CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ XÂY DỰNG VÀ TRIỂN KHAI CHƯƠNG TRÌNH XTXKQG 1. Các khái niệm liên quan đến XTXK và xây dựng, triển khai chương trình XTXKQG 1. Khái niệm về xúc tiến và xúc tiến thương mại Đầu tiên, xúc tiến bao gồm các hoạt động bán hàng của DN theo cách truyền thống nhất và là một khái niệm hẹp hơn của XTTM. Cụ thể, những hoạt động nhằm mục đích thực hiện trao đổi, mua bán, quảng cáo hàng hóa một cách thuận lợi đến các khách hàng tiềm năng của DN tương tự như trong marketing được định nghĩa là các hoạt động xúc tiến.
Do vậy, khái niệm xúc tiến sẽ đi kèm với bán hàng cùng những việc làm tương tự như trong các hoạt động marketing ngày nay, được định nghĩa là “Hoạt động truyền tải thông tin tới các khách hàng tiềm năng, bao gồm hoạt động truyền tải thông tin cụ thể của DN, sản phẩm của DN, phương pháp phục vụ và những lợi ích khác mà khách hàng nhận được thông qua việc mua các sản phẩm hay dịch vụ của DN. Thông qua những phản hồi kịp thời của khách hàng, từ đó DN có thể tìm ra cách tốt nhất thoả mãn được nhu cầu của khách hàng” (T.S Nguyễn Thị Nhiễu, 2003). Thứ hai, bởi khái niệm xúc tiến liên quan tới các hoạt động marketing, vậy nên trên quan điểm marketing của Dennis W. Goodwin, xúc tiến là “Hoạt động đặc biệt, có chủ đích được định hướng vào việc chào hàng, chiêu khách và xác lập một quan hệ thuận lợi nhất giữa DN với các đối tác và tập hợp khách hàng tiềm năng”.
Thứ ba, khái niệm về xúc tiến sẽ được định nghĩa cụ thể theo các từ điển tiếng Việt và nước ngoài. Xúc tiến là “Làm cho tiến triển nhanh hơn” theo Từ điển tiếng Việt, hoặc có nghĩa tương đương với từ “promotion” trong tiếng Anh là “Các hoạt động triển khai nhằm mục đích cuối cùng là thúc đẩy, gia tăng doanh số của một sản phẩm, dịch vụ nào đó” dựa theo từ điển Oxford Advanced Learners’ 6 Dictionary. Nhìn chung, khái niệm về xúc tiến là những hoạt động liên quan tới marketing bao gồm trao đổi, mua bán, quảng cáo một cách nhanh nhất tới khách hàng và đáp ứng được sự hài lòng của khách hàng, đem lại kết quả cuối cùng là gia tăng doanh thu cho DN. XK là các hoạt động kinh doanh, buôn bán hàng hóa, sản phẩm hoặc dịch vụ của một quốc gia ở phạm vi quốc tế để từ đó làm cầu nối trong việc sản xuất với tiêu dùng giữa các nước và dựa trên cơ sở dùng tiền tệ làm chức năng thanh toán.
Hình thức đầu của XK chỉ đơn giản là trao đổi hàng hóa giữa các quốc gia nhưng cho đến nay nó đã thay đổi rất mạnh và được biểu hiện dưới nhiều hình thức đa dạng và các cấp độ khác nhau. Hơn nữa, XK còn bao gồm các hoạt động thương mại và quốc tế. Ngoài ra, XK có vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế chung của một quốc gia. Hoạt động XK tạo điều kiện thúc đẩy kinh tế, tập trungsản xuất để gia tăng thêm nguồn thu ngoại tệ, tạo điều kiện cho phát triển cơ sở hạ tầng, nguồn vốn, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế và đặc biệt là căn cứ để mở rộng, là cơ hội phát triển thêm các quan hệ kinh tế đối ngoại.Vì vậy, hiện nay Chính phủ các nước rất quan tâm đến việc đẩy mạnh XK thông qua các hoạt động xúc tiến.
Cho đến nay, có rất nhiều khái niệm khác nhau về XTTM. Một là, khái niệm về XTTM được dựa theo khoản 10, Điều 3, 2005 của Luật Thương mại, quy định rõ ràng rằng “XTTM là hoạt động thúc đẩy, tìm kiếm những cơ hội phát triển mua bán hàng hóa và cung ứng dịch vụ, đặc biệt cho các hoạt động khuyến mại, quảng cáo mang tính chất thương mại, giới thiệu hàng hóa, dịch vụ, hội chợ, triển lãm thương mại”. Tuy nhiên, khái niệm này chỉ nhấn mạnh vào những hoạt động XTTM khi liên quan tới việc tiêu thụ hàng hóa một cách trực tiếp, và không nhắc đến các hoạt động còn lại như bổ sung thông tin, thị trường, đào tạo kỹ năng xúc tiến. Hai là, khái niệm về XTTM có tính tổng quát và cụ thể hơn, bao gồm “Các hoạt động bàn giấy, khảo sát và các dịch vụ liên quan trực tiếp, gián tiếp tới hành vi mua bán nhưng không trực thuộc hành vi mua bán mà chỉ hỗ trợ sao cho đạt 7 được hiệu quả tốt nhất” (T.S Phạm Quang Thao, Áp dụng XTTM của Nhật Bản, 1997).
Khái niệm này còn mang ngụ ý rằng XTTM sẽ luôn đi cùng với các hoạt động trao đổi, mua bán hàng hóa. Ba là, khái niệm về XTTM phổ biến nhất được thu gọn lại theo quan điểm của T.S Nguyễn Thị Nhiễu trong cuốn XTXK của chính phủ cho các DN vừa và nhỏ thì XTTM bao gồm “Tất cả các phương pháp tác động rõ rệt khuyến khích và thúc đẩy đến việc phát triển thương mại”. Như vậy, khái niệm này phù hợp nhất với tình hình phát triển thương mại và XK của thế giới. Bốn là, khái niệm XTTM được dựa theo các tiêu chuẩn khác nhau để tạo ra các chính sách quản lý và đầu tư phù hợp cho các hoạt động XTTM.
XTTM bao gồm XTTM theo DN, Chính phủ và các tổ chức phi chính phủ, theo phạm vi XTXK trong nước và quốc tế, theo đối tượng được tác động đến. Đặc biệt, XTTM thị trường quốc tế sẽ liên quan trực tiếp đến các hoạt động XTXK và xúc tiến nhập khẩu. Như vậy, khái niệm và triển khai các hoạt động XTTM quốc tế, chính là các hoạt động XTXK được hiểu theo nghĩa rộng hơn nữa là các hoạt động XTXK, xúc tiến nhập khẩu và xúc tiến đầu tư cho thị trường quốc tế trong thời kì hội nhập kinh tế và phát triển. Hơn nữa, dựa theo Trung tâm thương mại quốc tế (ITC), định nghĩa XTTM quốc tế là “Hoạt động hỗ trợ của Chính phủ một nước và các tổ chức XTTM khác để phát triển các hoạt động thương mại quốc tế”.
Vì vậy, chính phủ, các tổ chức XTTM và các DN cần phải tập trung thay đổi lại quan điểm về XTTM, hướng tới mục tiêu cuối cùng là phát triển kinh tế,hội nhập với xu hướng phát triển chung của quốc tế. Khái niệm XTXK, xây dựng và triển khai chương trình XTXKQG Từ khái niệm XTTM, XTXK là một bộ phận của XTTM quốc tế. Tuy còn có rất nhiều các khái niệm khác nhau cho đến hiện tại nhưng khái niệm chung nhất về XTXK dựa theo T.S Nguyễn Thị Nhiễu trong cuốn XTXK của chính phủ cho các DN vừa và nhỏ bao gồm “các hoạt động được triển khai để gia tăng XK của một đất nước hay một DN, mang tính chất phát triển các chiến lược kinh tế, mở rộng và hỗ trợ các hoạt động XK dựa theo các chính sách khuyến khích và hỗ trợ khác”. Tuy nhiên, khái niệm này chưa giữ được vai trò chủ đạo của các 8 hoạt động XTXK.S Nguyễn Thị Nhiễu còn đưa ra thêm khái niệm chung về các hoạt động XTXK và nhấn mạnh vào tầm quan trọng xúc tiến các hoạt động XTXK của Chính phủ, bao gồm “phát triển các chiến lược kinh tế để từ đó mở rộng hơn nữa hoạt động XK qua các biện pháp, chính sách khuyến khích, hỗ trợ cao nhất”.
Một cách cụ thể hơn, khái niệm này nhấn mạnh sự quan trọng của Chính phủ để gia tăng các hoạt động XK, xúc tiến hoạt động XK bao gồm “những biện pháp chính sách của Nhà nước có tác động gián tiếp hoặc trực tiếp nhằm khuyến khích hoạt động XK của các DN, các ngành và đất nước” (T.S Nguyễn Thị Nhiễu, 2003). Như vậy, định nghĩa này đã làm rõ nội dung hoạt động và phạm vi của XTXK, phù hợp với mục tiêu, XTTM và XTXK của Chính phủ, của các quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa và tự do hóa thương mại. Cuối cùng, xuất phát từ nhiệm vụ và vai trò của Chính phủ, XTXK của Chính phủ liên quan đến toàn bộ các chính sách, biện pháp để tạo điều kiện, củng cố các DN XK và các tổ chức phi chính phủ trong nước để từ đó đẩy mạnh XK hàng hóa, sản phẩm của Việt Nam sang thị trường quốc tế mục tiêu. Khái niệm xây dựng và triển khai chương trình XTXKQG bao gồm sự có mặt của Nhà nước và các tổ chức hỗ trợ thương mại trực tiếp tham gia vào quá trình XTXK.
Dựa theo thông tin của Cục XTTM, Bộ Công Thương và Cục phát triển DN của Bộ kế hoạch và Đầu tư, để xây dựng và triển khai được chương trình XTXKQG, trước hết cần phải có những hoạt động XTXK của Chính phủ để từ đó thiết lập môi trường phù hợp, tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động XTXK và XK các mặt hàng trọng điểm, đồng thời trực tiếp tiến hành các hoạt động XTXK. Trong đó, các tổ chức hỗ trợ thương mại sẽ phối hợp với Chính phủ trong các hoạt động mạng lưới XTXKQG, cung cấp các đề án ngành hàng trọng điểm XK cùng hỗ trợ kinh doanh XTTM cho các DN XK có yêu cầu. Thông qua sự trợ giúp của Chính phủ và các tổ chức thương mại, phát triển XK, thị trường trong nước, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh trong sản xuất, kinh doanh, XK, từ đó đưa ra giải pháp phù hợp với thông lệ quốc tế và thực tiễn. Nội dung xây dựng và triển khai chương trình XTXKQG 9 1.1 Nội dung của chương trình XTXKQG Nội dung chính của Chương trình XTXKQG trước hết phải nắm bắt rõ thông tin, từ đó xây dựng cơ sở số liệu phân tích nghiên cứu các thị trường XK trọng điểm của các ngành hàng.
Thông qua thông tin cụ thể, chính xác, chương trình tập trung vào tuyên truyền, quảng bá hình ảnh sản phẩm XK bằng việc nhờ các đại diện cơ quan truyền thông. Ngoài ra, để chương trình có thể triển khai một cách chuyên nghiệp và nhanh chóng, sự có mặt của các chuyên gia thuộc các lĩnh vực XK trong và quốc tế là cần thiết để tư vấn phát triển sản phẩm XK, nâng cao chất lượng sản phẩm, phát triển XK tại thị trường nước ngoài. Đặc biệt, chương trình XTXKQG còn tập trung triển khai tổ chức và giúp các DN XK tích cực tham gia các hội chợ triển lãm thương mại định hướng XK tại nước ngoài và trong nước. Đây là một trong những hoạt động xúc tiến truyền thống được rất nhiều quốc gia sử dụng, giúp DN giữ vững mối quan hệ, thiết lập được quan hệ hợp tác kinh doanh với nhiều đối tác mới, mở rộng thị trường XK.