Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU XUẤT KHẨU LAO ĐỘNG CHẤT LƯỢNG CAO 1. Các nghiên cứu ngoài nước 1. Các công trình nghiên cứu về xuất khẩu lao động Ở ngoài nước, các công trình nghiên cứu về di cư lao động quốc tế (international migration) đã xuất hiện từ cuối thế kỷ XIX, trong đó có thể kể tới một số công trình nghiên cứu gần đây nhất của các tổ chức như Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD - Organization for Economic Cooperation and Development), Tổ chức Di cư Quốc tế (IOM - International Organization for Migration), Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO - International Labour Organization). Cụ thể như sau: Báo cáo Impact of Migration on Economic and Social Development: A review of evidence and emerging issues, World Bank (2010), tạm dịch là “Tác động của di cư đối với phát triển kinh tế và xã hội: Tổng quan bằng chứng và các vấn đề mới xuất hiện”, đã cung cấp tổng quan về tác động phát triển của di cư và kiều hối tại nước xuất cư và nước nhập cư ở bán cầu nam.
Báo cáo khẳng định rằng, di cư quốc tế có vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình phát triển của nước xuất cư và nước nhập cư. Đối với nước xuất cư, nó góp phần tăng thu nhập, xóa đói giảm nghèo, nâng cao trình độ giáo dục và chăm sóc sức khỏe, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế. Tuy nhiên, nó cũng gây nhiều hệ lụy về mặt xã hội đối với những lao động di cư và gia đình của họ. Báo cáo còn tổng hợp một số thảo luận liên quan đến tác động của di cư đối với biến đổi khí hậu, giá trị dân chủ, nhân khẩu học, bản sắc dân tộc và an ninh quốc gia [89].
OECD (2016), International Migration Outlook 2016, Triển vọng di cư quốc tế năm 2016 phân tích những phát triển gần đây trong các phong trào di cư và chính sách ở các nước OECD và các nước không thuộc OECD, và xem xét sự phát triển thị trường lao động nhập cư vào các nước OECD trong thời gian gần đây. Báo cáo bao gồm hai chương đặc biệt: "Tác động kinh tế của di cư: Tại sao cấp địa phương lại quan trọng" và "Di cư quốc tế sau các cú sốc về môi trường và địa chính trị: Các 9 luan an nước OECD phản ứng như thế nào?". Ngoài ra, còn có các phần ghi chú quốc gia và phụ lục thống kê [86]. OECD (2017), International Migration Outlook 2017, Triển vọng di cư quốc tế năm 2017 phân tích những tiến triển gần đây trong hoạt động di cư và chính sách di cư tại các nước là thành viên của OECD và một số nước chọn lọc không phải là thành viên.
Theo đó, báo cáo nghiên cứu tác động của hoạt động di cư nhân đạo ngày càng gia tăng hiện nay. Đồng thời, báo cáo xem xét, đánh giá những biến động trong kết quả thị trường lao động của người nhập cư tại các nước OECD, trong đó trọng tâm vào việc tạo công ăn việc làm trong trung hạn và những hàm ý về mặt thay đổi cấu trúc trong thị trường lao động. Ngoài ra, báo cáo còn có 1 chương về gia đình di cư, coi đó là một phần quan trọng trong hoạt động di cư và chính sách quản lý di cư [87]. OECD (2018), International Migration Outlook 2018, Triển vọng di cư quốc tế năm 2018 phân tích những tiến triển gần đây trong hoạt động di cư và chính sách di cư của các nước là thành viên OECD và một số nước không phải là thành viên của tổ chức này.
Báo cáo còn phân tích tiến triển của kết quả thị trường lao động di cư ở các nước OECD, tập trung vào chất lượng công ăn việc làm của người di cư và các ngành, nghề mà họ tập trung làm việc. Ngoài ra, báo cáo còn có 2 chương đặc biệt về đóng góp của các dòng người tị nạn gần đây đối với lực lượng lao động và việc làm bất hợp pháp của lao động nước ngoài [88]. IOM (2013), World Migration Report 2013: Migration Well-being and Development, Switzerland, Báo cáo Di cư Thế giới năm 2013 với chủ đề Di cư: Chất lượng cuộc sống và phát triển bao gồm 5 chương. Báo cáo đã tập trung vào một số điểm nhấn về di cư và chương trình phát triển, các khuynh hướng di cư, đặc biệt là có phần tổng quan các nghiên cứu về di cư, hạnh phúc và chất lượng cuộc sống, các khía cạnh của chất lượng cuộc sống của lao động di cư.
Cuối cùng, báo cáo đưa ra kết luận rằng vấn đề lao động di cư cần được xác định là vấn đề trọng tâm; sự phát triển ở đây không nằm ngoài cái gì khác hơn là cải thiện chất lượng sống của con người; di cư nhằm mục tiêu cải thiện sự phát triển con người và đạt được các cấp độ thỏa mãn về chất lượng cuộc sống [75]. IOM (2015), World Migration Report 2015 – Migrants and Cities: New Partnerships to Manage Mobility, Báo cáo Di cư Thế giới năm 2015 với chủ đề Di 10 luan an cư và các thành phố: Mối quan hệ mới để quản lý di cư gồm 5 chương. Hai chương đầu tiên của báo cáo đã đưa ra các xu hướng chính trong các thành phố và di cư, khảo sát các khu vực đô thị khác nhau có kinh nghiệm về phát triển các dòng di cư trong nước hoặc quốc tế hoặc thậm chí cả hai, làm nổi bật các dòng di cư đa dạng. Chương 3 xem xét các khía cạnh về các tổn thương đô thị nói chung - các chiến lược sinh kế và di động, các rào cản đối với việc tiếp cận các nguồn lực và các hình thức dễ bị tổn thương cụ thể vì chúng ảnh hưởng đến những nhóm người có nguy cơ cao nhất, bao gồm phụ nữ di cư.
Chương 4 khảo sát cách thức đô thị hoá và các mô hình di cư mới có thể góp phần giảm nghèo, tăng trưởng và phát triển đô thị và nâng cao phúc lợi cho người di cư. Chương 5 nghiên cứu một số điều kiện quản lý đô thị cho chính quyền địa phương và sự hợp tác của người nhập cư [76]. IOM (2018), World Migration Report 2018, Báo cáo Di cư Thế giới năm 2018, là báo cáo thứ 9 trong xê ri các báo cáo về di cư quốc tế của IOM. Báo cáo này được chia ra làm 2 phần lớn, gồm 10 chương.
Phần thứ nhất với chủ đề “các dữ liệu và thông tin chính về di cư”, bao gồm 3 chương liên quan đến các xu hướng di cư toàn cầu; di cư dưới góc độ khu vực và những nghiên cứu và phân tích gần đây về di cư. Phần thứ hai về “các vấn đề di cư phức tạp mới xuất hiện”, bao gồm 6 chương, tập trung vào các vấn đề như quản trị di cư toàn cầu; sự di chuyển, di cư và liên kết xuyên quốc gia; tìm hiểu hành trình di cư từ góc độ của người di cư; truyền thông về di cư và người di cư; di cư, bạo lực cực đoan và loại trừ xã hội; và bổ sung thêm các thông tin liên quan đến người di cư và thành phố của báo cáo di cư thế giới 2015 [77]. ILO (2013), Global Employment Trends 2013: Recovering from a Second Jobs Dip, Switzerland, Báo cáo Xu hướng việc làm Toàn cầu năm 2013: Hồi phục từ suy thoái việc làm là một công trình nghiên cứu về xu hướng việc làm toàn cầu, 11 luan an trong đó chỉ ra rằng trong năm 2012 cả tốc độ phát triển và tỷ lệ có việc làm đều giảm, có hơn 4 triệu người thất nghiệp. Báo cáo nghiên cứu cuộc khủng hoảng thị trường lao động ở cả các nước đang phát triển và các nước phát triển, trong đó tâm chấn của cuộc khủng hoảng nằm ở các nước phát triển nhưng suy thoái kép tại các quốc gia này đã có tác động đáng kể vào thị trường lao động tại các nước đang phát triển.
Báo cáo ước tính các chỉ số định lượng và định tính của thị trường lao động toàn cầu và khu vực, thảo luận các yếu tố kinh tế vĩ mô tác động tới thị trường lao động để từ đó tìm ra các chính sách phù hợp. Bên cạnh đó, khi xem xét các tác động của chính sách kinh tế vĩ mô trên thị trường lao động, báo cáo xem xét thông tin phản hồi tiêu cực từ hộ gia đình, các doanh nghiệp, thị trường vốn và ngân sách công cộng. Báo cáo cho thấy sự mất cân đối vĩ mô được thể hiện một cách khá rõ ràng trên thị trường lao động. Tổng cầu giảm sút, thị trường lao động lại chịu nhiều tác động tiêu cực hơn do các chính sách thắt lưng buộc bụng của các chính phủ.
Trong chương cuối, báo cáo đưa ra khuyến nghị cần xem xét lại các chính sách nhằm đạt được sự phục hồi bền vững trong năm 2013 và những năm tới [66]. Từ năm 2015, báo cáo Xu hướng Việc làm Toàn cầu đã được thay thế bởi một báo cáo hàng năm khác của ILO, có tên là World Employment and Social Outlook (WESO): Trends (Việc làm thế giới và triển vọng xã hội: Xu hướng). Các báo cáo WESO này đã tập trung vào rất nhiều vấn đề liên quan đến công ăn việc làm, cụ thể như sau: ILO (2015), World Employment and Social Outlook: Trends 2015, ILO, Báo cáo này đã đưa ra dự báo về tình trạng thất nghiệp toàn cầu ngày càng gia tăng và giải thích các nhân tố đứng đằng sau xu hướng này, ví dụ như tình trạng bất bình đẳng tiếp diễn hay mức lương ngày càng sụt giảm. Báo cáo còn nghiên cứu động lực gia tăng tầng lớp trung lưu tại các nước đang phát triển cũng như rủi ro về tình trạng bất ổn xã hội, đặc biệt là ở những khu vực có thanh niên thất nghiệp ngày càng tăng.
Ngoài ra, báo cáo còn nghiên cứu các nhân tố về mặt cấu trúc định hình 12 luan an việc làm thế giới, bao gồm tình trạng già hóa dân số và việc những chủ sử dụng lao động ngày càng có xu hướng tuyển dụng lao động có tay nghề và có kỹ năng hơn [68], [69]. ILO (2016), World Employment and Social Outlook: Trends 2016, ILO, Báo cáo này đã cung cấp một cách khái quát xu hướng việc làm, thất nghiệp và tình trạng tham gia vào lực lượng lao động cũng như hàng loạt các vấn đề khác liên quan đến chất lượng việc làm trên phạm vi toàn cầu, các khu vực lớn cũng như các ngành nghề chủ yếu. Báo cáo chỉ ra rằng, mức độ mở rộng nền kinh tế thế giới là không đủ để thu hẹp khoảng cách giữa công ăn việc làm và cách biệt xã hội xuất hiện từ giai đoạn đầu cuộc khủng hoảng toàn cầu năm 2008.