Chương I: Tổng quan nghiên cứu Chương II: Cơ sở lý luận về thúc đẩy xuất khẩu Chương III: Thực trạng thúc đẩy xuất khẩu hàng may mặc sang thị trường EU của Công ty Cổ phần May Sông Hồng Chương IV: Định hướng phát triển và đề xuất giải pháp thúc đẩy xuất khẩu hàng may mặc sang thị trường EU của Công ty Cổ phần May Sông Hồng. 8 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THÚC ĐẨY XUẤT KHẨU 2. Lý luận chung về xuất khẩu 2. Khái niệm về xuất khẩu Khái niệm xuất khẩu nói chung được rất nhiều công trình nghiên cứu đề cập, mỗi nghiên cứu có một cách kết luận riêng.
Trong Giáo trình Kinh tế ngoại thương, Bùi Xuân Lưu (2001) định nghĩa: “Xuất khẩu là việc bán hàng hóa, dịch vụ cho nước ngoài”. Feenstra và Taylor (2010) đưa ra một định nghĩa khác trong giáo trình Thương mại quốc tế của họ, theo đó, “xuất khẩu là sản phẩm được bán từ nước này sang nước khác”. Như vậy ở đây, xuất khẩu được hiểu là hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa của một quốc gia với phần còn lại của thế giới nhằm khai thác triệt để lợi thế của quốc gia mình trong phân công lao động quốc tế. Theo Luật Thương mại Việt Nam số 36/2005/QH11 ngày 14 tháng 6 năm 2005, điều 28, khoản 1, khái niệm về xuất khẩu được nêu rõ: “Xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hóa được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật”.
Nói một cách khái quát, xuất khẩu hàng hóa là hàng hóa được sản xuất tại một quốc gia và bán cho người mua ở một quốc gia khác. Xuất khẩu là một hình thức cơ bản của thương mại quốc tế, diễn ra trên phạm vi rất rộng cả về không gian và thời gian, có thể diễn ra trong thời gian rất ngắn nhưng cũng có thể kéo dài hàng năm, có thể được tiến hành trên quy mô quốc gia hoặc nhiều quốc gia. Xuất khẩu hàng hóa xuất hiện trong mọi lĩnh vực và điều kiện kinh tế. Tất cả những trao đổi như vậy đều nhằm mang lại lợi ích cho các quốc gia liên quan.
Trong tính toán tổng cầu, xuất khẩu được coi là nhu cầu từ bên ngoài (ngoại nhu). Mức độ phụ thuộc của một nền kinh tế vào xuất khẩu được đo bằng tỷ lệ giữa giá trị nhập khẩu và tổng thu nhập quốc dân. Đối với những nền kinh tế mà cầu nội địa yếu thì xuất khẩu có ý nghĩa quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế. Chính vì vậy, nhiều nước đang phát triển theo đuổi chiến lược công nghiệp hóa hướng tới xuất khẩu.
Vai trò của xuất khẩu 2. Vai trò của xuất khẩu đối với doanh nghiệp 9 Thứ nhất, xuất khẩu giúp doanh nghiệp đạt được mục tiêu lợi nhuận. Thông qua hoạt động xuất khẩu, doanh nghiệp thực hiện được mục tiêu cơ bản của mình đó là lợi nhuận, một mục tiêu mà mọi doanh nghiệp đều phải hướng tới. Lợi nhuận là mục tiêu đầu tiên cũng như mục tiêu quan trọng nhất của doanh nghiệp, nó quyết định và chi phối các hoạt động khác như: nghiên cứu, tìm kiếm thị trường mới; thu mua và tạo nguồn hàng; tiến hành các hoạt động dự trữ, dịch vụ… các doanh nghiệp trong nước có cơ hội tham gia và tiếp cận vào thị trường thế giới.
Nếu thành công đây sẽ là cơ sở để các doanh nghiệp mở rộng thị trường và khả năng sản xuất của mình. Thứ hai, xuất khẩu giúp các doanh nghiệp nâng cao khả năng cạnh tranh. Do phải chịu sức ép cạnh tranh của các doanh nghiệp trong và ngoài nước để đứng vững được, các doanh nghiệp phải đổi mới trang thiết bị, đào tạo lại đội ngũ cán bộ, công nhân viên nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh. Khi tham gia vào kinh doanh quốc tế tất yếu sẽ đặt các doanh nghiệp vào một môi trường cạnh tranh khốc liệt mà ở đó nếu muốn tồn tại và phát triển được thì đòi hỏi các doanh nghiệp phải không ngừng nâng cao chất lượng, cải tiến mẫu mã, hạ giá thành sản phẩm.
Đây sẽ là một nhân tố thúc đẩy hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Thứ ba, xuất khẩu giúp doanh nghiệp đẩy mạnh liên doanh, liên kết hợp tác. Xuất khẩu kết hợp với nhập khẩu trong điều kiện nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần sẽ góp phần đẩy mạnh liên doanh liên kết giữa các doanh nghiệp trong và ngoài nước một cách tự giác, mở rộng quan hệ kinh doanh, khai thác và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực hiện có, giải quyết công ăn việc làm cho người lao động, nó làm tăng thêm thu nhập của họ đồng thời cũng phát huy được sự sáng tạo của người lao động Xuất khẩu dẫn tới sự hợp tác giữa các nhà khoa học và các doanh nghiệp một cách thiết thực từ phía nhà sản xuất, nó khơi thông nguồn chất xám trong và ngoài nước. Vai trò của xuất khẩu đối với nền kinh tế quốc gia Thứ nhất, xuất khẩu tạo ra nguồn vốn quan trọng để thỏa mãn nhu cầu nhập khẩu và tích lũy phát triển sản xuất.
10 Để phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước, cần phải có một nguồn vốn lớn để nhập khẩu máy móc, thiết bị, công nghệ hiện đại. Nguồn vốn ngoại tệ chủ yếu từ các nguồn: xuất khẩu, đầu tư nước ngoài, vay vốn, viện trợ, thu từ hoạt động du lịch, các dịch vụ có thu ngoại tệ, xuất khẩu lao động. Trong đó xuất khẩu là nguồn vốn quan trọng nhất để thỏa mãn nhu cầu nhập khẩu những tư liệu sản xuất thiết yếu phục vụ cho công cuộc công nghiệp hóa đất nước. Thứ hai, xuất khẩu giúp thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, sản xuất phát triển.
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là do tác động của rất nhiều yếu tố như tiến bộ khoa học kỹ thuật, tốc độ phát triển kinh tế. Trong đó hoạt động xuất khẩu là một yếu tố tác động đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Sự tác động của xuất khẩu đối với sản xuất và chuyển dịch cơ cấu kinh tế có thể được nhìn nhận theo các hướng như: xuất khẩu tạo điều kiện cho các ngành có điều kiện phát triển thuận lợi; xuất khẩu tạo ra khả năng mở rộng thị trường tiêu thụ, cung cấp đầu vào cho sản xuất, khai thác tối đa sản xuất trong nước; thông qua xuất khẩu, hàng hoá của Việt Nam sẽ tham gia vào cuộc cạnh tranh trên thị trường thế giới về giá cả, chất lượng. Cuộc cạnh tranh đòi hỏi phải tổ chức lại sản xuất cho phù hợp với nhu cầu thị trường.
Thứ ba, xuất khẩu làm cho sản phẩm sản xuất của quốc gia sẽ tăng lên thông qua mở rộng với thị trường quốc tế. Xuất khẩu cho phép các quốc gia đang phát triển thực hiện quy mô lợi thế kinh tế mà có thể bị giới hạn trong thị trường nội địa. Một nền công nghiệp mà không liên hệ cạnh tranh với thế giới bên ngoài thường không tạo động lực cho sự cải tiến mở cửa kinh tế theo hướng phát triển hướng về xuất khẩu có thể nuôi dưỡng sự tăng trưởng của kỹ thuật non trẻ trở thành công ty có khả năng trên thị trường và đưa ra được những sản phẩm và quy trình sản xuất phù hợp với nhu cầu thị trường, nhu cầu về các loại sản phẩm khác nhau ở các quốc gia. Thứ tư, xuất khẩu có tác động tích cực và có hiệu quả đến nâng cao mức sống của nhân dân.
Xuất khẩu tích cực giải quyết công ăn việc làm và cải thiện đời sống người dân, làm tăng GDP, làm gia tăng nguồn thu nhập quốc dân, từ đó có tác động làm tăng tiêu 11 dùng nội địa. Nhân tố kích thích nền kinh tế tăng trưởng. Xuất khẩu gia tăng sẽ tạo thêm công ăn việc làm trong nền kinh tế, nhất là trong ngành sản xuất cho hàng hoá xuất khẩu, xuất khẩu làm gia tăng đầu tư trong ngành sản xuất hàng hoá xuất khẩu. Là nhân tố kích thích nền kinh tế tăng trưởng.
Phân loại xuất khẩu Hoạt động xuất khẩu có thể được thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau, những hình thức này sẽ tùy thuộc vào nhu cầu của doanh nghiệp muốn xuất khẩu và người nhập khẩu. Xuất khẩu được phân loại thành một số hình thức cơ bản sau: Xuất khẩu trực tiếp Trong Kỹ thuật Kinh doanh Xuất Nhập khẩu của GS.TS Võ Thanh Thu (2011) có đề cập: “Xuất khẩu trực tiếp là hình thức xuất khẩu, trong đó người bán (người sản xuất, người cung cấp) và người mua quan hệ trực tiếp với nhau (bằng cách gặp mặt, qua thư từ điện tín) để bàn bạc thỏa thuận về hàng hóa, giá cả và các điều kiện xuất khẩu khác”. Như vậy có thể thấy xuất khẩu trực tiếp là việc doanh nghiệp tự mình xuất khẩu hàng hóa của mình tới các khách hàng nước ngoài. Trong loại hình xuất khẩu này, bên mua hàng và bên bán hàng sẽ trực tiếp thỏa thuận, ký kết hợp đồng ngoại thương với nhau.
Xuất khẩu gián tiếp (Xuất khẩu ủy thác) Theo PGS.TS Phạm Duy Liên (2012) trong Giáo trình Giao Dịch Thương Mại Quốc Tế: “Do nhiều nguyên nhân khác nhau làm cho doanh nghiệp không thể có mối liên hệ trực tiếp với thị trường, bạn hàng, do vậy họ sử dụng các hình thức xuất khẩu gián tiếp qua người thứ ba: mua bán qua trung gian thương mại, tham gia đấu giá, mua bán ở sở giao dịch hàng hóa… Những nguyên nhân gặp phải trong kinh doanh thương là do tính chất hàng hóa, do không am hiểu thị trường, không có thời gian nghiên cứu, thâm nhập thị trường, do các quy định của luật pháp,…”.TS Doãn Kế Bôn trong Giáo Trình Quản trị tác nghiệp thương mại quốc tế (Trường Đại học Thương mại): “giao dịch qua trung gian là phương thức giao dịch trong đó mọi quá trình trao đổi giữa người mua và người bán (người bán và người 12 mua có trụ sở kinh doanh đặt tại các quốc gia khác nhau) để mua bán hàng hóa và dịch vụ đều phải thông qua người thứ ba gọi là các trung gian thương mại”. Như vậy, xuất khẩu ủy thác hay giao dịch qua trung gian là hình thức kinh doanh mà trong đó đơn vị xuất nhập khẩu đóng vai trò trung gian tiến hành ký kết hợp đồng xuất khẩu, tiến hành làm thủ tục cần thiết để xuất khẩu thay cho nhà sản xuất. Theo hình thức này, đơn vị xuất khẩu ký kết hợp đồng xuất khẩu ủy thác với đơn vị trong nước để nhận được một khoản phí ủy thác. Tuy nhiên nhà xuất khẩu chỉ đóng vai trò trung gian không trực tiếp sở hữu hàng hóa.