Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Quyết Định Chọn Trường Của Học Sinh Và Sinh Viên

Khóa luận phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chọn trường của học sinh, sinh viên, cung cấp cái nhìn sâu sắc về xu hướng giáo dục hiện nay.

• Tác giả: Nguyễn Văn Thắng
• Người hướng dẫn: Ths. Đỗ Thị Hà Anh
• Trường học: Học viện Chính sách và Phát triển
• Chuyên ngành: Kinh Tế Phát Triển
• Đề tài: Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Quyết Định Chọn Trường Của Học Sinh Và Sinh Viên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NGHỀ NGHIỆP VÀ LỢI ÍCH CỦA ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP
• 1.1. Nghề nghiệp
• 1.2. Lợi ích của định hướng nghề nghiệp
• 1.3. Những bước xác định định hướng nghề nghiệp
• 1.3.1. Bước 1: Hiểu rõ điểm mạnh và sở thích của bản thân
• 1.3.2. Bước 2: Cân nhắc điều kiện bản thân, gia đình
• 1.3.3. Bước 3: Chuẩn bị sự hiểu biết về ngành nghề mình hướng đến
• 1.3.4. Bước 4: Trải nghiệm những công việc liên quan đến ngành nghề mình chọn
• 1.3.5. Bước 5: Chuẩn bị các phương án dự phòng rủi ro
• 1.4. Tính cấp thiết của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.1.1. Cách thức nghiên cứu
• 2.1.2. Nghiên cứu khám phá (định tính)
• 2.1.3. Nghiên cứu chính thức (định lượng)
• 2.1.4. Giả thuyết nghiên cứu
• 2.1.5. Mô hình nghiên cứu và thang đo
• 2.1.6. Thông tin mẫu nghiên cứu
• 2.2. Tình trạng học của học sinh, sinh viên
• 2.3. Kết quả nghiên cứu định lượng
• 2.3.1. Đánh giá độ tin cậy của thang đo
• 2.3.2. Kiểm định Cronbach Alpha
• 2.3.3. Phân tích tương quan
• 2.3.4. Phân tích khám phá hồi quy đa biến (MRA)
• 2.3.5. Kiểm tra hiện tượng đa cộng tuyến
• 2.3.6. Kết quả kiểm định giả thuyết các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định chọn ngành nghề của học sinh và sinh viên
• 2.4. Đánh giá kết quả nghiên cứu các nhân tố nghề của học sinh và sinh viên
• 2.4.1. Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố
• 2.4.2. Nhóm yếu tố cơ hội vào trường và đặc điểm nhà trường
• 2.4.3. Nhóm yếu tố cơ hội việc làm cho tương lai
• 2.4.4. Nhóm yếu tố cơ hội học tập trong tương lai
• 2.4.5. Nhóm yếu tố truyền thông và giao tiếp của trường
• 2.4.6. Yếu tố nhóm đặc điểm bản thân sinh viên
• 2.4.7. Yếu tố nhóm ý kiến người thân
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ
• 3.1. Kiến nghị 1: “Đặc điểm bản thân”
• 3.2. Kiến nghị 2: “Cơ hội làm việc”
• 3.3. Kiến nghị 3: “Cơ hội học tập”
• 3.4. Kiến nghị 4: “Cơ hội vào trường và đặc điểm nhà trường”
• 3.5. Kiến nghị 5: “Ý kiến người thân”
• 3.6. Kiến nghị 6: “Truyền thông và giao tiếp của trường”
• 3.7. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác tư vấn nghề nghiệp cho sinh viên các trường đại học
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Quyết Định Chọn Trường

Quyết định chọn trường của học sinh và sinh viên là một trong những bước quan trọng trong quá trình định hướng nghề nghiệp. Nhiều yếu tố tác động đến quyết định này, từ yếu tố cá nhân đến yếu tố xã hội. Việc hiểu rõ các yếu tố này giúp học sinh và sinh viên có cái nhìn tổng quan hơn về lựa chọn của mình.

1.1. Yếu Tố Tâm Lý Ảnh Hưởng Đến Quyết Định Chọn Trường

Yếu tố tâm lý đóng vai trò quan trọng trong quyết định chọn trường. Sự tự tin, động lực học tập và áp lực từ bạn bè, gia đình có thể ảnh hưởng đến sự lựa chọn của học sinh.

1.2. Yếu Tố Kinh Tế Trong Quyết Định Chọn Trường

Tình hình tài chính của gia đình là một yếu tố quyết định trong việc chọn trường. Học phí, chi phí sinh hoạt và khả năng tài chính sẽ ảnh hưởng đến sự lựa chọn của học sinh và sinh viên.

II. Các Thách Thức Trong Quyết Định Chọn Trường Đại Học

Quyết định chọn trường không chỉ đơn thuần là việc lựa chọn một ngôi trường mà còn là việc đối mặt với nhiều thách thức. Những thách thức này có thể đến từ áp lực xã hội, sự thiếu thông tin hoặc sự không chắc chắn về tương lai.

2.1. Áp Lực Từ Gia Đình Và Xã Hội

Nhiều học sinh cảm thấy áp lực từ gia đình và xã hội trong việc chọn trường. Điều này có thể dẫn đến sự lựa chọn không phù hợp với sở thích và năng lực của bản thân.

2.2. Thiếu Thông Tin Về Các Ngành Nghề

Việc thiếu thông tin về các ngành nghề và cơ hội việc làm có thể khiến học sinh gặp khó khăn trong việc đưa ra quyết định đúng đắn.

III. Phương Pháp Giải Quyết Các Vấn Đề Trong Quyết Định Chọn Trường

Để giúp học sinh và sinh viên đưa ra quyết định đúng đắn, cần có những phương pháp giải quyết các vấn đề liên quan đến việc chọn trường. Các phương pháp này bao gồm việc cung cấp thông tin đầy đủ và tư vấn nghề nghiệp.

3.1. Tư Vấn Nghề Nghiệp Hiệu Quả

Tư vấn nghề nghiệp là một trong những phương pháp quan trọng giúp học sinh hiểu rõ hơn về bản thân và các ngành nghề. Điều này giúp họ đưa ra quyết định phù hợp hơn.

3.2. Cung Cấp Thông Tin Đầy Đủ Về Các Ngành Nghề

Cung cấp thông tin chi tiết về các ngành nghề, cơ hội việc làm và yêu cầu tuyển sinh sẽ giúp học sinh có cái nhìn rõ ràng hơn về lựa chọn của mình.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Về Quyết Định Chọn Trường

Nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chọn trường có thể được ứng dụng trong thực tiễn để cải thiện chất lượng giáo dục và công tác tư vấn nghề nghiệp. Các trường học có thể áp dụng những kết quả nghiên cứu này để nâng cao hiệu quả tuyển sinh.

4.1. Cải Thiện Chất Lượng Tư Vấn Nghề Nghiệp

Các trường có thể cải thiện chất lượng tư vấn nghề nghiệp bằng cách đào tạo đội ngũ tư vấn viên chuyên nghiệp và cung cấp thông tin đầy đủ cho học sinh.

4.2. Tăng Cường Kết Nối Giữa Trường Học Và Doanh Nghiệp

Tăng cường kết nối giữa trường học và doanh nghiệp sẽ giúp học sinh có cơ hội thực tập và trải nghiệm thực tế, từ đó đưa ra quyết định chọn trường chính xác hơn.

V. Kết Luận Về Quyết Định Chọn Trường Của Học Sinh Và Sinh Viên

Quyết định chọn trường là một quá trình phức tạp và chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác nhau. Việc hiểu rõ các yếu tố này sẽ giúp học sinh và sinh viên đưa ra quyết định đúng đắn hơn cho tương lai của mình.

5.1. Tương Lai Của Quyết Định Chọn Trường

Tương lai của quyết định chọn trường sẽ phụ thuộc vào sự thay đổi của thị trường lao động và nhu cầu xã hội. Học sinh cần thường xuyên cập nhật thông tin để đưa ra lựa chọn phù hợp.

5.2. Vai Trò Của Gia Đình Trong Quyết Định Chọn Trường

Gia đình đóng vai trò quan trọng trong quyết định chọn trường của học sinh. Sự hỗ trợ và tư vấn từ gia đình sẽ giúp học sinh tự tin hơn trong lựa chọn của mình.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế tri thức tại Việt Nam, giáo dục đại học giữ vai trò cốt lõi trong việc cung ứng nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội. Sự mở rộng của mạng lưới giáo dục đại học với sự tham gia của các trường công lập, ngoài công lập và quốc tế đã tạo ra nhiều lựa chọn nhưng đồng thời đặt ra thách thức lớn đối với công tác tuyển sinh và định hướng nghề nghiệp.

Thực tiễn từ các khảo sát tuyển sinh cho thấy có từ 20% đến 25% sinh viên sau khi tốt nghiệp mới nhận ra bản thân chọn sai ngành học, dẫn đến tình trạng làm việc trái ngành, lãng phí thời gian, công sức và nguồn lực xã hội. Nhiều người học đưa ra quyết định chọn trường dựa trên áp lực gia đình, xu hướng bạn bè hoặc trào lưu số đông mà thiếu sự cân nhắc về năng lực và sở thích thực tế. Xuất phát từ bối cảnh đó, khóa luận tốt nghiệp ngành Kinh tế Phát triển (chuyên ngành Kế hoạch Phát triển) tại Học viện Chính sách và Phát triển đã thực hiện đề tài "Các yếu tố ảnh hưởng tới quyết định chọn trường của học sinh và sinh viên".

Mục tiêu nghiên cứu:

1. Tìm hiểu, xác định và đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố chính tác động đến quyết định chọn trường và ngành nghề của học sinh và sinh viên.
2. Đề xuất các giải pháp và khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả công tác tư vấn nghề nghiệp, hướng nghiệp và tuyển sinh tại Học viện Chính sách và Phát triển.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các yếu tố tác động đến quyết định lựa chọn trường và ngành học của học sinh, sinh viên.
• Khách thể nghiên cứu: Học sinh trung học phổ thông, sinh viên các trường đại học và những đối tượng đang tìm kiếm định hướng nghề nghiệp phù hợp.
• Phạm vi không gian: Học viện Chính sách và Phát triển.
• Phạm vi thời gian: Đề tài được triển khai thực hiện trong khoảng thời gian 2 tháng, từ tháng 2 năm 2023 đến tháng 4 năm 2023.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận xây dựng khung phân tích dựa trên sự kết hợp giữa các lý thuyết hành vi chọn trường, hướng nghiệp quốc tế và các nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam:

• Mô hình nhân cách nghề nghiệp của John L. Holland (1986 / trích dẫn qua Abdulwahab, 2008): Xác định 6 nhóm nhân cách nghề nghiệp (RIASEC: Thực tế - Realistic, Nghiên cứu - Investigative, Nghệ thuật - Artistic, Xã hội - Social, Quản lý/Mạnh dạn - Enterprising, Quy củ/Khuôn mẫu - Conventional) và mối quan hệ tương thích giữa tính cách cá nhân với môi trường làm việc.
• Lý thuyết phát triển xã hội nghề nghiệp (SCCT) của Lent, Brown và Hackett (1994 / vận dụng qua Mei Tang, Wei Pan, Mark D. Newmeyer, 2008): Đánh giá vai trò của trải nghiệm học tập, năng lực tự nhận thức và kết quả mong đợi.
• Mô hình lựa chọn trường đại học của David W. Chapman (1981): Phân chia các yếu tố ảnh hưởng thành hai nhóm chính gồm yếu tố bên trong (đặc điểm cá nhân, gia đình) và yếu tố bên ngoài (đặc điểm cố định của trường, nỗ lực giao tiếp/truyền thông của trường).
• Mô hình ba giai đoạn của Hossler & Gallagher (1987) và Jackson (1982 / qua Bùi Quốc Nam, 2010): Tiếp cận quá trình ra quyết định theo các giai đoạn phát triển nhận thức: khuynh hướng, tìm kiếm và chọn lựa.
• Các nghiên cứu thực nghiệm trong nước: Kế thừa mô hình nghiên cứu của Trần Văn Quí và Cao Hào Thi (2009), Nguyễn Minh Hà và cộng sự (2011), Nguyễn Phương Toàn (2011).

Phương pháp nghiên cứu:

• Nghiên cứu định tính (nghiên cứu khám phá): Thực hiện phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm với quy mô mẫu thử nghiệm $N = 20$ học sinh, sinh viên nhằm khám phá, điều chỉnh và hoàn thiện các biến quan sát cho bảng câu hỏi khảo sát.
• Nghiên cứu định lượng (nghiên cứu chính thức): Khảo sát bằng bảng câu hỏi cấu trúc phát trực tiếp và trực tuyến. Tổng số phiếu phát ra là 232 phiếu, thu về 210 phiếu hợp lệ (tỷ lệ sử dụng đạt 90,52%, loại 22 phiếu không hợp lệ).
• Phương pháp phân tích dữ liệu: Sử dụng phần mềm Microsoft Excel và IBM SPSS Statistics phiên bản 20.0 để thực hiện:
  1. Thống kê mô tả mẫu nghiên cứu (tần số, tỷ lệ phần trăm).
  2. Đánh giá độ tin cậy của thang đo bằng hệ số Cronbach's Alpha (tiêu chuẩn $\alpha \ge 0,6$ và tương quan biến - tổng $\ge 0,3$).
  3. Phân tích nhân tố khám phá (EFA) với kiểm định chỉ số KMO và kiểm định Bartlett.
  4. Phân tích hệ số tương quan tuyến tính Pearson ($r$) và xây dựng mô hình hồi quy đa biến (MRA).

Nguồn dữ liệu:

• Dữ liệu sơ cấp: Thu thập trực tiếp từ 210 học sinh THPT và sinh viên thông qua bảng hỏi khảo sát và phỏng vấn trực tiếp tại Học viện Chính sách và Phát triển.
• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ các bài báo khoa học, luận văn, số liệu thống kê giáo dục, tài liệu tuyển sinh và các ấn phẩm nghiên cứu chuyên ngành trong và ngoài nước.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần mở đầu

Phần mở đầu xác lập tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh phân luồng giáo dục và sự đa dạng của hệ thống đại học tại Việt Nam. Tác giả chỉ rõ việc lựa chọn đúng ngành nghề không chỉ quyết định sự nghiệp lâu dài của cá nhân mà còn tác động trực tiếp đến năng suất lao động xã hội, giảm tỷ lệ thất nghiệp và lãng phí đào tạo. Phần này cũng trình bày hệ thống mục tiêu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu, phương pháp luận tổng quát và ý nghĩa thực tiễn của đề tài đối với công tác hướng nghiệp.

Chương 1: Cơ sở lý luận

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện các khái niệm cơ bản về nghề nghiệp, bản chất của định hướng nghề nghiệp và quy trình 5 bước xác định nghề nghiệp cho học sinh, sinh viên:

• Bước 1: Hiểu rõ điểm mạnh và sở thích bản thân (thông qua trải nghiệm và các công cụ trắc nghiệm như MBTI, Holland Codes, Big Five).
• Bước 2: Cân nhắc điều kiện bản thân và gia đình (năng lực tài chính, sức khỏe, ngoại hình).
• Bước 3: Tìm hiểu thị trường và ngành nghề hướng đến (xu hướng lao động, khối thi xét tuyển như A00, A01, C00, D01).
• Bước 4: Trải nghiệm thực tế công việc liên quan.
• Bước 5: Chuẩn bị các phương án dự phòng rủi ro.

Tác giả đi sâu phân tích thực trạng chọn ngành theo cảm tính (chọn theo ý muốn gia đình, theo trào lưu bạn bè hoặc theo các ngành "hot" số đông) và những hậu quả như lãng phí thời gian, lãng phí chất xám. Đồng thời, chương 1 tổng thuật chi tiết các mô hình lý thuyết quốc tế (Chapman, Hossler & Gallagher, Bromley Kniveton, Michael Borchert, Cabera & La Nasa) và các nghiên cứu tại Việt Nam để làm căn cứ hình thành khung giả thuyết cho nghiên cứu thực nghiệm.

Chương 2: Phương pháp và kết quả nghiên cứu

Chương này tập trung mô tả quy trình nghiên cứu thực nghiệm, thiết kế thang đo ban đầu gồm 6 nhóm nhân tố với 25 biến quan sát, và xử lý tập dữ liệu khảo sát $N = 210$:

Nhóm nhân tố	Mã hóa	Số lượng biến ban đầu	Các biến quan sát thành phần
Cơ hội vào trường và đặc điểm nhà trường	CĐ	6	CĐ1 (Điểm chuẩn), CĐ2 (Tỷ lệ chọi), CĐ3 (Cơ sở vật chất), CĐ4 (Học phí), CĐ5 (Học bổng/hỗ trợ tài chính), CĐ6 (Hoạt động xã hội/phong trào).
Cơ hội việc làm tương lai	VL	4	VL1 (Làm đúng chuyên ngành), VL2 (Tỷ lệ việc làm sau 1 năm), VL3 (Thu nhập cao), VL4 (Vị trí phát triển tương lai).
Cơ hội học tập tương lai	HT	3	HT1 (Học tiếp sau đại học), HT2 (Liên kết quốc tế), HT3 (Kinh nghiệm học gắn với việc làm).
Truyền thông và giao tiếp của trường	T	4	T1 (Quảng cáo/Website), T2 (Tư vấn tuyển sinh), T3 (Tham quan trường), T4 (Hình ảnh đội ngũ tuyển sinh).
Đặc điểm bản thân sinh viên	P	4	P1 (Sở thích/nguyện vọng), P2 (Năng lực/nhu cầu xã hội), P3 (Phù hợp giới tính), P4 (Cơ hội làm thêm).
Ý kiến người thân	NT	4	NT1 (Gia đình), NT2 (Thầy cô/bạn bè), NT3 (Chuyên gia tư vấn), NT4 (Sinh viên khóa trước).

Chương 2 trình bày kết quả kiểm định thang đo thông qua phần mềm SPSS 20.0:

• Kiểm định độ tin cậy Cronbach's Alpha đã tiến hành loại bỏ 4 biến quan sát không đạt yêu cầu: loại biến CĐ1 và CĐ2 (do hệ số Alpha nếu loại biến lớn hơn hệ số chung của thang đo), loại biến VL4 (Cronbach's Alpha if item deleted = 0,754 > 0,725), loại biến T4 (Cronbach's Alpha if item deleted = 0,838 > 0,836).
• Kết quả kiểm định tính thích hợp của phân tích nhân tố EFA đạt hệ số $KMO = 0,826$ ($0,5 < KMO < 1$) và kiểm định Bartlett's Test có mức ý nghĩa $Sig. = 0,000 < 0,05$.

Chương 3: Giải pháp và kiến nghị

Dựa trên kết quả phân tích định lượng, chương 3 đưa ra 6 nhóm kiến nghị cụ thể gắn với các nhóm nhân tố tác động:

1. Kiến nghị 1 - Đặc điểm bản thân: Nâng cao năng lực tự nhận thức của người học về sở thích và năng lực cá nhân.
2. Kiến nghị 2 - Cơ hội việc làm: Mở rộng hợp tác doanh nghiệp, cam kết chuẩn đầu ra và tạo cầu nối việc làm đúng chuyên ngành.
3. Kiến nghị 3 - Cơ hội học tập: Đa dạng hóa chương trình đào tạo sau đại học và các chương trình liên kết quốc tế.
4. Kiến nghị 4 - Cơ hội vào trường và đặc điểm nhà trường: Cải thiện cơ sở vật chất, giữ mức học phí hợp lý, xây dựng các quỹ học bổng và đẩy mạnh hoạt động ngoại khóa.
5. Kiến nghị 5 - Ý kiến người thân: Tổ chức các kênh tư vấn định hướng hướng đến phụ huynh và giáo viên phổ thông.
6. Kiến nghị 6 - Truyền thông và giao tiếp của trường: Đổi mới phương thức truyền thông, nâng cao chất lượng tư vấn tuyển sinh và tạo điều kiện cho học sinh trải nghiệm thực tế tại trường. Chương này cũng tổng hợp một số giải pháp hoàn thiện công tác tư vấn nghề nghiệp cho sinh viên tại các trường đại học.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu định lượng

Nghiên cứu đã thu thập và xử lý dữ liệu từ mẫu khảo sát hợp lệ gồm 210 đối tượng với các chỉ số cụ thể:

1. Cơ cấu mẫu khảo sát theo giới tính:

• Nữ giới: 132 người (chiếm 62,86%).
• Nam giới: 73 người (chiếm 34,76%).
• Giới tính khác: 5 người (chiếm 2,38%).

2. Thực trạng học tập của người được khảo sát:

• Học đúng trường mong muốn và đúng chuyên ngành: 86 người (38%).
• Học đúng trường mong muốn nhưng sai chuyên ngành: 35 người (17%).
• Học sai trường mong muốn và sai chuyên ngành: 9 người (4%).
• Học không đúng trường mong muốn nhưng đúng chuyên ngành: 53 người (27%).
• Đang là học sinh trung học phổ thông: 27 người (14%).

3. Kết quả đánh giá độ tin cậy thang đo (Cronbach's Alpha):

Thang đo nhân tố	Số biến ban đầu	Số biến sau khi lọc	Biến bị loại bỏ	Hệ số Cronbach's Alpha
Đặc điểm bản thân (P)	4	4	Không	0,849
Truyền thông và giao tiếp của nhà trường (T)	4	3	T4	0,836
Cơ hội học tập (HT)	3	3	Không	0,822
Ý kiến người thân (NT)	4	4	Không	0,810
Cơ hội vào trường và đặc điểm nhà trường (CĐ)	6	4	CĐ1, CĐ2	0,762
Cơ hội làm việc (VL)	4	3	VL4	0,725

Tất cả các thang đo sau khi loại biến đều đạt độ tin cậy cao ($\alpha > 0,70$), hệ số tương quan biến - tổng của các biến quan sát còn lại đều đạt từ 0,379 trở lên. Phân tích nhân tố khám phá EFA cho thấy dữ liệu có giá trị $KMO = 0,826$ và kiểm định Bartlett có ý nghĩa thống kê ($Sig. = 0,000$).

Đóng góp của đề tài

• Về mặt lý luận: Hệ thống hóa và kiểm chứng tính phù hợp của các mô hình lý thuyết quốc tế (Chapman, Holland, Hossler & Gallagher) trong bối cảnh giáo dục đại học tại Việt Nam, đặc biệt là nhóm trường khối ngành chính sách và kinh tế.
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp bức tranh thực trạng về mức độ phù hợp ngành nghề của sinh viên; đồng thời cung cấp căn cứ dữ liệu thực nghiệm giúp ban giám hiệu và phòng tuyển sinh Học viện Chính sách và Phát triển điều chỉnh chính sách truyền thông, hỗ trợ học bổng và tư vấn hướng nghiệp sát với nhu cầu thực tế của người học.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế về quy mô và địa bàn nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện với quy mô mẫu khảo sát chính thức $N = 210$, tập trung chủ yếu tại Học viện Chính sách và Phát triển, do đó mức độ đại diện cho toàn bộ hệ thống đại học trên toàn quốc còn có những giới hạn nhất định.
• Hạn chế về thời gian thực hiện: Thời gian nghiên cứu diễn ra ngắn (khoảng 2 tháng từ tháng 2/2023 đến tháng 4/2023), chưa thực hiện được các khảo sát theo chu kỳ dọc đối với người học qua nhiều năm.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phạm vi khảo sát sang nhiều cơ sở giáo dục đại học thuộc các khối ngành khác nhau (kỹ thuật, y dược, nhân văn); tăng dung lượng mẫu nghiên cứu; áp dụng thêm các phương pháp phân tích mô hình cấu trúc tuyến tính (SEM) để kiểm tra các tác động trung gian và điều tiết.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với sinh viên và học viên chuyên ngành Kinh tế Phát triển, Kế hoạch Phát triển, Quản trị Giáo dục: Khóa luận là tài liệu tham khảo thực tế về quy trình nghiên cứu định lượng hoàn chỉnh, từ tổng thuật lý thuyết, thiết kế thang đo, xây dựng bảng hỏi, xử lý làm sạch dữ liệu đến kiểm định Cronbach's Alpha và phân tích nhân tố khám phá (EFA) trên SPSS.
• Đối với cán bộ quản lý tuyển sinh, truyền thông và đào tạo tại các trường đại học: Cung cấp thông tin giá trị về các tiêu chí người học quan tâm nhất (học phí, cơ sở vật chất, cơ hội việc làm, kênh truyền thông) để cải tiến công tác tuyển sinh và chăm sóc người học.
• Đối với học sinh trung học phổ thông và phụ huynh: Cung cấp quy trình định hướng nghề nghiệp 5 bước có cơ sở khoa học nhằm hạn chế việc đưa ra quyết định sai lầm khi chọn ngành, chọn trường.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng cỡ mẫu khảo sát chính thức là bao nhiêu và tỷ lệ phiếu hợp lệ đạt bao nhiêu phần trăm?
Tổng số phiếu khảo sát phát ra là 232 phiếu, qua kiểm tra có 22 phiếu không hợp lệ. Số phiếu khảo sát hợp lệ được sử dụng trong phân tích dữ liệu là 210 phiếu, đạt tỷ lệ 90,52%.

2. Cơ cấu giới tính của mẫu nghiên cứu được phân bố như thế nào?
Trong tổng số 210 người tham gia khảo sát, có 132 nữ (chiếm 62,86%), 73 nam (chiếm 34,76%) và 5 người thuộc nhóm giới tính khác (chiếm 2,38%).

3. Thực trạng chọn ngành và trường của sinh viên trong mẫu khảo sát cho thấy tỷ lệ học đúng ngành và đúng trường là bao nhiêu?
Kết quả khảo sát cho thấy có 38% sinh viên đang học đúng trường mong muốn và đúng chuyên ngành (86 người), 27% học đúng chuyên ngành nhưng không đúng trường mong muốn (53 người), 17% học đúng trường mong muốn nhưng sai chuyên ngành (35 người), 4% học sai cả trường lẫn chuyên ngành (9 người), và 14% đang là học sinh THPT (27 người).

4. Những biến quan sát nào đã bị loại bỏ trong quá trình kiểm định độ tin cậy Cronbach's Alpha?
Có 4 biến quan sát bị loại bỏ trong phân tích Cronbach's Alpha gồm: biến CĐ1 (Điểm chuẩn ngành học), CĐ2 (Tỷ lệ chọi của thi đầu vào), VL4 (Vị trí mong muốn phát triển trong tương lai) và T4 (Đội ngũ tuyển sinh của trường đã xây dựng hình ảnh đẹp, thu hút, ấn tượng).

5. Kết quả kiểm định phân tích nhân tố khám phá (EFA) đạt các chỉ số kỹ thuật nào?
Phân tích nhân tố khám phá EFA đạt hệ số kiểm định $KMO = 0,826$ (thỏa mãn điều kiện $0,5 < KMO < 1$) và kiểm định Bartlett's Test có mức ý nghĩa $Sig. = 0,000 < 0,05$, khẳng định tính thích hợp của tập dữ liệu thực tế và mối tương quan giữa các biến quan sát.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Văn Thắng đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và kiểm định thực nghiệm các yếu tố tác động đến quyết định chọn trường của học sinh, sinh viên tại Học viện Chính sách và Phát triển. Thông qua phương pháp nghiên cứu kết hợp định tính ($N=20$) và định lượng ($N=210$), đề tài đã làm rõ thực trạng phân bổ lựa chọn ngành học, đánh giá độ tin cậy của 6 thang đo nhân tố và thực hiện kiểm định mô hình EFA đạt chuẩn thống kê. Các phân tích từ khóa luận là căn cứ khoa học quan trọng để đề xuất 6 nhóm giải pháp thực tế nhằm tối ưu hóa công tác tư vấn hướng nghiệp và tuyển sinh đại học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. Nghề nghiệp và lợi ích của định hướng nghề nghiệp 1. Nghề nghiệp Lựa chọn nghề nghiệp là một trong những việc quan trọng mà học sinh và sinh viên sẽ phải thực hiện trong việc xác định kế hoạch tương lai và quyết định đó sẽ ảnh hưởng đến họ trong suốt cuộc đời. Bản chất của việc chọn lựa này là xoay quanh những gì mà các học sinh trung học phổ thông và sinh viên đại học muốn làm lâu dài ở tương lai.

Vậy nghề nghiệp là gì? Nghề nghiệp là khái niệm chung dành để chỉ những công việc sẽ gắn với bản thân của mỗi người trong hầu hết phần lớn khoảng thời gian quan trọng của họ. Nghề nghiệp hay hoạt động nghề nghiệp được hiểu là hoạt động phục vụ cho cơ sở tồn tại và hướng vào việc kiếm sống, việc này phải làm lâu dài, miệt mài và để hoàn thành cần có kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm (trình độ chuyên môn) theo tổ hợp đặc biệt. Nghề nghiệp là một dạng xác định của hoạt động trong hệ thống phân công lao động của xã hội, là toàn bộ kiến thức và kỹ năng mà một người lao động cần có để thực hiện các hoạt động xã hội nhất định trong một lĩnh vực lao động nhất định. Nghề nghiệp trong xã hội không phải là một cái gì cố định, cứng nhắc.

Nghề nghiệp cũng giống như một cơ thể sống, có sinh thành, phát triển và tiêu vong. Chẳng hạn, do sự phát triển của kỹ thuật điện tử nên đã hình thành công nghệ điện tử, do sự phát triển vũ bão của kỹ thuật máy tính nên đã hình thành cả một nền công nghệ tin học đồ sộ bao gồm việc thiết kế, chế tạo cả phần cứng, phần mềm và các thiết bị bổ trợ, v.v… Công nghệ các hợp chất cao phân 13 tử tách ra từ công nghệ hóa dầu, công nghệ sinh học và các ngành dịch vụ, du lịch tiếp nối ra đời,… Ở Việt Nam trong những năm gần đây, do sự chuyển biến của nền kinh tế từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang cơ chế thị trường nên đã gây ra những biến đổi sâu sắc trong cơ cấu nghề nghiệp của xã hội. Trong cơ chế thị trường, nhất là trong nền kinh tế tri thức tương lai, sức lao động cũng là một thứ hàng hóa. Giá trị của thứ hàng hóa sức lao động này tuỳ thuộc vào trình độ, tay nghề, khả năng về mọi mặt của người lao động.

Xã hội đón nhận thứ hàng hóa này như thế nào là do “hàm lượng chất xám” và “chất lượng sức lao động” quyết định. Lợi ích của định hướng nghề nghiệp Sau 14 năm đèn sách, tất cả học sinh trung học phổ thông phải đưa ra một quyết định quan trọng cho cuộc đời mình là nên chọn ngành nghề gì để tiếp tục học và sinh viên đại học ra trường tìm ngành nghề nào phù hợp hay tiếp tục học lên. Khi đó cácbạn sẽ đối mặt với các câu hỏi: Mình đang theo đuổi ngành học vì ước mơ? Vì gia đình? Hay là do sự cỗ vũ, động viên của bạn bè? Mình có thực sự đam mê hay thực sự thấy mình có những phẩm chất phù hợp với ngành hay chưa? Lựa chọn ngành nghề của mình có phải là con đường đi tốt nhất không? Việc đi sai hướng trong nghề nghiệp sẽ mang đến nhiều bất lợi trong cuộc sống của các em học sinh sau này. Do đó, việc định hướng nghề nghiệp trong tương lai là một điều cần thiết, giúp các học sinh và sinh viên nhận thấy rõ hơn mục đích học tập cũng như đích đến lâu dài của mình là gì.

Có định hướng đồng nghĩa với việc có mục đích và động cơ. Đi kèm theo đó sẽ là sự nỗ lực, phấn đấu và sự cố gắng kiên cường để đạt được mục đích mà mình đã 14 chọn. Đó cũng là một trong những tiêu chí để mọi người nhìn vào đó có thể đoán được bạn là ai trong tương lai. Việc định hướng tốt nghề nghiệp sẽ giúp các em đưa ra được những hoạt động cho bản thân nhằm trau dồi kiến thức chuyên môn cũng như các kỹ năng bổ trợ để mang lại thành công trong công việc mình lựa chọn sau này.

Định hướng tốt cho nghề nghiệp trong tương lai còn có thể giúp học sinh, sinh viên tiết kiệm hơn công sức, tiền bạc của gia đình, xã hội. Lượng vật chất các em bỏ ra sẽ không là phí phạm và vô ích. Điều đặc biệt mà các học sinh trung học phổ thông và sinh viên có được đó chính là không bị lãng phí nhiều thời gian trong cuộc đời. Để tương lai, các em không phải hối tiếc về quãng thời gian sinh viên tươi đẹp cũng như không phải hối hận về việc chọn lựa con đường mình sẽ đi.

Định hướng nghề nghiệp sẽ giúp bạn được làm công việc phù hợp với sở thích và năng lực của bản thân, từ đó đảm bảo chất lượng cuộc sống cả về khía cạnh vật chất và tinh thần. Quyết định nghề nghiệp sai lầm sẽ khiến bạn cảm thấy chán nản, bất lực, bế tắc và mất niềm tin vào chính mình. Việc hướng nghiệp chính xác ngay từ đầu giúp bạn chạm đến thành công nhanh hơn vì công việc ấy nằm đúng sở trường và đam mê của bạn. Định hướng nghề nghiệp đúng sẽ làm giảm nguy cơ bỏ nghề, làm trái nghề, làm nhiều nghề khác nhau, thậm chí là thất nghiệp.

Có định hướng nghề nghiệp bản thân đúng đắn, bạn sẽ lên kế hoạch học tập hiệu quả hơn. Bạn biết rõ mình cần trau dồi những gì, do đó tiết kiệm được thời gian và tiền bạc đầu tư vào việc học những khóa học, những ngành nghề không phù hợp. Những bước xác định định hướng nghề nghiệp: 15 Bước 1: Hiểu rõ điểm mạnh và sở thích của bản thân Khi xác định đúng thế mạnh và sở thích giúp các bạn học sinh tự tin chọn được ngành nghề mang lại hứng thú, phát huy được thế mạnh và phát triển bản thân. Điểm mạnh, tính cách và sở thích cá nhân là các yếu tố luôn được quan tâm khi chọn ngành nghề để đưa ra được những quyết định phù hợp.

Định hướng nghề nghiệp cho học sinh, sinh viên giúp các bạn học sinh có thêm tự tin và hiểu được bản thân mình thật sự thích gì và muốn gì. Để có thể xác định được cùng lúc cả hai yếu tố này, các bạn học sinh nên thử một vài bài trắc nghiệm khác nhau để có đánh giá tổng thể. Tuy nhiên chỉ nên tham khảo và không nên phụ thuộc tuyệt đối vào kết quả của các trắc nghiệm này vì chúng cũng có những sai số nhất định, các bài trắc nghiệm tính cách như: MBTI, Holland Codes, Big Five (OCEAN). Ngoài ra, có thể trao đổi lấy ý kiến, nhận xét công tâm từ thầy cô, bạn bè và gia đình để nhìn nhận bản thân có thế mạnh gì và mỗi người cũng có thể được nhìn nhận rất đúng qua những người xung quanh.

Bước 2: Cân nhắc điều kiện bản thân, gia đình Xác định điều kiện bản thân nhằm nói đến sự phù hợp, trong định hướng nghề nghiệp cho học sinh THPT còn cần xác định nhiều yếu tố liên quan đến ngành nghề mà mình dự định lựa chọn như: Điều kiện kinh tế của gia đình của đáp ứng được mức chi phí để theo đuổi ngành, một số ngành nghề đặc thù yêu cầu ngoại hình, sức khỏe thì cần xác định những điều kiện đó để biết được bản thân có đáp ứng được yêu cầu của ngành,… Việc xác định điều kiện bản thân rất quan trọng bởi khi đã xác định được thế mạnh, đam mê, nhưng lại không đáp ứng được các yếu tố, các bạn sẽ phải đối diện với áp lực rất lớn để theo đuổi ngành nghề đó. Bước 3: Chuẩn bị sự hiểu biết về ngành nghề mình hướng đến 16 Với tốc độ phát triển rất nhanh của xã hội hiện nay, có rất nhiều ngành nghề đang lâm vào nguy cơ biến mất trên thị trường. Vì thế ngoài xác định những điều kiện của bản thân mà các bạn học sinh cần phải tìm hiểu, nghiên cứu về ngành nghề mình dự định chọn và nhu cầu nguồn nhân lực trong tương lai nhằm xác định được trong những năm tới, ngành nghề mình định chọn có nguy cơ bị bão hòa hay không, thị trường lao động và xu hướng việc làm trong tương lai là tăng hay giảm để biết được tỉ lệ cạnh tranh là cao hay thấp, hoặc mức thu nhập bình quân mà mình có thể nhận được ra sao,… Bạn cần tìm hiểu ngành học của mình yêu cầu xét tuyển theo những phương thức nào để ứng tuyển phù hợp, từ đó tập trung học thật tốt những môn có trong khối thi đang hướng đến như: Khối A00 (Toán, Lý, Hóa), khối A01 (Toán, Lý, Anh), khối C00 (Văn, Sử, Địa), khối D01 (Toán, Anh, Văn), … hoặc những thứ cần thiết cho những ngành mình chọn Bước 4: Trải nghiệm những công việc liên quan đến ngành nghề mình chọn Việc tự trải nghiệm và cọ xát thực tế hay tham gia thực hành các hoạt động liên quan đến ngành nghề có thể định hướng nghề nghiệp cho các bạn học sinh giúp các bạn nhìn nhận được công việc trong tương lai dưới góc độ thực tiễn hơn. Từ đó, các bạn học sinh sẽ có các hình dung chính xác hơn về công việc.

Bên cạnh đó, các bạn cũng sẽ rút ra được các kinh nghiệm và các đánh giá đúng đắn hơn về sự phù hợp của bản thân với ngành nghề, sẽ có cơ sở để điều chỉnh lộ trình học tập cũng như trải nghiệm khác phù hợp hơn. Bước 5: Chuẩn bị các phương án dự phòng rủi ro Sau khi xác định được các yếu tố và sẵn sàng cho việc đăng ký nguyện vọng, khi định hướng nghề nghiệp cho học sinh và sinh viên thì gia đình nên tư 17 vấn các bạn để xác định sẵn những phương án dự phòng khác để đối diện với những điều không may xảy ra. Việc này tuy không ai muốn phải sử dụng đến nhưng giữa hàng ngàn thí sinh cùng cố gắng thể hiện thật tốt để xứng đáng được chọn vào những môi trường tốt thì đây là việc nên làm, giúp bản thân cũng như gia đình và nhà trường sẽ yên tâm hơn trong quá trình các bạn học tập đến lúc chinh phục và đạt được thành quả cuối cùng. Tính cấp thiết của đề tài: Trong đời sống xã hội, giáo dục là lĩnh vực có vai trò vô cùng quan trọng đối với mọi quốc gia, dân tộc ở mọi thời đại.

Trong xu thế phát triển tri thức ngày nay, giáo dục được xem là chính sách, biện pháp quan trọng hàng đầu để phát triển ở nhiều quốc gia trên thế giới và Việt Nam không phải ngoại lệ.