Luận văn vận dụng lý thuyết trường nghĩa vào dạy học đọc hiểu Vợ chồng A Phủ tại THPT Giao Thủy

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ued vận dụng lý thuyết trường nghĩa vào dạy học đọc hiểu đoạn trích vợ chồng a phủ của tô hoài, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Hiền
• Người hướng dẫn: Gs. Đỗ Việt Hùng
• Trường học: Trường Đại Học Giáo Dục - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư Phạm Ngữ Văn
• Đề tài: Vận Dụng Lí Thuyết Trường Nghĩa Vào Dạy Học Đọc Hiểu Đoạn Trích “Vợ Chồng A Phủ” Của Tô Hoài (Ngữ Văn 12, Tập II)
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Cơ sở ngôn ngữ
• 1.2. Cơ sở tâm lý và giáo dục học
• 1.3. Cơ sở thực tiễn
• 1.4. Thực tiễn dạy học văn ở trường phổ thông
• 1.5. Khảo sát thực trạng ứng dụng lý thuyết trường nghĩa vào dạy học văn ở trường THPT Giao Thủy, Nam Định
• 1.6. Khảo sát thực trạng dạy học đoạn trích Vợ chồng A Phủ ở trường THPT
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỀ XUẤT HƯỚNG VẬN DỤNG LÍ THUYẾT TRƯỜNG NGHĨA VÀO DẠY HỌC ĐỌC HIỂU ĐOẠN TRÍCH VỢ CHỒNG A PHỦ
• 2.1. Khảo sát, thiết lập và miêu tả trường nghĩa
• 2.2. Cơ sở để khảo sát, thiết lập trường nghĩa
• 2.3. Mục đích khảo sát, thiết lập trường nghĩa
• 2.4. Miêu tả các trường nghĩa chính được khảo sát
• 2.5. Xác định đề tài, hình tượng nhân vật trung tâm dựa trên các trường nghĩa
• 2.5.1. Nhân vật trung tâm
• 2.5.2. Phân tích hình tượng nhân vật trên cơ sở khai thác giá trị trường nghĩa
• 2.5.3. Phân tích sự cộng hưởng của các yếu tố từ ngữ cùng trường nghĩa
• 2.6. Phân tích từ ngữ cùng trường trong ngữ cảnh cụ thể
• 2.7. Phân tích trường nghĩa trong sự đối chiếu, so sánh với các trường nghĩa khác
• 2.8. Xác định chủ đề dựa trên trường nghĩa
• 2.9. Xác định phong cách nghệ thuật của Tô Hoài qua trường nghĩa
• 2.9.1. Nhà văn của núi rừng Tây Bắc
• 2.9.2. Nhà văn có biệt tài xây dựng nhân vật, miêu tả tâm lý nhân vật
• 2.9.3. Nhà văn luôn sáng tạo, tinh tế trong cách sử dụng từ ngữ, câu văn
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Địa bàn và đối tượng thực nghiệm
• 3.3. Kế hoạch thực nghiệm
• 3.3.1. Bước 1: Chọn lớp thực nghiệm và lớp đối chứng
• 3.3.2. Bước 2: Gặp giáo viên trao đổi, nêu yêu cầu, xây dựng giờ và lấy giáo án đối chứng
• 3.4. Tiến hành thực nghiệm (Thiết kế giáo án và dạy thực nghiệm)
• KẾT LUẬN, KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Vận Dụng Lý Thuyết Trường Nghĩa Trong Dạy Học Đọc Hiểu

Lý thuyết trường nghĩa đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển năng lực đọc hiểu cho học sinh. Việc áp dụng lý thuyết này vào dạy học không chỉ giúp học sinh hiểu sâu hơn về tác phẩm mà còn phát triển kỹ năng tự đọc hiểu. Đặc biệt, đoạn trích "Vợ chồng A Phủ" của Tô Hoài là một ví dụ điển hình cho việc ứng dụng lý thuyết này trong giảng dạy.

1.1. Lý Thuyết Trường Nghĩa Là Gì

Lý thuyết trường nghĩa, hay còn gọi là trường ngữ nghĩa, là một phương pháp nghiên cứu ngôn ngữ giúp phân tích mối quan hệ giữa các từ trong một ngữ cảnh nhất định. Nó giúp người học nhận diện và hiểu rõ hơn về các khía cạnh ngữ nghĩa của từ ngữ trong văn bản.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Lý Thuyết Trường Nghĩa Trong Dạy Học

Việc áp dụng lý thuyết trường nghĩa vào dạy học giúp học sinh phát triển khả năng phân tích và cảm thụ tác phẩm văn học. Điều này không chỉ nâng cao kỹ năng đọc hiểu mà còn giúp học sinh hình thành tư duy phản biện và sáng tạo.

II. Thách Thức Trong Việc Vận Dụng Lý Thuyết Trường Nghĩa

Mặc dù lý thuyết trường nghĩa mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc áp dụng nó vào dạy học cũng gặp phải một số thách thức. Giáo viên cần có kiến thức vững vàng và phương pháp giảng dạy phù hợp để giúp học sinh tiếp cận hiệu quả.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Hiểu Biết Về Trường Nghĩa

Nhiều học sinh gặp khó khăn trong việc hiểu và áp dụng lý thuyết trường nghĩa vào thực tiễn. Điều này đòi hỏi giáo viên phải có những phương pháp giảng dạy sáng tạo và dễ hiểu.

2.2. Thiếu Tài Liệu Hỗ Trợ

Tài liệu về lý thuyết trường nghĩa trong dạy học còn hạn chế, điều này gây khó khăn cho giáo viên trong việc tìm kiếm nguồn tư liệu phong phú để giảng dạy.

III. Phương Pháp Vận Dụng Lý Thuyết Trường Nghĩa Trong Dạy Học

Để vận dụng lý thuyết trường nghĩa vào dạy học đọc hiểu, giáo viên có thể áp dụng một số phương pháp cụ thể. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về tác phẩm mà còn phát triển kỹ năng đọc hiểu một cách hiệu quả.

3.1. Khảo Sát Trường Nghĩa Trong Tác Phẩm

Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh khảo sát và thiết lập các trường nghĩa trong đoạn trích "Vợ chồng A Phủ". Việc này giúp học sinh nhận diện các từ ngữ và ý nghĩa của chúng trong ngữ cảnh cụ thể.

3.2. Phân Tích Hình Tượng Nhân Vật Dựa Trên Trường Nghĩa

Phân tích hình tượng nhân vật A Phủ và Mị từ góc độ trường nghĩa sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn về tâm lý và động cơ của nhân vật, từ đó cảm nhận sâu sắc hơn về tác phẩm.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Lý Thuyết Trường Nghĩa Trong Dạy Học

Việc áp dụng lý thuyết trường nghĩa vào dạy học không chỉ mang lại kết quả tích cực trong việc nâng cao năng lực đọc hiểu cho học sinh mà còn giúp giáo viên có những phương pháp giảng dạy hiệu quả hơn.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Thực Nghiệm

Các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy việc áp dụng lý thuyết trường nghĩa vào dạy học giúp học sinh cải thiện đáng kể khả năng đọc hiểu và phân tích văn bản.

4.2. Phản Hồi Từ Học Sinh

Học sinh thường có phản hồi tích cực về việc học tập thông qua lý thuyết trường nghĩa, cho rằng nó giúp họ hiểu rõ hơn về tác phẩm và phát triển kỹ năng tư duy.

V. Kết Luận Về Vận Dụng Lý Thuyết Trường Nghĩa Trong Dạy Học

Vận dụng lý thuyết trường nghĩa vào dạy học đọc hiểu là một hướng đi mới mẻ và hiệu quả. Nó không chỉ giúp học sinh nâng cao khả năng đọc hiểu mà còn phát triển tư duy phản biện và sáng tạo.

5.1. Tương Lai Của Lý Thuyết Trường Nghĩa Trong Giáo Dục

Trong tương lai, lý thuyết trường nghĩa sẽ tiếp tục được nghiên cứu và áp dụng rộng rãi trong dạy học, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.

5.2. Khuyến Khích Nghiên Cứu Thêm

Cần khuyến khích các nghiên cứu sâu hơn về lý thuyết trường nghĩa và ứng dụng của nó trong dạy học để phát triển các phương pháp giảng dạy hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong xu thế đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, việc chuyển đổi từ phương pháp truyền thụ kiến thức thụ động sang phát triển năng lực tự học, tự khám phá của học sinh giữ vai trò then chốt. Kể từ khi cấu trúc đề thi tuyển sinh Đại học và kỳ thi Trung học phổ thông Quốc gia dành từ 20% đến 30% tổng số điểm cho phần đọc hiểu, nhu cầu trang bị công cụ giải mã văn bản khoa học cho học sinh trở nên cấp thiết. Tuy nhiên, thực tế giảng dạy các tác phẩm văn xuôi tự sự như đoạn trích "Vợ chồng A Phủ" của nhà văn Tô Hoài trong chương trình Ngữ văn 12 Tập II với độ dài lên tới 10 trang thường gặp rào cản lớn do tâm lý ngại đọc, ngại ghi nhớ dẫn chứng của người học.

Nghiên cứu này giải quyết bài toán cốt lõi: Làm thế nào để học sinh không chỉ tiếp nhận thụ động qua lời giảng của giáo viên mà có thể tự giải mã văn bản nghệ thuật một cách logic, thuyết phục dựa trên cơ sở ngôn ngữ học. Mục tiêu cụ thể của đề tài là khảo sát, thiết lập hệ thống trường nghĩa trong đoạn trích "Vợ chồng A Phủ", từ đó xây dựng quy trình dạy học đọc hiểu tích hợp giữa phân môn Tiếng Việt và Văn học. Phạm vi nghiên cứu được triển khai khảo sát thực nghiệm tại Trường Trung học phổ thông Giao Thủy, tỉnh Nam Định trong năm học 2015-2016 trên tổng số 11 giáo viên bộ môn Ngữ văn và các lớp học sinh khối 12.

Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn lớn khi cung cấp một công cụ tiếp cận tác phẩm tự sự theo đường đi từ cấu trúc ngôn từ đến tư tưởng nghệ thuật, giúp nâng tỷ lệ hiểu bài chủ động và giảm thiểu triệt để tình trạng suy diễn chủ quan, áp đặt trong cảm thụ văn chương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự giao thoa giữa lý thuyết ngôn ngữ học cấu trúc và lý thuyết tiếp nhận văn học hiện đại.

Lý thuyết trường nghĩa (Semantic Field Theory) được khởi xướng bởi các nhà ngôn ngữ học thế giới như Jost Trier (năm 1934), Walter Porzig và được hoàn thiện tại Việt Nam qua các công trình nền tảng của Giáo sư Đỗ Hữu Châu (năm 1976, 1999) cùng Giáo sư Đỗ Việt Hùng (năm 2014). Trường nghĩa được định nghĩa là một tiểu hệ thống từ vựng tập hợp các đơn vị có chung ít nhất một nét nghĩa. Mô hình phân loại áp dụng bao gồm 4 dạng trường chính: trường nghĩa biểu vật, trường nghĩa biểu niệm, trường nghĩa tuyến tính và trường nghĩa liên tưởng.

Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp lý thuyết đọc hiểu văn bản theo định hướng phát triển năng lực của Giáo sư Trần Đình Sử kết hợp với thang đo nhận thức 6 cấp độ của Benjamin Bloom (năm 1954) bao gồm: Biết, Hiểu, Vận dụng, Phân tích, Tổng hợp và Đánh giá. Ba khái niệm then chốt xuyên suốt đề tài gồm:

• Tín hiệu thẩm mỹ ngôn từ: Các đơn vị từ ngữ mang tải dụng ý nghệ thuật của tác giả.
• Sự cộng hưởng trường nghĩa: Hiện tượng các từ ngữ cùng trường tương tác, bồi đắp tầng nghĩa sâu sắc hơn cho văn bản.
• Năng lực đọc hiểu tích hợp: Kỹ năng vận dụng tri thức ngôn ngữ học để khám phá giá trị tư tưởng và phong cách tác phẩm.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu bao gồm toàn bộ văn bản đoạn trích "Vợ chồng A Phủ" dài 10 trang trong Sách giáo khoa Ngữ văn 12 Tập II và bộ phiếu khảo sát thực trạng từ 11 giáo viên trực tiếp giảng dạy tại Trường Trung học phổ thông Giao Thủy.

Đề tài áp dụng hệ thống phương pháp nghiên cứu khoa học liên ngành:

• Phương pháp thống kê, phân loại: Định lượng toàn bộ 331 từ ngữ nghệ thuật theo các trường nghĩa cụ thể nhằm tạo lập cơ sở dữ liệu khách quan.
• Phương pháp phân tích thành tố ngữ nghĩa: Giải mã các nét nghĩa biểu vật và liên tưởng của từng nhóm từ vựng.
• Phương pháp so sánh, đối chiếu: Phân tích sự chênh lệch về mật độ từ ngữ giữa các tuyến nhân vật và không gian nghệ thuật.
• Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Thiết kế bài dạy thực nghiệm trên lớp học 12, tiến hành kiểm tra đánh giá 15 phút và 90 phút để so sánh đối chứng định lượng với lớp dạy theo phương pháp truyền thống.

Lý do lựa chọn hệ phương pháp này xuất phát từ yêu cầu khắc phục triệt để lối dạy giảng bình cảm tính, cung cấp cho học sinh quy trình thao tác tư duy rõ ràng, biến việc đọc văn thành chuỗi hoạt động khám phá khoa học có căn cứ định lượng chính xác.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát định lượng toàn bộ văn bản đoạn trích đã xác lập 3 trường nghĩa chính với tổng số 331 từ ngữ và 669 lượt xuất hiện:

Thứ nhất, trường nghĩa con người Tây Bắc chiếm ưu thế tuyệt đối trong tác phẩm với 249 từ ngữ, chiếm 75,2% tổng dung lượng từ vựng khảo sát và đạt tần số xuất hiện 520 lần, tương đương 77,7%. Trong đó, sự phân hóa giai cấp được thể hiện rõ rệt: tiểu trường người lao động chiếm 85,1% số lượng từ (212 từ) với tần số 88,4% (439 lần); tiểu trường bọn quan lại phong kiến chiếm 14,9% (37 từ) với tần số 15,6% (81 lần). Tuy nhiên, tiểu trường chức vị quan lại phong kiến có tần số lặp lại lên tới 40 lần, chiếm 49,4% tần số của nhóm này, cho thấy bóng đen quyền lực luôn đè nặng lên đời sống người dân.

Thứ hai, nghệ thuật khắc họa nhân vật của Tô Hoài có sự phân hóa phương thức rõ nét. Khảo sát tiểu trường nhân vật Mị thu được 138 từ ngữ (chiếm 65,0% nhóm người lao động) với tần số 346 lần (chiếm 78,8%). Đặc biệt, tiểu trường tâm lý, cảm xúc của Mị chiếm tới 20,3% và tiểu trường hành động chiếm 36,2%. Ngược lại, ở nhân vật A Phủ với 51 từ ngữ (chiếm 24,1%), tiểu trường hành động chiếm vị trí cao nhất với 38,5% (20 từ), tiểu trường công việc chiếm 25,0% (13 từ), trong khi phản ứng tâm lý chỉ chiếm 3,8% (2 từ).

Thứ ba, không gian sinh thái và phong tục miền núi được tái hiện sống động qua trường nghĩa thiên nhiên với 39 từ ngữ (chiếm 11,8%, tần số 81 lần) và trường nghĩa văn hóa Tây Bắc với 43 từ ngữ (chiếm 13,0%, tần số 68 lần). Các từ ngữ thuộc tiểu trường phong tục tập quán chiếm 25,6% và tiểu trường trang phục chiếm 23,3% trong trường văn hóa, làm nổi bật bức tranh sinh hoạt đặc trưng vùng cao.

Thứ tư, khảo sát thực trạng cho thấy 100% giáo viên (11/11 người) thừa nhận tính hữu ích vượt trội của lý thuyết trường nghĩa, nhưng chỉ có 11,1% (3/11 người) áp dụng thường xuyên vào dạy học văn xuôi do rào cản về thời gian chuẩn bị và thiếu quy trình chuẩn hóa.

Thảo luận kết quả

Các dữ liệu thống kê trên có thể được biểu diễn một cách trực quan qua biểu đồ hình quạt thể hiện cơ cấu 3 trường nghĩa chính (Con người 75,2%, Văn hóa 13,0%, Thiên nhiên 11,8%) và biểu đồ cột kép so sánh mức độ tương phản giữa trường tâm lý và trường hành động của hai nhân vật trung tâm.

Mật độ từ ngữ dày đặc ở tiểu trường tâm lý của Mị chứng minh rằng Tô Hoài tập trung diễn tả quá trình hồi sinh nội tâm âm thầm nhưng mãnh liệt, trong khi sự áp đảo của trường hành động ở A Phủ phản ánh tính cách can trường, quyết liệt của người con núi rừng. Sự lặp lại 40 lần của các danh xưng quyền lực như quan thống lí, thống quán, xéo phải tạo nên cảm giác ngột ngạt, gián tiếp lý giải nguyên nhân dẫn đến hành động phản kháng vùng lên cởi trói và bỏ trốn của nhân vật.

So với các nghiên cứu trước đây vốn chỉ phân tích từ ngữ đơn lẻ, việc tiếp cận theo hệ thống trường nghĩa giúp học sinh nhìn nhận tác phẩm như một chỉnh thể cấu trúc. Phương pháp này giải phóng giáo viên khỏi lối truyền thụ áp đặt, đồng thời giúp học sinh hình thành kỹ năng tự giải mã mọi văn bản tự sự khác có cấu trúc tương đương.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục, 4 khuyến nghị cụ thể được đề xuất:

Thứ nhất, chuẩn hóa quy trình dạy học đọc hiểu văn bản tự sự qua 4 bước: Khảo sát thu thập từ ngữ nghệ thuật, thiết lập và mô tả các trường nghĩa, phân tích sự cộng hưởng từ ngữ trong ngữ cảnh, tổng hợp khái quát chủ đề và phong cách nghệ thuật. Giáo viên bộ môn cần áp dụng đồng bộ quy trình này vào kế hoạch bài dạy từ học kỳ I năm học 2026-2027.

Thứ hai, xây dựng hệ thống phiếu học tập định hướng trường nghĩa cho 100% các tác phẩm văn xuôi trọng tâm trong chương trình lớp 12 như "Vợ nhặt", "Rừng xà nu", "Chiếc thuyền ngoài xa". Mục tiêu hướng tới là nâng tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi phần đọc hiểu và phân tích văn học trong các kỳ thi lên mức trên 85% vào cuối năm học.

Thứ ba, tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên môn chuyên đề định kỳ 2 lần mỗi học kỳ tại các tổ bộ môn Ngữ văn cấp trường và cụm trường, tập trung bồi dưỡng năng lực ngôn ngữ ứng dụng và kỹ thuật thống kê văn bản cho giáo viên.

Thứ tư, các cơ quan quản lý giáo dục và ban ra đề thi cần tiếp tục đổi mới hình thức kiểm tra đánh giá, tăng cường các câu hỏi yêu cầu giải mã quan hệ ngữ nghĩa của từ ngữ trong ngữ cảnh, chiếm tỷ trọng tối thiểu 30% cấu trúc điểm đọc hiểu để tạo động lực đổi mới phương pháp dạy học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và phương pháp luận của tài liệu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Giáo viên Ngữ văn cấp Trung học phổ thông: Khai thác tài liệu làm giáo án mẫu, ứng dụng phương pháp dạy học tích hợp giúp bài giảng văn xuôi trở nên sinh động, khoa học và thuyết phục hơn.
• Sinh viên và học viên cao học ngành Sư phạm Ngữ văn, Ngôn ngữ học: Sử dụng như một công trình tham khảo chuẩn mực về cách thức liên kết lý thuyết ngôn ngữ học cấu trúc với phương pháp giảng dạy bộ môn.
• Cán bộ quản lý chuyên môn và tác giả biên soạn tài liệu: Tham khảo cơ sở dữ liệu định lượng và mô hình thiết kế bài học nhằm phát triển các bộ công cụ kiểm tra đánh giá năng lực ngôn ngữ học sinh.
• Học sinh lớp 12 chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp và kỳ thi đánh giá năng lực: Nắm bắt phương pháp tư duy hệ thống để tự tin phân tích, dẫn chứng chính xác và đạt điểm tối đa trong phần đọc hiểu văn bản tự sự dài từ 6 đến 10 trang.

Câu hỏi thường gặp

Việc thống kê số lượng từ ngữ có làm mất đi tính cảm xúc tự nhiên của giờ học văn không? Không. Thống kê định lượng là bước thu thập chứng cứ ban đầu giúp học sinh phát hiện chính xác các tín hiệu nghệ thuật trên văn bản. Khi đã có điểm tựa ngôn từ vững chắc, cảm xúc tiếp nhận của học sinh sẽ trở nên sâu sắc, chân thực và không bị rơi vào tình trạng suy diễn viển vông.

Tại sao nhân vật A Phủ có số lượng từ ngữ tâm lý rất thấp nhưng vẫn gây ấn tượng mạnh? Kết quả khảo sát cho thấy từ ngữ chỉ A Phủ tập trung cao độ vào trường hành động với 38,5% và trường công việc với 25,0%. Tô Hoài chủ ý khắc họa A Phủ qua hành động bộc trực, quả cảm thay vì độc thoại nội tâm, tạo nên tính cách mạnh mẽ bổ trợ cho chiều sâu tâm lý của Mị.

Lý thuyết trường nghĩa có áp dụng được cho các văn bản truyện ngắn khác không? Hoàn toàn áp dụng được. Quy trình 4 bước từ khảo sát từ vựng đến khái quát chủ đề là mô hình chung cho mọi văn bản tự sự. Học sinh khi đã nắm vững công cụ này có thể tự đọc hiểu các tác phẩm văn xuôi khác như "Chí Phèo", "Vợ nhặt" một cách dễ dàng.

Thời lượng 2 tiết trên lớp có đủ để triển khai đầy đủ các bước phân tích trường nghĩa không? Hoàn toàn đủ nếu giáo viên giao nhiệm vụ khảo sát từ ngữ qua phiếu học tập chuẩn bị trước tại nhà. Thời gian trên lớp sẽ dành trọn vẹn cho việc thảo luận nhóm, đối chiếu các trường nghĩa và phát hiện dụng ý nghệ thuật của nhà văn.

Phương pháp này giúp ích gì cho học sinh trong các kỳ thi đánh giá năng lực hiện nay? Kỳ thi đánh giá năng lực đòi hỏi kỹ năng xử lý thông tin, phân tích cấu trúc ngôn ngữ và suy luận logic từ văn bản mới. Phương pháp trường nghĩa trang bị tư duy bóc tách lớp nghĩa trực tiếp từ câu chữ, giúp học sinh trả lời chính xác các câu hỏi đọc hiểu phức tạp.

Kết luận

• Luận văn đã giải quyết thành công bài toán tích hợp giữa lý thuyết ngôn ngữ học cấu trúc và phương pháp dạy học đọc hiểu văn bản tự sự trong nhà trường phổ thông.
• Hệ thống dữ liệu định lượng với 331 từ ngữ và 669 lượt xuất hiện đã chứng minh một cách khoa học tài năng bậc thầy của Tô Hoài trong nghệ thuật sử dụng ngôn từ và khắc họa nhân vật.
• Nghiên cứu đề xuất quy trình dạy học 4 bước chuẩn hóa, giúp nâng cao năng lực tự học của học sinh theo đúng định hướng thang nhận thức Bloom và chuẩn đầu ra môn học.
• Kế hoạch triển khai giai đoạn 2026-2027 sẽ mở rộng ứng dụng mô hình trường nghĩa sang toàn bộ hệ thống văn xuôi hiện đại Việt Nam trong chương trình giáo dục phổ thông.
• Các thầy cô giáo và nhà nghiên cứu hãy chủ động ứng dụng phương pháp trường nghĩa vào thực tiễn giảng dạy để khơi dậy niềm say mê và năng lực tự khám phá tác phẩm văn học ở mỗi học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Cơ sở ngôn ngữ 1. Lý thuyết trường nghĩa 1. Quan niện về trường nghĩa Trong hệ thống, ở một trạng thái tĩnh, các đơn vị từ vựng không tồn tại tách biệt, rời nhau mà luôn có những mối quan hệ nhất định.

Điều đó làm cho từ vựng không thuần túy chỉ là tập hợp ngẫu nhiên các từ và đơn vị tương đương với từ mà còn là một hệ thống với các mối quan hệ nhất định. Để nghiên cứu về tính hệ thống và cấu trúc của ngôn ngữ, lý thuyết về trường nghĩa đã ra đời, mang lại những luồng sinh khí mới cho ngôn ngữ học hiện đại trong hoạt động hành chức. Lý thuyết về trường nghĩa bắt đầu được hình thành từ những tiền đề lý thuyết: Từ những tư tưởng về mối quan hệ giữa các từ trong ngôn ngữ đã được nhà bác học người Nga M. Tuy nhiên, khái niệm về trường và lý thuyết về trường ngữ nghiã chỉ thực sự tiến hành nghiên cứu từ những năm 1920 và 1930 của thế kỷ XX, bắt nguồn từ những lý thuyết ngôn ngữ học của W.Humboldt và Fde Saussure.

Lý thuyết về các trường từ vựng gắn với tên tuổi các nhà nghiên cứu như: A Jolles (1943), G.Ipsen (1924), J Trier (1934), WPorizig (1934)…Tư tưởng cơ bản của những lý thuyết này là sự khảo sát từ vựng một cách có hệ thống. Lý thuyết trường nghĩa được giới thiệu vào Việt Nam từ những năm 1970 của thế kỷ thứ XX. Đến nay nó vẫn được coi là mô hình nghiên cứu ưu thắng của ngữ nghĩa học cấu trúc và miêu tả. Trên cơ sở tiếp thu thành tựu của các nhà ngôn ngữ học nước ngoài, nhiều nhà nghiên cứu cũng đã đề cập đến vấn đề TN: Đỗ Hữu Châu, Nguyễn Thiện Giáp, Mai Ngọc Chừ,vv… Đỗ 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Hữu Châu trong bài viết Khái niệm “trường” và việc nghiên cứu hệ thống từ vựng đăng trên tạp chí Ngôn ngữ số 2 năm 1976 có viết: “Trường từ vựng là một tập hợp các đơn vị từ vựng căn cứ vào một nét đồng nhất nào đó về ngữ nghĩa” và trong cuốn “Từ vựng ngữ nghĩa Tiếng Việt (NXB GD 1999) ông cũng làm rõ thêm khái niệm này “Một tiểu hệ thống ngữ nghĩa được gọi là một trường nghĩa, đó là tập hợp những từ đồng nhất với nhau về ngữ nghĩa”.

Đồng quan điểm này với Đỗ Hữu Châu, Đỗ Việt Hùng – tác giả cuốn Ngữ nghĩa học (NXB Đại học Sư phạm 2014) cũng khẳng định: Các từ đồng nhất về nghĩa được tập trung thành các nhóm được gọi là trường nghĩa (hay là trường từ vựng hoặc trường từ vựng- ngữ nghĩa) [21 –tr.186] Tóm lại, quan niệm về trường nghĩa của các nhà ngôn ngữ có thể không giống nhau, tuy nhiên có thể hiểu Trường nghĩa là một tập hợp bao gồm các từ có chung với nhau ít nhất là một nét nghĩa. Tiêu chí để xác lập trường nghĩa là nghĩa của từ. Việc phân lập hệ thống từ vựng của một ngôn ngữ thành các trường nhỏ dù có dựa vào các tiêu chí nào chăng nữa cũng không thể không bắt đầu từ tiêu chí ngữ nghĩa ấy. Phân loại trường nghĩa * Tiêu chí xác lập trường nghĩa Theo Đỗ Hữu Châu, việc phân lập từ vựng của một ngôn ngữ thành các trường từ vựng – ngữ nghĩa nhằm mục đích phát hiện ra tính hệ thống và cấu trúc của hệ thống từ vựng về mặt ngữ nghĩa, từ đó có thể giải thích các cơ chế đồng loạt chi phối sự sáng tạo nên đơn vị và hoạt động của chúng trong quá trình sử dụng ngôn ngữ làm công cụ giao tiếp.