CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU 1.1 KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, VÀI TRÒ XUẤT KHẨU 1.1 Khái niệm hoạt động xuất khẩu Phi thương bất phú” – ngay từ xưa hoạt động thương mại buôn bán, trao đổi hàng hoá đã được xem trọng và đến tận bây giờ quan niệm ấy vẫn không có gì thay đổi mà ngày càng phát triển lên. Song song với sự phát triển của thương mại nội địa thì thương mại quốc tế cũng không ngừng phát triển với sự hỗ trợ của khoa học công nghệ. Và thương mại quốc tế đã giữ một vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển kinh tế của mỗi quốc gia, đặc biệt là đối với các nước đang phát triển. Hay nói cách khác thương mại quốc tế là động lực cho sự phát triển của mỗi quốc gia, chính vì lẽ đó mà hoạt động xuất khẩu - nhập khẩu là hai hoạt động cơ bản của thương mại quốc tế đã nhận được sự quan tâm lớn lao của mỗi quốc gia.
Việt Nam cũng không phải là ngoại lệ đẩy mạnh sản xuất hàng xuất khẩu cũng là một trong ba mục tiêu mà Đảng và nhà nước ta đã đề ra để thúc đẩy nền kinh tế phát triển. Vậy xuất khẩu là gì? Xuất khẩu được hiểu là việc cung cấp hàng hoá dịch vụ cho nước ngoài trên cơ sở dùng tiền tệ làm phương thức thanh toán, tiền tệ ở đây có thể là ngoại tệ đối với một quốc gia hoặc cả hai quốc gia. Bản chất của hoạt động xuất khẩu là hoạt động mua bán và trao đổi hàng hoá (bao gồm cả hàng hoá vô hình và hàng hoá hữu hình) trong nước với nước ngoài. Khi sản xuất phát triển hàng hoá dư thừa thì việc tìm một thị trường mới cho sản phẩm là một nhu cầu hết sức bức thiết và điều đó chỉ có thể được thông qua hoạt động mở rộng thị trưởng vượt ra ngoài phạm vi biên giới quốc gia.
Theo Điều 28 – Khoản 1 - Luật thương mại 2005 của Việt Nam thì “ Xuất khẩu hàng hoá là việc hàng hóa được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt năm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật ". Tóm lại xuất khẩu là hoạt động buôn bán hàng hóa qua quốc gia khác, hoạt động này tuân thủ theo các quy định, pháp luật của nước ta cũng như là nước nhập khẩu.2 Đặc điểm hoạt động xuất khẩu SVTH: Nguyễn Thị Diệu Diên Trang 4 Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Thị Thảo Trong hoạt động xuất nhập khẩu, việc giao dịch giữa các bên để ký kết hợp đồng mua bán hàng hóa đều phải tiến hành theo thể thức nhất định. Những cách thức mua bán phải làm theo các thủ tục và tập quán thông dụng ở thị trường, theo các điều kiện giao dịch. Các chứng từ cần thiết đều được thực hiện theo tập quán mua bán.
Đó là các phương thức giao dịch. Mỗi phương thức giao dịch có đặc điểm riêng và có kỹ thuật thực hiện. Các bên mua bán hàng thỏa thuận với nhau về các điều kiện giao dịch, về nhiệm vụ của từng bên, bên bán giao hàng, bên mua trả tiền. Hai bên mua và bán là những người thuộc quốc tịch khác nhau, cư trú ở các nước hoặc các vùng lãnh thổ khác nhau.
Họ thanh toán tiền hàng với nhau bằng ngoại tệ, bằng vàng hoặc bằng hàng hóa. Người mua và người bán phải tuân theo luật của nước mình. Việc giao dịch phải thực hiện theo luật pháp của cả hai nước mua và bán. Ngoài ra các giao dịch cần phải thực hiện theo luật pháp quốc tế, phải tôn trọng thông lệ và tập quán quốc tế.
Bên mua và bên bán khi cần còn thỏa thuận theo luật của nước thứ ba nếu trong hợp đồng họ cam kết giải quyết tranh chấp ở nước khác. Tất cả những quy tắc đó được hình thành theo thời gian dài trong quá trình phát triển thương mại quốc tế và từng bước được hoàn thiện thành các phương thức giao dịch thị trường thế giới, tạo thuận lợi cho người mua và người bán rút ngắn thời gian giao dịch theo những điều kiện cụ thể mà các bên thỏa thuận. Trước khi tiến hành giao dịch các bên cần phải biết giao dịch với ai, theo phương thức nào, văn bản họ phải thỏa thuận hình thành, ký kết và thực hiện như thế nào? 1.3 Vai trò hoạt động xuất khẩu 1.1 Đối với nền kinh tế thế giới Là một nội dung chính của hoạt động ngoại thương và là hoạt động đầu tiên của TMQT, xuất khẩu có một vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế của từng quốc gia cũng như của toàn thế giới. Do những điều kiện khác nhau nên một quốc gia có thể mạnh về lĩnh vực này nhưng lại yếu về lĩnh vực khác, vì vậy để có thể khai thác được lợi thế, tạo ra sự cân bằng trong quá trình sản xuất và tiêu dùng các quốc gia phải tiến hành trao đổi với nhau dựa trên lý thuyết lợi thế so sánh của David Ricacđo, ông nói rằng: “Nếu một quốc gia có hiệu quả thấp hơn so với các quốc gia khác trong sản xuất hầu hết các loại sản phẩm thì quốc gia đó vẫn có SVTH: Nguyễn Thị Diệu Diên Trang 5 Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Thị Thảo thể tham gia vào TMQT để tạo ra lợi ích của chính minh”, và khi tham gia vào TMQT thì “quốc gia có hiệu quả thấp trong sản xuất các loại hàng hoá sẽ tiến hành chuyên môn hoá sản xuất và xuất khẩu những loại mặt hàng mà việc sản xuất chúng là ít bất lợi nhất và nhập khẩu những loại mặt hàng mà việc sản xuất ra chúng có bất lợi lớn hơn”.
Nói cách khác, một quốc gia trong tỉnh huống bất lợi vẫn có thể tìm ra điểm có lợi để khai thác. Bằng việc khai thác các lợi thế này, các quốc gia tập trung vào sản xuất và xuất khẩu các mặt hàng có lợi thế tương đối. Sự chuyên môn hoá đó làm cho mỗi quốc gia khai thác được lợi thế của mình một cách tốt nhất giúp tiết kiệm được nguồn nhân lực như vốn, kỹ thuật, nhân lực trong quá trình sản xuất hàng hoá. Do đó, tổng sản phẩm trên quy mô toàn thế giới cũng sẽ được gia tăng.2 Đối với nền kinh tế của mỗi quốc gia - Xuất khẩu được xem là một yếu tố quan trọng trong kích thích sự tăng trưởng kinh tế.
Như chúng ta đã biết việc xuất khẩu cho phép mở rộng quy mô sản xuất, nhiều ngành nghề mới ra đời phục vụ cho hoạt động xuất khẩu, do đó gây phản ứng dây chuyển giúp cho các ngành kinh tế khác phát triển theo, như vậy làm tăng tổng sản phẩm xã hội. Đặc biệt là đối với những nước còn đang trong thời kỳ quá độ như nước ta hiện nay, thì việc đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu là một điều hết sức cần thiết. Nền kinh tế nước ta còn chậm phát triển, cơ sở vật chất kỹ thuật còn lạc hậu, không đồng bộ, dân số lại phát triển nhanh nhưng cùng với đó nước ta có những nhân tố tiềm năng về tài nguyên thiên nhiên và lao động dồi dào. Do đó chiến lược xuất khẩu là giải pháp mở cửa nền kinh tế nhằm tranh thủ vốn và kỹ thuật của nước ngoài, để tạo ra sự tăng trưởng mạnh cho nền kinh tế, góp phần rút ngắn khoảng cách với các nước giàu.
Vì thế có thể nói xuất khẩu hàng hoá dịch vụ là một động lực của sự phát triển kinh tế. - Xuất khẩu có vai trò kích thích đổi mới trang thiết bị và công nghệ sản xuất vì để đáp ứng yêu cầu cao của thị trường thế giới về quy cách phẩm chất, mẫu mã. của sản phẩm thì phải đổi mới trang thiết bị công nghệ, mặt khác phải nâng cao tay nghề cho người lao động. Thực tiễn cho thấy khi thị trường thay đổi buộc chúng ta phải tìm hiểu nhu cầu của khách hàng nghiên cứu và đổi mới mẫu mã, nâng cao chất lượng cho sản phẩm.
Như vậy để đáp ứng việc sản xuất các sản phẩm có chất SVTH: Nguyễn Thị Diệu Diên Trang 6 Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Thị Thảo lượng tốt thì phải có công nghệ cao, cùng với đội ngũ lao động có trình độ cao, có khả năng sử dụng hiệu quả công nghệ hiện đại. - Xuất khẩu có vai trò tác động đến sự thay đổi cơ cấu kinh tế ngành theo hướng sử dụng có hiệu quả nhất lợi thế so sánh của mỗi quốc gia. - Xuất khẩu giúp gắn liền sản xuất trong nước và nền kinh tế trong nước với nền kinh tế thế giới, liên kết các nền kinh tế quốc gia với nhau tạo ra không gian và nhu cầu kinh tế mở rộng nhờ liên kết và buôn bán quốc tế. Đồng thời xuất khẩu cũng làm tăng cường địa vị kinh tế của quốc gia trên trường quốc tế.
Cùng với sự đổi mới về quan điểm về nền kinh tế thị trưởng, Đảng và nhà nước ta đã nhận thức được tầm quan trọng của hoạt động xuất khẩu. Trong các chính sách về xuất khẩu và quản lý hoạt động xuất khẩu nhà nước đã xác định: “ Xuất khẩu là vấn đề có ý nghĩa chiến lược để phát triển kinh tế và thực hiện quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”. - Chưa hết xuất khẩu còn có tác động tích cực tới việc giải quyết công ăn việc làm và cải thiện đời sống của nhân dân. Tác động của xuất khẩu đến đời sống bao gồm nhiều mặt, trước hết sản xuất hàng xuất khẩu là nơi thu hút hàng triệu người lao động vào làm việc và có thu nhập cao.
Xuất khẩu còn tạo nguồn vốn để nhập khẩu vật phẩm tiêu dùng thiết yếu phục vụ đời sống nhân dân trong nước, làm phong phú các mặt hàng phục vụ tiêu dùng làm cho mức sống không ngừng được nâng cao.3 Đối với doanh nghiệp Cùng với quá trình toàn cầu hoá và việc mở cửa thị trường của đất nước các công ty xuất khẩu trong nước đã khẳng định được vai trò của hoạt động xuất khẩu đối với doanh nghiệp mình, cụ thể như sau: - Xuất khẩu cho phép doanh nghiệp có được nguồn ngoại tệ để nhập khẩu vật tư, máy móc thiết bị phục vụ cho việc đổi mới công nghệ tiên tiến để nâng cao năng suất lao động và chất lượng sản phẩm. - Xuất khẩu tạo cơ hội cho doanh nghiệp thiết lập mối quan hệ làm ăn với các bạn hàng nước ngoài tử đó có thể trao đổi và học hỏi kinh nghiệm quản lý tiên tiến dễ áp dụng vào thực tế sản xuất kinh doanh tại Việt Nam.