Triển khai xây dựng nông thôn mới nâng cao xã Tân Dân, Sóc Sơn: Thực trạng và giải pháp

Nghiên cứu xây dựng nông thôn mới nâng cao tại xã Tân Dân, Sóc Sơn. Phân tích thực trạng, hạn chế và đề xuất các giải pháp triển khai hiệu quả.

• Tác giả: Phùng Văn Anh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Viết Định
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Quản lý công
• Đề tài: Triển khai xây dựng nông thôn mới nâng cao trên địa bàn xã Tân Dân, huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: Đề án
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận xây dựng nông thôn mới nâng cao tại xã Tân Dân

Xây dựng nông thôn mới nâng cao là một chương trình quan trọng của Đảng và Nhà nước nhằm phát triển bền vững các vùng nông thôn. Tại xã Tân Dân, huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội, việc triển khai nông thôn mới nâng cao dựa trên những cơ sở lý luận vững chắc về phát triển kinh tế-xã hội. Khái niệm nông thôn mới nâng cao không chỉ đơn thuần là xây dựng cơ sở hạ tầng mà còn bao gồm nâng cao chất lượng cuộc sống, phát triển kinh tế nông nghiệp, bảo vệ môi trường và nâng cao trình độ dân trí. Các yếu tố chính trị, pháp lý, kinh tế và xã hội đều tác động trực tiếp đến quá trình xây dựng nông thôn mới nâng cao trên địa bàn xã Tân Dân, tạo nền tảng cho sự phát triển toàn diện và bền vững.

1.1. Khái niệm nông thôn mới nâng cao

Nông thôn mới nâng cao là khái niệm mở rộng từ nông thôn mới truyền thống, nhấn mạnh sự phát triển toàn diện. Nó bao gồm 19 tiêu chí chính: hệ thống giao thông, cấp nước sạch, điện lưới, thông tin liên lạc, giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao, an ninh trật tự, môi trường, nông nghiệp, công nghiệp, thương mại dịch vụ, quản lý hành chính, tài chính ngân hàng và các tiêu chí xã hội khác nhằm nâng cao đời sống và phát triển kinh tế bền vững.

1.2. Cơ sở và mục tiêu triển khai

Việc triển khai xây dựng nông thôn mới nâng cao tại xã Tân Dân tuân theo các chủ trương của Trung ương, Thành phố Hà Nội và huyện Sóc Sơn. Mục tiêu chính là nâng cao chất lượng cuộc sống nông dân, phát triển kinh tế nông nghiệp hiện đại, bảo vệ môi trường sinh thái và xây dựng cộng đồng văn minh, đoàn kết. Đặc biệt, việc xây dựng nông thôn mới nâng cao nhấn mạnh tính bền vững, tiết kiệm và phù hợp với điều kiện địa phương.

II. Thực trạng xã Tân Dân huyện Sóc Sơn hiện nay

Xã Tân Dân, huyện Sóc Sơn nằm ở phía đông bắc thành phố Hà Nộl, với địa hình và điều kiện tự nhiên đặc thù. Việc triển khai xây dựng nông thôn mới nâng cao tại xã Tân Dân đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận trong giai đoạn 2021-2025. Tuy nhiên, xã vẫn còn đối mặt với những thách thức về cơ sở hạ tầng, huy động nguồn lực, tăng cường tuyên truyền phát động và nâng cao nhận thức cộng đồng. Điều kiện kinh tế-xã hội, tệp dân cư, cơ cấu lao động và tiềm năng phát triển của xã Tân Dân là những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến quá trình xây dựng nông thôn mới nâng cao, đòi hỏi sự điều chỉnh chiến lược phù hợp.

2.1. Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên

Xã Tân Dân nằm trên địa bàn huyện Sóc Sơn, cách trung tâm Hà Nội khoảng 30km về phía đông bắc. Vị trí này giúp xã kết nối với các trục giao thông chính của thành phố. Điều kiện tự nhiên của xã Tân Dân có bề mặt địa hình đồi sát, khí hậu ôn đới, mùa hè nóng ẩm và mùa đông ít mưa. Những điều kiện này ảnh hưởng đến các hoạt động sản xuất nông nghiệp và quá trình xây dựng nông thôn mới nâng cao.

2.2. Kết quả triển khai 19 tiêu chí nông thôn mới nâng cao

Trong giai đoạn 2021-2025, xã Tân Dân đã hoàn thành một số tiêu chí xây dựng nông thôn mới nâng cao như: hệ thống giao thông nội bộ, cấp nước sạch cho hộ gia đình, điện lưới, công sở làm việc bộ máy hành chính. Tuy nhiên, một số tiêu chí khác vẫn cần hoàn thiện như: cơ sở hạ tầng thương mại dịch vụ, công tác bảo vệ môi trường, phát triển công nghiệp nông thôn và nâng cao chất lượng dịch vụ công.

III. Những hạn chế trong triển khai nông thôn mới nâng cao

Quá trình triển khai xây dựng nông thôn mới nâng cao tại xã Tân Dân, huyện Sóc Sơn còn gặp phải nhiều hạn chế cần được khắc phục. Nguồn vốn đầu tư cho xây dựng nông thôn mới nâng cao từ ngân sách nhà nước còn hạn chế, đòi hỏi phải huy động thêm nguồn vốn từ cộng đồng, doanh nghiệp và các chương trình tín dụng nông nghiệp. Công tác tuyên truyền, phát động và nâng cao nhận thức của nhân dân về tầm quan trọng của nông thôn mới nâng cao chưa được thực hiện đầy đủ và hiệu quả. Bên cạnh đó, năng lực cán bộ địa phương trong quản lý, tổ chức triển khai và giám sát chất lượng xây dựng nông thôn mới nâng cao vẫn cần được nâng cao thêm.

3.1. Thách thức về nguồn vốn và huy động tài chính

Một trong những hạn chế lớn nhất là nguồn vốn đầu tư cho xây dựng nông thôn mới nâng cao không đủ để thực hiện tất cả các dự án. Ngân sách nhà nước cấp cho xã Tân Dân còn hạn hẹp, trong khi nhu cầu xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn rất lớn. Việc huy động vốn từ cộng đồng, doanh nghiệp và kỳ vọng vào các chương trình tín dụng ưu đãi cần được tăng cường để đẩy nhanh tiến độ triển khai nông thôn mới nâng cao.

3.2. Công tác tuyên truyền và nâng cao nhận thức cộng đồng

Tuyên truyền, phát động phong trào xây dựng nông thôn mới nâng cao chưa được thực hiện toàn diện và sâu rộng đến tất cả các hộ dân. Nhiều người dân chưa hiểu rõ lợi ích và mục tiêu của nông thôn mới nâng cao, dẫn đến sự tham gia chưa tích cực. Cần tăng cường công tác tuyên truyền qua các hình thức đa dạng, sáng tạo để nâng cao nhận thức, khơi dậy sự tích cực của nhân dân trong triển khai xây dựng nông thôn mới nâng cao.

IV. Giải pháp và kế hoạch triển khai tiếp theo

Để đạt được thành công trong triển khai xây dựng nông thôn mới nâng cao tại xã Tân Dân, huyện Sóc Sơn, cần phải xây dựng giải pháp toàn diện, bao gồm nâng cao công tác lãnh đạo chỉ đạo, tăng cường tuyên truyền phát động, huy động nguồn lực từ nhiều phía và nâng cao năng lực cán bộ địa phương. Kế hoạch xây dựng nông thôn mới nâng cao giai đoạn 2023-2025 cần tập trung vào 19 tiêu chí với những ưu tiên cụ thể, lộ trình rõ ràng và cơ chế kiểm tra giám sát chặt chẽ. Phong trào thi đua toàn dân chung sức xây dựng nông thôn mới nâng cao cần được phát động mạnh mẽ để tạo sức lan tỏa trong cộng đồng và thúc đẩy sự tham gia tích cực của tất cả các tầng lớp nhân dân xã Tân Dân.

4.1. Tăng cường lãnh đạo và chỉ đạo chiến lược

Ban Chỉ đạo triển khai xây dựng nông thôn mới nâng cao cần được củng cố, với vai trò rõ ràng và trách nhiệm cụ thể của từng thành viên. Cần xây dựng kế hoạch chi tiết, phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng phòng ban, tổ chức trong xã. Tăng cường sự phối hợp giữa chính quyền địa phương, Đảng ủy, các tổ chức xã hội để tạo sinerge trong xây dựng nông thôn mới nâng cao. Kiểm tra, đánh giá định kỳ tiến độ thực hiện các tiêu chí và điều chỉnh kế hoạch khi cần thiết.

4.2. Phát động phong trào toàn dân chung sức xây dựng

Tổ chức phát động phong trào thi đua toàn dân chung sức xây dựng nông thôn mới nâng cao xã Tân Dân giai đoạn 2021-2025 với các hình thức tuyên truyền đa dạng, sáng tạo như: hội thảo, tuyên truyền lưu động, sử dụng media, truyền thông địa phương. Khen thưởng, động viên các cá nhân, gia đình, tổ chức có đóng góp xuất sắc trong xây dựng nông thôn mới nâng cao. Tạo các mô hình, điển hình tiên tiến để nhân rộng và học tập trong cộng đồng xã Tân Dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI NÂNG CAO 1. Một số khái niệm 1. Khái niệm nông thôn, nông thôn mới, nông thôn mới nâng cao 1.1 Khái niệm về nông thôn Hiện nay vẫn còn nhiều quan điểm và các tiếp cận khác nhau về khái niệm nông thôn. Nông thôn được coi như là khu vực địa lý mà ở đó có sinh kế của cộng đồng dân cư gắn bó, có mối quan hệ trực tiếp liên quan đến khai thác, sử dụng, bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên cho hoạt động sản xuất nông nghiệp.

Khái niệm nông thôn thường được hiểu là sự kết hợp của các đơn vị dân cư như làng, xóm và thôn. Hiện nay, định nghĩa về nông thôn đã mở rộng so với khái niệm “làng”. Theo Thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT ngày 21/8/2009 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn hướng dẫn thực hiện bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới thì nông thôn được định nghĩa: “Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị, các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là Ủy ban nhân dân xã”. Nông thôn là một cộng đồng xã hội có những đặc trưng riêng biệt như một xã hội thu nhỏ, trong đó có đầy đủ các yếu tố, các vấn đề xã hội và các thiết chế xã hội.

Tuy nhiên, trong phạm vi đề án này, tác giả xác lập khái niệm nông thôn như sau: “Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp cư dân, trong đó có nhiều nông dân. Tập hợp cư dân này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hoá – xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác”.2 Khái niệm về nông thôn mới và nông thôn mới nâng cao Khái niệm nông thôn mới mang đặc trưng của mỗi vùng nông thôn khác nhau. Nhưng nhìn chung nông thôn mới là mô hình cấp xã, thôn được phát triển toàn diện theo định hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá và văn minh. Mô hình nông thôn mới là những kiểu mẫu cộng đồng theo tiêu chí mới, tiếp thu những bài học khoa học hiện 5 đại song vẫn giữ được nét đặc trưng, tính cách Việt Nam trong cuộc sống văn hoá và tinh thần.

Tại đề án này khẳng định “Nông thôn mới là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng yêu cầu mới đặt ra cho nông thôn trong điều kiện hiện nay, là kiểu nông thôn được xây dựng mới so với mô hình nông thôn cũ ở tính tiên tiến về mọi măt”. Xây dựng NTM nâng cao chỉ diễn ra khi đã đạt chuẩn NTM. Quá trình này kế thừa, phát huy các kết quả đã đạt được trong xây dựng NTM. Tóm lại, “Nông thôn mới nâng cao là nông thôn mới với các tiêu chí tổ chức nông thôn ở mức cao, nâng cao về chất lượng, hướng tới các yếu tố an sinh xã hội sâu sắc hơn cũng như quan tâm tới chất lượng sống của người dân”.

Khái niệm triển khai xây dựng nông thôn mới nâng cao Hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau về triển khai xây dựng NTM nâng cao. Tuy nhiên, dù ở góc độ tiếp cận nào thì nhận thức về triển khai xây dựng NTM nâng cao đều phải là một quá trình thực hiện các mục tiêu đã định. Tại đề án này xác định khái niệm “Triển khai xây dựng nông thôn mới nâng cao là quá trình hiện thực hoá các mục tiêu cụ thể trong xây dựng nông thôn mới nâng cao với các giải pháp, lộ trình thực hiện gắn với các chủ thể có liên quan”. Cơ sở và nội dung triển khai xây dựng nông thôn mới nâng cao 1.

Chủ trương đường lối của Đảng, Nhà nước Nước ta là một quốc gia nông nghiệp với lịch sử phát triển hàng ngàn năm. Ngay từ khi ra đời Đảng, Nhà nước ta đã luôn quan tâm tới nông nghiệp, nông dân, nông thôn và coi đây là những nhiệm vụ cách mạng hướng đến và đem lại lợi ích cho nhân dân. Tư tưởng về xây dựng NTM ở nước ta xuất hiện từ khá sớm, ngay từ năm 1947 trong tác phẩm “Đời sống mới”, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: “Làm thế nào cho đời sống của dân ta, vật chất được đầy đủ hơn, tinh thần được vui mạnh hơn”. 6 Trong giai đoạn hiện nay Đảng ta xác định “Nông nghiệp, nông dân, nông thôn là ba thành tố có mối quan hệ mật thiết, gắn bó, không thể tách rời; có vai trò, vị trí rất quan trọng trong sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; là cơ sở, lực lượng to lớn trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu, giữ vững ổn định chính trị, đảm bảo quốc phòng an ninh, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá, con người Việt Nam, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.

Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Nông dân là chủ thể, là trung tâm của quá trình phát triển nông nghiệp, kinh tế nông thôn và xây dựng nông thôn mới. Gắn xây dựng giai cấp nông dân với phát triển nông nghiệp và quá trình công nghiệp hoá, đô thị hoá. Nông nghiệp là lợi thế quốc gia, trụ đỡ của nền kinh tế.

Phát triển nông nghiệp hiệu quả, bền vững, tích hợp đa giá trị theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, năng lực cạnh tranh. Xây dựng nông thôn hiện đại, phồn vinh, hạnh phúc, dân chủ, văn minh, có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội đồng bộ; môi trường xanh, sạch, đẹp; đời sống văn hoá lành mạnh, phong phú, đậm đà bản sắc dân tộc; an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội được đảm bảo. Phát triển nông nghiệp, nông thôn, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nông dân và cư dân nông thôn là trách nhiệm, nhiệm vụ trọng tâm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội dưới sự lãnh đạo của Đảng”…[1,tr. 2-3] Cụ thể hoá đường lối của Đảng, trong những năm qua Nhà nước ta đã ban hàng nhiều chính sách về xây dựng NTM với giai đoạn 10 năm thí điểm xây dựng NTM từ 2001-2011, Chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng NTM giai đoạn 2010-2020, 2021-2025 triển khai trên phạm vi toàn quốc.

Cả hệ thống chính trị từ Trung ương đến địa phương đều đã chung sức tham gia xây dựng NTM, NTM nâng cao, NTM kiểu mẫu với các thành tựu nổi bật đến hết năm 2020 có 5. 13] Đối với Thủ đô Hà Nội, Thành uỷ thành phố Hà Nội đã ban hành Chương trình số 04-CTr/TU ngày 17/3/2021 của Thành ủy Hà Nội về “Đẩy mạnh thực hiện hiệu quả Chương trình mục tiêu quốc gia Xây dựng nông thôn mới gắn với cơ cấu lại 7 ngành nông nghiệp và phát triển kinh tế nông thôn, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nông dân giai đoạn 2021-2025”. Huyện uỷ Sóc Sơn đã ban hành Chương trình số 02 ngày 31/12/2020 để cụ thể hoá công tác lãnh đạo, triển khai Chương chình số 04-CTr/TU ngày 17/3/2021 của Thành uỷ Hà Nội. Cơ sở pháp lý Hệ thống văn bản pháp lý triển khai xây dựng NTM, NTM nâng cao, NTM kiểu mẫu trong giai đoạn hiện nay được ban hành đồng bộ gồm Nghị quyết số 25/2021/QH15 ngày 28/7/2021 của Quốc hội về phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM giai đoạn 2021 - 2025.

Quyết định số 263/QĐ- TTg ngày 22/02/2022 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM giai đoạn 2021-2025; Quyết định số 318/QĐ-TTg ngày 08/3/2022 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về xã NTM và Bộ tiêu chí quốc gia về xã NTM nâng cao giai đoạn 2021-2025. Đối với Thủ đô Hà Nội, UBND thành phố đã ban hành quyết định 3098/QĐ- UBND ngày 29/8/2022 của UBND thành phố Hà Nội về việc ban hành Bộ tiêu chí xã đạt chuẩn NTM nâng cao thành phố Hà Nội giai đoạn 2021 - 2025. UBND huyện Sóc Sơn đã ban hành quyết định số 664/QĐ-UBND ngày 01/3/2023 về việc phê duyệt Đề án Xây dựng nông thôn mới nâng cao xã Tân Dân giai đoạn 2021-2025. Đối với xã Tân Dân, Đảng bộ và chính quyền xã coi nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới là một nhiệm vụ chính trị trọng tâm và UBND xã đã ban hành kế hoạch số 102/KH-UBND ngày 23/9/2021 về hoàn thành xây dựng xã nông thôn mới nâng cao giai đoạn 2021-2025.

Cơ sở thực tiễn triển khai xây dựng nông thôn mới nâng cao Công tác xây dựng NTM giai đoạn 2010-2020 với những kết quả đã đạt được và các bài học kinh nghiệm là tiền đề cho việc triển khai xây dựng NTM nâng cao giai đoạn 2021-2025. Các nền tảng về hạ tầng kinh tế xã hội nông thôn mới là cơ sở, điểm xuất phát để nâng cao chất lượng các tiêu chí trong xây dựng NTM nâng cao. 8 Đối với địa bàn xã Tân Dân được Đảng bộ, Chính quyền cùng Nhân dân xác định rõ trọng tâm lấy công tác dồn điền đổi thửa làm tiền đề cho công tác xây dựng nông thôn mới, xã Tân Dân đã tổ chức chỉ đạo và thực hiện được 6/12 thôn đã hoàn thành. Từ khâu làm đất gieo trồng đến khâu thu hoạch đã cơ giới hóa, từ 70% năm 2012 lên 100 % năm 2021, từ đó đã xây dựng, nhân rộng một số mô hình hiệu quả như mô hình sản xuất.Trong quá trình dồn điền, đổi thửa đã tiến hành đào đắp 123 tuyến đường giao thông nội đồng với chiều dài 28671,67m.

Đào hơn 50000 m kênh mương tưới tiêu. Xã đã tập trung đầu tư mọi nguồn lực xây dựng, đến nay cơ sở hạ tầng của xã cơ bản đáp ứng được yêu cầu sản xuất và sinh hoạt của nhân dân. 100% đường trục xã, liên xã, liên thôn, trục thôn và đường ngõ, xóm theo đề án đã được nhựa và bê tông hoá. 100% trạm bơm và hệ thống kênh chính được bê tông hoá, hệ thống kênh nội đồng thường xuyên được nạo vét, tu bổ đảm bảo kịp thời sản xuất.

Ngành điện đã xây mới và nâng cấp 10 trạm biến áp, xây dựng và thay thế 24,5 km điện hạ thế, đường dây điện trần bằng dây điện bọc. Đã đầu tư xây dựng mới 7 nhà văn hóa và nâng cấp 4 trường học. Tổng mức kinh phí đã huy động để thực hiện xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2011-2020: 205 tỷ 400 triệu đồng. Năm 2016 xã Tân Dân về đích NTM, năm 2017 xã tổ chức đón bằng cộng nhận danh hiệu về đích NTM thành công tốt đẹp.