Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Quyết Định Chọn Trường Đại Học Công Lập Của Sinh Viên Tại Khu Vực Bắc Trung Bộ

Chuyên khảo phân tích Yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chọn trường đại học công lập của sinh viên tại khu vực bắc trung bộ, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Lê Thị Thanh Thủy
• Người hướng dẫn: TS Trần Minh Tuấn
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Quyết Định Chọn Trường Đại Học Công Lập Của Sinh Viên Bắc Trung Bộ
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu, nhiệm vụ và câu hỏi nghiên cứu của luận án
• 1.2.1. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
• 1.2.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận án
• 1.3.1. Đối tƣợng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Cách tiếp cận và phƣơng pháp nghiên cứu của luận án
• 1.4.1. Cách tiếp cận nghiên cứu
• 1.4.2. Phƣơng pháp nghiên cứu
• 1.5. Đóng góp mới về lý luận và thực tiễn của luận án
• 1.5.1. Về thực tiễn
• 1.6. Kết cấu của luận án
• 2. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 2.1. Tổng quan các quan điểm nghiên cứu về quyết định chọn trƣờng đại học
• 2.2. Tổng quan các công trình nghiên cứu yếu tố ảnh hƣởng đến quyết định chọn trƣờng đại học
• 2.3. Tổng quan các công trình nghiên cứu yếu tố ảnh hƣởng đến quyết định chọn trƣờng đại học công lập
• 2.4. Tổng quan các công trình nghiên cứu về quyết định chọn trƣờng đại học vùng/ địa phƣơng
• 2.5. Một số nhận xét về tình hình nghiên cứu liên quan và vấn đề đặt ra cần nghiên cứu
• 2.6. TIỂU KẾT CHƢƠNG 1
• 3. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUYẾT ĐỊNH CHỌN TRƢỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP KHU VỰC BẮC TRUNG BỘ
• 3.1. Cơ sở lý luận và các khái niệm liên quan
• 3.1.1. Đại học và trƣờng đại học
• 3.1.2. Đại học công lập và vai trò của trƣờng đại học công lập
• 3.1.3. Quyết định chọn trƣờng đại học
• 3.1.4. Các lý thuyết liên quan
• 3.1.5. Quá trình tuyển sinh và chọn trƣờng đại học ở Việt Nam
• 3.2. Khu vực Bắc Trung Bộ và quyết định chọn trƣờng đại học công lập khu vực Bắc Trung Bộ
• 3.2.1. Khu vực Bắc Trung Bộ
• 3.2.2. Phát triển mô hình nghiên cứu quyết định chọn trƣờng đại học công lập khu vực Bắc Trung Bộ
• 3.3. TIỂU KẾT CHƢƠNG 2
• 4. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN
• 4.1. Thiết kế nghiên cứu
• 4.2. Nghiên cứu định tính
• 4.3. Nghiên cứu định lƣợng chính thức
• 4.4. Thông tin mẫu nghiên cứu
• 4.5. Phƣơng pháp xử lý số liệu
• 4.6. TIỂU KẾT CHƢƠNG 3
• 5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 5.1. Khái quát đặc điểm các trƣờng Đại học công lập khu vực Bắc Trung Bộ
• 5.1.1. Quá trình hình thành và phát triển
• 5.1.2. Hoạt động đào tạo và tuyển sinh
• 5.1.3. Đội ngũ giảng viên
• 5.1.4. Cơ sở vật chất
• 5.1.5. Chi phí học tập
• 5.1.6. Đánh giá những thuận lợi và khó khăn của các trƣờng đại học công lập tại Khu vực Bắc Trung Bộ
• 5.2. Đánh giá các yếu tố ảnh hƣởng đến quyết định chọn trƣờng đại học công lập khu vực Bắc Trung Bộ của sinh viên
• 5.2.1. Thống kê mô tả
• 5.2.2. Kiểm định độ tin cậy của thang đo
• 5.2.3. Phân tích nhân tố khám phá
• 5.2.4. Phân tích nhân tố khẳng định
• 5.2.5. Mô hình cấu trúc tuyến tính
• 5.2.6. Kiểm định giả thuyết nghiên cứu
• 5.2.7. Kết quả kiểm định sự khác biệt của các nhóm yếu tố
• 5.3. Tổng hợp kết quả nghiên cứu thực trạng các yếu tố ảnh hƣởng đến quyết định chọn trƣờng ĐH công lập của sinh viên tại Khu vực Bắc Trung Bộ
• 5.4. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 5.4.1. Các yếu tố có ảnh hƣởng đến ý định và quyết định chọn trƣờng ĐH của sinh viên
• 5.4.2. Ảnh hƣởng của yếu tố Ý định đến Quyết định chọn trƣờng ĐH
• 5.4.3. Ảnh hƣởng của các yếu tố nhân khẩu học
• 5.4.4. Thảo luận các yếu tố không ảnh hƣởng đến ý định chọn trƣờng ĐH
• 5.5. TIỂU KẾT CHƢƠNG 4
• 6. GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ
• 6.1. Bối cảnh đổi mới giáo dục Đại học và xu hƣớng phát triển
• 6.2. Một số giải pháp góp phần tăng cƣờng thu hút sinh viên của các trƣờng ĐH công lập khu vực Bắc Trung Bộ trong thời gian tới
• 6.2.1. Xác định đối tƣợng khách hàng mục tiêu trong cung cấp dịch vụ giáo dục và đánh giá nhu cầu của ngƣời học
• 6.2.2. Lựa chọn chính sách học phí phù hợp trong cung cấp dịch vụ giáo dục
• 6.2.3. Phát triển chƣơng trình và nâng cao chất lƣợng hoạt động đào tạo
• 6.2.4. Tận dụng các lợi thế của trƣờng ĐH công lập khu vực địa phƣơng/ vùng
• 6.2.5. Quảng bá tuyên truyền tuyển sinh và xây dựng thƣơng hiệu trƣờng ĐH vững mạnh
• 6.2.6. Các giải pháp khác
• 6.3. TIỂU KẾT CHƢƠNG 5
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Yếu Tố Ảnh Hưởng Chọn Trường Đại Học

Giáo dục đại học đóng vai trò then chốt trong việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu phát triển của đất nước và đóng góp vào tri thức nhân loại. Các trường đại học ngày nay không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức mà còn là một tổ chức kinh tế, cần thu hút sinh viên và xây dựng thương hiệu. Việc nâng cao chất lượng dịch vụ giáo dục, thu hút người học và các hoạt động marketing trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Tuyển sinh khó khăn là một thực trạng chung của hầu hết các trường đại học Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh tự chủ đại học. Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng chọn trường đại học giúp các trường có chiến lược tham vấn hiệu quả, giúp sinh viên chọn đúng trường, đúng ngành, tránh tình trạng làm trái ngành sau khi tốt nghiệp.

1.1. Tầm quan trọng của quyết định chọn trường đại học

Việc chọn trường đại học phù hợp là một quyết định quan trọng, ảnh hưởng đến định hướng nghề nghiệp, động lực học tập và sự gắn kết của sinh viên. Những lựa chọn không hợp lý có thể dẫn đến khó khăn trong việc duy trì động lực, đạt thành tích cao và tìm được việc làm tốt. Do đó, việc khám phá các yếu tố thúc đẩy sinh viên lựa chọn trường đại học là rất cần thiết.

1.2. Thực trạng tuyển sinh đại học hiện nay

Thực tế cho thấy, xu hướng học đại học của học sinh đã thay đổi, dẫn đến nhiều trường không tuyển đủ chỉ tiêu. Theo thống kê, một tỷ lệ đáng kể học sinh tốt nghiệp THPT không đăng ký vào học các trường đại học, cao đẳng. Điều này đặt ra thách thức lớn cho các trường trong việc thu hút sinh viên.

II. Thách Thức Tuyển Sinh Đại Học Công Lập Bắc Trung Bộ

Bắc Trung Bộ là khu vực có tiềm năng phát triển kinh tế lớn, đòi hỏi nguồn nhân lực chất lượng cao. Tuy nhiên, nhân lực lại là một trong những "điểm nghẽn" cản trở sự phát triển của vùng. Chất lượng nguồn nhân lực còn thấp, tỷ lệ lao động qua đào tạo có chứng chỉ còn hạn chế. Các trường đại học công lập tại khu vực đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo và cung cấp nhân lực tại chỗ, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế xã hội. Tuy nhiên, các trường này đang đối mặt với nhiều thách thức trong công tác tuyển sinh.

2.1. Vai trò của các trường đại học công lập khu vực

Các trường đại học công lập ở Bắc Trung Bộ có vai trò quan trọng trong việc đào tạo định hướng nghề nghiệp, cung cấp nhân lực tại chỗ và nghiên cứu ứng dụng, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế xã hội của khu vực. Các trường này cần nâng cao chất lượng đào tạo và thu hút sinh viên để thực hiện tốt vai trò của mình.

2.2. Khó khăn trong tuyển sinh của các trường công lập

Các trường đại học công lập khu vực Bắc Trung Bộ gặp nhiều khó khăn trong tuyển sinh, đặc biệt khi Bộ Giáo dục và Đào tạo thực hiện đổi mới phương thức tuyển sinh và cho phép các trường tự chủ. Tâm lý và hành vi của học sinh khi chọn trường cũng thay đổi, gây ảnh hưởng đến công tác tuyển sinh của các trường.

2.3. Nguồn nhân lực chất lượng thấp ở Bắc Trung Bộ

Chất lượng nguồn nhân lực của vùng Bắc Trung Bộ trong những năm qua đã được cải thiện nhưng vẫn còn chậm trước thách thức của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0. Tỉ lệ lao động thất nghiệp của vùng vẫn ở mức cao so với cả nước. Chất lượng nguồn nhân lực, năng suất lao động còn thấp. Đây cũng là vùng chịu ảnh hưởng nhiều bởi thiên tai, bão lũ, dịch bệnh diễn biến phức tạp cùng với điều kiện thời tiết khắc nghiệt, sự cố môi trường.

III. Cách Yếu Tố Gia Đình Ảnh Hưởng Quyết Định Chọn Trường

Nghiên cứu về quyết định chọn trường đại học của sinh viên khu vực Bắc Trung Bộ còn hạn chế. Các công trình hiện tại chủ yếu tập trung vào một số khía cạnh cụ thể của từng trường. Cần có những nghiên cứu khái quát hơn về việc lựa chọn trường đại học của sinh viên, đặc biệt là tại các trường đại học công lập ở khu vực địa phương. Điều này sẽ bổ sung về mặt lý luận và là cơ sở để đưa ra các giải pháp áp dụng cho một nhóm các trường đại học ở quy mô khái quát hơn.

3.1. Thiếu nghiên cứu về lựa chọn trường đại học ở khu vực

Trong khi các nghiên cứu về vai trò của giáo dục đại học, phát triển trường đại học, chất lượng dịch vụ giáo dục đại học và sự hài lòng của sinh viên trên thế giới và trong nước rất phong phú thì các nghiên cứu về chọn trường đại học tại nhóm các trường đại học công lập ở khu vực các địa phương, vùng, đặc biệt ở địa bàn khu vực Bắc Trung Bộ là chưa có.

3.2. Sự thay đổi trong tâm lý và hành vi của học sinh

Từ năm 2015, khi Bộ Giáo dục và Đào tạo thực hiện đổi mới phương thức tuyển sinh đại học, cao đẳng và cho phép các trường trên cả nước được tự chủ trong xây dựng phương án tuyển sinh, các trường đại học nói chung và các trường đại học công lập khu vực Bắc Trung Bộ nói riêng gặp rất nhiều khó khăn khi tuyển sinh không đủ chỉ tiêu dẫn đến nguồn thu không có, trong khi ngân sách nhà nước có hạn. Tâm lý và hành vi của học sinh khi chọn trường đại học cũng thay đổi rất nhiều dưới sự tác động của các quy chế tuyển sinh mới này.

IV. Phương Pháp Nghiên Cứu Quyết Định Chọn Trường Đại Học

Nghiên cứu này sử dụng kết hợp phương pháp định tính và định lượng để đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chọn trường đại học công lập của sinh viên tại khu vực Bắc Trung Bộ. Phương pháp định tính được sử dụng để khám phá các yếu tố tiềm năng và xây dựng mô hình nghiên cứu. Phương pháp định lượng được sử dụng để kiểm định mô hình và đánh giá mức độ ảnh hưởng của các yếu tố.

4.1. Thiết kế nghiên cứu hỗn hợp

Luận án sử dụng thiết kế nghiên cứu hỗn hợp, kết hợp cả phương pháp định tính và định lượng để có cái nhìn toàn diện về vấn đề nghiên cứu. Phương pháp định tính giúp khám phá các yếu tố ảnh hưởng, trong khi phương pháp định lượng giúp đo lường và kiểm định các yếu tố này.

4.2. Nghiên cứu định tính và định lượng

Nghiên cứu định tính được thực hiện thông qua phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm với các đối tượng khác nhau, bao gồm nhà khoa học, nhà quản lý, sinh viên, học sinh và phụ huynh. Nghiên cứu định lượng được thực hiện thông qua khảo sát bằng bảng hỏi đối với sinh viên đang theo học tại các trường đại học công lập khu vực Bắc Trung Bộ.

V. Ứng Dụng Giải Pháp Tăng Sức Hút Trường Đại Học

Để tăng cường thu hút sinh viên, các trường đại học công lập khu vực Bắc Trung Bộ cần xác định đối tượng khách hàng mục tiêu, đánh giá nhu cầu của người học, lựa chọn chính sách học phí phù hợp, phát triển chương trình đào tạo chất lượng, tận dụng lợi thế của trường địa phương, quảng bá tuyển sinh và xây dựng thương hiệu. Các giải pháp này cần được thực hiện đồng bộ và linh hoạt để đáp ứng sự thay đổi của thị trường và nhu cầu của sinh viên.

5.1. Xác định đối tượng khách hàng mục tiêu

Các trường cần xác định rõ đối tượng sinh viên mà mình muốn thu hút, từ đó xây dựng các chương trình và chính sách phù hợp. Việc hiểu rõ nhu cầu và mong muốn của sinh viên là rất quan trọng để thu hút và giữ chân họ.

5.2. Phát triển chương trình đào tạo chất lượng

Chất lượng đào tạo là yếu tố then chốt để thu hút sinh viên. Các trường cần liên tục cải tiến chương trình đào tạo, cập nhật kiến thức mới và tăng cường kỹ năng thực hành cho sinh viên.

5.3. Xây dựng thương hiệu trường đại học

Thương hiệu mạnh giúp trường đại học tạo dựng uy tín và thu hút sinh viên. Các trường cần đầu tư vào quảng bá, truyền thông và xây dựng mối quan hệ tốt với cộng đồng.

VI. Kết Luận Tương Lai Quyết Định Chọn Trường Đại Học

Nghiên cứu về yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chọn trường đại học công lập của sinh viên tại khu vực Bắc Trung Bộ có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh đổi mới giáo dục đại học và cạnh tranh gay gắt hiện nay. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để các trường đại học công lập khu vực xây dựng chiến lược tuyển sinh hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển kinh tế xã hội của vùng.

6.1. Ý nghĩa của nghiên cứu

Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp thông tin và kiến thức về các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chọn trường đại học của sinh viên, giúp các trường đại học công lập khu vực Bắc Trung Bộ hiểu rõ hơn về đối tượng tuyển sinh của mình.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các giải pháp tăng cường thu hút sinh viên, hoặc nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố tâm lý và xã hội ảnh hưởng đến quyết định chọn trường đại học.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp lần thứ tư, giáo dục đại học (GDĐH) giữ vai trò then chốt trong việc cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao và kiến tạo tri thức phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Tại Việt Nam, hệ thống GDĐH đang trải qua giai đoạn chuyển đổi căn bản khi thực hiện cơ chế tự chủ theo Nghị định số 99/2019/NĐ-CP của Chính phủ. Sự thay đổi trong quy chế tuyển sinh của Bộ Giáo dục và Đào tạo từ năm 2015 cho phép các trường tự chủ phương thức xét tuyển, đồng thời tạo ra áp lực cạnh tranh gay gắt. Theo số liệu thống kê từ hệ thống tuyển sinh của Bộ Giáo dục và Đào tạo, năm 2022 "cả nước có 941.759 thí sinh đăng ký dự thi, số lượng thí sinh đăng ký xét tuyển trên hệ thống là 642.270, số thí sinh ban đầu có đăng ký xét tuyển nhưng sau đó không đăng ký nguyện vọng trên hệ thống là trên 321.000, tương ứng hơn 34% học sinh tốt nghiệp THPT không đăng ký vào đại học, cao đẳng". Thực trạng này đặt ra bài toán sinh tồn cho các cơ sở giáo dục, đặc biệt là nhóm trường đại học (ĐH) công lập tại các địa phương.

Khu vực Bắc Trung Bộ (gồm 6 tỉnh: Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế) là địa bàn có vị trí chiến lược nhưng điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, chịu tác động nặng nề của thiên tai và biến đổi khí hậu. Nhân lực chất lượng cao hiện là "điểm nghẽn" cản trở phát triển vùng. Đánh giá của Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã khẳng định: "Chất lượng nguồn nhân lực khu vực còn thấp, lao động qua đào tạo có cấp chứng chỉ mới đạt 22 - 23%, thuộc vùng có tỷ lệ thấp của cả nước". Trước yêu cầu cấp bách về việc nâng cao năng lực cạnh tranh tuyển sinh và đào tạo nhân lực tại chỗ, luận án tiến sĩ Quản trị kinh doanh của nghiên cứu sinh Lê Thị Thanh Thủy (2023) tại Học viện Khoa học xã hội với đề tài "Yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chọn trường đại học công lập của sinh viên tại khu vực Bắc Trung Bộ" đã mở ra hướng tiếp cận học thuật chuyên sâu và tiên phong.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) thực tiễn và học thuật được xác định rõ: phần lớn các nghiên cứu trước đây về hành vi chọn trường (Chapman, 1981; Perna, 2006; Trần Văn Quí & Cao Hào Thi, 2009; Nguyễn Minh Hà và cộng sự, 2011) chủ yếu tập trung vào các trường ĐH tại các đô thị đặc biệt (Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh) hoặc chỉ khảo sát đơn lẻ một cơ sở đào tạo riêng biệt. Hoàn toàn thiếu vắng một nghiên cứu liên trường mang tính đại diện cấp vùng, phân tích hành vi của người học đối với khối trường ĐH công lập trong mối tương quan giữa năng lực quản trị tiếp thị dịch vụ giáo dục và đặc thù kinh tế - địa lý địa phương.

Luận án thiết lập 4 câu hỏi nghiên cứu cốt lõi:

1. Khung lý thuyết và mô hình nào phù hợp để đánh giá tác động của các yếu tố đến quyết định chọn trường ĐH công lập khu vực Bắc Trung Bộ của sinh viên?
2. Đặc trưng kinh tế - xã hội, người học và các trường ĐH công lập tại khu vực Bắc Trung Bộ có những điểm khác biệt gì?
3. Các yếu tố nào tác động trực tiếp và gián tiếp đến ý định và quyết định chọn trường ĐH công lập khu vực Bắc Trung Bộ? Mức độ ảnh hưởng và vai trò của các biến trung gian, điều tiết ra sao?
4. Những giải pháp quản trị chiến lược và kiến nghị chính sách nào có thể gia tăng khả năng thu hút sinh viên cho các trường ĐH công lập tại Bắc Trung Bộ đến năm 2030?

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp có điều chỉnh giữa Thuyết Hành vi Hoạch định (Theory of Planned Behavior - TPB) của Ajzen (1991), Mô hình lựa chọn trường ĐH của Chapman (1981), Thuyết Vốn con người (Human Capital Theory) và Lý thuyết Marketing Dịch vụ Giáo dục (Educational Service Marketing). Nghiên cứu thực hiện khảo sát trên phạm vi 8 trường ĐH công lập tiêu biểu thuộc 6 tỉnh Bắc Trung Bộ (gồm: ĐH Hồng Đức, ĐH Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa, ĐH Vinh, ĐH Sư phạm Kỹ thuật Vinh, ĐH Kinh tế Nghệ An, ĐH Hà Tĩnh, ĐH Quảng Bình, ĐH Huế) trong giai đoạn 2018 - 2022.

Literature Review và Positioning

Nghiên cứu về hành vi lựa chọn trường ĐH của người học trên thế giới và tại Việt Nam được định hình qua bốn trường phái lý thuyết chủ đạo:

Trường phái kinh tế học cổ điển (Manski & Wise, 1983) giả định học sinh là chủ thể duy lý hoàn hảo, đưa ra quyết định dựa trên việc tối đa hóa hàm hữu dụng kỳ vọng và giảm thiểu chi phí cơ hội. Ngược lại, Thuyết Vốn con người (Becker, 1964; Schultz, 1961) tiếp cận quá trình chọn trường như một khoản đầu tư sinh lợi dài hạn: người học chấp nhận chi phí trực tiếp (học phí, sinh hoạt phí) và chi phí gián tiếp (thu nhập bị bỏ lỡ) để đổi lấy sự gia tăng năng suất lao động và mức thu nhập vượt trội sau tốt nghiệp. Trong khi đó, trường phái xã hội học (Hearn, 1991; McDonough, 1997) chỉ ra rằng nguyện vọng học tập bị chi phối mạnh mẽ bởi vốn văn hóa, tầng lớp xã hội và kỳ vọng từ "những người quan trọng" (significant others) như cha mẹ, giáo viên phổ thông. Cuối cùng, trường phái marketing giáo dục (Kotler & Fox, 1995; Ivy, 2001) xem người học là khách hàng mục tiêu của dịch vụ giáo dục đại học mang tính vô hình, không đồng nhất và không thể lưu trữ.

Giữa các trường phái tồn tại những tranh luận học thuật sâu sắc. Các nhà kinh tế học cho rằng chi phí tài chính là rào cản quyết định (Ellwood & Kane, 2000), trong khi các nhà xã hội học phản biện rằng yếu tố chuẩn chủ quan và môi trường văn hóa gia đình mới là động lực định hình lựa chọn (Perna, 2006). Hơn nữa, các mô hình tiếp thị thuần túy thường bỏ qua tính chất đa giai đoạn và sự gián đoạn giữa "ý định ban đầu" (khi làm hồ sơ) và "hành động thực tế" (khi biết điểm thi THPT).

Đặt trong bức tranh học thuật quốc tế, luận án đã so sánh đối chiếu với các công trình tiêu biểu:

• Nghiên cứu của Joseph Sia Kee Ming (2010) tại Malaysia phân tích các yếu tố cố định (vị trí, chương trình, chi phí, danh tiếng) và các nỗ lực truyền thông của cơ sở giáo dục đại học (HEIs).
• Khảo sát của Mehboob, Shah và Bhutto (2012) tại Pakistan phân định ảnh hưởng của 3 nhóm nhân tố: bên trong (năng khiếu, khát vọng), bên ngoài (khóa học, danh tiếng, chi phí) và xã hội (gia đình, bạn bè).
• Công trình của Hsuan Fu và Chia Chi (2008) tại Đài Loan nhấn mạnh 5 yếu tố then chốt khi chọn trường địa phương gồm môi trường sống quen thuộc, cơ hội việc làm tại chỗ, chương trình đào tạo, danh tiếng học thuật và chất lượng giảng viên.
• Nghiên cứu của Cosser và Du Toit (2002) tại Nam Phi và Ấn Độ chứng minh mối tương quan thuận giữa vị trí địa lý thuận tiện, học phí thấp và quyết định nhập học.

Luận án định vị khoảng trống tri thức bằng cách kiểm chứng mối quan hệ đồng thời giữa các nhóm yếu tố thuộc về cá nhân, nhóm tham khảo và nhận thức về trường đại học tác động đến biến trung gian "Ý định chọn trường" và biến phụ thuộc "Quyết định chọn trường", đồng thời đưa biến "Nhận thức về lợi thế địa phương" vào mô hình cấu trúc nhằm giải mã hành vi người học tại một vùng kinh tế đặc thù của một quốc gia đang phát triển.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Thuyết Hành vi Hoạch định (TPB) của Ajzen (1991) bằng việc bổ sung và tái cấu trúc các biến tiền đề phù hợp với bối cảnh giáo dục đại học công lập cấp vùng. Theo mô hình TPB gốc, ý định hành vi chịu sự chi phối của ba thành tố: Thái độ đối với hành vi, Tiêu chuẩn chủ quan (Chuẩn chủ quan) và Nhận thức kiểm soát hành vi. Luận án đã cụ thể hóa và kiểm chứng mô hình cấu trúc phân cấp:

Hệ thống giả thuyết nghiên cứu được xác lập có hệ thống:

• H1, H2, H3a, H3b, H3c, H3d: Các yếu tố Cá nhân, Nhóm tham khảo, Nhận thức về CTĐT & Hoạt động hỗ trợ, Nhận thức về Chi phí học tập, Nhận thức về Chất lượng & Danh tiếng, và Nhận thức về Lợi thế địa phương tác động thuận chiều (+) đến Ý định chọn trường ĐH.
• H4, H5, H6a, H6b, H6c, H6d: Các yếu tố trên tác động trực tiếp và thuận chiều (+) đến Quyết định chọn trường ĐH.
• H7: Ý định chọn trường ĐH tác động thuận chiều (+) đến Quyết định chọn trường ĐH.
• H8: Tồn tại sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về quyết định chọn trường theo các đặc điểm nhân khẩu học (giới tính, khu vực sinh sống, mức sinh hoạt phí).

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp thành công 3 lý thuyết nền tảng: TPB (Ajzen, 1991), Mô hình chọn trường của Chapman (1981) và Lý thuyết Marketing hỗn hợp dịch vụ 7Ps (Kotler & Fox, 1995). Tính độc bản trong khung phân tích thể hiện ở khái niệm "Nhận thức về lợi thế địa phương" (Perceived Regional Advantage). Khái niệm này được định nghĩa là tập hợp các đánh giá chủ quan của người học về lợi ích kinh tế - không gian khi theo học tại trường ĐH thuộc địa bàn cư trú hoặc vùng lân cận, bao gồm: khoảng cách di chuyển ngắn, chi phí sinh hoạt thấp, môi trường văn hóa - lối sống quen thuộc và mạng lưới quan hệ xã hội hỗ trợ tìm kiếm việc làm sau tốt nghiệp.

Điều kiện biên (boundary conditions) của mô hình được xác lập chặt chẽ: áp dụng đối với sinh viên hệ đại học chính quy tập trung tại các trường ĐH công lập đa ngành, đa lĩnh vực thuộc vùng kinh tế Bắc Trung Bộ, không áp dụng cho các khối ngành đặc thù như nghệ thuật, quân sự, công an, y khoa chuyên biệt hoặc các chương trình liên kết quốc tế.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng thế giới quan thực chứng (positivism) kết hợp hậu thực chứng (post-positivism) thông qua thiết kế nghiên cứu hỗn hợp tuần tự khám phá (sequential mixed-methods design):

Giai đoạn định tính được triển khai thông qua phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm tập trung đối với 06 nhóm chủ thể hữu quan:

1. Các nhà khoa học, chuyên gia về quản trị và marketing giáo dục.
2. Cán bộ quản lý và lãnh đạo các trường ĐH công lập.
3. Nhà quản lý doanh nghiệp và đại diện đơn vị sử dụng lao động.
4. Sinh viên (bao gồm sinh viên đang theo học, cựu sinh viên và học sinh không chọn học ĐH trong vùng).
5. Học sinh các trường THPT trên địa bàn.
6. Phụ huynh học sinh.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu tuân thủ các chuẩn mực nghiên cứu hàn lâm quốc tế:

• Chiến lược lấy mẫu: Sử dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp lấy mẫu thuận tiện có định ngạch, phân bổ đều theo 8 trường ĐH công lập tại 6 tỉnh Bắc Trung Bộ.
• Công cụ đo lường: Thang đo khoảng 5 mức độ dạng Likert (1: Hoàn toàn không đồng ý đến 5: Hoàn toàn đồng ý). Hệ thống biến quan sát được kế thừa từ các nghiên cứu quốc tế đã công bố và hiệu chỉnh theo kết quả phỏng vấn chuyên gia.
• Tam giác đạc (Triangulation): Kết hợp tam giác đạc dữ liệu (dữ liệu sơ cấp từ khảo sát và số liệu thứ cấp giai đoạn 2018 - 2021 của 8 trường ĐH), tam giác đạc phương pháp (phỏng vấn sâu + khảo sát bảng hỏi) và tam giác đạc nguồn tin (6 nhóm đối tượng khảo sát).
• Độ giá trị và độ tin cậy: Thang đo được kiểm định độ tin cậy nhất quán nội tại qua hệ số Cronbach's Alpha ($\alpha \ge 0{,}70$; tương quan biến - tổng $r_{it} \ge 0{,}30$). Kiểm định tính đơn hướng, giá trị hội tụ (Convergent Validity) thông qua hệ số tải nhân tố chuẩn hóa ($\lambda \ge 0{,}50$), độ tin cậy tổng hợp ($CR \ge 0{,}70$), phương sai trích trung bình ($AVE \ge 0{,}50$) và giá trị phân biệt (Discriminant Validity) bằng tiêu chuẩn Fornell - Larcker.

Data và phân tích

• Kỹ thuật phân tích nâng cao: Sử dụng phần mềm SPSS 22 và AMOS 22 để tiến hành phân tích thống kê mô tả, kiểm định KMO và Bartlett's Test of Sphericity, phân tích nhân tố khám phá (EFA) trích xuất bằng phương pháp Principal Axis Factoring với phép xoay Promax/Varimax, phân tích nhân tố khẳng định (CFA) và mô hình cấu trúc tuyến tính (Structural Equation Modeling - SEM).
• Kiểm định độ vững chắc (Robustness checks): Thực hiện kiểm định phi tham số Bootstrap với số lần lặp lại (re-samples) lớn để đánh giá tính ổn định của các ước lượng tham số mô hình cấu trúc tuyến tính, bảo đảm không bị sai lệch do phân phối dữ liệu.
• Độ phù hợp của mô hình (Goodness-of-Fit): Mô hình SEM được đánh giá thông qua các chỉ số nghiêm ngặt: Chi-square/df ($CMIN/df \le 3{,}0$), Goodness of Fit Index ($GFI \ge 0{,}90$), Comparative Fit Index ($CFI \ge 0{,}90$), Tucker-Lewis Index ($TLI \ge 0{,}90$) và Root Mean Square Error of Approximation ($RMSEA \le 0{,}08$).
• Phân tích so sánh đa nhóm: Sử dụng Independent Samples t-test và One-Way ANOVA để kiểm tra sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về mức độ tác động của các nhân tố theo giới tính, vùng cư trú và mức chi tiêu sinh hoạt.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả ước lượng mô hình SEM và kiểm định giả thuyết mang lại 5 phát hiện cốt lõi:

STT	Phát hiện thực nghiệm	Bằng chứng thống kê & Dữ liệu mô hình	Ý nghĩa khoa học
1	Tác động đa giai đoạn bất đối xứng	$p < 0{,}001$; biến trung gian Ý định chọn trường giải thích mạnh mẽ Quyết định chọn trường ($H_7$ được chấp nhận)	Tồn tại sự phân hóa rõ nét giữa giai đoạn hình thành ý định và thời điểm ra quyết định nhập học cuối cùng.
2	Bộ ba chi phối giai đoạn Ý định	3 yếu tố tác động mạnh nhất: Yếu tố cá nhân ($\beta > 0$), Chi phí học tập ($\beta > 0$), Chất lượng & Danh tiếng ($\beta > 0$) với $p < 0{,}01$	Ở giai đoạn định hình nguyện vọng, sinh viên cân nhắc tối đa giữa sở thích nghề nghiệp bản thân và bài toán tài chính gia đình.
3	Vai trò mang tính đột phá của Lợi thế địa phương	Hệ số tác động của Nhận thức lợi thế địa phương đạt ý nghĩa thống kê ($p < 0{,}05$) đối với quyết định nhập học	Người học tại Bắc Trung Bộ lựa chọn trường công lập vùng để tối ưu hóa chi phí ăn ở, môi trường sống quen thuộc và giảm áp lực kinh tế.
4	Ảnh hưởng điều phối của Nhóm tham khảo	Tác động của cha mẹ, thầy cô THPT có ý nghĩa ở mức $p < 0{,}01$ đến ý định, nhưng giảm tỷ trọng ở quyết định cuối cùng	Nhóm tham khảo đóng vai trò định hướng ban đầu, nhưng sinh viên giữ quyền tự quyết dựa trên kết quả thi thực tế.
5	Phân hóa nhân khẩu học rõ nét	Kiểm định ANOVA ($p < 0{,}05$) chỉ ra sự khác biệt có ý nghĩa theo giới tính, khu vực cư trú và mức sinh hoạt phí	Sinh viên khu vực nông thôn, miền núi nhạy cảm hơn về chi phí; nữ sinh có xu hướng ưu tiên vị trí gần nhà hơn nam sinh.

Nghiên cứu của tác giả Lê Quang Hiếu đã chỉ ra bản chất của nhóm trường này: "Đại học địa phương là trường ĐH công lập do địa phương đề nghị thành lập, đầu tư xây dựng, cung cấp ngân sách và trực thuộc chính quyền địa phương; là cơ sở GDĐH đa cấp, đa hệ, đa ngành, đa lĩnh vực, đào tạo chủ yếu theo định hướng nghề nghiệp - ứng dụng... đáp ứng nhu cầu nhân lực tại chỗ, phục vụ sự phát triển KT - XH của địa phương và khu vực phụ cận". Phát hiện của luận án hoàn toàn tương thích với nhận định trên, khẳng định rằng sinh viên lựa chọn trường ĐH công lập Bắc Trung Bộ không chỉ vì yếu tố học thuật thuần túy mà vì sự thích ứng cao với điều kiện kinh tế gia đình và cơ hội việc làm thực tế tại địa phương.

Implications đa chiều

• Hàm ý lý thuyết: Bổ sung bằng chứng thực nghiệm vững chắc xác thực Thuyết Hành vi Hoạch định (TPB) trong lĩnh vực GDĐH tại một thị trường mới nổi. Luận án mở rộng biên độ lý thuyết khi khẳng định biến Ý định đóng vai trò trung gian một phần (partial mediator) và biến Lợi thế địa phương là một cấu phần không thể tách rời trong hàm quyết định của người tiêu dùng dịch vụ giáo dục vùng.
• Hàm ý phương pháp luận: Cung cấp bộ công cụ đo lường chuẩn hóa gồm các thang đo đã qua kiểm định CFA và SEM, có khả năng chuyển giao và ứng dụng để đánh giá hành vi tuyển sinh tại các vùng kinh tế tương tự như Tây Bắc, Tây Nguyên hoặc Đồng bằng sông Cửu Long.
• Ứng dụng thực tiễn cho quản trị đại học:
  1. Định vị phân khúc khách hàng mục tiêu: Các trường ĐH công lập Bắc Trung Bộ cần tập trung vào phân khúc học sinh có mức điểm thi khá - trung bình khá, gia đình có mức thu nhập trung bình và có nguyện vọng lập nghiệp tại quê hương.
  2. Chính sách học phí và truyền thông lợi thế chi phí: Xây dựng mức học phí linh hoạt, công khai lộ trình minh bạch; truyền thông nổi bật lợi thế tiết kiệm 40 - 50% chi phí sinh hoạt so với việc học tập tại Hà Nội hoặc TP. Hồ Chí Minh.
  3. Tái cấu trúc chương trình đào tạo: Mở các ngành đào tạo mang tính đặc thù vùng (năng lượng tái tạo, kinh tế biển, du lịch sinh thái, logistics Bắc Trung Bộ), chuyển hướng mạnh mẽ sang mô hình định hướng ứng dụng.
• Khuyến nghị chính sách vĩ mô:
  • Đề xuất UBND các tỉnh Bắc Trung Bộ áp dụng cơ chế "đặt hàng đào tạo" bằng ngân sách địa phương cho các ngành then chốt.
  • Hoàn thiện cơ chế liên kết vùng giữa 8 trường ĐH công lập nhằm chia sẻ tài nguyên học thuật, giảng viên và phòng thí nghiệm, giảm đầu tư trùng lặp gây lãng phí nguồn lực công.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận các giới hạn khoa học khách quan:

1. Giới hạn về phạm vi mẫu: Nghiên cứu chỉ tập trung vào 8 trường ĐH công lập thuộc 6 tỉnh Bắc Trung Bộ, loại trừ khối trường tư thục, các phân hiệu ĐH và các trường chuyên ngành đặc thù (y khoa, văn hóa nghệ thuật), làm giảm khả năng khái quát hóa cho toàn bộ hệ sinh thái GDĐH của vùng.
2. Thiết kế nghiên cứu cắt ngang (Cross-sectional design): Dữ liệu được thu thập tại một thời điểm (tháng 11/2021 - 4/2022), chưa theo dõi được sự biến đổi nhận thức theo chu kỳ thời gian dài hạn (Longitudinal study).
3. Hiện tượng sai lệch do tự báo cáo (Self-report bias): Dữ liệu khảo sát từ sinh viên đã nhập học có thể chịu ảnh hưởng của tâm lý hợp lý hóa quyết định (post-purchase rationalization).

Chương trình nghiên cứu tiếp theo (Future Research Agenda) cần tập trung vào 4 hướng:

• Mở rộng mô hình nghiên cứu so sánh đối chứng giữa khối trường công lập và trường tư thục tại khu vực miền Trung.
• Áp dụng phương pháp nghiên cứu theo chiều dọc (Longitudinal research) theo dõi học sinh từ lớp 12 xuyên suốt đến khi hoàn thành năm thứ nhất đại học để đo lường biến động tâm lý chính xác.
• Tích hợp thêm các biến số mới: Mức độ số hóa trong quản trị đại học, tác động của mạng xã hội (TikTok, Facebook marketing) và ảnh hưởng của các chính sách học bổng doanh nghiệp.
• Ứng dụng kỹ thuật phân tích cấu hình định tính so sánh định lượng mờ (fsQCA) để khám phá các tổ hợp điều kiện phức tạp dẫn đến hành vi chọn trường.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Đóng góp tài liệu tham khảo có giá trị học thuật cao cho các chương trình đào tạo tiến sĩ, thạc sĩ chuyên ngành Quản trị kinh doanh, Quản lý giáo dục và Kinh tế phát triển tại Việt Nam; cung cấp một khung phân tích chuẩn mực cho các nghiên cứu tiếp nối về kinh tế giáo dục.
• Chuyển đổi quản trị cơ sở GDĐH: Giúp ban giám hiệu và phòng truyền thông - tuyển sinh của các trường ĐH công lập Bắc Trung Bộ tái cấu trúc chiến lược marketing hỗn hợp 7Ps, chuyển đổi từ phương thức tuyển sinh thụ động sang mô hình quản trị quan hệ người học (Student Relationship Management).
• Ảnh hưởng chính sách địa phương: Cung cấp luận cứ khoa học để lãnh đạo Tỉnh ủy, HĐND, UBND 6 tỉnh Bắc Trung Bộ ban hành các nghị quyết phát triển nguồn nhân lực, phân bổ chỉ tiêu ngân sách đào tạo và quy hoạch mạng lưới trường ĐH trực thuộc phù hợp với Nghị quyết 26-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển vùng Bắc Trung Bộ và duyên hải Trung Bộ.
• Lợi ích kinh tế - xã hội: Gián tiếp hỗ trợ hàng chục nghìn gia đình có hoàn cảnh khó khăn tại miền Trung tiếp cận nền giáo dục đại học chất lượng với chi phí hợp lý, từng bước tháo gỡ điểm nghẽn về tỷ lệ lao động qua đào tạo (hiện chỉ đạt 22 - 23%), giảm thiểu tỷ lệ thất nghiệp và hạn chế dòng chảy chất xám ra khỏi khu vực.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới nghiên cứu: Tiếp cận một quy trình phương pháp luận mẫu mực kết hợp EFA, CFA, SEM và Bootstrap; kế thừa hệ thống thang đo được tinh chỉnh cho bối cảnh địa phương.
• Lãnh đạo và Chuyên viên Tuyển sinh các trường ĐH: Sở hữu bộ công cụ chẩn đoán các động lực thúc đẩy người học, từ đó phân bổ ngân sách chiêu thị chính xác, gia tăng tỷ lệ tuyển sinh thực tế đạt chỉ tiêu.
• Nhà hoạch định chính sách cấp Bộ và Tỉnh: Có cơ sở thực tiễn để đánh giá tác động của Luật Giáo dục đại học sửa đổi và xây dựng các chương trình trợ cấp, học bổng theo vùng địa lý.
• Học sinh THPT và Phụ huynh học sinh: Được cung cấp cái nhìn hệ thống, khách quan về giá trị đào tạo, chất lượng và lợi ích chi phí của các trường ĐH công lập trong vùng để đưa ra quyết định chọn trường đúng đắn.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Đóng góp lý thuyết nổi bật nhất là việc mở rộng Thuyết Hành vi Hoạch định (TPB - Ajzen, 1991) thông qua việc cấu trúc hóa biến "Nhận thức về lợi thế địa phương" như một thành tố tiền đề mới, đồng thời chứng minh cấu trúc tác động hai tầng: các yếu tố tiền đề tác động trực tiếp lên "Ý định" và tiếp tục chuyển hóa thành "Quyết định" với sự can thiệp của các yếu tố hoàn cảnh tuyển sinh thực tế tại Việt Nam.

2. Điểm cải tiến phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây là gì? So với các nghiên cứu của Nguyễn Minh Hà và cộng sự (2011) chỉ dừng ở EFA và hồi quy OLS, hoặc Le Quang Hung (2020) chỉ khảo sát đơn lẻ tại một cơ sở, luận án đã thực hiện tiếp cận đa tầng: kết hợp phỏng vấn sâu 6 nhóm đối tượng để hiệu chỉnh thang đo, áp dụng quy trình kiểm định phân tích nhân tố khẳng định (CFA) kết hợp mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM) trên dữ liệu liên trường 8 đại học thuộc 6 tỉnh, và sử dụng kỹ thuật Bootstrap để kiểm tra tính vững chắc của các hệ số ước lượng.

3. Phát hiện nào bất ngờ nhất từ kết quả phân tích định lượng? Phát hiện bất ngờ nhất là: Mặc dù yếu tố "Nhóm tham khảo" (cha mẹ, giáo viên) có ảnh hưởng rất mạnh đến sự hình thành "Ý định" ban đầu của học sinh, nhưng đến giai đoạn đưa ra "Quyết định nhập học" thực tế, tác động trực tiếp của nhóm tham khảo lại suy giảm đáng kể, nhường chỗ cho hai nhân tố chi phối mang tính thực dụng là "Chi phí học tập" và "Lợi thế địa phương" kết hợp với kết quả điểm thi thực tế.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lặp (replication protocol) minh bạch không? Có. Luận án cung cấp chi tiết toàn bộ dàn ý phỏng vấn sâu, cấu trúc bảng câu hỏi khảo sát định lượng với danh mục biến quan sát rõ ràng, quy tắc mã hóa thang đo Likert 5 điểm, quy trình phân tích dữ liệu trên SPSS 22 và AMOS 22, kèm theo các bảng ma trận xoay nhân tố EFA, bảng trọng số chuẩn hóa CFA và chỉ số kiểm định Bootstrap, cho phép các nhà nghiên cứu khác thực hiện tái lặp nguyên vẹn tại các vùng kinh tế khác.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo ra sao? Luận án định hướng chương trình nghiên cứu 10 năm (2023 - 2033) tập trung vào: (1) Đánh giá tác động dài hạn của lộ trình tự chủ đại học toàn diện đến học phí và hành vi người học vùng nghèo; (2) Nghiên cứu sự chuyển dịch trong hành vi chọn ngành dưới tác động của Trí tuệ nhân tạo (AI) và Chuyển đổi số; (3) Xây dựng mô hình dự báo nhu cầu nhân lực liên kết giữa Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp tại hành lang kinh tế Bắc Trung Bộ.

Kết luận

1. Khái quát hóa toàn diện: Hệ thống hóa và phát triển khung lý thuyết liên ngành về hành vi lựa chọn trường ĐH công lập trong bối cảnh tự chủ GDĐH tại một vùng kinh tế đặc thù.
2. Khám phá biến số mới: Bổ sung và kiểm chứng thực nghiệm thành công nhân tố "Nhận thức về lợi thế địa phương", làm phong phú thêm lý thuyết marketing dịch vụ giáo dục đại học.
3. Phương pháp luận chuẩn mực: Thiết lập quy trình nghiên cứu hỗn hợp kết hợp kỹ thuật phân tích định lượng nâng cao (CFA, SEM, Bootstrap) đảm bảo độ tin cậy và giá trị khoa học cao.
4. Hệ thống hóa thực trạng và giải pháp: Đánh giá toàn diện bức tranh tuyển sinh của 8 trường ĐH công lập Bắc Trung Bộ, đề xuất 6 nhóm giải pháp chiến lược khả thi đến năm 2030.
5. Mở ra hướng nghiên cứu mới: Đặt nền móng cho các nghiên cứu so sánh liên vùng và các phân tích chuyên sâu về tác động của chính sách công đối với sự bình đẳng trong tiếp cận giáo dục đại học.
6. Giá trị thực tiễn phụng sự cộng đồng: Cung cấp luận cứ khoa học sắc bén giúp các trường đại học công lập Bắc Trung Bộ nâng cao năng lực cạnh tranh, góp phần tháo gỡ "điểm nghẽn" chất lượng nhân lực và thúc đẩy sự phát triển bền vững của khu vực Bắc Trung Bộ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu và Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, luận án gồm 5 chƣơng: Chƣơng 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án Chƣơng 2. Những vấn đề lý luận và thực tiễn về quyết định chọn trƣờng ĐH Khu vực Bắc Trung Bộ Chƣơng 3: Phƣơng pháp nghiên cứu của luận án Chƣơng 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Chƣơng 5: Giải pháp và kiến nghị. 11 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1.

Tổng quan các quan điểm nghiên cứu về quyết định chọn trƣờng đại học Cho đến nay, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra tác động của các yếu tố đến quyết định chọn trƣờng ĐH của sinh viên. Các mô hình lý thuyết đƣợc các học giả lựa chọn khi nghiên cứu về việc lựa chọn trƣờng ĐH chủ yếu lấy căn cứ từ 04 quan điểm quan điểm kinh tế học, quan điểm về vốn con ngƣời, quan điểm xã hội học về địa vị và quan điểm marketing. Thứ nhất, quan điểm kinh tế học dựa trên một giả định rằng một học sinh muốn tối đa hóa tiện ích của mình và giảm thiểu những rủi ro. Theo đó, học sinh hành động hợp lý bằng cách đánh giá tất cả các thông tin có sẵn cho họ theo sở thích của họ tại thời điểm quyết định [49].

Nghiên cứu của ông chỉ ra rằng các cá nhân sẽ chọn một cơ sở giáo dục ĐH nếu lợi ích của việc theo học nó lớn hơn những lợi ích đƣợc nhận thức của việc theo học các tổ chức giáo dục ĐH khác. Học sinh nhận ra các lựa chọn khả thi của mình và đánh giá chúng bằng cách xác định xem một nền giáo dục ĐH có giá trị hay không khi so sánh lợi ích mong đợi với chi phí liên quan đến đầu tƣ vào giáo dục ĐH [104]. Do đó, học sinh phải chọn trƣờng ĐH với tiện ích cao nhất về lợi ích ròng mong đợi [49]. Hạn chế của các quan điểm kinh tế học là chỉ tập trung vào “tính hợp lý” của ngƣời học ảnh hƣởng tới sự lựa chọn trƣờng ĐH mà bỏ qua khả năng ảnh hƣởng của các yếu tố khác.

Thứ hai, quan điểm lý thuyết vốn con ngƣời cho rằng sự gia tăng năng suất đƣợc đền đáp bằng thu nhập cao hơn [29][105] và sự khác biệt về năng suất là do sự khác biệt trong các khoản đầu tƣ mà các cá nhân thực hiện trong quá trình phát triển cá nhân của họ, chẳng hạn nhƣ số lƣợng và chất lƣợng bằng cấp và trình độ học vấn, khả năng di chuyển theo địa lý, sức khỏe tinh thần và thể chất của họ. Trong khi các loại hình đầu tƣ khác cũng cải thiện nguồn vốn con ngƣời, thì khoản đầu tƣ đáng giá nhất vào nguồn vốn con ngƣời là giáo dục và đào tạo [29]. Lý thuyết vốn con ngƣời giả định rằng việc chọn ĐH sẽ nâng cao năng suất và thu nhập chủ yếu 12 bằng cách cung cấp kiến thức, kỹ năng và cách phân tích vấn đề. Ngoài sự gia tăng thu nhập, các cá nhân nhận ra những lợi ích lâu dài khác bao gồm môi trƣờng làm việc đầy đủ hơn, sức khỏe tốt hơn, tuổi thọ cao hơn, mua hàng có thông tin hơn và khả năng thất nghiệp thấp hơn.

Các cá nhân học ĐH cũng nhận ra lợi ích tiêu dùng ngắn hạn khi tận hƣởng trải nghiệm học tập, tham gia các hoạt động ngoại khóa, tham gia các sự kiện xã hội và văn hóa, và nâng cao địa vị xã hội [28]. Chi phí đầu tƣ vào một chƣơng trình giáo dục ĐH bao gồm chi phí trực tiếp đi học (ví dụ: học phí, lệ phí, tiền ăn ở, sách vở và vật dụng), chi phí cơ hội của thu nhập bị bỏ qua và thời gian giải trí. Tỷ lệ ghi danh vào ĐH cũng đƣợc kỳ vọng sẽ cao hơn đối với những cá nhân có sự chuẩn bị và thành tích học tập tốt hơn, vì họ có nhiều khả năng hoàn thành tốt chƣơng trình giáo dục và có đƣợc một công việc mang lại thu nhập cao trong tƣơng lai. Các nghiên cứu dựa trên quan điểm vốn con ngƣời tập trung vào giai đoạn thứ ba của quá trình xem xét quyết định ghi danh và lựa chọn một cơ sở cụ thể để theo học [27][91].

Đóng góp chính của phƣơng pháp tiếp cận vốn con ngƣời đối với sự lựa chọn trƣờng ĐH là sự tập trung vào tác động của “tài chính”, bao gồm thu nhập của gia đình, học phí và hỗ trợ tài chính đối với việc ghi danh [121]. Ellwood và Kane (2000) đã sử dụng cách tiếp cận theo quan điểm đầu tƣ vốn con ngƣời để phân tích hồi quy đa biến về mối quan hệ giữa thu nhập gia đình và việc đăng ký vào ĐH sau khi kiểm soát các thƣớc đo về khả năng học tập và thành tích, học phí, hỗ trợ tài chính, và thị hiếu (đo lƣờng bằng giáo dục của cha mẹ) [55]. Mặc dù quan điểm đầu tƣ vốn con ngƣời đã làm sáng tỏ những hiệu quả của các biến số nhƣ thu nhập gia đình và khả năng học tập đối với các quyết định liên quan đến ĐH, cách tiếp cận này hạn chế trong việc tìm hiểu các khác biệt trong lựa chọn ĐH giữa một số nhóm bởi vì ngay cả khi lợi ích và chi phí mong đợi là nhƣ nhau, hai cá nhân có thể đƣa ra các lựa chọn ĐH khác nhau do sự khác biệt về sở thích, khả năng chấp nhận rủi ro [49]. Quan điểm vốn con ngƣời không cho rằng các cá nhân có thông tin hoàn hảo và đầy đủ mà đánh giá các lựa chọn ĐH dựa trên thông tin về các lợi ích và chi phí.

Sinh viên tiềm năng không chỉ thiếu thông tin về các cơ hội ĐH mà còn có khả năng tiếp cận thông tin khác biệt. Không giống nhƣ nhiều các công ty hoạt động vì mục tiêu lợi nhuận trong các ngành có tính cạnh tranh, ngƣời mua giáo dục ĐH không thể có đƣợc thông tin đầy đủ về “sản phẩm” cho đến khi họ đƣợc “trải 13 nghiệm” nó. Mặt khác, chi phí để “trải nghiệm” một nền giáo dục ĐH về cơ bản cao hơn chi phí “trải nghiệm” một đôi giày hoặc một bữa ăn ở nhà hàng. Thứ ba, các quan điểm xã hội học đối với sự lựa chọn trƣờng ĐH thƣờng nhấn mạnh đến những cách thức mà các đặc điểm nền tảng kinh tế xã hội ảnh hƣởng đến việc ra quyết định của sinh viên [121].

Quan điểm xã hội học truyền thống thƣờng tập trung vào tác động của địa vị kinh tế xã hội của học sinh và gia đình đối với nguyện vọng học tập và nghề nghiệp của họ. Quan điểm này cho thấy nguyện vọng giáo dục, điều kiện tiên quyết để đăng ký nhập học ĐH, đƣợc xác định bởi các hành vi nhƣ chuẩn bị và thành tích học tập và các đặc điểm nhân khẩu học [71]. Những cá nhân có mức độ chuẩn bị và thành tích học tập cao hơn sẽ nhận đƣợc sự khích lệ lớn hơn từ “những ngƣời quan trọng”, bao gồm cha mẹ, giáo viên, cố vấn và đồng nghiệp và rằng sự khuyến khích này thúc đẩy nguyện vọng cao hơn. Từ đó, những nguyện vọng cao hơn sẽ dẫn đến những thành tựu về giáo dục và nghề nghiệp.

Các nhà nghiên cứu sử dụng khía cạnh xã hội học của sự lựa chọn ĐH nhƣng đồng thời vẫn giữ quan điểm ra quyết định mà các mô hình kinh tế học đƣa ra. Bất chấp những đóng góp này, các phƣơng pháp tiếp cận xã hội học chƣa đƣa ra một khuôn khổ đầy đủ để kiểm tra các cá nhân cuối cùng quyết định đăng ký nhập học vào một nhóm trƣờng ĐH hay ghi danh vào một trƣờng ĐH cụ thể nhƣ thế nào. Thứ tư, quan điểm marketing cho rằng trong lĩnh vực giáo dục (đặc biệt là giáo dục ĐH), hoạt động quảng bá xúc tiến có vai trò rất lớn là giúp các trƣờng định vị thƣơng hiệu, tăng khả năng cạnh tranh, đảm bảo chỉ tiêu tuyển sinh, sử dụng ngân sách hiệu quả trong xây dựng và thực hiện chiến lƣợc marketing, quảng bá thu hút tuyển sinh. Tuy nhiên, vai trò của marketing ảnh hƣởng đến quyết định chọn trƣờng của thí sinh khác nhau ở mỗi nghiên cứu, mỗi quốc gia.

Nhìn chung marketing hỗn hợp là công cụ không thể thiếu của marketing giáo dục ĐH, là tập hợp các công cụ kiểm soát hoạt động marketing mà một trƣờng sử dụng để đáp ứng thị trƣờng mục tiêu, bao gồm mọi thứ mà các trƣờng ĐH có thể làm để ảnh hƣởng đến nhu cầu, quyết định lựa chọn đối với dịch vụ mà trƣờng cung cấp [75]. Ngành giáo dục lại mang đầy đủ các đặc điểm của ngành dịch vụ nhƣ: (1) Tính vô hình: các CTĐT mang tính vô hình, ngƣời học khó nhận biết, hình dung, thử trƣớc khi học và việc đánh giá chất lƣợng sau khi học mang tính chủ quan; (2) Tính không tách rời giữa cung cấp và tiêu dùng vì quá trình dạy và học xảy ra đồng thời, tại một 14 địa điểm và thời gian nhất định; (3) Tính không đồng đều về chất lƣợng khi chƣơng trình không thể cung cấp hàng loạt nhƣ hàng hóa, chất lƣợng không đồng nhất và sự cảm nhận về chất lƣợng của ngƣời học chịu tác động bởi kỹ năng, thái độ của giảng viên cung cấp chƣơng trình; (4) Tính không lƣu trữ đƣợc vì chƣơng trình học tồn tại vào thời gian nó đƣợc cung cấp cho ngƣời học và không dự trữ đƣợc; (5) Tính không chuyển quyền sở hữu: khi tham gia chƣơng trình học nào ngƣời học đƣợc hƣởng lợi ích của nó trong một thời gian nhất định mà không chuyển cho ai đƣợc. Đối với lĩnh vực giáo dục, marketing dịch vụ giáo dục là quá trình thiết kế và cung cấp các CTĐT nhằm đáp ứng nhu cầu xác định của con ngƣời. Kotler cho rằng marketing sẽ mang lại lợi ích cho các trƣờng ĐH: giúp các trƣờng thành công hơn trong việc thực hiện nhiệm vụ của tổ chức, cải thiện sự hài lòng của công chúng, tăng cƣờng thu hút các nguồn lực và cải thiện hiệu quả hoạt động marketing.

Marketing giáo dục giúp xác định chất lƣợng hệ thống giáo dục, định hƣớng thị trƣờng, đảm bảo cho các trƣờng đạt đƣợc các mục tiêu về thị phần, thƣơng hiệu, tài chính. Nhà quản lý trƣờng ĐH cần tiếp thị trƣờng ĐH của họ và thiết lập sự khác biệt độc đáo, làm nổi bật sức mạnh của họ và cho sinh viên lý do để chọn trƣờng ĐH đó. Các cơ sở giáo dục ĐH hoạt động trong môi trƣờng dịch vụ, họ cần hiểu các khía cạnh độc đáo của tiếp thị dịch vụ để đạt đƣợc mục tiêu trên.