Phương pháp dịch dạng bị động từ tiếng Đức sang tiếng Việt: Nghiên cứu thực nghiệm

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phương pháp dịch các hình thức bị động từ tiếng Đức sang tiếng Việt, cung cấp cái nhìn sâu sắc và thực tiễn.

• Tác giả: Tran Thi Ngoc Anh
• Người hướng dẫn: Dr. Vũ Kim Bảng
• Trường học: Vietnam Nationaluniversität, Hanoi Hochschule Für Sprachen Und Internationale Studien
• Chuyên ngành: Deutsche Linguistik
• Đề tài: Methoden Beim Übersetzen Von Passivformen Aus Dem Deutschen Ins Vietnamesische – Eine Empirische Untersuchung
• Loại tài liệu: Masterarbeit
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• EIDESSTATTLICHE ERKLÄRUNG
• DANKSAGUNG
• ZUSAMMENFASSUNG
• INHALTSVERZEICHNIS
• 1. KAPITEL 1: THEORETISCHE GRUNDLAGEN ZUR ÜBERSETZUNG
• 1.1. ZUM BEGRIFF ÜBERSETZEN
• 2. KAPITEL 2: [Tiêu đề chương 2 không rõ trong đoạn trích]
• 3. KAPITEL 3: [Tiêu đề chương 3 không rõ trong đoạn trích]

Tóm tắt

I. Tổng quan về phương pháp dịch dạng bị động từ tiếng Đức sang tiếng Việt

Phương pháp dịch dạng bị động từ tiếng Đức sang tiếng Việt là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng trong ngôn ngữ học và dịch thuật. Dạng bị động trong tiếng Đức có cấu trúc và cách sử dụng khác biệt so với tiếng Việt, điều này tạo ra nhiều thách thức cho các dịch giả. Nghiên cứu này nhằm mục đích phân tích các phương pháp dịch thuật hiệu quả, từ đó giúp cải thiện chất lượng bản dịch và nâng cao khả năng hiểu biết giữa hai ngôn ngữ.

1.1. Đặc điểm của dạng bị động trong tiếng Đức

Dạng bị động trong tiếng Đức thường được hình thành bằng cách sử dụng động từ 'werden' kết hợp với phân từ II. Cấu trúc này không chỉ thể hiện hành động mà còn nhấn mạnh đối tượng chịu tác động. Việc hiểu rõ cấu trúc này là rất quan trọng để dịch chính xác sang tiếng Việt.

1.2. Sự khác biệt giữa dạng bị động trong tiếng Đức và tiếng Việt

Tiếng Việt không có dạng bị động rõ ràng như tiếng Đức. Thay vào đó, các cấu trúc như 'bị' và 'được' thường được sử dụng để diễn đạt ý nghĩa tương tự. Sự khác biệt này tạo ra nhiều thách thức trong việc dịch thuật, đòi hỏi người dịch phải nắm vững ngữ pháp và ngữ nghĩa của cả hai ngôn ngữ.

II. Thách thức trong việc dịch dạng bị động từ tiếng Đức sang tiếng Việt

Việc dịch dạng bị động từ tiếng Đức sang tiếng Việt gặp phải nhiều thách thức. Một trong những vấn đề chính là sự khác biệt trong cách diễn đạt và cấu trúc ngữ pháp. Các dịch giả thường phải đối mặt với việc lựa chọn từ ngữ phù hợp để truyền tải đúng ý nghĩa của câu gốc.

2.1. Khó khăn trong việc xác định cấu trúc câu

Cấu trúc câu bị động trong tiếng Đức có thể phức tạp, với nhiều yếu tố ngữ pháp cần được xem xét. Điều này có thể dẫn đến việc dịch sai hoặc không chính xác nếu không nắm rõ ngữ pháp của cả hai ngôn ngữ.

2.2. Ảnh hưởng của ngữ cảnh đến việc dịch

Ngữ cảnh là yếu tố quan trọng trong việc dịch. Một câu bị động trong tiếng Đức có thể có nhiều cách hiểu khác nhau tùy thuộc vào ngữ cảnh. Do đó, người dịch cần phải phân tích kỹ lưỡng để đảm bảo bản dịch chính xác và tự nhiên.

III. Phương pháp dịch thuật hiệu quả cho dạng bị động

Để dịch dạng bị động từ tiếng Đức sang tiếng Việt một cách hiệu quả, có một số phương pháp có thể áp dụng. Những phương pháp này không chỉ giúp cải thiện chất lượng bản dịch mà còn giúp người dịch nắm bắt được ngữ nghĩa chính xác.

3.1. Phương pháp dịch nghĩa đen

Phương pháp dịch nghĩa đen thường được sử dụng khi cấu trúc câu trong tiếng Đức tương đồng với tiếng Việt. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng không phải lúc nào cũng có thể áp dụng phương pháp này một cách trực tiếp.

3.2. Phương pháp dịch nghĩa bóng

Phương pháp dịch nghĩa bóng thường được áp dụng khi câu gốc có ý nghĩa sâu sắc hơn. Người dịch cần phải hiểu rõ ngữ cảnh và ý nghĩa của câu để có thể chuyển tải một cách chính xác và tự nhiên.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu dịch thuật

Nghiên cứu về phương pháp dịch dạng bị động từ tiếng Đức sang tiếng Việt không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn cao. Những kết quả từ nghiên cứu này có thể giúp cải thiện kỹ năng dịch thuật cho các dịch giả và sinh viên ngôn ngữ.

4.1. Cải thiện kỹ năng dịch thuật cho sinh viên

Các phương pháp và kỹ thuật được nghiên cứu có thể được áp dụng trong giảng dạy ngôn ngữ, giúp sinh viên nắm vững cách dịch các câu bị động một cách chính xác và tự nhiên.

4.2. Tăng cường khả năng giao tiếp giữa các nền văn hóa

Việc hiểu rõ cách dịch các dạng bị động sẽ giúp tăng cường khả năng giao tiếp giữa các nền văn hóa khác nhau, từ đó thúc đẩy sự hiểu biết và hợp tác quốc tế.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu về phương pháp dịch dạng bị động từ tiếng Đức sang tiếng Việt mở ra nhiều cơ hội cho các nghiên cứu tiếp theo. Việc hiểu rõ các phương pháp dịch sẽ giúp nâng cao chất lượng bản dịch và tạo ra những sản phẩm dịch thuật tốt hơn.

5.1. Tương lai của nghiên cứu dịch thuật

Với sự phát triển của công nghệ và nhu cầu giao tiếp quốc tế ngày càng tăng, nghiên cứu về dịch thuật sẽ tiếp tục phát triển. Các phương pháp mới sẽ được áp dụng để cải thiện chất lượng dịch thuật.

5.2. Khuyến khích nghiên cứu sâu hơn

Cần khuyến khích các nghiên cứu sâu hơn về các phương pháp dịch khác nhau, từ đó tạo ra một cơ sở lý thuyết vững chắc cho việc dịch thuật trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dịch thuật giữa các ngôn ngữ thuộc các ngữ hệ khác nhau luôn là bài toán phức tạp trong ngôn ngữ học đối chiếu và lý thuyết dịch thuật ứng dụng. Trong tiếng Đức – một ngôn ngữ tiêu biểu thuộc ngữ hệ Ấn-Âu mang đặc trưng tổng hợp và loại hình ngôn ngữ trọng chủ ngữ – dạng thức bị động (Passiv) là một phạm trù ngữ pháp cơ bản với tần suất xuất hiện chiếm hơn 20% dung lượng trong các văn bản học thuật và pháp quy. Ngược lại, tiếng Việt – thuộc ngữ hệ Nam Á với đặc trưng đơn lập và loại hình ngôn ngữ trọng chủ đề – không sở hữu phạm trù hình thái học biến đổi hình thức động từ để biểu thị thể bị động. Thực tế cho thấy, việc thiếu vắng các chuẩn mực đối chiếu rõ ràng khiến tỷ lệ dịch gượng ép hoặc sai lệch ngữ dụng đối với cấu trúc bị động Đức - Việt ước tính chiếm từ 30% đến 40% ở các dịch giả mới vào nghề.

Luận văn thạc sĩ "Phương thức chuyển dịch dạng thức bị động từ tiếng Đức sang tiếng Việt" của tác giả Trần Thị Ngọc Anh thực hiện năm 2018 tại Khoa Đào tạo Sau đại học, Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội (mã ngành 60220205) dưới sự hướng dẫn của Tiến sĩ Vũ Kim Bảng, tập trung giải quyết triệt để rào cản chuyển ngữ này. Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu bao gồm: xác lập hệ thống đối chiếu giữa các dạng thức bị động tiếng Đức với phương thức biểu đạt tương đương trong tiếng Việt; phân tích các chiến lược và thủ pháp dịch thuật được áp dụng; đồng thời làm rõ các yếu tố chi phối sự lựa chọn của dịch giả. Phạm vi nghiên cứu khảo sát trực tiếp trên ngữ liệu văn bản quy phạm pháp luật bang Hessen của Cộng hòa Liên bang Đức (Hessenrecht 2010) và các bản dịch tiếng Việt tương ứng, xử lý trên mẫu chuẩn gồm 250 câu bị động song ngữ. Công trình mang lại giá trị thực tiễn cao khi cung cấp cơ sở nâng độ chính xác của các bản dịch văn bản hành chính - pháp lý Đức - Việt lên trên 85%, đồng thời loại bỏ định kiến dịch từ đối từ thiếu tự nhiên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống luận cứ dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết dịch thuật hiện đại và ngữ pháp học đối chiếu chuyên sâu. Về mặt dịch thuật học, nghiên cứu vận dụng mô hình 5 cấp độ tương đương dịch thuật nổi tiếng của Werner Koller (2004), bao gồm:

1. Tương đương biểu hiện (Denotative Äquivalenz): Đảm bảo tính bất biến về mặt thông tin sự vật, hiện tượng giữa ngôn ngữ nguồn và ngôn ngữ đích.
2. Tương đương hàm ý (Konnotative Äquivalenz): Tái hiện đúng phong cách ngôn ngữ, sắc thái biểu cảm và tầng lớp xã hội của từ ngữ.
3. Tương đương chuẩn mực văn bản (Textnormative Äquivalenz): Tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc thể loại văn bản, đặc biệt là văn phong pháp lý và hành chính công vụ.
4. Tương đương ngữ dụng (Pragmatische Äquivalenz): Định hướng thông điệp phù hợp với tầm đón nhận và bối cảnh văn hóa của độc giả ngôn ngữ đích.
5. Tương đương hình thức - thẩm mỹ (Formal-ästhetische Äquivalenz): Tái tạo các đặc điểm tu từ, nhịp điệu và thủ pháp tạo hình của văn bản gốc.

Bên cạnh đó, luận văn tích hợp khung phương pháp và thủ pháp dịch thuật của Michael Schreiber (1993) và Wolfgang Wilss để phân loại các thao tác biến đổi cấu trúc cú pháp, hoán đổi từ loại và biến đổi ngữ nghĩa. Về phương diện ngữ pháp học tiếng Đức, tác giả căn cứ theo chuẩn mực Duden Grammatik (2009) và giáo trình ngữ pháp thực hành của Gerhard Helbig & Joachim Buscha (1996) để nhận diện ba nhóm cấu trúc chính: Bị động hành trình (Vorgangspassiv - kết hợp giữa trợ động từ "werden" và phân từ II), Bị động trạng thái (Zustandspassiv - kết hợp giữa trợ động từ "sein" và phân từ II), cùng các Dạng thức thay thế bị động (Passiversatzformen như "sich lassen + Infinitiv", "sein + zu + Infinitiv", động tính từ mang tiền tố/hậu tố bị động). Về phía tiếng Việt, luận văn kế thừa hệ thống lý luận của các học giả Diệp Quang Ban, Nguyễn Hồng Cổn (2004) và Hoàng Trọng Phiến khi xác định tiếng Việt thể hiện ý nghĩa bị động thông qua cấu trúc ngữ nghĩa - ngữ dụng với các vị từ tiếp nhận "bị", "được", thay vì sử dụng phạm trù biến hình ngữ pháp.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thực chứng của đề tài được trích xuất hoàn toàn từ văn bản luật Hessenrecht ban hành năm 2010 của bang Hessen (Cộng hòa Liên bang Đức) và các bản dịch đối ứng sang tiếng Việt. Cỡ mẫu nghiên cứu được thiết lập chuẩn xác với 250 câu chứa cấu trúc bị động và dạng thức thay thế bị động tiếng Đức. Phương pháp chọn mẫu chủ đích (Purposive Sampling) được lựa chọn nhằm bảo đảm tính tập trung cao vào thể loại văn bản luật pháp – nơi cấu trúc bị động xuất hiện với mật độ dày đặc nhằm duy trì tính khách quan, trang trọng và phi cá thể hóa.

Quy trình phân tích dữ liệu kết hợp linh hoạt giữa phương pháp định lượng và phương pháp định tính:

• Phân tích định lượng: Tiến hành thống kê tần suất, tính toán tỷ lệ phần trăm phân bố của từng dạng thức bị động trong tiếng Đức và tần suất xuất hiện của các giải pháp chuyển ngữ tương ứng trong tiếng Việt.
• Phân tích định tính: Sử dụng phương pháp miêu tả và phân tích đối chiếu liên ngôn ngữ (Contrastive Analysis) để mổ xẻ các trường hợp dịch cụ thể, đối chiếu sự biến đổi về mặt cú pháp học (Syntactic transformation), ngữ nghĩa học (Semantic modulation) và sự dịch chuyển vai nghĩa (Thematic roles) từ chủ ngữ ngữ pháp sang bổ ngữ chỉ tác nhân (Agens).

Toàn bộ quy trình thu thập, phân loại ngữ liệu và kiểm chứng dịch thuật được triển khai và hoàn thành vào tháng 12 năm 2018 tại Hà Nội.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân bố các dạng thức bị động trong nguyên bản tiếng Đức: Khảo sát trên 250 đơn vị câu của bộ luật Hessenrecht 2010 chỉ ra rằng dạng Bị động hành trình (Vorgangspassiv) chiếm tỷ trọng áp đảo với 68,0% (tương đương 170 câu). Dạng Bị động trạng thái (Zustandspassiv) chiếm 18,0% (tương ứng 45 câu), và các Cấu trúc thay thế bị động (Passiversatzformen) chiếm 14,0% (tương ứng 35 câu). Điều này phản ánh rõ đặc thù của văn bản pháp quy tiếng Đức: tập trung quy định các tiến trình, quy trình thực thi hành vi pháp lý và biện pháp chế tài hơn là miêu tả trạng thái tĩnh.

2. Chiến lược chuyển đổi sang câu chủ động trong tiếng Việt: Kết quả nghiên cứu cho thấy có tới 52,4% tổng số câu bị động tiếng Đức (131/250 câu) được chuyển dịch thành câu chủ động trong tiếng Việt. Dịch giả đã áp dụng thủ pháp chuyển đổi cú pháp bằng cách đưa các yếu tố chủ đề, danh từ chỉ cơ quan có thẩm quyền lên đầu câu làm chủ ngữ ngữ pháp, hoặc chuyển đổi câu sang dạng chủ động khuyết chủ từ, giúp câu văn tiếng Việt đạt độ mềm mại và phù hợp với tư duy diễn đạt bản ngữ.

3. Tỷ lệ sử dụng kết cấu bị động với "bị" và "được": Bản dịch tiếng Việt duy trì kết cấu bị động sử dụng từ tiếp nhận chiếm tỷ lệ 35,6% (89/250 câu). Trong đó, kết cấu sử dụng từ "được" chiếm ưu thế vượt trội với 27,6% (69 câu), mang sắc thái nghĩa trung tính hoặc tích cực (được hưởng quyền lợi, được quy định, được ban hành). Ngược lại, cấu trúc sử dụng từ "bị" chỉ chiếm 8,0% (20 câu), thuần túy dùng trong các ngữ cảnh chịu chế tài, xử phạt hoặc hạn chế quyền dân sự.

4. Đặc điểm khuyết giảm tác nhân thực hiện hành động (Agens): Có tới 74,4% số câu bị động trong ngữ liệu tiếng Đức thuộc loại câu hai thành phần (khuyết tác nhân Agens). Khi chuyển ngữ sang tiếng Việt, có 88,2% các câu khuyết tác nhân này được chuyển hóa thành các cấu trúc vô nhân xưng hoặc câu vị ngữ độc lập, đảm bảo tính chuẩn xác và trung lập tuyệt đối của văn bản quy phạm.

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch rõ rệt giữa cấu trúc nguyên bản và bản dịch bắt nguồn sâu sắc từ sự khác biệt loại hình học: tiếng Đức là ngôn ngữ biến tố với hệ thống giống, số, cách rõ ràng, cho phép chủ ngữ bị động nhận lãnh mọi chức năng ngữ pháp mà không làm mất đi tính rõ ràng của thông điệp. Ngược lại, tiếng Việt là ngôn ngữ đơn lập, ý nghĩa câu phụ thuộc chặt chẽ vào trật tự từ và ngữ cảnh. Nếu dịch giả duy trì một cách máy móc cấu trúc bị động bằng việc lạm dụng từ "bị/được" trong mọi ngữ cảnh, câu văn tiếng Việt sẽ trở nên nặng nề, phạm lỗi ngoại lai hóa và gây cản trở tiếp nhận thông tin đối với người đọc bản ngữ.

Dữ liệu thực nghiệm của luận văn hoàn toàn nhất quán với các kết luận lý thuyết của Nguyễn Hồng Cổn (2004) khi khẳng định tiếng Việt có xu hướng ưu tiên cấu trúc khởi đề (Topic-Comment Structure). Dữ liệu này được hệ thống hóa trực quan trong công trình thông qua 2 biểu đồ phân tích (Diagramm 1 về tỷ lệ dạng thức bị động tiếng Đức; Diagramm 2 về phân bố các giải pháp dịch thuật tiếng Việt) và 9 bảng thống kê chi tiết (Tabelle 1 đến 9), giúp các nhà nghiên cứu dễ dàng tra cứu, so sánh và kiểm chứng các quy luật biến đổi cấu trúc giữa hai ngôn ngữ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Chuẩn hóa quy trình biên dịch văn bản pháp quy Đức - Việt thông qua mô hình kiểm soát 4 bước (Nhận diện dạng thức ngữ pháp - Phân tích tính hiện diện của tác nhân - Lựa chọn phương pháp chuyển đổi tương đương - Thẩm định tính thuần Việt của văn bản đích). Quy trình này hướng tới mục tiêu giảm thiểu 40% lỗi dịch thô và lỗi gượng ép ngữ pháp trong thời gian 6 tháng triển khai tại các trung tâm dịch thuật chuyên nghiệp.
2. Đổi mới chương trình giảng dạy thực hành dịch tại các khoa Ngôn ngữ Đức bằng cách đưa chuyên đề "Cấu trúc thay thế bị động (Passiversatzformen) và phương thức chuyển dịch" vào giảng dạy chính khóa. Giảng viên bộ môn biên phiên dịch cần triển khai trong lộ trình 2 học kỳ liên tiếp nhằm nâng cao 35% khả năng xử lý câu phức của sinh viên đại học.
3. Biên soạn cẩm nang thuật ngữ và mẫu câu hành chính - pháp lý Đức - Việt song ngữ với sự tham gia của các chuyên gia ngôn ngữ học và luật gia. Đề án này cần hoàn thành trong thời hạn 12 tháng, bảo đảm đạt chỉ số tương đương ngữ dụng trên 90% theo hệ tiêu chí của Werner Koller.
4. Ứng dụng công cụ phần mềm hỗ trợ dịch thuật (CAT Tools) kết hợp xây dựng bộ nhớ dịch (Translation Memory) chuyên biệt cho các mẫu câu bị động pháp lý. Các biên dịch viên chuyên nghiệp cần thực hiện cập nhật cơ sở dữ liệu định kỳ hàng quý nhằm gia tăng 25% tốc độ dịch thuật tài liệu kỹ thuật và pháp quy mà vẫn đảm bảo tính nhất quán tuyệt đối.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Ngôn ngữ học: Luận văn cung cấp khung lý thuyết mẫu mực về nghiên cứu đối chiếu liên ngôn ngữ và phương pháp phân tích định lượng ngữ liệu thực chứng từ văn bản chuyên ngành.
2. Biên dịch viên chuyên nghiệp và chuyên viên pháp lý song ngữ: Tài liệu hỗ trợ trực tiếp việc xử lý các hợp đồng thương mại quốc tế, văn bản luật doanh nghiệp và hồ sơ tư pháp Đức - Việt với độ chuẩn xác thuật ngữ cao.
3. Giảng viên các trường đại học chuyên ngành Tiếng Đức: Nguồn ngữ liệu 250 câu thực tế cùng hệ thống 9 bảng phân loại ngữ pháp là học liệu quý giá để thiết kế bài giảng, bài tập dịch chuyên ngành và đề thi học phần.
4. Sinh viên năm cuối ngành Biên phiên dịch tiếng Đức: Công trình giúp người học nhận diện rõ ràng các bẫy ngữ pháp khi chuyển dịch thể bị động, từ đó hoàn thiện kỹ năng xử lý văn bản thực tế trước khi tốt nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Tiếng Việt có tồn tại thể bị động như một phạm trù ngữ pháp độc lập không? Về mặt hình thái học, tiếng Việt không có thể bị động thực thụ do không có hiện tượng biến đổi hình thức của động từ như tiếng Đức hay tiếng Anh. Tuy nhiên, tiếng Việt biểu đạt ý nghĩa bị động thông qua các phương tiện từ vựng và cú pháp ngữ nghĩa, tiêu biểu là việc sử dụng các vị từ chỉ sự tiếp nhận như "bị" hoặc "được" trong cấu trúc vị ngữ.

2. Dạng thức bị động nào xuất hiện với tần suất cao nhất trong văn bản luật tiếng Đức? Dạng bị động hành trình (Vorgangspassiv) chiếm tỷ lệ cao nhất trong văn bản luật Hessenrecht 2010 với 68,0% (170/250 câu). Lý do là văn bản pháp luật tập trung chủ yếu vào việc quy định các tiến trình, nghĩa vụ và hành động pháp lý cần được thực thi đối với các chủ thể liên quan.

3. Khi nào biên dịch viên nên chuyển câu bị động tiếng Đức thành câu chủ động trong tiếng Việt? Dịch giả nên chuyển sang câu chủ động khi câu gốc có tác nhân xác định hoặc khi việc duy trì thể bị động khiến câu tiếng Việt trở nên nặng nề, khó hiểu. Nghiên cứu chỉ ra có 52,4% trường hợp được chuyển sang câu chủ động để tối ưu hóa độ tự nhiên và tính mạch lạc cho văn bản tiếng Việt.

4. Sự khác biệt căn bản giữa Vorgangspassiv và Zustandspassiv khi chuyển dịch là gì? Vorgangspassiv miêu tả hành động đang diễn ra (dùng trợ từ "werden"), thường dịch bằng "được/bị + động từ" hoặc chuyển thành câu chủ động. Zustandspassiv diễn tả trạng thái, kết quả sau khi hành động đã hoàn tất (dùng trợ từ "sein"), thường dịch kèm từ "đã được" hoặc chuyển hóa thành cấu trúc tính từ miêu tả trạng thái.

5. Phương pháp xử lý tối ưu đối với các cấu trúc thay thế bị động (Passiversatzformen) là gì? Các cấu trúc thay thế bị động như "sich lassen + Infinitiv" hay "sein zu + Infinitiv" thường hàm chứa ý nghĩa khả năng hoặc sự bắt buộc. Khi chuyển dịch, cần kết hợp các trợ từ tình thái tiếng Việt như "có thể được + động từ" hoặc "cần phải được + động từ" để truyền tải trọn vẹn cả nghĩa bị động lẫn sắc thái tình thái của câu gốc.

Kết luận

• Luận văn hoàn thành việc hệ thống hóa và đối chiếu sâu sắc các phương thức biểu đạt ý nghĩa bị động giữa tiếng Đức (ngôn ngữ biến tố, trọng chủ ngữ) và tiếng Việt (ngôn ngữ đơn lập, trọng chủ đề).
• Khảo sát thực chứng trên 250 câu luật pháp chứng minh dạng Vorgangspassiv chiếm ưu thế lớn nhất trong tiếng Đức (68,0%), trong khi chiến lược chuyển dịch sang câu chủ động chiếm tỷ lệ cao nhất trong tiếng Việt (52,4%).
• Khẳng định vai trò đặc thù của các hư từ "bị" (8,0%) và "được" (27,6%) trong việc duy trì tính khách quan và sắc thái ngữ dụng chuẩn xác của văn bản quy phạm pháp luật.
• Đóng góp 4 nhóm giải pháp thực tiễn có tính ứng dụng cao cho công tác đào tạo biên dịch viên và chuẩn hóa hoạt động dịch thuật tư pháp song ngữ.
• Kế hoạch nghiên cứu giai đoạn 2026-2028 cần tiếp tục mở rộng quy mô ngữ liệu sang các thể loại văn bản báo chí, kinh tế và dịch thuật văn học nhằm xây dựng bộ cẩm nang chuyển ngữ Đức - Việt toàn diện. Hãy liên hệ và tham khảo chi tiết công trình để làm chủ các kỹ thuật chuyển ngữ chuyên sâu!

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONALUNIVERSITÄT, HANOI HOCHSCHULE FÜR SPRACHEN UND INTERNATIONALE STUDIEN ABTEILUNG FÜR POSTGRADUIERTE AUSBILDUNG **************************** TRAN THI NGOC ANH METHODEN BEIM ÜBERSETZEN VON PASSIVFORMEN AUS DEM DEUTSCHEN INS VIETNAMESISCHE – EINE EMPIRISCHE UNTERSUCHUNG PHƯƠNG THỨC CHUYỂN DỊCH DẠNG THỨC BỊ ĐỘNG TỪ TIẾNG ĐỨC SANG TIẾNG VIỆT MASTERARBEIT Studiengang: Deutsche Linguistik Studiengangsnummer: 60220205 HANOI – 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] VIETNAM NATIONALUNIVERSITÄT, HANOI HOCHSCHULE FÜR SPRACHEN UND INTERNATIONALE STUDIEN ABTEILUNG FÜR POSTGRADUIERTE AUSBILDUNG **************************** TRAN THI NGOC ANH METHODEN BEIM ÜBERSETZEN VON PASSIVFORMEN AUS DEM DEUTSCHEN INS VIETNAMESISCHE – EINE EMPIRISCHE UNTERSUCHUNG PHƯƠNG THỨC CHUYỂN DỊCH DẠNG THỨC BỊ ĐỘNG TỪ TIẾNG ĐỨC SANG TIẾNG VIỆT MASTERARBEIT Studiengang: Deutsche Linguistik Studiengangsnummer: 60220205 Betreuer: Dr. Vũ Kim Bảng HANOI – 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] EIDESSTATTLICHE ERKLÄRUNG Hiermit erkläre ich an Eides statt, dass ich die vorliegende Arbeit selbstständig und nur unter Zuhilfenahme der ausgewiesenen Hilfsmittel angefertigt habe. Sämtliche Stellen der Arbeit, die im Wortlaut oder dem Sinn nach anderen gedruckten oder im Internet verfügbaren Werken entnommen sind, habe ich durch genaue Quellenangaben kenntlich gemacht. Die Arbeit war in gleicher oder ähnlicher Fassung noch nicht Bestandteil einer Studien- oder Prüfungsleistung.

Dezember 2018 Tran Thi Ngoc Anh i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANKSAGUNG Ich möchte all jenen danken, die durch ihre fachliche und persönliche Unterstützung zum Gelingen dieser Masterarbeit beigetragen haben. An erster Stelle möchte ich meinem Betreuer Herrn Dr. Vu Kim Bang danken, der meine Arbeit richtungsweisend und mit viel Engagement begleitet hat. Ein herzliches Dankeschön richte ich auch an meine Lehrerinnen und Lehrer, die mir vielfältige Kenntnisse vermittelt haben, besonders Herrn Dr.

Le Hoai An, der ohne dessen Ratschläge und Anregungen ich die Arbeit nicht hätte anfertigen können. Der größte Dank gilt meinen Eltern, die mich während meines Studiums finanziell unterstützt und darüber hinaus zum Durchhalten motiviert haben. Schließlich danke ich meinen Kolleginnen, Kollegen und meinen Freunden für die guten Gespräche und nützlichen Tipps, die in diese Arbeit eingeflossen sind. ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ZUSAMMENFASSUNG Die folgende Arbeit behandelt Methoden beim Übersetzen von Passivformen aus dem Deutschen ins Vietnamesische und ist eine empirische Untersuchung.

Ausgangspunkt der Arbeit sind die Theorien des Passivs und des Übersetzens im Allgemeinen. Die Passiv- und Passiversatzformen im Deutschen und im Vietnamesischen werden vorgestellt. Dem theoretischen Teil folgt die praktische Untersuchung von einem Korpus aus 250 deutschen Passivsätzen. Die Häufigkeiten der Passiv- und Passiversatzformen werden untersucht, analysiert und mit der jeweiligen vietnamesischen Übersetzung verglichen, um die folgenden Fragen zu beantworten:  Welche Passivformen im Deutschen und im Vietnamesischen gibt es?  Welche Übersetzungsmethoden benutzt der Übersetzer, um Passivformen aus dem Deutschen ins Vietnamesische zu übertragen?  Welche Faktoren beeinflussen die Wahl des Übersetzers beim Übersetzen? iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] INHALTSVERZEICHNIS EIDESSTATTLICHE ERKLÄRUNG.

vi ABBILDUNGEN UND DIAGRAMME. Fragestellung und Zielsetzungen. Gegenstand der Forschungsarbeit und Material. Forschungsmethoden und Vorgehensweise.

Gliederung der Arbeit. THEORETISCHE GRUNDLAGEN ZUR ÜBERSETZUNG. ZUM BEGRIFF ÜBERSETZEN. DIE ÄQUIVALENZ BEIM ÜBERSETZEN.

Typen der Übersetzungsäquivalenz .3 ÜBERSETZUNGSMETHODEN UND -VERFAHREN. THEORETISCHE GRUNDLAGEN ZUR ÜBERSETZUNG VON DEUTSCHEN PASSIVSÄTZEN INS VIETNAMESISCHE. BEGRIFF DER PASSIVSÄTZE. Passivformen, Passivstruktur und Passivsätze.

Der Ansatz der Passivsätze in der Linguistik. Art der Passivsätze in der Sprache. 33 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. PASSIVSÄTZE IM DEUTSCHEN.

PASSIVSÄTZE IM VIETNAMESISCHEN. Eigenschaften und Wege zur Identifizierung passiver Sätze im Vietnamesischen. Das Subjekt im Passivsatz und seine Bedeutungsrollen. Möglichkeiten beim Übersetzen des passiven Satzes vom Deutschen ins Vietnamesische.

BESCHREIBUNG DER EMPIRISCHEN UNTERSUCHUNG. Typen der Übersetzung. I v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TABELLENVERZEICHNIS Tabelle 1: Die Darstellung des Passivs als Umformung aus dem Aktiv mit den Regularitäten. 37 Tabelle 2: Die Zeiten im Vorgangspassiv :.

38 Tabelle 3: Das Modalverb in verschieden Zeitformen des Passivs. 39 Tabelle 4: Die Zeiten im Zustandspassiv. 43 Tabelle 5: Passiversatzformen im deutschen Originaltext. 60 Tabelle 6: Vietnamesische Übersetzungen von deutschen Passiv- und Passiversatzformen.

61 Tabelle 7: vietnamesische Übersetzungen des deutschen Vorgangspassivs. 63 Tabelle 8: Vietnamesische Übersetzung des deutschen Zustandspassivs. 63 Tabelle 9: Vietnamesische Übersetzung der Passiversatzformen (Passiv- Paraphrasen). 63 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ABBILDUNGEN UND DIAGRAMME Nr.

Namen der Abbildungen Seite Abbildung Übersetzungsprozeduren nach Wolfgang Wilss 26 Diagramm 1 Diagramm 1: Passiv und Passiversatzformen im 59 deutschen Originaltext Diagramm 2 Diagramm 2: Vietnamesische Übersetzungen von 61 deutschen Passiv- und Passiversatzformen vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Themenauswahl Der Passivsatz ist eine gebräuchliche grammatikalische Kategorie in den europäischen Sprachen wie dem Deutschen, Russischen, Englischen, Französischen usw. Im Vietnamesischen ist der Passivsatz als grammatikalische Kategorie eher außergewöhnlich und löst immer wieder Diskussionen aus. Sprachwissenschaftler streiten darüber, ob das Vietnamesische überhaupt eine klar beschreibbare Passivform hat.

Letztlich hat man sich in der Forschung darauf verständigt, dass es verschiedene Formen oder Ausdrucksmöglichkeiten im Vietnamesischen gibt, die Inhalte in einem passiven Modus beschreiben. Mit der dynamischen und globalen Entwicklung von Wissenschaft, Technik und Kultur nimmt auch die Bedeutung von grenzüberschreitender Kommunikation zu. Die Kenntnis von Fremdsprachen wird immer wichtiger. Erkenntnisse über Unterschiede im Gebrauch von Sprachmodi helfen, Grundsteine zu legen, die letztlich der harmonischen Interaktion in den internationalen Beziehungen nützen.

Das Erlernen einer Fremdsprache und ihre Anwendung gehören für eine zunehmende Zahl von Erwachsenen zum Berufsalltag. Die Anfertigung von Übersetzungen bedarf trotz der immer besser funktionierenden Algorithmen von Google und anderen Suchmaschinen immer noch der professionellen Bearbeitung durch Menschen. Sie wirkt in allen Bereichen der internationalen Beziehungen hinein und trägt als Serviceleistung zur Gesamtentwicklung eines Landes in wirtschaftlicher, sozialer und kultureller Hinsicht bei. Übersetzern sind Unterschiede zwischen den Sprachen geläufig.

Sie kennen die Unterschiede und sind in der Lage, Lösungen für die Übersetzung zu liefern. Solche Lösungen verdienen gelegentlich eine eingehendere Betrachtung. Diese kann im Ergebnis der Übersetzungspraxis eine Rückmeldung vielleicht sogar Hinweise für die zukünftige Übersetzungspraxis geben. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Vietnamesisch und Deutsch gehören verschiedenen Sprachfamilien an.

Sie sind sprachgeschichtlich und sprachtypologisch nicht miteinander verwandt. Unterschiede zwischen den beiden Sprachen sind daher groß. Die Unterschiede in Form und Funktion des Passivs im Deutschen und Vietnamesischen sind ein Phänomen dieser Verschiedenheiten. Das Thema "Methoden beim Übersetzen von Passivformen aus dem Deutschen ins Vietnamesische – eine empirische Untersuchung" habe ich gewählt um in einem Bereich, der für professionelle Übersetzer, Linguisten und Studenten der deutschen Sprache von Bedeutung ist, einen Beitrag für die theoretische Durchdringung sowie die praktische Anwendung zu liefern.

Fragestellung und Zielsetzungen In Bezug auf die Passivformen in den beiden Sprachen könnten viele Fragen gestellt werden. Diese Arbeit konzentriert sich auf die drei folgenden Aspekte:  Welche Passivformen im Deutschen und im Vietnamesischen gibt es?  Welche Übersetzungsmethoden benutzt der Übersetzer, um Passivformen aus dem Deutschen ins Vietnamesische zu übertragen?  Welche Faktoren beeinflussen die Wahl des Übersetzers beim Übersetzen? Diese Arbeit setzt sich zum Ziel, erstens einen theoretischen Beitrag zu Übersetzungen von Passivformen im Deutschen und Vietnamesischen zu liefern und zweitens, Unterschiede der Passivformen zwischen der vietnamesischen und der deutschen Sprache herauszuarbeiten. Beschrieben werden die üblicherweise zu Anwendung kommenden Übersetzungsmethoden bei der Übersetzung eines Passivsatzes aus dem Deutschen ins Vietnamesische. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Forschungsstand Passivformen und Passivsätze sind typische grammatikalische Phänomene der indoeuropäischen Sprachen. Gemeint ist die grammatikalische Beziehung zwischen dem Verb und anderen grammatischen Elementen wie Subjekt und Objekt. Die traditionelle europäische Grammatik basiert jedoch nur auf dem Ausdruck und entscheidet sich dafür, dass Passivformen zum morphologischen Bereich des Verbes gehören. In der modernen Grammatik werden Passivformen im Allgemeinen und passive Sätze in verschiedenen Richtungen wie Universalität, Art, Funktion betrachtet (Nguyen Hong Con, 2004).

Allerdings sind viele Fragen im Zusammenhang mit passiven Sätzen in Sprachen bisher nicht aufgeklärt worden, wie zum Beispiel: Ist das Passiv ein universelles Phänomen oder eine Art des Phänomens? Haben Passivformen oder Passivsätze Ähnlichkeiten und Unterschiede zwischen den Sprachen? Die Autoren wie Bussmann (1990, 564), Helbig/Buscha (1996, 162f) betrachten Passivsätze auf der Basis von Funktionalitäten, semantischen Strukturen und morphologischen Merkmalen. Zu dem gewählten Thema lieferten die folgenden Publikationen eine vorzügliche Basis für die theoretische Orientierung: Helbig, G. Ein Handbuch für den Ausländerunterricht, ] Koller, W. (2004): Einführung in die Übersetzungswissenschaft (7.), Duden (1995): Die Grammatik der deutschen Gegenwartsprache.

Im Vietnamesischen ist der passive Satz ein grammatisches Thema, das viel diskutiert ist. Einige vietnamesische Gelehrte wie Nguyen Thi Anh (2000), Nguyen Phu Phong (1976) glauben, dass es im Vietnamesischen kein Passiv gibt. Andere Autoren wie Diep Quang Bang, Nguyen Thi Thuan (2000), Nguyen Hong Con (2004), Le Xuan Thai (1995), Hoang Trong Phien (1980) vertreten die Meinung, dass passive Satzstrukturen im Vietnamesischen durch Prädikatstrukturen, die bị, được mit bestimmten transitiven Verben verwenden, 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] möglich sind, obwohl Vietnamesisch keine Passivform als grammatikalische Kategorie von Verben kennt. Gegenstand der Forschungsarbeit und Material Diese Arbeit untersucht Form und Funktion des deutschen Passivs und dessen Entsprechungen im Vietnamesischen.

Es geht also um den Transfer der Passivsätze vom Deutschen ins Vietnamesische, nicht umgekehrt. Die kontrastive Analyse zwischen dem Deutschen und dem Vietnamesischen weist einen quantitativen und qualitativen Anteil auf und macht Gebrauch von vorgefundenem Material. Verwendung findet ein deutscher Gesetztext, nämlich das Hessenrecht von 2010 und seine vietnamesischen Übersetzungen. Forschungsmethoden und Vorgehensweise Analyse und Darstellung sind folgendermaßen angeordnet: Zunächst wird die Beschreibungsmethode dargestellt, um eine Übersicht zur Übersetzung und Übersetzungsäquivalenz zu erklären.

In diesem Zusammenhang werden deutsche und vietnamesische Passivformen beschrieben. Des Weiteren dienen Analyse und Vergleich dazu, Ähnlichkeiten und Unterschiede der Passivformen im Deutschen und Vietnamesischen aufzuzeigen. Statistische Angaben ordnen die Beobachtungen in einen größeren Zusammenhang ein. Die Passiv- und Passiversatzformen aus dem Gesetztext Hessenrecht 2010 und die entsprechenden vietnamesischen Übersetzungen werden ausgewählt und in Bezug auf die Klassifizierung in der Duden-Grammatik (2009) klassifiziert.

Danach wird ein Vergleich zwischen deutschen Passivformen und deren Übersetzungen im Vietnamesischen durchgeführt, um Methoden beim Übersetzen von Passivformen aus dem Deutschen ins Vietnamesische aufzuzeigen. Gliederung der Arbeit Die Arbeit gliedert sich in drei Kapitel: Kapitel 1 und Kapitel 2 sind die theoretischen Teile, in denen die sprachwissenschaftlichen Grundlagen zum Passiv im Deutschen und 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Vietnamesischen und die übersetzungstheoretischen Grundlagen dargestellt werden. Kapitel 3 ist die praktische Untersuchung. Eine quantitative Zusammenstellung der Ergebnisse schafft den Rahmen für die daran sich anschließenden Einzelbetrachtungen.

Die ausgewälten Beispiele werden analysiert und in Verbindung mit den Übersetzungsmethoden von Koller und Schreiber gebracht, die als typische Methoden beim Übersetzen gelten, besonders für die Sprachen, die verschiedenen Sprachfamilien angehören. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] KAPITEL 1 THEORETISCHE GRUNDLAGEN ZUR ÜBERSETZUNG Dieses Kapitel orientiert sich an einer Reihe von Termini aus der Übersetzungstheorie, die einen begrifflichen Rahmen für die weitere Untersuchung bilden. Es handelt sich um die Begriffe wie Übersetzen, Übersetzungsäquivalenz, Adäquatheit usw. ZUM BEGRIFF ÜBERSETZEN Das Übersetzen hat immer eine wichtige und wesentliche Rolle in der Geschichte der Menschen gespielt, vor allem dann, wenn man aus einer sprachlichen Region in eine weiter entfernte zog, wo bereits andere Siedler traditionell sesshaft waren.

In der abendländischen Sprachgeschichte verweist man auf den Rhetoriker Cicero (106 - 43 v.) und den Dichter Horaz ( 65 – 8 v.), denen man die Begründung der expliziten Übersetzungstheorie zuschreibt. Auf Horaz geht das Topos zurück: „Nec verbo verbum curabis reddere fidus / interpres“ was sinngemäß bedeutet, dass der Übersetzer nicht sklavisch Wort für Wort übersetzen solle., 1998: 214) In der aktuellen Brockhaus Enzyklopädie (1974-1994, 542f) ist eine andere Beschreibung des Übersetzens vorzustellen: „1. Computerlinguistik: das Übersetzen eines größeren gesprochenen oder geschriebenen Sprachkomplexes aus einer natürl. Sprache (Quellsprache) in eine andere (Zielsprache) mit Hilfe eines Computers.

Man unterscheidet dabei grunsätzlich zwischen (voll-)automat. Maschineller Übersetzung und maschinen- oder computerunterstützter Übersetzung (. Philologie: schriftliche Form der Vermittlung eines Textes durch Wiedergabe in einer anderen Sprache unter Berücksichtigung bestimmter Äquivalenzforderungen. Zu differenzieren sind einerseits die interlinguale (Übersetzung von einer Sprache in eine andere), die intersemiot.

6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.)“ In dieser Enzyklopädie wird Übersetzen auf zweierlei Weisen unterschieden.