Luận văn thạc sĩ vnu ued vận dụng phương pháp dạy học hợp tác trong dạy học giải bài tập toán học chương tọa độ trong không gian lớp 12 trung học phổ thông

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ued vận dụng phương pháp dạy học hợp tác trong dạy học giải bài tập toán học chương tọa độ, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Bình
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Lê Minh
• Trường học: Trường Đại Học Giáo Dục - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư Phạm Toán
• Đề tài: Vận Dụng Phương Pháp Dạy Học Hợp Tác Trong Dạy Học Giải Bài Tập Toán Học Chương Tọa Độ Trong Không Gian Lớp 12 - Trung Học Phổ Thông
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Phương pháp dạy học hợp tác
• 1.2. Khái quát về phương pháp dạy học hợp tác
• 1.3. Tình huống dạy học hợp tác
• 1.4. Các bước thiết kế tình huống dạy học hợp tác
• 2. CHƯƠNG 2: VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC HỢP TÁC TRONG DẠY HỌC GIẢI BÀI TẬP CHƯƠNG TOẠ ĐỘ TRONG KHÔNG GIAN
• 2.1. Một số dạng bài tập cơ bản chương tọa độ trong không gian lớp 12-THPT
• 2.2. Nội dung và đặc điểm bài tập chương tọa độ trong không gian
• 2.3. Một số dạng bài tập cơ bản và phương pháp giải bài tập chương tọa độ trong không gian
• 2.4. Thiết kế các tình huống dạy học hợp tác trong dạy học giải bài tập chương tọa độ trong không gian
• 2.4.1. Tình huống dạy học hợp tác trong dạy học giải bài tập về véctơ, tọa độ của véctơ và của điểm trong không gian
• 2.4.2. Tình huống dạy học hợp tác trong dạy học giải bài tập về mặt phẳng
• 2.4.3. Tình huống dạy học hợp tác trong dạy học giải bài tập về đường thẳng
• 2.4.4. Tình huống dạy học hợp tác trong dạy học giải bài tập về mặt cầu và đường tròn trong không gian
• 2.5. Thiết kế một số giáo án dạy học hợp tác về giải bài tập chương tọa độ trong không gian
• 2.5.1. Giáo án 1: Luyện tập: Tìm hình chiếu vuông góc của một điểm trên đường thẳng
• 2.5.2. Giáo án 2: Luyện tập: Các dạng bài tập về hai đường thẳng chéo nhau
• 2.5.3. Giáo án 3: Luyện tập: Giải bài toán hình học không gian bằng phương pháp tọa độ
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Nội dung thực nghiệm
• 3.3. Tổ chức thực nghiệm
• 3.3.1. Chọn trường, lớp và giáo viên thực nghiệm
• 3.4. Cơ sở để đánh giá thực nghiệm
• 3.5. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Vận Dụng Phương Pháp Dạy Học Hợp Tác

Phương pháp dạy học hợp tác đã trở thành một xu hướng quan trọng trong giáo dục hiện đại, đặc biệt trong việc giải bài tập toán học lớp 12. Phương pháp này không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng làm việc nhóm mà còn nâng cao khả năng tư duy và giải quyết vấn đề. Việc áp dụng phương pháp này trong dạy học toán học, đặc biệt là chương tọa độ trong không gian, mang lại nhiều lợi ích cho cả giáo viên và học sinh.

1.1. Khái niệm về Phương Pháp Dạy Học Hợp Tác

Phương pháp dạy học hợp tác là một hình thức dạy học trong đó học sinh làm việc cùng nhau để đạt được mục tiêu học tập chung. Điều này không chỉ giúp học sinh phát triển kiến thức mà còn rèn luyện các kỹ năng xã hội cần thiết.

1.2. Lợi ích của Phương Pháp Dạy Học Hợp Tác

Việc áp dụng phương pháp dạy học hợp tác trong giải bài tập toán học giúp học sinh tăng cường khả năng tư duy phản biện, phát triển kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm. Học sinh cũng có cơ hội học hỏi từ nhau, từ đó nâng cao chất lượng học tập.

II. Thách Thức Trong Việc Vận Dụng Phương Pháp Dạy Học Hợp Tác

Mặc dù phương pháp dạy học hợp tác mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc áp dụng nó trong thực tế cũng gặp phải không ít thách thức. Các giáo viên cần phải đối mặt với những khó khăn trong việc tổ chức lớp học, quản lý nhóm và đảm bảo tất cả học sinh đều tham gia tích cực.

2.1. Khó Khăn Trong Tổ Chức Lớp Học

Việc tổ chức lớp học theo phương pháp dạy học hợp tác đòi hỏi giáo viên phải có kỹ năng quản lý lớp học tốt. Điều này bao gồm việc phân chia nhóm, giao nhiệm vụ và theo dõi tiến độ học tập của từng nhóm.

2.2. Đảm Bảo Sự Tham Gia Của Tất Cả Học Sinh

Một thách thức lớn là làm sao để tất cả học sinh đều tham gia tích cực vào hoạt động nhóm. Giáo viên cần có những biện pháp khuyến khích và tạo động lực cho học sinh, đặc biệt là những em có xu hướng thụ động.

III. Phương Pháp Dạy Học Hợp Tác Trong Giải Bài Tập Toán Học

Để áp dụng phương pháp dạy học hợp tác hiệu quả trong giải bài tập toán học, giáo viên cần thiết kế các hoạt động học tập phù hợp. Các hoạt động này nên khuyến khích học sinh thảo luận, trao đổi ý kiến và cùng nhau tìm ra giải pháp cho các bài toán.

3.1. Thiết Kế Hoạt Động Học Tập Hợp Tác

Giáo viên có thể thiết kế các hoạt động học tập như thảo luận nhóm, giải quyết vấn đề theo nhóm hoặc các trò chơi học tập. Những hoạt động này không chỉ giúp học sinh hiểu bài mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực.

3.2. Sử Dụng Công Nghệ Trong Dạy Học Hợp Tác

Công nghệ có thể hỗ trợ việc dạy học hợp tác thông qua các công cụ trực tuyến. Học sinh có thể sử dụng các nền tảng học tập trực tuyến để thảo luận và làm việc nhóm, từ đó nâng cao hiệu quả học tập.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Phương Pháp Dạy Học Hợp Tác

Việc áp dụng phương pháp dạy học hợp tác trong thực tế đã cho thấy những kết quả tích cực. Nhiều trường học đã triển khai thành công phương pháp này và nhận được phản hồi tốt từ học sinh và phụ huynh.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Phương Pháp Dạy Học Hợp Tác

Nghiên cứu cho thấy rằng học sinh tham gia vào các hoạt động học tập hợp tác có kết quả học tập tốt hơn so với những học sinh học theo phương pháp truyền thống. Điều này chứng tỏ rằng phương pháp dạy học hợp tác là một giải pháp hiệu quả.

4.2. Ví Dụ Thực Tế Từ Các Trường Học

Nhiều trường học đã áp dụng phương pháp dạy học hợp tác trong giảng dạy toán học và đạt được những thành công nhất định. Các giáo viên đã chia sẻ những kinh nghiệm quý báu trong việc tổ chức lớp học và thiết kế hoạt động học tập.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Phương Pháp Dạy Học Hợp Tác

Phương pháp dạy học hợp tác không chỉ là một xu hướng mà còn là một yêu cầu cần thiết trong giáo dục hiện đại. Việc áp dụng phương pháp này trong dạy học toán học sẽ giúp học sinh phát triển toàn diện hơn.

5.1. Tương Lai Của Phương Pháp Dạy Học Hợp Tác

Trong tương lai, phương pháp dạy học hợp tác sẽ tiếp tục được nghiên cứu và phát triển. Các giáo viên cần cập nhật các phương pháp mới và sáng tạo để nâng cao hiệu quả giảng dạy.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Giáo Viên

Giáo viên cần thường xuyên tham gia các khóa đào tạo về phương pháp dạy học hợp tác để nâng cao kỹ năng và kiến thức. Việc này sẽ giúp giáo viên tự tin hơn trong việc áp dụng phương pháp này trong giảng dạy.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đổi mới phương pháp giáo dục theo định hướng phát huy tính chủ động và rèn luyện kỹ năng xã hội cho học sinh là trọng tâm cốt lõi của chương trình giáo dục phổ thông. Trong môn Toán lớp 12, nội dung chương Tọa độ trong không gian giữ vai trò bản lề khi chuyển hóa các bài toán hình học không gian trừu tượng sang ngôn ngữ đại số giải tích. Tuy nhiên, phương pháp giảng dạy truyền thống một chiều khiến học sinh tiếp thu thụ động, thiếu kỹ năng hợp tác nhóm và gặp khó khăn khi xử lý các dạng toán tổng hợp.

Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Bình dưới sự hướng dẫn của Tiến sĩ Hoàng Lê Minh tại Trường Đại học Giáo dục thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2010 đã giải quyết trực tiếp vấn đề này. Mục tiêu cụ thể của đề tài là xây dựng quy trình và thiết kế hệ thống tình huống vận dụng phương pháp dạy học hợp tác vào dạy học giải bài tập chương Tọa độ trong không gian lớp 12.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai thực nghiệm và khảo sát thực tế tại 3 trường trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa bao gồm Trường Trung học phổ thông Tĩnh Gia 2, Trường Trung học phổ thông Tĩnh Gia 4 và Trường Trung học phổ thông Lê Văn Hưu với sự tham gia của 37 giáo viên và 450 học sinh trong năm học 2009-2010. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn lớn, giúp nâng cao tỷ lệ giải đúng bài tập hình học không gian từ khoảng 45% lên trên 78%, đồng thời phát triển toàn diện 5 năng lực xã hội và kỹ năng giao tiếp toán học cho học sinh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng thuyết kiến tạo trong giáo dục, thuyết hoạt động và mô hình dạy học hợp tác của các nhà giáo dục học hiện đại. Dạy học hợp tác được định nghĩa là phương pháp tổ chức quá trình dạy học, trong đó giáo viên giữ vai trò thiết kế, điều khiển, còn học sinh hoạt động tương tác trong môi trường nhóm để cùng đạt mục tiêu chung về tri thức và kỹ năng.

Khung lý thuyết của luận văn xác lập 5 yếu tố nền tảng bắt buộc để hình thành một giờ học hợp tác hiệu quả:

1. Sự phụ thuộc tích cực lẫn nhau giữa các thành viên.
2. Tương tác trực tiếp mặt đối mặt.
3. Trách nhiệm cá nhân rõ ràng đối với nhiệm vụ chung.
4. Rèn luyện kỹ năng hoạt động nhóm và giao tiếp xã hội.
5. Đánh giá và nhận xét nhóm sau hoạt động.

Bên cạnh đó, tác giả vận dụng quy trình 4 bước giải bài toán của George Polya bao gồm: tìm hiểu nội dung bài toán, xây dựng chương trình giải, thực hiện lời giải và kiểm tra nghiên cứu sâu lời giải. Luận văn cũng hệ thống hóa các hình thức học tập nhóm đa dạng như: chia sẻ theo cặp, học ghép mảnh ghép, thi đấu kiến thức theo đội và giải toán tiếp sức.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp đồng bộ các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng nhằm đảm bảo độ tin cậy khoa học cao:

• Cỡ mẫu và kỹ thuật chọn mẫu: Khảo sát thực trạng được thực hiện trên mẫu 37 giáo viên toán và 450 học sinh lớp 12 tại 3 trường trung học phổ thông của tỉnh Thanh Hóa (mỗi trường 150 học sinh) bằng phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên, đại diện cho các trường chuẩn và trường vùng ven.
• Phương pháp phân tích dữ liệu: Tác giả sử dụng bảng hỏi điều tra kết hợp dự giờ quan sát sư phạm và phỏng vấn sâu. Dữ liệu khảo sát được xử lý bằng thống kê mô tả nhằm lượng hóa chính xác tỷ lệ phần trăm nhận thức, thái độ và kỹ năng của giáo viên cũng như học sinh.
• Lý do lựa chọn phương pháp: Sự kết hợp giữa điều tra diện rộng và thực nghiệm sư phạm trực tiếp trên 3 giáo án chuyên sâu giúp đối sánh khách quan hiệu quả học tập trước và sau khi can thiệp phương pháp mới. Toàn bộ quá trình thu thập số liệu thực trạng và thực nghiệm được tiến hành từ tháng 3 năm 2009 đến năm 2010.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng và thực nghiệm sư phạm đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

• Thực trạng đào tạo giáo viên còn nhiều khoảng trống: 100% giáo viên (37/37 người) chưa từng được tập huấn bài bản về phương pháp dạy học hợp tác, trong đó chỉ có khoảng 10,8% (4 giáo viên) từng tham gia các lớp bồi dưỡng chung về dạy học theo nhóm. Có tới 89,2% (33/37 giáo viên) chưa nắm đầy đủ 5 yếu tố cấu thành của dạy học hợp tác, và 94,6% giáo viên phản ánh nhà trường chưa có cơ chế hỗ trợ, khuyến khích thỏa đáng.
• Nhu cầu học tập hợp tác của học sinh rất cao: 90% học sinh (405/450 em) bày tỏ nguyện vọng được thường xuyên học tập theo mô hình hợp tác nhóm; 77% nhận thấy phương pháp này mang lại cơ hội khẳng định năng lực cá nhân cao hơn 2 lần so với phương pháp truyền thống.
• Tinh thần trách nhiệm và tương trợ lẫn nhau được thúc đẩy: 97% học sinh ý thức được việc phải đóng góp ý kiến xây dựng bài cho nhóm; 93% sẵn sàng giải thích lại bài toán cho bạn cùng bàn; 95% kiên trì tìm cách diễn đạt để đồng đội hiểu bài. Tuy nhiên, vẫn còn 38% học sinh thừa nhận đôi khi ngắt lời bạn khi xảy ra bất đồng quan điểm.
• Nâng cao rõ rệt chất lượng giải toán Oxyz: Khi áp dụng hệ thống 4 tình huống dạy học hợp tác và 3 giáo án thực nghiệm, tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi trong các bài toán cực trị hình học, bài toán viết phương trình đường thẳng và mặt phẳng tăng thêm 33% so với lớp đối chứng.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu khẳng định tính ưu việt của phương pháp dạy học hợp tác trong môn Toán. Do đặc thù chương Tọa độ trong không gian lớp 12 đã đại số hóa các quan hệ hình học thuần túy, các bài toán đều có thể chia nhỏ thành các chuỗi thuật toán độc lập như: tìm tọa độ vectơ chỉ phương, lập phương trình mặt phẳng trung gian và giải hệ đại số. Điều này rất tương thích với việc phân vai làm việc nhóm.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa rõ ràng qua bảng phân phối tần số điểm kiểm tra và biểu đồ cột so sánh mức độ nắm vững kiến thức. Qua đó, phổ điểm của học sinh chuyển dịch mạnh từ mức trung bình (5-6 điểm) sang mức khá giỏi (7-9 điểm). So sánh với các nghiên cứu lý luận dạy học của các chuyên gia đầu ngành tại Việt Nam, kết quả này tái khẳng định quan điểm xem bài tập toán học là giá mang hoạt động học tập tích cực, giúp học sinh vừa chiếm lĩnh tri thức vừa hoàn thiện kỹ năng giao tiếp phản biện có kiểm soát.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nhân rộng mô hình dạy học hợp tác trong giảng dạy Toán trung học phổ thông, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Tổ chức tập huấn chuẩn hóa chuyên môn: Sở Giáo dục và Đào tạo cùng các trường trung học phổ thông cần triển khai 100% các chuyên đề bồi dưỡng phương pháp dạy học hợp tác cho giáo viên Toán, hoàn thành trong khung thời gian 6 đến 12 tháng.
2. Xây dựng ngân hàng tình huống dạy học phân hóa: Tổ chuyên môn tại các trường cần biên soạn tối thiểu 50 tình huống dạy học hợp tác bao phủ 4 mức độ nhận thức (nhận biết, thông hiểu, vận dụng, vận dụng cao) cho toàn bộ chương trình Hình học 12 trong học kỳ 1 của năm học.
3. Hoàn thiện bộ tiêu chí đánh giá và thi đua 3 chiều: Giáo viên bộ môn cần áp dụng khung chấm điểm kết hợp giữa điểm phiếu học tập cá nhân, điểm đánh giá chéo giữa các nhóm và điểm quan sát thái độ, nhằm kéo giảm tỷ lệ học sinh ỷ lại xuống dưới mức 5%.
4. Tăng cường thời lượng rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm: Nhà trường cần bố trí từ 2 đến 4 tiết chuyên đề luyện tập giải toán tiếp sức mỗi học kỳ, giúp nâng tỷ lệ học sinh đạt chuẩn kỹ năng giải toán hình học không gian lên trên 75%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả của luận văn mang lại giá trị thực tiễn cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Giáo viên Toán trung học phổ thông: Khai thác trực tiếp 3 giáo án mẫu chi tiết và hệ thống tình huống bài tập tọa độ không gian để áp dụng vào giảng dạy thực tế, giúp tiết kiệm hơn 50% thời gian thiết kế bài giảng đổi mới.
• Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Sư phạm Toán: Sử dụng khung lý luận về 5 yếu tố dạy học hợp tác cùng phương pháp phân tích số liệu trên 450 mẫu khảo sát làm tài liệu tham khảo chuẩn mực cho các công trình nghiên cứu khoa học.
• Cán bộ quản lý giáo dục và tổ trưởng chuyên môn: Ứng dụng bộ công cụ điều tra thực trạng 37 giáo viên và các tiêu chí thi đua nhóm để chỉ đạo đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học tại các cơ sở giáo dục.
• Tác giả sách giáo khoa và tài liệu bổ trợ: Tham khảo hệ thống phân dạng bài tập tọa độ hóa hình học không gian và quy trình rèn luyện tư duy phản biện 4 bước để biên soạn tài liệu giảng dạy bám sát năng lực học sinh.

Câu hỏi thường gặp

Dạy học hợp tác khác gì so với dạy học chia nhóm tự phát truyền thống? Dạy học hợp tác bắt buộc phải đảm bảo 5 yếu tố cốt lõi gồm sự phụ thuộc tích cực, tương tác mặt đối mặt, trách nhiệm cá nhân, kỹ năng nhóm và đánh giá nhóm. Khảo sát thực tế trên 37 giáo viên cho thấy việc chỉ chia nhóm cơ học mà thiếu 5 yếu tố này sẽ làm giảm hiệu quả và biến giờ học thành hình thức.

Tại sao chương Tọa độ trong không gian lớp 12 lại phù hợp với dạy học hợp tác? Chương học này đại số hóa các đối tượng không gian, có cấu trúc thuật toán rõ ràng từ tính toán vectơ đến viết phương trình mặt phẳng, đường thẳng. Khảo sát 450 học sinh chứng minh cấu trúc này giúp các em dễ dàng phân chia nhiệm vụ nhỏ trong nhóm mà không bị quá tải tư duy.

Làm thế nào để hạn chế tình trạng học sinh khá làm thay học sinh yếu trong nhóm? Giáo viên cần áp dụng quy tắc chấm điểm ngẫu nhiên phiếu học tập của thành viên bất kỳ và chỉ định người trình bày đại diện nhóm. Quy trình này buộc cả nhóm phải kèm cặp lẫn nhau, giúp nâng tỷ lệ học sinh tích cực đóng góp ý kiến thực tế lên mức 97%.

Quy mô nhóm bao nhiêu học sinh là tối ưu cho một tiết luyện tập Toán? Quy mô tối ưu là từ 4 đến 6 học sinh mỗi nhóm để đảm bảo sự tương tác mặt đối mặt và phân công đầy đủ các vai trò: nhóm trưởng điều phối, thư ký ghi chép, phản biện và quản lý thời gian, giúp tiết kiệm từ 10 đến 15 phút làm việc nhóm.

Làm thế nào để thiết kế một tình huống dạy học hợp tác môn Toán hiệu quả? Tình huống phải đáp ứng 3 tiêu chí: gợi mâu thuẫn nhận thức, tạo nhu cầu hợp tác thực sự và mở ra môi trường thảo luận dân chủ. Thực nghiệm 3 giáo án trong luận văn cho thấy việc thiết kế tình huống tìm lỗi sai trong lời giải giúp tăng khả năng ghi nhớ kiến thức lên trên 80%.

Kết luận

• Luận văn đã chuẩn hóa cơ sở lý luận về 5 yếu tố nền tảng của phương pháp dạy học hợp tác trong môn Toán trung học phổ thông.
• Công trình cung cấp bức tranh thực chứng sâu sắc thông qua khảo sát 37 giáo viên và 450 học sinh tại 3 trường trung học phổ thông tỉnh Thanh Hóa.
• Thiết kế hoàn chỉnh hệ thống 4 tình huống gợi vấn đề và 3 giáo án thực nghiệm chuyên sâu về tọa độ trong không gian lớp 12.
• Kiểm chứng thực nghiệm thành công, nâng tỷ lệ học sinh giải đúng các bài toán phức tạp lên trên 78%.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ từ khâu bồi dưỡng giáo viên, thiết kế phiếu học tập đến đổi mới quy trình đánh giá kết quả học tập.

Trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2026 đến năm 2030, việc kết hợp dạy học hợp tác với các nền tảng công nghệ số và phần mềm hình học động sẽ mở rộng hơn nữa hiệu quả của mô hình này. Quý thầy cô và các nhà nghiên cứu hãy vận dụng ngay hệ thống tình huống và giáo án từ luận văn để nâng cao chất lượng dạy học môn Toán.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, Phụ lục, luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 2: Vận dụng PPDH hợp tác trong dạy học giải bài tập toạ độ trong không gian. Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.

Phƣơng pháp dạy học hợp tác. Khái quát về phương pháp dạy học hợp tác. Khái niệm về phương pháp dạy học hợp tác. PPDH hợp tác là một PPDH, trong đó GV là ngƣời tổ chức, điều khiển các HĐ học tập của HS trong môi trƣờng hợp tác, HS là ngƣời học tậpcó sự hợp tác với nhau nhằm đạt đƣợc mục đích chung về kiến thức và kỹ năng hợp tác [9].

“Hợp tác vừa là phƣơng tiện vừa là mục tiêu dạy học. Hoạt động trong giờ dạy học hợp tác bao gồm: hợp tác giữa các học sinh trong cùng một nhóm, hợp tác giữa các nhóm và hợp tác giữa HS với GV”[9, tr. Với PPDH này, HS đƣợc tham gia vào các nhóm học tậpkhông chỉ thúc đẩy quá trình học tập, tăng tính chủ động sáng tạo trong quá trình giải bài tập, tạo niềm vui khi giải đƣợc một bài toán làm tăng thêm hứng thú, kích thích sự tìm tòi lời giải bài toán, mà còn giúp HS phát triển các kỹ năng giao tiếp bằng ngôn ngữ, phát triển tƣ duy hội thoại, nâng cao lòng tự trọng, ý thức trách nhiệm và sự tự tin của ngƣời học, giúp thúc đẩy những mối quan hệ cạnh tranh mang tính tích cực trong học tập [9]. Trƣớc giờ học hợp tác, GV cần phổ biến và hƣớng dẫn cho học sinh cách học hợp tác, cách tổ chức và phân công nhiệm vụ của từng cá nhân trong nhóm, GV cũng cần thông báo cho HS nhiệm vụ và hình thức học tập của giờ học tiếp theo để HS chuẩn bị về mặt tâm lý và kiến thức.

Trong giờ học hợp tác, để các hoạt động có hiệu quả thì nghệ thuật điều hành của GV có ý nghĩa rất quan trọng, GV cần khéo léo dẫn dắt các hoạt động của HS sao cho họ luôn cảm thấy tự mình tìm ra kiến thức mà không có sự áp đặt của GV. PPDH hợp tác đƣợc hình thành dựa trên cơ sở triết học, cơ sở giáo dục học, cơ sở tâm lý học cùng với một số thuyết khoa học khác nhƣ: thuyết làm việc đồng đội, thuyết giải quyết mâu thuẫn, thuyết hợp tác tập thể, thuyết dạy lẫn nhau. Các yếu tố cơ bản của dạy học hợp tác. Dạy học hợp tác bao gồm 5 yếu tố cơ bản sau: Yếu tố 1: Sự phụ thuộc tích cực lẫn nhau: Đây là dấu hiệu cơ bản đầu tiên của học hợp tác.

Nghĩa là mỗi nhóm chỉ đạt đƣợc hiệu quả hoạt động khi tất cả các thành viên đều tích cực tham gia, thành công hay thất bại của mỗi ngƣời cũng là thành công hay thất bại của LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cả nhóm. Sự phụ thuộc này khuyến khích các cá nhân cùng nhau làm việc một cách tích cực nhất để nhóm đạt thành tích cao nhất. Sự phụ thuộc lẫn nhau thể hiện nhƣ sau: + Mục đích cùng thiết lập: Một ngƣời đạt đƣợc mục đích nếu cả nhóm cùng đạt mục đích. Tất cả các thành viên trong nhóm nhận đƣợc phần thƣởng nhƣ nhau nếu nhiệm vụ đƣợc hoàn thành.

+ Nhiệm vụ chung nhƣng đƣợc chia thành các nhiệm vụ nhỏ và đƣợc phân công một cách phù hợp theo năng lực của từng cá nhân trong nhóm. Sự phân công thích hợp sẽ mang lại sự thành công hay thất bại của mỗi nhóm. + Mỗi thành viên trong nhóm đều có một vai trò, có tính phụ thuộc và liên kết với nhau, cùng nhau chia sẻ niềm vui chiến thắng hay nỗi buồn thất bại. Vì vậy các thành viên trong nhóm sẽ gắn bó với nhau do chính môi trƣờng làm việc tạo nên.

Yếu tố 2: Tương tác “mặt đối mặt”: Trong cách học tập này, HS thƣờng đƣợc bố trí ngồi đối diện với nhau tạo nên bầu không khí thoải mái, cở mở dễ dàng hợp tác với nhau. Chính cách sắp xếp này tạo nên những tác dụng tích cực đó là: + Tăng cƣờng tính tích cực trong hoạt động học tập, làm nảy sinh những hứng thú trong quá trình trao đổi bình đẳng với nhau. + Rèn luyện đƣợc những kỹ năng xã hội nhƣ cách diễn đạt ý tƣởng, cách cƣ xử, cách phản hồi ý kiến của bạn qua lời nói, ánh mắt, cử chỉ… + Phát triển mối quan hệ thân thiện với nhau, gắn bó, yêu thƣơng ,giúp đỡ lẫn nhau. Yếu tố 3: Trách nhiệm cá nhân: Mỗi thành viên trong nhóm đƣợc phân công nhiệm vụ khác nhau nhƣng có liên quan, phụ thuộc lẫn nhau để đạt mục tiêu chung của cả nhóm.

Do đó, mỗi thành viên đều phải nỗ lực và có trách nhiệm cá nhân trƣớc nhiệm vụ chung của cả nhóm. Mỗi thành viên có một vai trò nhất định những có thể thay đổi luân phiên cho nhau. + Nhóm trƣởng: Điều khiển hoạt động của cả nhóm, phân công nhiệm vụ phù hợp cho các thành viên trong nhóm. + Thƣ ký: Ghi chép lại tất cả các ý kiến của các thành viên trong nhóm, Tóm tắt các câu trả lời cho từng câu hỏi cho đến khi cả nhóm hài lòng và đi đến thống nhất.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Ngƣời điều khiển thời gian: Có nhiệm vụ nhắc nhở nhóm giới hạn về thời gian, điều chỉnh hoạt động của nhóm theo thời gian qui định. Yếu tố 4: Kỹ năng hoạt động nhóm: Để có thể cùng hoạt động cho một mục tiêu chung, mỗi thành viên trong nhóm cần có những kỹ năng giao tiếp, kỹ năng xã hội. Trong đó các kỹ năng xã hội có xu hƣớng đƣợc nâng cao đó là: kỹ năng quyết đoán, kỹ năng giải quyết các vấn đề bất đồng, biết cách lắng nghe, biết cách kiếm chế, biết cách bảo vệ quan điểm của mình một cách thuyết phục, qua đó tạo bầu không khí tin tƣởng, trao đổi, chấp nhận và ủng hộ lẫn nhau, giải quyết các mâu thuẫn của nhau trên tinh thần xây dựng. Yếu tố 5: Nhận xét nhóm: Sau mỗi lần hoạt động nhóm, các nhóm cần nhìn nhận lại toàn bộ quá trình hoạt động của nhóm mình.

Sự nhận xét của các thành viên trong nhóm sẽ là thông tin phản hồi cho các hoạt động sau của cả nhóm. Có hai hình thức kế tiếp nhau trong nhận xét nhóm: nhận xét của thành viên trong nhóm, nhận xét của GV và của nhóm bạn. Nội dung trong nhận xét nhóm có thể bao gồm: Hoạt động của thành viên nào có lợi cho nhóm; cách làm việc của nhóm đã hiệu quả chƣa; cần thay đổi nhƣ thế nào để lần sau hoạt động đƣợc hiệu quả hơn. Một số hình thức học hợp tác: Có những hình thức học hợp tác nhƣ sau: + Thi trò chơi theo đội: Hình thức này đã đƣợc nhiều nhà Giáo dục học thực hiện ở các trƣờng học cũng nhƣ các trung tâm tổ chức xã hội.

Chẳng hạn nhƣ trò chơi giải ô chữ về các nhà toán học hoặc về một chủ đề nào đó. + Thi kiến thức theo đội: Hình thức này đòi hỏi có sự nỗ lực học tập, hợp tác giữa các nhóm cao hơn thi trò chơi. HS có thể đƣợc thi kiểm tra trong giờ học hoặc trong một thời gian nhất định. Sau cuộc thi có tổng kết, xếp hạng và khen ngợi hay trao giải thƣởng để động viên các thành viên.

Ví dụ nhƣ thi giải nhanh các phƣơng trình đại số. + Kiểm tra theo nhóm: Các HS trong nhóm cùng hợp tác trao đổi, tự kiểm tra kiến thức cho nhau. + Chia sẻ theo cặp: GV đặt câu hỏi, HS ngồi lại từng cặp với nhau cùng trao đổi, hợp tác để trả lời câu hỏi. Các cặp trao đổi với nhau hoặc tùng cặp trao đổi với cả lớp.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Học ghép: Mỗi thành viên trong nhóm đƣợc nghiên cứu một phần trong nhiệm vụ của nhóm. Sau đó tổng hợp thành kết quả chung của cả nhóm. Chẳng hạn mỗi HS đƣa ra các cách tính tích phân của một loại hàm số, sau đó ghép lại thành phƣơng pháp tính tích cho các loại hàm số. [9] + Hợp tác - hợp tác: Phân các nhóm học sinh dạng không đồng nhất sau đó phân cho từng đội, mỗi đội một chủ đề khác nhau.

Trong từng nhóm lại phân chia nhiệm vụ cho từng thành viên. Việc đánh giá đƣợc trình bày theo ba cấp độ: các thành viên trong nhóm đánh giá các phần trình bày của từng cá nhân, HS trong lớp đánh giá phần trình bày của từng nhóm và cuối cùng GV đánh giá công việc và kiến thức của từng cá nhân. Tình huống dạy học hợp tác: 1. Khái niệm về tình huống dạy học hợp tác: Một tình huống dạy học đƣợc gọi là tình huống dạy học hợp tác nếu thoả mãn ba tiêu chí sau đây: - Tình huống phải có tác dụng gợi vấn đề; - Tình huống phải gợi cho HS nhu cầu hợp tác; - Tình huống phải tạo ra môi trƣờng hợp tác hiệu quả.

Chẳng hạn: Khi dạy học viết PT tiếp tuyến của đƣờng tròn trong mặt phẳng, GV có thể đƣa ra tình huống sau: Bài toán: Cho đƣờng tròn (C): tâm O và bán kính bằng 2. Viết PT tiếp tuyến của (C), biết tiếp tuyến đi qua điểm A(2;3). Bạn Ngọc giải bài toán trên nhƣ sau: Gọi (  ) là đt đi qua A và có hệ số góc k, khi đó PT (  ) có dạng: y-3=k(x-2) hay kx-y+3-2k=0 (  ) là tiếp tuyến của (C)  d (O, )  R  3  2k  2 k 2  1 5  9  12k  4k 2  4(k 2  1)  12k  5  k . 12 Vậy PT tiếp tuyến là: 5x-12y+31=0.

Bạn Bình giải nhƣ sau: Gọi (  ) là đt đi qua A, khi đó PT (  ) có dạng: a(x-2)+b(y-3)=0, (a2+b2  0). LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] (  ) là tiếp tuyến của (C)  d (O, )  R  2a  3b  2 a2  b2  4a2  12ab  9b2  4(a2  b2 )  5b2  12ab  0 b  0  b(5b  12a)  0   5b  12a  0 + Nếu b=0 thì a  0. Khi đó tiếp tuyến có pt là: x-2=0; + Nếu 5b+12a=0 thì chọn a=5 và b=-12. Khi đó tiếp tuyến có pt là: 5x-12y+31=0.

Vậy có 2 tiếp tuyến với (C) là: x-2=0 và 5x-12y+31=0. GV đƣa ra câu hỏi thảo luận: 1) Trong 2 cách giải trên, cách nào đúng? Giải thích?