á, 8/2010.
Phan An với bài viết “Quan hệ tộc người ở hai bên biên giới quốc gia Việt Nam 8 – Campuchia” (2010), đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á. Bên cạnh đó, còn có những bài viết đăng trên các tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á, Kinh tế và Phát triển, Khoa học và Xã hội như: Lê Minh Điển (2009), “Một số giải pháp tổng thể phát triển biên giới hai nước Việt Nam – Campuchia”; Nguyễn Văn Hà (2010), “Thực trạng và các giải pháp phát triển kinh tế xã hội vùng biên giới Việt Nam – Campuchia”; Nguyễn Hồng Nhung (2010), “Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội vùng biên giới Việt Nam – Campuchia”; Quách Thị Cúc (2010), “Biên giới và vấn đề phát triển bền vững trường hợp đường biên giới trên bộ Việt Nam – Campuchia”… 1. Các công trình nghiên cứu về các tỉnh biên giới Đông Nam Bộ Việt Nam và các tỉnh giáp biên phía Campuchia có liên quan đến mối quan hệ 1. Các công trình nghiên cứu về hai tỉnh Tây Ninh và Bình Phước có liên quan đến mối quan hệ với các tỉnh giáp biên phía Campuchia - Các công trình nghiên cứu về tỉnh Tây Ninh có các công trình tiêu biểu như: Đầu tiên với công trình “Tây Ninh xưa” (2001) Nxb Thanh niên của Huỳnh Minh.
UBND tỉnh Tây Ninh với công trình “Địa chí Tây Ninh” (2006), Nxb Chính trị Quốc gia. Đề tài “Bảo tồn và phát huy truyền thống văn hóa của các dân tộc thiểu số ở Tây Ninh” (2009), tác giả Phan An làm chủ nhiệm. Công trình “Tây Ninh 35 năm xây dựng và phát triển (30/4/1975 – 30/4/2010)” (2010) của Cục Thống kê tỉnh Tây Ninh phát hành tháng 4/2010. Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh Tây Ninh với công trình “Lịch sử Đảng bộ tỉnh Tây Ninh 1930 – 2005” (2010), Nxb Chính trị Quốc gia.
Công trình “Xây dựng mối quan hệ đoàn kết, hữu nghị và hợp tác trên tuyến biên giới tỉnh Tây Ninh” (2013), của tác giả Đỗ Văn Bánh, Chính ủy Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh, đăng trên Tạp chí Quốc phòng toàn dân số 12/2013. Công trình “Chiến lược phát triển thương mại biên giới tỉnh Tây Ninh, giai đoạn 2015 – 2020 và tầm nhìn đến 2030” (2015), do Lê Cao Thanh làm chủ nhiệm. Bộ tư lệnh Biên phòng Tây Ninh “Bộ đội biên phòng Tây Ninh 40 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành (25/5/1975 – 25/5/2015)” (2015) Nxb Quân đội nhân dân. Đặc biệt với công trình “Quan hệ tộc người xuyên biên giới của một số tộc người thiểu số ở tỉnh Bình Phước và Tây Ninh” (2016), Võ Công Nguyện làm chủ nhiệm.
Đây là công trình được nghiên cứu công phu trên cơ sở điều tra, điền dã thực địa, với hệ thống các biểu mẫu, sơ đồ rất có giá trị. 9 - Các công trình nghiên cứu về tỉnh Bình Phước có tác động đến mối quan hệ tiêu biểu như: Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Bình Phước “Lịch sử Bình Phước kháng chiến (1945 – 1975)” (2002), Nxb Chính trị Quốc gia. Bài viết “Bình Phước tiếp tục phát triển kinh tế nhanh và bền vững” đăng trên tạp chí Kinh tế - Xã hội Việt Nam, số 2/2010. Tỉnh Ủy, Ủy ban nhân dân tỉnh Bình Phước với công trình “Địa chí Bình Phước” (2015), Nxb Chính trị Quốc gia.
Nhóm các công trình của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Bình Dương và Bình như: Lịch sử Đảng bộ tỉnh Bình Phước (1930 – 2020), Nxb Chính trị Quốc gia, 2020; Lịch sử Đảng bộ tỉnh Bình Dương (1975 – 2010), Nxb Chính trị Quốc gia, 2011; Lịch sử Đảng Bộ quân sự tỉnh Bình Dương (1945 – 2015), Nxb Quân đội nhân dân, năm 2011… 1. Các công trình nghiên cứu về các tỉnh phía Campuchia trong mối quan hệ với hai tỉnh Tây Ninh và Bình Phước Liên quan đến tình hình nghiên cứu thuộc các tỉnh phía Campuchia giáp biên với hai tỉnh Tây Ninh và Bình Phước, trong khả năng hạn hẹp của mình nghiên cứu sinh tiếp cận được các công trình tiêu biểu sau: Nhóm 3 công trình của National Institute of Statistics, Ministry of Planning Phnom Penh, Cambodia (2/2013): Economic Census of Cambodia 2011 Provinchal Svay Reing (National Institute of Statistics, 2013b); Economic Census of Cambodia 2011 Kampong Cham; Economic Census of Cambodia 2011 PreyVeng (National Institute of Statistics, 2013a). Tác giải Vuth Phanna với công trình “Hội nhập kinh tế quốc tế với chuyển dịch cơ cấu kinh tế của Campuchia” (2008), Trường Đại học Kinh tế quốc dân. Tài liệu báo cáo của tỉnh Tbong Khmum “Brief Analysis of Tboung Khmum Province Final Results of General Population Census of Cambodia 2008”.
Vann Varth với công trình “Nghiên cứu ảnh hưởng của chính sách đất đai đến quy hoạch và quản lý sử dụng đất ở tỉnh Mondulkiri – Campuchia” (2012), Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội. Serey Mardy với công trình “Nghiên cứu phát triển nông nghiệp bền vững ở tỉnh Svay Rieng, Campuchia” (2014), Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Nhóm các tài liệu của Cambodia Investment Board (CIB), “Svay Rieng Province Investment Information”; “Prey Veng Province Investment Information” Published by: Open Development Cambodia (2014)… 1. Đánh giá các công trình nghiên cứu và những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án.
Đánh giá các công trình nghiên cứu liên quan đến luận án 10 Thứ nhất, đối với nhóm các công trình nghiên cứu chung về mối quan hệ giữa hai nước Việt Nam – Campuchia. Các công trình này giúp cho người nghiên cứu thấy được bức tranh tổng thể trong mối quan hệ giữa hai nước, trên cơ sở đó tiếp cận và nghiên cứu mối quan hệ quốc tế ở cấp độ địa phương.