Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hạt điều là một trong những mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ lực và đặc trưng của Việt Nam. Không chỉ giữ vững vị trí dẫn đầu thế giới về sản lượng xuất khẩu trong nhiều năm liên tiếp, hạt điều Việt Nam còn được thị trường quốc tế đánh giá cao về chất lượng và hương vị đặc trưng. Hoạt động sản xuất và xuất khẩu hạt điều đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước thông qua việc giải quyết việc làm cho hàng triệu lao động, gia tăng nguồn thu ngoại tệ và thúc đẩy sự phát triển của các ngành dịch vụ phụ trợ như logistics, ngân hàng, tín dụng và bảo hiểm.

Trong cơ cấu thị trường xuất khẩu, Hoa Kỳ giữ vai trò là đối tác thương mại quan trọng nhất của ngành điều Việt Nam. Do sản lượng canh tác nội địa không đáng kể, Hoa Kỳ hoàn toàn phụ thuộc vào nguồn cung nhập khẩu để đáp ứng nhu cầu tiêu thụ trong nước (riêng năm 2019, lượng điều nhân nhập khẩu của Hoa Kỳ chiếm 11% tổng nhập khẩu toàn cầu). Kể từ năm 2015, Hoa Kỳ chính thức trở thành thị trường xuất khẩu hạt điều lớn nhất của Việt Nam với khối lượng thường xuyên đạt trên 100.000 tấn/năm. Giai đoạn 2017 - 2019, kim ngạch xuất khẩu điều sang thị trường này luôn duy trì trên 1 tỷ USD/năm (đỉnh điểm năm 2017 đạt 1,219 tỷ USD). Tuy nhiên, từ năm 2020, xu hướng sụt giảm giá điều thế giới cùng các biến động kinh tế toàn cầu đã khiến kim ngạch xuất khẩu sang Hoa Kỳ giảm dần và mất mốc 1 tỷ USD. Đồng thời, sau đại dịch Covid-19, xu hướng tiêu dùng tại Hoa Kỳ dịch chuyển mạnh mẽ sang các sản phẩm thực phẩm an toàn, có nguồn gốc tự nhiên, giàu dinh dưỡng và thời gian bảo quản dài.

Trước bối cảnh đó, đề tài "Xuất khẩu hạt điều Việt Nam sang thị trường Mỹ đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030" được sinh viên Phạm Trọng Khanh (Lớp Kinh tế quốc tế 61A, Viện Thương mại và Kinh tế Quốc tế, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân) thực hiện dưới sự hướng dẫn của GS. Đỗ Đức Bình nhằm giải quyết các yêu cầu thực tiễn của ngành.

Mục tiêu nghiên cứu: Đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị có căn cứ khoa học nhằm thúc đẩy và nâng cao hiệu quả hoạt động xuất khẩu các sản phẩm hạt điều của Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ giai đoạn đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

  1. Hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về xuất khẩu hàng hóa và tổng quan mối quan hệ hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư giữa Việt Nam và Hoa Kỳ.
  2. Phân tích, đánh giá toàn diện thực trạng xuất khẩu các sản phẩm hạt điều của Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ giai đoạn 2019 – 2022, làm rõ những kết quả đạt được, các hạn chế và nguyên nhân cốt lõi.
  3. Dự báo bối cảnh, nhận diện cơ hội và thách thức, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị khả thi cho các cấp quản lý vĩ mô lẫn các chủ thể vi mô nhằm duy trì vị thế số 1 tại thị trường Hoa Kỳ đến năm 2025 và định hướng năm 2030.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến hoạt động xuất khẩu các sản phẩm hạt điều của Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ.
  • Phạm vi không gian: Hoạt động xuất khẩu hạt điều từ Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ, có so sánh đối chiếu với bức tranh xuất khẩu toàn ngành và một số đối thủ cạnh tranh chủ yếu.
  • Phạm vi thời gian: Phân tích dữ liệu thực trạng giai đoạn 2019 – 2022; các định hướng, giải pháp và kiến nghị được xây dựng cho giai đoạn đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030.
  • Phạm vi chủ thể: Phân tích đa tầng từ góc độ vĩ mô (Chính phủ, các Bộ, ban, ngành, chính quyền địa phương vùng nguyên liệu) đến góc độ vi mô (Hiệp hội Điều Việt Nam, doanh nghiệp chế biến - xuất khẩu và các hộ nông dân trồng điều).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết chặt chẽ về thương mại quốc tế và xuất khẩu hàng hóa:

  • Khái niệm và hình thức xuất khẩu: Dẫn chiếu theo quy định tại Điều 28 Luật Thương mại năm 2005 về khái niệm xuất khẩu hàng hóa. Hệ thống hóa 6 hình thức xuất khẩu chủ yếu: xuất khẩu trực tiếp, xuất khẩu gián tiếp, gia công quốc tế, xuất khẩu tại chỗ, buôn bán đối lưu và tạm nhập tái xuất, phân tích rõ ưu - nhược điểm của từng hình thức trong thương mại quốc tế.
  • Tiêu chí đánh giá khả năng xuất khẩu: Đánh giá năng lực xuất khẩu thông qua 5 nhóm chỉ tiêu:
    1. Kim ngạch xuất khẩu: Phản ánh quy mô và giá trị tiêu thụ, được xác định bằng công thức: $$\text{Kim ngạch xuất khẩu} = \text{Giá xuất khẩu} \times \text{Số lượng sản phẩm xuất khẩu}$$
    2. Thị phần xuất khẩu: Đo lường bằng tỷ lệ giữa kim ngạch xuất khẩu mặt hàng của quốc gia trên tổng kim ngạch nhập khẩu mặt hàng cùng loại của thị trường đối tác.
    3. Chất lượng hàng hóa và hiệu quả quy trình sản xuất: Xem xét qua năng suất lao động, giá thành, công nghệ chế biến và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.
    4. Tính liên kết và hiệu quả của ngành công nghiệp hỗ trợ: Khả năng tạo chuỗi giá trị và sức lan tỏa trong nền kinh tế.
    5. Quy mô và tốc độ tăng trưởng nhu cầu của thị trường nhập khẩu.
  • Khung pháp lý và chính sách quản lý ngoại thương:
    • Phía Việt Nam: Luật Thương mại 2005, Luật Quản lý ngoại thương số 05/2017/QH14 (các cơ chế ưu đãi thuế, tín dụng, tài trợ xuất khẩu, điều hành tỷ giá), Luật Đầu tư số 61/2020/QH14, Luật Chuyển giao công nghệ số 07/2017/QH14, Quyết định 1137/QĐ-TTg về nâng cao năng lực cạnh tranh xuất khẩu, Quyết định 1320/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình Thương hiệu quốc gia giai đoạn 2020 - 2030, Quyết định 118/QĐ-TTg về đổi mới công nghệ quốc gia đến năm 2030, Nghị định 57/2018/NĐ-CP về chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn và Nghị quyết số 52-NQ/TW của Bộ Chính trị về chủ động tham gia CMCN 4.0.
    • Phía Hoa Kỳ: Quy định xuất xứ hàng hóa (nguyên tắc chuyển đổi bản chất, tiêu chuẩn GSP tối thiểu 35% giá trị gia tăng nội địa); Quy định về đăng ký nhãn hiệu và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ qua Hải quan Hoa Kỳ; Tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và dư lượng thuốc bảo vệ thực vật do Cơ quan Bảo vệ Môi trường (EPA) và Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) giám sát; Quy định kiểm dịch thực vật nghiêm ngặt của Cơ quan Kiểm tra Sức khỏe Động thực vật (APHIS) trực thuộc Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA).

Phương pháp nghiên cứu: Tác giả áp dụng các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng truyền thống trong kinh tế học:

  • Phương pháp thu thập và thống kê mô tả.
  • Phương pháp phân tích - tổng hợp số liệu chuỗi thời gian.
  • Phương pháp so sánh, đối chiếu đa chiều giữa các năm và giữa các đối thủ cạnh tranh trên thị trường Hoa Kỳ.

Nguồn dữ liệu: Các số liệu thứ cấp được tổng hợp từ nguồn chính thống: Tổng cục Thống kê, Tổng cục Hải quan Việt Nam, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Hiệp hội Điều Việt Nam (VINACAS), Công ty Cổ phần Visimex, Ủy ban Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ (USITC), Ngân hàng Thế giới (WB), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), Viện Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM) và Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Khái quát một số vấn đề lý luận về xuất khẩu hàng hóa và tổng quan về thị trường Hoa Kỳ

Chương này tập trung xây dựng nền tảng lý luận và bức tranh toàn cảnh về bối cảnh kinh tế - thương mại:

  • Lý luận thương mại: Làm rõ vai trò của xuất khẩu trong việc tạo nguồn vốn phục vụ công nghiệp hóa - hiện đại hóa, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, giải quyết việc làm cho hàng triệu lao động và mở rộng các hoạt động kinh tế đối ngoại.
  • Quan hệ song phương Việt Nam - Hoa Kỳ: Điểm lại các mốc lịch sử từ khi dỡ bỏ cấm vận (1994), bình thường hóa quan hệ ngoại giao (1995), ký kết Hiệp định Thương mại Song phương BTA (2000, có hiệu lực 2001), thông qua Quy chế Thương mại Bình thường Vĩnh viễn PNTR (2007) đến xác lập quan hệ Đối tác Toàn diện (2013). Kim ngạch thương mại hai chiều tăng trưởng vượt bậc từ 451 triệu USD năm 1995 lên hơn 90 tỷ USD năm 2020 và đạt gần 113 tỷ USD năm 2021. Tính đến cuối năm 2019, FDI của Hoa Kỳ vào Việt Nam đạt 11 tỷ USD, duy trì mức 2,8 tỷ USD vốn đăng ký với gần 1.150 dự án tại 43 tỉnh, thành phố. Hợp tác văn hóa, giáo dục và an ninh - quốc phòng (dự án tẩy độc Dioxin sân bay Đà Nẵng, sân bay Biên Hòa với kinh phí dự kiến trên 300 triệu USD trong 10 năm) tạo môi trường thuận lợi cho giao thương.
  • Môi trường quốc tế và Hoa Kỳ: Phân tích sự sụt giảm của Thước đo thương mại WTO (đạt mức 96,2 điểm vào cuối năm 2022, thấp hơn mức cơ sở 100), lạm phát toàn cầu chạm đỉnh 8,8% năm 2022 (IMF), giá năng lượng biến động do xung đột Nga - Ukraine và chính sách thắt chặt tiền tệ của FED (nâng lãi suất điều hành thêm 3,75 điểm phần trăm trong năm 2022).
  • Thị hiếu tiêu dùng Hoa Kỳ: Người tiêu dùng ưa chuộng các dòng hạt cao cấp ít chất béo, giàu vi chất như hạt điều so với quả óc chó hay hạnh nhân, mở ra dư địa lớn cho các sản phẩm chế biến sâu.

Chương 2: Thực trạng xuất khẩu các sản phẩm hạt điều Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ từ năm 2019 đến năm 2022

Chương 2 trình bày chi tiết thực trạng sản xuất và xuất khẩu hạt điều giai đoạn 2019 – 2022:

  • Đặc điểm hạt điều Việt Nam: Thân tròn, vỏ bóng màu nâu sẫm, nhân đặc mịn màu vàng nhạt, độ ẩm phơi nắng chuẩn ~12%, không sử dụng hóa chất tẩy rửa, giữ độ giòn và vị ngọt bùi, béo ngậy đặc trưng. Các quy cách tiêu chuẩn xuất khẩu chính gồm: W240 (loại lớn cao cấp, 220–240 hạt/pound tương đương 395–465 hạt/kg), W320 (loại trung bình, 660–706 hạt/kg) và W450 (loại nhỏ, 880–990 hạt/kg).
  • Tình hình sản xuất trong nước: Cây điều phát triển tại Việt Nam từ năm 1981, Hiệp hội Điều Việt Nam (VINACAS) thành lập năm 1990. Năm 2021, diện tích trồng đạt khoảng 305 nghìn ha, sản lượng hạt điều thô đạt 367,2 nghìn tấn, năng suất bình quân 1,18 tấn/ha. Bình Phước dẫn đầu cả nước với diện tích 151.124 ha (tập trung tại Bù Đăng, Bù Gia Mập, Phú Riềng, Bù Đốp), tiếp theo là Đồng Nai, Đắk Lắk, Bình Thuận, Bình Định. Cả nước có khoảng 1.000 doanh nghiệp chế biến (công suất 1 triệu tấn/năm) và gần 400 doanh nghiệp xuất khẩu, trong đó 73% là doanh nghiệp có quy mô xuất khẩu dưới 5 triệu USD/năm.
  • Thực trạng xuất khẩu sang Hoa Kỳ giai đoạn 2019 – 2022:
    • Năm 2019: Xuất khẩu 147.322 tấn, kim ngạch 1,03 tỷ USD, giá trung bình 6.976 USD/tấn, chiếm 85% thị phần nhập khẩu của Hoa Kỳ.
    • Năm 2020: Đạt 159.645 tấn (tăng 12,5% về lượng), kim ngạch 993,13 triệu USD (giảm 4,2% về giá trị), giá bình quân giảm xuống 6.222 USD/tấn.
    • Năm 2021: Đạt 149.000 tấn, kim ngạch 880,60 triệu USD, giá bình quân 5.910 USD/tấn, thị phần tại Hoa Kỳ đạt mức kỷ lục 89,32%.
    • Năm 2022: Đạt 143.649 tấn, kim ngạch 842,71 triệu USD, giá bình quân giảm còn 5.866 USD/tấn (giảm 16,9% so với năm 2019), thị phần duy trì mức 89%. Trong 6 tháng đầu năm 2022, Việt Nam cung cấp 72.000 tấn (trị giá 466 triệu USD), chiếm 89,9% thị phần nhập khẩu điều của Hoa Kỳ, bỏ xa các đối thủ Brazil (2,2%) và Ấn Độ (1%).
  • Hạn chế và nguyên nhân:
    • Nguyên nhân khách quan: Lạm phát tại Hoa Kỳ tăng cao (đạt 8,6% trong 5 tháng đầu năm 2022), xung đột vũ trang, chi phí logistics tăng cao; các nhà nhập khẩu Hoa Kỳ nhập tồn trữ gối đầu khối lượng lớn từ 2020 - 2021 dẫn đến giảm lực mua mới; chênh lệch bất lợi giữa giá nhập khẩu điều thô ở mức cao và giá xuất khẩu nhân điều ở mức thấp làm doanh nghiệp khó hòa vốn.
    • Nguyên nhân chủ quan: Nhập khẩu điều thô ồ ạt từ châu Phi năm 2021 do tận dụng vỏ container rỗng dẫn đến tồn kho dài ngày, suy giảm chất lượng chế biến; việc lạm dụng chất bảo quản, thuốc chống mối mọt khiến một số lô hàng bị cảnh báo hoặc trả về.

Chương 3: Giải pháp và kiến nghị để thúc đẩy xuất khẩu các sản phẩm hạt điều sang thị trường Hoa Kỳ đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030

Chương 3 xây dựng các định hướng và nhóm giải pháp dựa trên dự báo bối cảnh kinh tế:

  • Dự báo bối cảnh: Dẫn báo cáo của IMF (tăng trưởng kinh tế toàn cầu đạt 2,9% năm 2023, 3,1% năm 2024; lạm phát giảm dần về mức 4,3% năm 2024); Báo cáo CIEM đưa ra 2 kịch bản tăng trưởng cho Việt Nam năm 2023 (Kịch bản 1: tăng trưởng 6,47%, xuất khẩu tăng 7,21%; Kịch bản 2: tăng trưởng 6,83%, xuất khẩu tăng 8,43%); dự báo tăng trưởng của ADB (6,3%) và IMF (6,2%).
  • Cơ hội và thách thức: Xu hướng tiêu dùng dinh dưỡng toàn cầu mở rộng là cơ hội lớn; thách thức đến từ rào cản kỹ thuật khắt khe của FDA/EPA và biến động chi phí đầu vào.
  • Giải pháp và kiến nghị thực thi:
    • Đối với doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu: Đầu tư chiều sâu vào công nghệ tự động hóa, chuyển dịch cơ cấu sản phẩm sang các dòng chế biến sâu (điều rang muối, điều tỏi ớt, điều mật ong, bơ điều, sữa hạt điều); tuân thủ nghiêm ngặt các chứng nhận ISO 9001, HACCP và đăng ký FDA; kiểm soát chặt chẽ chất lượng điều thô đầu vào.
    • Đối với hộ nông dân trồng điều: Áp dụng quy trình canh tác an toàn sinh học, thâm canh nâng cao năng suất vùng nguyên liệu, liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm.
    • Đối với Hiệp hội Điều Việt Nam (VINACAS): Nâng cao vai trò cảnh báo rủi ro, dự báo thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua rào cản thương mại và tăng cường xúc tiến thương mại quốc tế.

Kết quả và đóng góp

Kết quả định lượng về xuất khẩu hạt điều sang thị trường Hoa Kỳ

Khóa luận đã tổng hợp và lượng hóa bức tranh xuất khẩu hạt điều của Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ giai đoạn 2019 – 2022 thông qua bảng số liệu sau:

Chỉ tiêu Năm 2019 Năm 2020 Năm 2021 Năm 2022
Lượng xuất khẩu sang Hoa Kỳ (tấn) 147.322 159.645 149.000 143.649
Kim ngạch xuất khẩu (triệu USD) 1.030,00 993,13 880,60 842,71
Giá xuất khẩu bình quân (USD/tấn) 6.976 6.222 5.910 5.866
Tỷ trọng kim ngạch trong tổng XK điều VN (%) 31,25 31,00 29,80 ~27,36
Thị phần hạt điều tại Hoa Kỳ (%) 85,00 - 89,32 89,00

Hệ thống giải pháp đề xuất

Khóa luận đề xuất các nhóm giải pháp và kiến nghị phân cấp cụ thể:

  1. Kiến nghị đối với doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu:
    • Đẩy mạnh đầu tư máy móc tự động hóa trong các khâu tách vỏ cứng, bóc vỏ lụa, phân loại màu sắc và đóng gói chân không.
    • Nâng cao tỷ trọng các sản phẩm chế biến sâu có giá trị gia tăng cao (điều tỏi ớt, điều mật ong, điều wasabi, dầu điều, sữa điều).
    • Thiết lập quy trình kiểm soát dư lượng hóa chất và côn trùng theo tiêu chuẩn FDA, duy trì hệ thống quản lý chất lượng ISO 9001 và HACCP.
  2. Kiến nghị đối với hộ sản xuất nông nghiệp:
    • Duy trì ổn định diện tích canh tác tại các vùng trọng điểm (Bình Phước, Đồng Nai, Đắk Lắk), áp dụng kỹ thuật thu hoạch và phơi sấy bảo đảm độ ẩm tiêu chuẩn 12%.
    • Tham gia vào các mô hình liên kết hợp tác xã với doanh nghiệp xuất khẩu để kiểm soát chất lượng từ khâu trồng trọt.
  3. Kiến nghị đối với Hiệp hội Điều Việt Nam (VINACAS):
    • Đóng vai trò cầu nối thông tin, chủ động dự báo cung - cầu và biến động giá hạt điều thô quốc tế.
    • Hỗ trợ pháp lý, giải quyết tranh chấp thương mại và phối hợp với cơ quan nhà nước thực hiện các chương trình xúc tiến thương mại quốc gia tại thị trường Hoa Kỳ.

Đóng góp của đề tài

Đề tài cung cấp bức tranh thực nghiệm chi tiết về chu kỳ biến động của ngành điều giai đoạn 2019 - 2022 dưới tác động kép của đại dịch Covid-19 và suy thoái kinh tế toàn cầu, làm rõ nguyên nhân của hiện tượng "tăng trưởng âm về giá trị dù thị phần áp đảo", tạo cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc xây dựng chiến lược phát triển xuất khẩu bền vững đến năm 2030.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế của nghiên cứu:
    • Khóa luận chủ yếu sử dụng các phương pháp thống kê mô tả và phân tích số liệu thứ cấp, chưa ứng dụng các mô hình kinh tế lượng (như mô hình trọng lực Gravity Model hoặc mô hình hồi quy đa biến) để lượng hóa mức độ tác động của thuế quan, tỷ giá và rào cản phi thuế quan đến lượng xuất khẩu.
    • Chuỗi số liệu phân tích chuyên sâu về thị trường Hoa Kỳ dừng lại ở mốc năm 2022 do thời điểm hoàn thành đề tài vào tháng 4 năm 2023.
  • Hướng nghiên cứu tiếp:
    • Mở rộng phạm vi nghiên cứu thực nghiệm bằng các khảo sát sơ cấp đối với các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu hạt điều tại Bình Phước và Đồng Nai.
    • Ứng dụng các mô hình định lượng để dự báo chính xác nhu cầu tiêu thụ các dòng sản phẩm điều hữu cơ (organic) và chế biến sâu tại các phân khúc bán lẻ của Hoa Kỳ giai đoạn 2025 - 2030.

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho:

  • Sinh viên và học viên: Chuyên ngành Kinh tế quốc tế, Thương mại quốc tế, Kinh doanh quốc tế tham khảo cấu trúc một chuyên đề thực tập xuất khẩu hàng hóa nông sản, phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu xuất nhập khẩu.
  • Nhà nghiên cứu và giảng viên: Sử dụng làm tài liệu tham khảo thực tế về quan hệ thương mại nông sản Việt Nam - Hoa Kỳ và sự vận động của chuỗi cung ứng hạt điều toàn cầu.
  • Doanh nghiệp ngành điều: Tham khảo hệ thống quy định kỹ thuật của thị trường Hoa Kỳ (FDA, EPA, APHIS) và định hướng dịch chuyển cơ cấu sản phẩm chế biến sâu.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao Hoa Kỳ là thị trường xuất khẩu hạt điều quan trọng nhất của Việt Nam?

Hoa Kỳ là quốc gia nhập khẩu điều nhân hàng đầu thế giới (chiếm khoảng 11% tổng lượng nhập khẩu thế giới năm 2019) do sản lượng trồng nội địa không đáng kể. Từ năm 2015, Hoa Kỳ trở thành đối tác xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với khối lượng thường xuyên đạt trên 100.000 tấn/năm, chiếm gần 30% - 31,25% tổng kim ngạch xuất khẩu hạt điều của Việt Nam.

2. Giai đoạn 2019 – 2022, thị phần hạt điều Việt Nam tại thị trường Hoa Kỳ biến động như thế nào so với các đối thủ?

Việt Nam giữ vị thế số 1 tuyệt đối và liên tục gia tăng thị phần tại Hoa Kỳ, từ mức 85% năm 2019 lên 89,32% năm 2021 và đạt khoảng 89% năm 2022 (riêng 6 tháng đầu năm 2022 đạt 89,9%). Thị phần của Việt Nam bỏ rất xa các đối thủ cạnh tranh trực tiếp như Brazil (chiếm 2,2% trong 6 tháng đầu năm 2022) và Ấn Độ (chiếm 1%).

3. Nguyên nhân chủ yếu khiến giá xuất khẩu hạt điều sang Hoa Kỳ liên tục sụt giảm giai đoạn 2019 – 2022 là gì?

Giá xuất khẩu bình quân giảm từ 6.976 USD/tấn (năm 2019) xuống còn 5.866 USD/tấn (năm 2022) do các nguyên nhân: (1) Lạm phát cao tại Hoa Kỳ làm suy giảm sức mua; (2) Các nhà nhập khẩu Hoa Kỳ đã nhập khối lượng lớn tồn trữ từ các năm trước dẫn đến dư thừa gối đầu; (3) Tình trạng mất cân đối giữa chi phí nhập khẩu hạt điều thô cao và giá bán nhân điều thấp trên thị trường quốc tế.

4. Vùng trồng điều lớn nhất của Việt Nam hiện nay nằm ở đâu và quy mô ra sao?

Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, tỉnh Bình Phước có diện tích trồng điều lớn nhất cả nước với 151.124 ha (chiếm gần một nửa tổng diện tích 305 nghìn ha của toàn quốc năm 2021), tập trung chủ yếu tại các huyện Bù Đăng, Bù Gia Mập, Phú Riềng và Bù Đốp.

5. Khóa luận phân loại hạt điều xuất khẩu theo các tiêu chuẩn kỹ thuật nào?

Khóa luận nêu rõ các phân loại tiêu chuẩn quốc tế của hạt điều nhân Việt Nam gồm: W240 (loại lớn cao cấp, 220–240 hạt/pound tương đương 395–465 hạt/kg), W320 (loại trung bình, 660–706 hạt/kg) và W450 (loại nhỏ, 880–990 hạt/kg).

Kết luận

Chuyên đề thực tập tốt nghiệp của sinh viên Phạm Trọng Khanh đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về xuất khẩu hàng hóa và làm rõ bức tranh thực trạng xuất khẩu hạt điều Việt Nam sang Hoa Kỳ giai đoạn 2019 – 2022. Dù chịu tác động nghiêm trọng từ biến động kinh tế toàn cầu và áp lực giảm giá, ngành điều Việt Nam vẫn khẳng định vị thế dẫn đầu với việc nắm giữ gần 90% thị phần tại thị trường Hoa Kỳ. Công trình đã đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ và có giá trị thực tiễn cao cho doanh nghiệp, nông dân và hiệp hội ngành hàng nhằm đẩy mạnh chế biến sâu, nâng cao chất lượng và duy trì vị thế cạnh tranh bền vững đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030.