CHƯƠNG 1. Nghề nghiệp và lợi ích của định hướng nghề nghiệp 1. Nghề nghiệp Lựa chọn nghề nghiệp là một trong những việc quan trọng mà học sinh và sinh viên sẽ phải thực hiện trong việc xác định kế hoạch tương lai và quyết định đó sẽ ảnh hưởng đến họ trong suốt cuộc đời. Bản chất của việc chọn lựa này là xoay quanh những gì mà các học sinh trung học phổ thông và sinh viên đại học muốn làm lâu dài ở tương lai.
Vậy nghề nghiệp là gì? Nghề nghiệp là khái niệm chung dành để chỉ những công việc sẽ gắn với bản thân của mỗi người trong hầu hết phần lớn khoảng thời gian quan trọng của họ. Nghề nghiệp hay hoạt động nghề nghiệp được hiểu là hoạt động phục vụ cho cơ sở tồn tại và hướng vào việc kiếm sống, việc này phải làm lâu dài, miệt mài và để hoàn thành cần có kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm (trình độ chuyên môn) theo tổ hợp đặc biệt. Nghề nghiệp là một dạng xác định của hoạt động trong hệ thống phân công lao động của xã hội, là toàn bộ kiến thức và kỹ năng mà một người lao động cần có để thực hiện các hoạt động xã hội nhất định trong một lĩnh vực lao động nhất định. Nghề nghiệp trong xã hội không phải là một cái gì cố định, cứng nhắc.
Nghề nghiệp cũng giống như một cơ thể sống, có sinh thành, phát triển và tiêu vong. Chẳng hạn, do sự phát triển của kỹ thuật điện tử nên đã hình thành công nghệ điện tử, do sự phát triển vũ bão của kỹ thuật máy tính nên đã hình thành cả một nền công nghệ tin học đồ sộ bao gồm việc thiết kế, chế tạo cả phần cứng, phần mềm và các thiết bị bổ trợ, v.v… Công nghệ các hợp chất cao phân 13 tử tách ra từ công nghệ hóa dầu, công nghệ sinh học và các ngành dịch vụ, du lịch tiếp nối ra đời,… Ở Việt Nam trong những năm gần đây, do sự chuyển biến của nền kinh tế từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang cơ chế thị trường nên đã gây ra những biến đổi sâu sắc trong cơ cấu nghề nghiệp của xã hội. Trong cơ chế thị trường, nhất là trong nền kinh tế tri thức tương lai, sức lao động cũng là một thứ hàng hóa. Giá trị của thứ hàng hóa sức lao động này tuỳ thuộc vào trình độ, tay nghề, khả năng về mọi mặt của người lao động.
Xã hội đón nhận thứ hàng hóa này như thế nào là do “hàm lượng chất xám” và “chất lượng sức lao động” quyết định. Lợi ích của định hướng nghề nghiệp Sau 14 năm đèn sách, tất cả học sinh trung học phổ thông phải đưa ra một quyết định quan trọng cho cuộc đời mình là nên chọn ngành nghề gì để tiếp tục học và sinh viên đại học ra trường tìm ngành nghề nào phù hợp hay tiếp tục học lên. Khi đó cácbạn sẽ đối mặt với các câu hỏi: Mình đang theo đuổi ngành học vì ước mơ? Vì gia đình? Hay là do sự cỗ vũ, động viên của bạn bè? Mình có thực sự đam mê hay thực sự thấy mình có những phẩm chất phù hợp với ngành hay chưa? Lựa chọn ngành nghề của mình có phải là con đường đi tốt nhất không? Việc đi sai hướng trong nghề nghiệp sẽ mang đến nhiều bất lợi trong cuộc sống của các em học sinh sau này. Do đó, việc định hướng nghề nghiệp trong tương lai là một điều cần thiết, giúp các học sinh và sinh viên nhận thấy rõ hơn mục đích học tập cũng như đích đến lâu dài của mình là gì.
Có định hướng đồng nghĩa với việc có mục đích và động cơ. Đi kèm theo đó sẽ là sự nỗ lực, phấn đấu và sự cố gắng kiên cường để đạt được mục đích mà mình đã 14 chọn. Đó cũng là một trong những tiêu chí để mọi người nhìn vào đó có thể đoán được bạn là ai trong tương lai. Việc định hướng tốt nghề nghiệp sẽ giúp các em đưa ra được những hoạt động cho bản thân nhằm trau dồi kiến thức chuyên môn cũng như các kỹ năng bổ trợ để mang lại thành công trong công việc mình lựa chọn sau này.
Định hướng tốt cho nghề nghiệp trong tương lai còn có thể giúp học sinh, sinh viên tiết kiệm hơn công sức, tiền bạc của gia đình, xã hội. Lượng vật chất các em bỏ ra sẽ không là phí phạm và vô ích. Điều đặc biệt mà các học sinh trung học phổ thông và sinh viên có được đó chính là không bị lãng phí nhiều thời gian trong cuộc đời. Để tương lai, các em không phải hối tiếc về quãng thời gian sinh viên tươi đẹp cũng như không phải hối hận về việc chọn lựa con đường mình sẽ đi.
Định hướng nghề nghiệp sẽ giúp bạn được làm công việc phù hợp với sở thích và năng lực của bản thân, từ đó đảm bảo chất lượng cuộc sống cả về khía cạnh vật chất và tinh thần. Quyết định nghề nghiệp sai lầm sẽ khiến bạn cảm thấy chán nản, bất lực, bế tắc và mất niềm tin vào chính mình. Việc hướng nghiệp chính xác ngay từ đầu giúp bạn chạm đến thành công nhanh hơn vì công việc ấy nằm đúng sở trường và đam mê của bạn. Định hướng nghề nghiệp đúng sẽ làm giảm nguy cơ bỏ nghề, làm trái nghề, làm nhiều nghề khác nhau, thậm chí là thất nghiệp.
Có định hướng nghề nghiệp bản thân đúng đắn, bạn sẽ lên kế hoạch học tập hiệu quả hơn. Bạn biết rõ mình cần trau dồi những gì, do đó tiết kiệm được thời gian và tiền bạc đầu tư vào việc học những khóa học, những ngành nghề không phù hợp. Những bước xác định định hướng nghề nghiệp: 15 Bước 1: Hiểu rõ điểm mạnh và sở thích của bản thân Khi xác định đúng thế mạnh và sở thích giúp các bạn học sinh tự tin chọn được ngành nghề mang lại hứng thú, phát huy được thế mạnh và phát triển bản thân. Điểm mạnh, tính cách và sở thích cá nhân là các yếu tố luôn được quan tâm khi chọn ngành nghề để đưa ra được những quyết định phù hợp.
Định hướng nghề nghiệp cho học sinh, sinh viên giúp các bạn học sinh có thêm tự tin và hiểu được bản thân mình thật sự thích gì và muốn gì. Để có thể xác định được cùng lúc cả hai yếu tố này, các bạn học sinh nên thử một vài bài trắc nghiệm khác nhau để có đánh giá tổng thể. Tuy nhiên chỉ nên tham khảo và không nên phụ thuộc tuyệt đối vào kết quả của các trắc nghiệm này vì chúng cũng có những sai số nhất định, các bài trắc nghiệm tính cách như: MBTI, Holland Codes, Big Five (OCEAN). Ngoài ra, có thể trao đổi lấy ý kiến, nhận xét công tâm từ thầy cô, bạn bè và gia đình để nhìn nhận bản thân có thế mạnh gì và mỗi người cũng có thể được nhìn nhận rất đúng qua những người xung quanh.
Bước 2: Cân nhắc điều kiện bản thân, gia đình Xác định điều kiện bản thân nhằm nói đến sự phù hợp, trong định hướng nghề nghiệp cho học sinh THPT còn cần xác định nhiều yếu tố liên quan đến ngành nghề mà mình dự định lựa chọn như: Điều kiện kinh tế của gia đình của đáp ứng được mức chi phí để theo đuổi ngành, một số ngành nghề đặc thù yêu cầu ngoại hình, sức khỏe thì cần xác định những điều kiện đó để biết được bản thân có đáp ứng được yêu cầu của ngành,… Việc xác định điều kiện bản thân rất quan trọng bởi khi đã xác định được thế mạnh, đam mê, nhưng lại không đáp ứng được các yếu tố, các bạn sẽ phải đối diện với áp lực rất lớn để theo đuổi ngành nghề đó. Bước 3: Chuẩn bị sự hiểu biết về ngành nghề mình hướng đến 16 Với tốc độ phát triển rất nhanh của xã hội hiện nay, có rất nhiều ngành nghề đang lâm vào nguy cơ biến mất trên thị trường. Vì thế ngoài xác định những điều kiện của bản thân mà các bạn học sinh cần phải tìm hiểu, nghiên cứu về ngành nghề mình dự định chọn và nhu cầu nguồn nhân lực trong tương lai nhằm xác định được trong những năm tới, ngành nghề mình định chọn có nguy cơ bị bão hòa hay không, thị trường lao động và xu hướng việc làm trong tương lai là tăng hay giảm để biết được tỉ lệ cạnh tranh là cao hay thấp, hoặc mức thu nhập bình quân mà mình có thể nhận được ra sao,… Bạn cần tìm hiểu ngành học của mình yêu cầu xét tuyển theo những phương thức nào để ứng tuyển phù hợp, từ đó tập trung học thật tốt những môn có trong khối thi đang hướng đến như: Khối A00 (Toán, Lý, Hóa), khối A01 (Toán, Lý, Anh), khối C00 (Văn, Sử, Địa), khối D01 (Toán, Anh, Văn), … hoặc những thứ cần thiết cho những ngành mình chọn Bước 4: Trải nghiệm những công việc liên quan đến ngành nghề mình chọn Việc tự trải nghiệm và cọ xát thực tế hay tham gia thực hành các hoạt động liên quan đến ngành nghề có thể định hướng nghề nghiệp cho các bạn học sinh giúp các bạn nhìn nhận được công việc trong tương lai dưới góc độ thực tiễn hơn. Từ đó, các bạn học sinh sẽ có các hình dung chính xác hơn về công việc.
Bên cạnh đó, các bạn cũng sẽ rút ra được các kinh nghiệm và các đánh giá đúng đắn hơn về sự phù hợp của bản thân với ngành nghề, sẽ có cơ sở để điều chỉnh lộ trình học tập cũng như trải nghiệm khác phù hợp hơn. Bước 5: Chuẩn bị các phương án dự phòng rủi ro Sau khi xác định được các yếu tố và sẵn sàng cho việc đăng ký nguyện vọng, khi định hướng nghề nghiệp cho học sinh và sinh viên thì gia đình nên tư 17 vấn các bạn để xác định sẵn những phương án dự phòng khác để đối diện với những điều không may xảy ra. Việc này tuy không ai muốn phải sử dụng đến nhưng giữa hàng ngàn thí sinh cùng cố gắng thể hiện thật tốt để xứng đáng được chọn vào những môi trường tốt thì đây là việc nên làm, giúp bản thân cũng như gia đình và nhà trường sẽ yên tâm hơn trong quá trình các bạn học tập đến lúc chinh phục và đạt được thành quả cuối cùng. Tính cấp thiết của đề tài: Trong đời sống xã hội, giáo dục là lĩnh vực có vai trò vô cùng quan trọng đối với mọi quốc gia, dân tộc ở mọi thời đại.
Trong xu thế phát triển tri thức ngày nay, giáo dục được xem là chính sách, biện pháp quan trọng hàng đầu để phát triển ở nhiều quốc gia trên thế giới và Việt Nam không phải ngoại lệ.