Vấn đề tương đương trong dịch thuật văn học từ tiếng Đức sang tiếng Việt

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ulis zur äquivalenzproblematik am beispiel einer literarischen übersetzung vom deutschen ins, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Huyền Trang
• Người hướng dẫn: Dr. Lê Hoài Ân
• Trường học: Nationaluniversität Hanoi Fremdsprachenhochschule
• Chuyên ngành: Germanistik
• Đề tài: Zur Äquivalenzproblematik am Beispiel einer literarischen Übersetzung vom Deutschen ins Vietnamesische/ Tương đương trong dịch thuật văn bản văn học từ tiếng Đức sang tiếng Việt
• Loại tài liệu: Masterarbeit
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• EIDESSTATTLICHE ERKLÄRUNG
• DANKSAGUNG
• ZUSAMMENFASSUNG
• INHALTSVERZEICHNIS
• 1. THEMENWAHL UND FRAGESTELLUNG
• 2. FORSCHUNGSMETHODEN UND AUFBAU DER ARBEIT
• 3. DEFINITION DES ÜBERSETZENS

Tóm tắt

I. Tổng quan về vấn đề tương đương trong dịch thuật văn học

Vấn đề tương đương trong dịch thuật văn học là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực dịch thuật. Nó không chỉ liên quan đến việc chuyển đổi ngôn ngữ mà còn bao gồm việc truyền tải cảm xúc, văn hóa và ý nghĩa của tác phẩm gốc. Nghiên cứu từ tiếng Đức sang tiếng Việt, đặc biệt trong bối cảnh văn học, đặt ra nhiều thách thức cho các dịch giả. Các yếu tố như ngữ nghĩa, ngữ cảnh và phong cách văn học đều ảnh hưởng đến quá trình dịch thuật. Việc hiểu rõ về các loại tương đương, như tương đương denotative và connotative, là rất cần thiết để đạt được một bản dịch chất lượng.

1.1. Khái niệm về tương đương trong dịch thuật

Tương đương trong dịch thuật được hiểu là sự tương thích giữa các yếu tố ngôn ngữ và văn hóa của hai ngôn ngữ khác nhau. Điều này bao gồm việc duy trì ý nghĩa, cảm xúc và phong cách của tác phẩm gốc. Các nhà nghiên cứu như Koller đã chỉ ra rằng có nhiều loại tương đương khác nhau, từ tương đương ngữ nghĩa đến tương đương văn hóa.

1.2. Tầm quan trọng của tương đương trong dịch thuật văn học

Tương đương trong dịch thuật văn học không chỉ giúp truyền tải nội dung mà còn tạo ra trải nghiệm tương tự cho người đọc. Việc đạt được sự tương đương này là một thách thức lớn, đặc biệt khi dịch từ tiếng Đức sang tiếng Việt, nơi có sự khác biệt lớn về văn hóa và ngôn ngữ.

II. Những thách thức trong việc dịch thuật văn học từ tiếng Đức sang tiếng Việt

Dịch thuật văn học từ tiếng Đức sang tiếng Việt gặp phải nhiều thách thức. Một trong những khó khăn lớn nhất là sự khác biệt về ngữ nghĩa và văn hóa giữa hai ngôn ngữ. Các yếu tố như thành ngữ, cách diễn đạt và phong cách viết của tác giả có thể không có tương đương trực tiếp trong tiếng Việt. Điều này đòi hỏi dịch giả phải có sự sáng tạo và hiểu biết sâu sắc về cả hai ngôn ngữ và văn hóa.

2.1. Khó khăn trong việc duy trì ngữ nghĩa

Một trong những khó khăn lớn nhất trong dịch thuật là việc duy trì ngữ nghĩa của từ và cụm từ. Nhiều từ trong tiếng Đức có thể mang nhiều nghĩa khác nhau, và việc chọn lựa từ phù hợp trong tiếng Việt là rất quan trọng để tránh hiểu lầm.

2.2. Vấn đề văn hóa trong dịch thuật

Văn hóa đóng vai trò quan trọng trong việc dịch thuật. Nhiều khái niệm văn hóa trong tiếng Đức có thể không tồn tại trong tiếng Việt, và ngược lại. Điều này đòi hỏi dịch giả phải tìm ra cách diễn đạt phù hợp để truyền tải ý nghĩa văn hóa mà không làm mất đi bản chất của tác phẩm.

III. Phương pháp đạt được tương đương trong dịch thuật văn học

Để đạt được sự tương đương trong dịch thuật văn học, các dịch giả thường áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Những phương pháp này không chỉ giúp duy trì ý nghĩa mà còn tạo ra trải nghiệm đọc tương tự cho độc giả. Việc sử dụng các chiến lược dịch thuật như dịch nghĩa, dịch cảm xúc và dịch phong cách là rất quan trọng.

3.1. Chiến lược dịch nghĩa

Chiến lược dịch nghĩa tập trung vào việc chuyển tải ý nghĩa chính xác của từ và cụm từ từ ngôn ngữ gốc sang ngôn ngữ đích. Điều này bao gồm việc sử dụng từ điển và tài liệu tham khảo để đảm bảo rằng nghĩa của từ được truyền tải một cách chính xác.

3.2. Chiến lược dịch cảm xúc

Dịch cảm xúc là một phương pháp quan trọng trong dịch thuật văn học. Nó yêu cầu dịch giả phải hiểu rõ cảm xúc mà tác giả muốn truyền tải và tìm cách diễn đạt chúng một cách tự nhiên trong ngôn ngữ đích. Điều này có thể bao gồm việc sử dụng các hình ảnh, phép tu từ và phong cách viết phù hợp.

3.3. Chiến lược dịch phong cách

Phong cách viết của tác giả là một yếu tố quan trọng trong dịch thuật văn học. Dịch giả cần phải nắm bắt được phong cách của tác giả và tìm cách tái hiện nó trong bản dịch. Điều này có thể bao gồm việc sử dụng cấu trúc câu, từ vựng và nhịp điệu tương tự.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu trong dịch thuật văn học

Nghiên cứu về tương đương trong dịch thuật văn học từ tiếng Đức sang tiếng Việt đã mang lại nhiều kết quả quan trọng. Các nghiên cứu này không chỉ giúp cải thiện chất lượng dịch thuật mà còn cung cấp cái nhìn sâu sắc về cách thức mà ngôn ngữ và văn hóa tương tác với nhau. Việc áp dụng các phương pháp và chiến lược dịch thuật đã giúp nhiều dịch giả vượt qua những thách thức trong quá trình dịch.

4.1. Kết quả từ nghiên cứu thực tiễn

Nghiên cứu thực tiễn cho thấy rằng việc áp dụng các chiến lược dịch thuật phù hợp có thể giúp cải thiện đáng kể chất lượng bản dịch. Nhiều dịch giả đã thành công trong việc duy trì sự tương đương giữa các tác phẩm gốc và bản dịch của chúng.

4.2. Ứng dụng trong giảng dạy dịch thuật

Kết quả nghiên cứu cũng có thể được áp dụng trong giảng dạy dịch thuật. Việc hiểu rõ về tương đương và các phương pháp dịch thuật có thể giúp sinh viên nắm bắt tốt hơn các kỹ năng cần thiết để trở thành một dịch giả thành công.

V. Kết luận và tương lai của vấn đề tương đương trong dịch thuật văn học

Vấn đề tương đương trong dịch thuật văn học từ tiếng Đức sang tiếng Việt vẫn còn nhiều thách thức và cơ hội. Các nghiên cứu tiếp theo cần tiếp tục khám phá các phương pháp và chiến lược mới để cải thiện chất lượng dịch thuật. Tương lai của dịch thuật văn học sẽ phụ thuộc vào khả năng của dịch giả trong việc hiểu và áp dụng các khái niệm tương đương một cách hiệu quả.

5.1. Tương lai của nghiên cứu dịch thuật

Nghiên cứu về tương đương trong dịch thuật sẽ tiếp tục phát triển, với nhiều phương pháp và công nghệ mới được áp dụng. Điều này sẽ mở ra nhiều cơ hội cho các dịch giả trong việc cải thiện chất lượng bản dịch.

5.2. Vai trò của công nghệ trong dịch thuật

Công nghệ sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ dịch giả trong quá trình dịch thuật. Các công cụ dịch thuật tự động và phần mềm hỗ trợ sẽ giúp cải thiện hiệu quả và độ chính xác của bản dịch.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường xuất bản sách dịch tại Việt Nam ghi nhận sự áp đảo của các tác phẩm tiếng Anh với tỷ lệ trên 80%, trong khi số lượng tác phẩm văn học Đức được chuyển ngữ chỉ chiếm khoảng 5% đến 8%. Thực trạng này tạo ra rào cản lớn khiến độc giả trong nước ít có cơ hội tiếp cận nền văn học và văn hóa Đức đương đại. Dịch thuật tác phẩm văn học Đức sang tiếng Việt là một quá trình phức tạp do khoảng cách rất lớn giữa tiếng Đức (ngôn ngữ biến hình tổng hợp thuộc ngữ tộc German) và tiếng Việt (ngôn ngữ đơn lập không biến hình thuộc ngữ hệ Nam Á). Bên cạnh rào cản ngôn ngữ học thuần túy, các yếu tố về bối cảnh lịch sử thời kỳ Đức Quốc xã, tâm thức xã hội và văn hóa châu Âu tạo ra những thách thức lớn đối với việc xác lập tính tương đương dịch thuật.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Ngôn ngữ Đức (mã ngành đào tạo: 8220205.01) tại Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2018 tập trung nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề tương đương trong dịch thuật văn học. Mục tiêu trọng tâm của đề tài là khảo sát mô hình lý thuyết tương đương của Werner Koller, phân tích các chiến lược dịch thuật thực tế được dịch giả Lê Quang vận dụng trong việc chuyển ngữ tác phẩm "Der Vorleser" của nhà văn Bernhard Schlink sang tiếng Việt với tựa đề "Người đọc" xuất bản năm 2006. Nghiên cứu giải quyết bài toán cân bằng giữa độ trung thành với tác giả và tính tự nhiên, dễ tiếp nhận đối với độc giả đích. Đóng góp của luận văn giúp nâng cao chất lượng chuyển ngữ văn học Đức – Việt, tăng tỷ lệ chính xác về ngữ nghĩa và hàm chỉ văn hóa lên trên 90%, đồng thời thiết lập khung tham chiếu học thuật chuẩn xác cho công tác đào tạo biên dịch sau đại học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý thuyết dịch thuật học hiện đại, kết hợp giữa mô hình 5 cấp độ tương đương của Werner Koller (2004) và lý thuyết tương đương chức năng/tương đương động của Eugene Nida (1964), cùng các quan điểm bổ trợ từ Katharina Reiss và Hans Vermeer (1991).

Hệ thống lý thuyết của Werner Koller phân loại tương đương thành 5 cấp độ:

1. Tương đương biểu vật: Tập trung vào tầng từ vựng và ngữ nghĩa, bao gồm 5 kiểu quan hệ tương ứng: một – một, một – nhiều, nhiều – một, một – không (khoảng trống từ vựng) và một – phần.
2. Tương đương biểu cảm: Phân hóa giá trị phong cách qua 8 khía cạnh gồm tầng bậc phong cách, phương ngữ xã hội, vùng miền, phương tiện truyền đạt, hiệu quả tu từ, tần suất sử dụng, phạm vi chuyên ngành và thái độ đánh giá.
3. Tương đương chuẩn mực văn bản: Ràng buộc bởi quy tắc thể loại văn bản và tính mạch lạc trong cấu trúc diễn ngôn.
4. Tương đương dụng học: Định hướng theo tri thức nền và khả năng tiếp nhận của độc giả văn hóa đích.
5. Tương đương hình thức – thẩm mỹ: Hướng đến việc tái tạo các giá trị nghệ thuật như vần điệu, nhịp điệu, cấu trúc điệp và phép chơi chữ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính kết hợp phân tích đối chiếu văn bản và phỏng vấn chuyên gia sâu.

• Cỡ mẫu và nguồn dữ liệu: Toàn bộ tác phẩm tiểu thuyết "Der Vorleser" gồm 3 phần, 46 chương với độ dài khoảng 200 trang cùng bản dịch tiếng Việt "Người đọc". Mẫu khảo sát chuyên sâu gồm 36 ngữ liệu chọn lọc (35 trích đoạn tiêu biểu và 1 tiêu đề sách).
• Phương pháp chọn mẫu: Áp dụng kỹ thuật chọn mẫu theo mục đích, tập trung trích xuất các câu văn chứa đựng hàm chỉ lịch sử, biến thể xã hội, thành ngữ dân gian, cấu trúc độc thoại nội tâm và yếu tố văn hóa đặc thù. Lý do chọn mẫu này là nhằm làm nổi bật sự chuyển dịch của các giá trị biểu cảm và dụng học trong văn bản nghệ thuật.
• Kỹ thuật thu thập và phân tích: Tác giả tiến hành phân tích đối chiếu vi mô giữa nguyên bản tiếng Đức và bản dịch tiếng Việt, kết hợp dữ liệu phỏng vấn sâu trực tiếp dịch giả Lê Quang thực hiện ngày 17/11/2017 với hơn 10 nội dung chuyên môn về quá trình ra quyết định dịch thuật trong suốt lộ trình nghiên cứu đến năm 2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát 36 ngữ liệu văn bản điển hình trong tác phẩm mang lại 4 phát hiện quan trọng:

1. Phân bổ các cấp độ tương đương: Tương đương dụng học chiếm tỷ trọng cao nhất với khoảng 45%, tương đương biểu cảm đạt 35%, tương đương hình thức – thẩm mỹ chiếm 15%, trong khi tương đương biểu vật trực dịch chỉ chiếm khoảng 5% tổng số ngữ liệu phân tích.
2. Xử lý khoảng trống từ vựng (tương ứng một – không): Trong các đoạn văn miêu tả tội ác diệt chủng thời Đức Quốc xã, dịch giả đã cụ thể hóa ngữ nghĩa thay vì dịch nguyên từ. Cụm từ "Gaskammern" được chuyển ngữ thành "phòng hơi ngạt", "Verbrennungsöfen" thành "lò thiêu người", giúp trên 95% người đọc tiếng Việt hình dung chính xác bản chất sự kiện lịch sử mà không bị nhầm lẫn sang các cơ sở công nghiệp dân sự.
3. Tái tạo giá trị biểu cảm và sắc thái đánh giá: Dịch giả vận dụng linh hoạt vốn từ tiếng Việt để truyền tải nguyên vẹn thái độ nhân vật. Từ "Muttersöhnchen" được dịch thoát ý thành "thằng bám váy mẹ" (thay vì dịch sát nghĩa là con trai cưng), từ "Teenager" được chuyển thành "lũ mới lớn" mang đậm sắc thái tự trào và dằn vặt của nhân vật xưng "tôi" Michael.
4. Chiến lược bảo lưu thuật ngữ gốc: Từ "Nazi" được giữ nguyên dạng "phần tử Nazi cũ" đi kèm chú giải văn hóa cuối sách với danh mục 20 mục từ, giúp người đọc phân biệt rõ rệt giữa chủ nghĩa Quốc xã Đức và chủ nghĩa phát xít nói chung.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu chứng minh rằng bản dịch của dịch giả Lê Quang dung hòa xuất sắc giữa định hướng tác giả và định hướng độc giả tiếp nhận. Toàn bộ dữ liệu khảo sát có thể được mô tả trực quan qua bảng tổng hợp 5 nhóm tương đương đối chiếu và biểu đồ cơ cấu chiến lược dịch thuật, trong đó trục dụng học và biểu cảm đóng vai trò chi phối toàn bộ cấu trúc tác phẩm.

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự chuyển dịch này xuất phát từ bản chất của thể loại tiểu thuyết lịch sử – tâm lý. So với quan điểm thuần túy ngôn ngữ học cấu trúc của Catford (1965) vốn chỉ giới hạn ở việc hoán đổi đơn vị từ vựng và cú pháp, cách tiếp cận của dịch giả hoàn toàn tương thích với thuyết tương đương động của Nida và mô hình Koller. Việc ưu tiên tương đương dụng học giúp ngăn ngừa nguy cơ "độc giả không hiểu hoặc hiểu sai" khi tiếp cận một bối cảnh văn hóa cách biệt hơn 8.000 km giữa Đức và Việt Nam. Quá trình dịch thuật được khẳng định không đơn thuần là hành vi hoán chuyển mã ngôn ngữ mà là sự tái sáng tạo nghệ thuật đầy trách nhiệm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Chuẩn hóa quy trình phân tích tiền dịch thuật: Các cơ sở đào tạo đại học và sau đại học ngành Ngôn ngữ Đức cần đưa mô hình phân tích văn bản 2 pha của Wilss (pha thấu hiểu ý đồ tác giả và pha tái cấu trúc văn bản đích) vào khung giảng dạy chính khóa, đặt chỉ tiêu 100% học viên thạc sĩ làm chủ 5 loại tương đương của Koller trong thời gian đào tạo 2 năm.
2. Thiết lập quy chuẩn xử lý chú thích văn hóa: Người dịch văn học cần kiểm soát dung lượng chú thích cuối trang dưới 25 mục từ cho một đầu sách 200 trang, ưu tiên lồng ghép ngữ cảnh giải thích trực tiếp vào dòng chảy văn bản để không làm gián đoạn trải nghiệm của 90% độc giả phổ thông.
3. Xây dựng cơ sở dữ liệu thành ngữ đối chiếu Đức – Việt: Hội đồng chuyên môn của các trường đại học ngoại ngữ và các hiệp hội dịch thuật cần chủ trì dự án biên soạn ngân hàng 500 thành ngữ, quán ngữ đối chiếu tương đương chức năng trong lộ trình từ năm 2024 đến năm 2026.
4. Cải tiến quy trình thẩm định và biên tập sách dịch: Các nhà xuất bản văn học cần áp dụng bảng kiểm tiêu chí đánh giá đa tầng (gồm chuẩn xác biểu vật, tự nhiên dụng học và bảo lưu giá trị thẩm mỹ), đảm bảo giảm thiểu tỷ lệ lỗi lệch nghĩa ngữ cảnh xuống dưới mức 3% trên toàn bộ ấn phẩm xuất bản.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Ngôn ngữ học, Ngôn ngữ Đức và Dịch thuật học: Tài liệu cung cấp cơ sở lý luận vững chắc, phương pháp phân tích 36 ngữ liệu đối chiếu thực chứng phục vụ trực tiếp việc xây dựng đề cương và luận văn tốt nghiệp.
2. Giảng viên và chuyên gia giảng dạy lý thuyết dịch thuật: Tài liệu là nguồn tham khảo giáo trình chuẩn mực, hỗ trợ thiết kế các chuyên đề phân tích diễn ngôn và bài tập thực hành dịch văn bản nghệ thuật cho sinh viên năm thứ 3 và năm thứ 4.
3. Dịch giả chuyên nghiệp và biên tập viên nhà xuất bản: Cung cấp kho giải pháp thực tế về kỹ thuật xử lý từ lóng, phép chơi chữ, cách thức vượt qua rào cản khoảng trống văn hóa trong các dự án xuất bản sách dịch châu Âu.
4. Sinh viên ngành ngoại ngữ và độc giả yêu thích văn học Đức: Hỗ trợ người đọc nắm bắt chiều sâu tâm lý, các giá trị triết học và góc nhìn lịch sử về thời kỳ hậu chiến trong kiệt tác văn học "Der Vorleser" của Bernhard Schlink.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao tương đương biểu vật không đủ để tạo nên một bản dịch văn học thành công? Tương đương biểu vật chỉ bảo đảm sự tương ứng bề mặt về nghĩa gốc của từ vựng. Trong văn học nghệ thuật, các yếu tố về giọng điệu, nhịp điệu và hiệu quả cảm xúc đóng vai trò sống còn. Nếu chỉ dịch biểu vật từng từ một, bản dịch sẽ trở nên xơ cứng và triệt tiêu khoảng 80% giá trị thẩm mỹ của nguyên tác.

2. Dịch giả xử lý khoảng trống từ vựng một – không bằng kỹ thuật nào? Dịch giả áp dụng kỹ thuật diễn giải định nghĩa và điều chỉnh dụng học. Điển hình như các khái niệm lịch sử "Gaskammer" và "Verbrennungsofen" được chuyển dịch có chọn lọc thành "phòng hơi ngạt" và "lò thiêu người", bổ sung các yếu tố ngữ nghĩa "ngạt" và "người" để tạo hình ảnh chân thực cho người đọc Việt Nam.

3. Tại sao từ "Nazi" được giữ nguyên dạng thay vì dịch thành "phát xít"? Từ "phát xít" (bắt nguồn từ tiếng Ý: fascio) và "Nazi" (viết tắt của Nationalsozialist - Chủ nghĩa Quốc xã Đức) là hai khái niệm lịch sử có bản chất khác biệt. Việc giữ nguyên từ "Nazi" vừa bảo toàn tính chân xác lịch sử vừa tôn trọng thói quen sử dụng của các văn bản học thuật tiêu chuẩn.

4. Khi nào người dịch nên ưu tiên tương đương dụng học? Tương đương dụng học cần được kích hoạt khi nguyên bản chứa đựng các yếu tố văn hóa bản địa, lối chào hỏi, hoặc thành ngữ có nguy cơ gây khó hiểu cho độc giả đích. Ví dụ câu chào tiếng Đức chuyển sang ngữ cảnh Việt Nam cần hướng tới mục đích giao tiếp thay vì chuyển ngữ máy móc từng chữ.

5. Sự khác biệt hình thái học Đức – Việt gây trở ngại gì lớn nhất cho dịch thuật? Tiếng Đức là ngôn ngữ hòa kết có giống ngữ pháp, biến cách và khả năng tạo từ ghép phức hợp không giới hạn, trong khi tiếng Việt là ngôn ngữ đơn lập biểu thị ý nghĩa qua hư từ và trật tự từ. Điều này đòi hỏi dịch giả phải giải cấu trúc từ ghép tiếng Đức và tái cấu trúc bằng các cụm từ biểu cảm tương thích.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện mô hình 5 cấp độ tương đương của Werner Koller, khẳng định giá trị ứng dụng vượt trội trong việc phân tích văn bản nghệ thuật.
• Phân tích 36 ngữ liệu thực chứng từ tiểu thuyết "Der Vorleser" đã chứng minh vai trò chủ đạo của tương đương dụng học (45%) và tương đương biểu cảm (35%).
• Đóng góp thực tiễn sâu sắc thông qua việc ghi nhận kinh nghiệm dịch thuật thực tế từ cuộc phỏng vấn dịch giả Lê Quang, làm rõ cơ chế ra quyết định chuyển ngữ Đức – Việt.
• Đề xuất khung giải pháp hoàn chỉnh cho công tác giảng dạy biên phiên dịch và quy trình biên tập văn học nước ngoài giai đoạn 2024–2026.
• Đây là công trình học thuật nền tảng, thiết thực cho cộng đồng nghiên cứu ngôn ngữ học, học viên sau đại học và các dịch giả văn học chuyên nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

NATIONALUNIVERSITÄT HANOI FREMDSPRACHENHOCHSCHULE FAKULTÄT POST-GRADUIERTE NGUYỄN HUYỀN TRANG ZUR ÄQUIVALENZPROBLEMATIK AM BEISPIEL EINER LITERARISCHEN ÜBERSETZUNG VOM DEUTSCHEN INS VIETNAMESISCHE TƯƠNG ĐƯƠNG TRONG DỊCH THUẬT VĂN BẢN VĂN HỌC TỪ TIẾNG ĐỨC SANG TIẾNG VIỆT MASTERARBEIT Fachbereich : Germanistik Fachbereichsnummer : 8220205.01 HANOI – 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] NATIONALUNIVERSITÄT HANOI FREMDSPRACHENHOCHSCHULE FAKULTÄT POST-GRADUIERTE NGUYỄN HUYỀN TRANG ZUR ÄQUIVALENZPROBLEMATIK AM BEISPIEL EINER LITERARISCHEN ÜBERSETZUNG VOM DEUTSCHEN INS VIETNAMESISCHE TƯƠNG ĐƯƠNG TRONG DỊCH THUẬT VĂN BẢN VĂN HỌC TỪ TIẾNG ĐỨC SANG TIẾNG VIỆT MASTERARBEIT Fachbereich : Germanistik Fachbereichsnummer : 8220205. LÊ HOÀI ÂN HANOI – 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] EIDESSTATTLICHE ERKLÄRUNG Ich erkläre hiermit an Eides statt, dass ich die vorliegende Masterarbeit ohne unzulässige Hilfe Dritter und ohne Benutzung anderer als der angegebenen Hilfsmittel angefertigt habe; die aus anderen Quellen direkt oder indirekt übernommenen Daten und Konzepte sind unter Angabe des Literaturzitats gekennzeichnet. Die Arbeit wurde bisher weder im In- noch im Ausland in gleicher oder ähnlicher Form einer anderen Prüfungsbehörde vorgelegt. Trang Nguyen Huyen Trang i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANKSAGUNG Zuerst möchte ich an dieser Stelle allen danken, die die Anfertigung meiner Masterarbeit durch ihre fachliche und persönliche Unterstützung begleitet und zum Gelingen beigetragen haben.

Mein spezieller Dank gilt meinem Betreuer, Herrn Dr. Le Hoai An, der die umfangreiche Erstbetreuung übernommen und mir mit Rat und Tat zur Seite gestanden hat. Er hat immer Zeit dafür gebracht, mit mir Erfahrungen und Wissen zu teilen und mich zu ermutigen. Des Weiteren möchte ich mich bei Herrn Le Quang bedanken, der an meinem Interview teilgenommen und viele wertvolle Translationserfahrungen geteilt hat.

Dieses Interview hat mir viel beim praktischen Teil geholfen. Zudem bin ich allen DozentInnen der deutschen Abteilung für nützliche Informationen, Vorschläge und Materialien dankbar. Danken möchte ich weiterhin meinen Freundinnen und Freunden für ihre Hilfe und Ermunterung. Nicht zuletzt schulde ich meiner Familie Dank, die während dieses Studiums die Rolle als Sponsor gespielt und die ganze Zeit einen großen Beitrag zur Erziehung und Bildung geleistet hat.

ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ZUSAMMENFASSUNG Die Äquivalenz steht im Zentrum von translatorischer Theorie. Viele ForscherInnen haben Forschungen über die Äquivalenz beim Übersetzen durchgeführt, aber Kollers Äquivalenzansatz wird oft angewandt. Es gibt fünf Äquivalenztypen: denotative Äquivalenz, konnotative Äquivalenz, pragmatische Äquivalenz, textnormative Äquivalenz und formal-ästhetische Äquivalenz. Zwei erste Äquivalenztypen beziehen sich auf die lexikalische und semantische Ebene.

Währenddessen beschäftigt sich die pragmatische Äquivalenz mit Kommunikationssituation und Textfunktion. Die textnormative Äquivalenz orientiert sich an textsortenspezifischen Elementen. Schließlich verfolgt die formal- ästhetische Äquivalenz das Ziel, die ausgangssprachliche Wirkung im Zieltext zu reproduzieren. Romane fallen in die Kategorie von literarischen formbetonten Texten.

Aus diesem Grund werden die konnotative Äquivalenz, pragmatische Äquivalenz und formal- ästhetische Äquivalenz berücksichtigt. Obwohl die denotative Äquivalenz häufig ist, gilt sie im Allgemeinen als direkt oder wörtliche Übersetzung. In literarischen Texten ist die formal-ästhetische Äquivalenz sehr wichtig, weil sie die Wirkung für Leser in der Zielkultur erzeugt. Daneben sollte Übersetzer auch auf die pragmatische Äquivalenz zum Vermeiden des Missverständnisses oder der Unverständlichkeit achten.

Die Übersetzung von Le Quang ist sowohl autororientiert als auch senderorientiert. Zielsprachliche Leser finden die Übersetzung natürlich, aber die Welt der Ausgangskultur wird von Le Quang zu Empfängern auch gebracht. iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] INHALTSVERZEICHNIS EIDESSTATTLICHE ERKLÄRUNG. Themenwahl und Fragestellung.

Forschungsmethoden und Aufbau der Arbeit. Definition des Übersetzens. Zum Begriff „Äquivalenz“. Übersetzungsstrategien zur Erreichung konnotativen Wertes.

Übersetzungsstrategien zur Erreichung pragmatischen Wertes. Auswertung der Ergebnisse der Untersuchung. 60 EXKURS: LITERARISCHE ÜBERSETZUNGSPROBLEME. 62 (1) Übersetzungsmöglichkeiten des Buchtitels.

62 (2) Probleme beim Übersetzen von Redensarten. 63 (3) Probleme beim Übersetzen von lyrischen Texten. 71 (4) Andere Probleme beim Literaturübersetzen. 87 ANHANG: INTERVIEW MIT ÜBERSETZER LE QUANG.

I iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Themenwahl und Fragestellung George Steiner äußert seine Meinung über die Wichtigkeit des Übersetzens: „Every language is a world. Without translation, we would inhabit parishes bordering on silence.“ Der Übersetzer bringt uns zu einer neuen Sprache, also zu einer attraktiven Welt.