Luận văn: Thủ pháp dịch thuật ngữ tài chính Đức-Việt của Hoàng Thu Phương

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu chiến lược dịch thuật các thuật ngữ tài chính từ tiếng Đức sang tiếng Việt, cung cấp cái nhìn sâu sắc và thực tiễn.

• Tác giả: Hoàng Thu Phương
• Người hướng dẫn: Dr. Lê Hoài Ân
• Trường học: Vietnam Nationaluniversität, Hanoi Hochschule Für Sprachen Und Internationale Studien Abteilung Für Postgraduierte Ausbildung
• Chuyên ngành: Deutsche Linguistik
• Đề tài: Strategien Beim Übersetzen Finanzwirtschaftlicher Fachausdrücke Vom Deutschen Ins Vietnamesische - Eine Empirische Untersuchung/ Thủ Pháp Dịch Thuật Ngữ Tài Chính Từ Tiếng Đức Sang Tiếng Việt
• Loại tài liệu: Masterarbeit
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hanoi

Tóm tắt

I. Tổng quan luận văn dịch thuật ngữ tài chính Đức Việt của VNU

Luận văn thạc sĩ "Strategien beim Übersetzen finanzwirtschaftlicher Fachausdrücke vom Deutschen ins Vietnamesische" của tác giả Hoàng Thu Phương tại trường Đại học Ngoại ngữ - ĐHQGHN là một công trình nghiên cứu chuyên sâu, có hệ thống về các thủ pháp dịch thuật ngữ tài chính từ tiếng Đức sang tiếng Việt. Trong bối cảnh hợp tác kinh tế Việt-Đức ngày càng phát triển, nhu cầu dịch thuật chính xác trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng trở nên cấp thiết. Luận văn này ra đời nhằm giải quyết những thách thức mà các biên dịch viên thường gặp phải do thiếu hụt kiến thức chuyên ngành và hệ thống từ vựng. Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định các vấn đề tồn tại, phân tích các chiến lược dịch thuật đã được áp dụng và đề xuất những giải pháp tối ưu hóa. Công trình được xây dựng trên nền tảng lý thuyết vững chắc về dịch thuật học và ngôn ngữ học chuyên ngành. Đặc biệt, luận văn tiến hành một nghiên cứu thực nghiệm (empirische Untersuchung) trên kho ngữ liệu 1000 thuật ngữ được trích từ từ điển chuyên ngành, mang lại những kết luận có giá trị thực tiễn cao. Nghiên cứu không chỉ là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên, giảng viên ngành tiếng Đức mà còn đóng góp vào việc chuẩn hóa thuật ngữ tài chính Đức-Việt, thúc đẩy sự giao lưu học thuật và kinh tế giữa hai quốc gia.

1.1. Mục tiêu và đối tượng nghiên cứu cốt lõi của luận văn

Luận văn đặt ra ba mục tiêu trọng tâm. Thứ nhất, hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về dịch thuật và ngôn ngữ chuyên ngành (Fachsprache), đặc biệt là các đặc điểm của thuật ngữ lĩnh vực tài chính. Thứ hai, chỉ ra các vấn đề, khó khăn thường gặp trong quá trình chuyển ngữ thuật ngữ tài chính Đức-Việt. Thứ ba, cũng là mục tiêu quan trọng nhất, xác định và phân tích các chiến lược, thủ pháp dịch thuật đã được áp dụng thông qua một nghiên cứu thực nghiệm, từ đó đề xuất các giải pháp dịch thuật hiệu quả hơn. Đối tượng nghiên cứu chính là các thuật ngữ kinh tế-tài chính tiếng Đức và các phương án dịch tương đương trong tiếng Việt. Phạm vi khảo sát của luận văn là kho ngữ liệu gồm 1000 thuật ngữ được lựa chọn từ "Từ điển chuyên ngành Ngân hàng - Tài chính ba thứ tiếng (Đức-Việt-Anh và Anh-Việt-Đức)".

1.2. Nền tảng lý thuyết dịch thuật chuyên ngành được áp dụng

Công trình nghiên cứu của Hoàng Thu Phương được xây dựng dựa trên hai trụ cột lý thuyết chính: lý thuyết dịch thuật và lý thuyết về ngôn ngữ chuyên ngành. Về lý thuyết dịch thuật, luận văn tổng hợp các định nghĩa về "dịch thuật" từ các học giả uy tín như Oettinger, Catford, Koller, Wilss, nhấn mạnh dịch thuật là một quá trình xử lý văn bản phức tạp, đòi hỏi sự tương đương dịch thuật (Äquivalenz) cả về nội dung và phong cách. Các vấn đề dịch thuật được phân loại theo mô hình của Christiane Nord, bao gồm các vấn đề đặc thù văn bản nguồn, vấn đề ngữ dụng, văn hóa và ngôn ngữ. Về ngôn ngữ chuyên ngành, luận văn khẳng định đây là một biến thể ngôn ngữ đặc thù, có chức năng giao tiếp chính xác và hiệu quả trong một lĩnh vực cụ thể, đòi hỏi người dịch phải có cả năng lực ngôn ngữ lẫn kiến thức chuyên môn sâu rộng.

II. Khó khăn và thách thức trong dịch thuật ngữ tài chính Đức Việt

Quá trình chuyển ngữ các thuật ngữ tài chính Đức-Việt phải đối mặt với nhiều rào cản khách quan, xuất phát từ sự khác biệt cố hữu giữa hai hệ thống ngôn ngữ, văn hóa và cấu trúc chuyên ngành. Luận văn của Hoàng Thu Phương đã chỉ ra rằng những khó khăn này không chỉ phụ thuộc vào năng lực của người dịch mà còn mang tính hệ thống. Theo cách phân loại của Christiane Nord, các vấn đề dịch thuật (Übersetzungsprobleme) được chia thành bốn nhóm chính, mỗi nhóm đặt ra một thách thức riêng. Các vấn đề đặc thù cặp ngôn ngữ (sprachpaarspezifische Probleme) là nổi bật nhất, liên quan đến sự khác biệt về từ vựng, cú pháp. Ví dụ, tiếng Đức có cấu trúc từ ghép phức tạp (Donaudampfschifffahrtsgesellschaft), trong khi tiếng Việt là ngôn ngữ đơn lập, đòi hỏi các thủ pháp tái cấu trúc linh hoạt. Bên cạnh đó, các vấn đề đặc thù cặp văn hóa (kulturpaarspezifische Probleme) cũng gây không ít khó khăn, khi một thuật ngữ không chỉ mang ý nghĩa bề mặt mà còn hàm chứa các quy ước, thông lệ của nền văn hóa nguồn. Việc không nắm vững bối cảnh này có thể dẫn đến các bản dịch sai lệch hoặc thiếu tự nhiên. Việc nhận diện và phân loại chính xác các thách thức này là bước đầu tiên và quan trọng nhất để tìm ra các chiến lược giải quyết phù hợp, đảm bảo chất lượng cho bản dịch chuyên ngành.

2.1. Rào cản từ sự khác biệt hệ thống ngôn ngữ và văn hóa

Sự khác biệt lớn nhất nằm ở cấu trúc loại hình ngôn ngữ. Tiếng Đức thuộc loại hình ngôn ngữ khuất chiết (flektierend), có hệ thống biến cách, chia động từ phức tạp và khả năng tạo từ ghép dài. Ngược lại, tiếng Việt là ngôn ngữ đơn lập, phân tích tính (isolierend), không có biến tố và trật tự từ đóng vai trò quyết định ngữ pháp. Điều này dẫn đến các vấn đề trong việc tìm kiếm sự tương đương về mặt hình thái và cú pháp. Ví dụ, một danh từ ghép tiếng Đức như Anlagenintensität cần được diễn giải thành một cụm từ trong tiếng Việt là "mức độ thâm dụng vốn" hoặc "tỷ suất đầu tư vào tài sản cố định". Về mặt văn hóa, các thành ngữ, ẩn dụ trong lĩnh vực tài chính cũng là một thách thức. Một khái niệm quen thuộc trong văn hóa Đức có thể hoàn toàn xa lạ với người Việt, đòi hỏi người dịch phải sử dụng các thủ pháp như diễn giải hoặc phỏng dịch để truyền tải đúng ý nghĩa.

2.2. Các vấn đề đặc thù của từ vựng kinh tế và tài chính

Bản thân từ vựng kinh tế-tài chính đã mang những đặc điểm riêng. Nhiều thuật ngữ có tính đa nghĩa, ý nghĩa của chúng thay đổi tùy thuộc vào ngữ cảnh cụ thể. Ví dụ, từ Kredit có thể dịch là "tín dụng", "khoản vay" hoặc "ghi có" tùy theo tình huống. Một đặc điểm khác là sự xuất hiện dày đặc của các từ vay mượn từ tiếng Anh (Anglizismen) như Leasing, Cash-flow, Swaps. Khi dịch sang tiếng Việt, người dịch phải quyết định giữ nguyên dạng vay mượn hay tìm một thuật ngữ thuần Việt tương đương, điều này phụ thuộc vào mức độ phổ biến của thuật ngữ và đối tượng độc giả. Ngoài ra, tính chính xác và eindeutigkeit (đơn nghĩa) là yêu cầu tối quan trọng trong dịch thuật chuyên ngành tài chính, một sai sót nhỏ trong việc lựa chọn từ ngữ cũng có thể dẫn đến những hiểu lầm nghiêm trọng về mặt pháp lý và kinh tế.

III. Phương pháp dịch thuật ngữ tài chính Đức Việt theo Schreiber

Để giải quyết các vấn đề phức tạp trong dịch thuật, luận văn đã hệ thống hóa các phương pháp và thủ pháp dịch thuật từ nhiều học giả, trong đó mô hình của Schreiber được phân tích chi tiết. Schreiber phân loại các thủ pháp dịch thuật thành các nhóm rõ ràng, giúp người dịch có một cái nhìn hệ thống và lựa chọn chiến lược phù hợp cho từng đơn vị dịch thuật. Các thủ pháp dịch thuật ngữ tài chính này không chỉ giới hạn ở việc thay thế từ vựng mà còn bao gồm các thay đổi về cấu trúc ngữ pháp và ngữ nghĩa. Chẳng hạn, thủ pháp chuyển dịch cấu trúc (Transposition) cho phép thay đổi loại từ (ví dụ: dịch một danh từ tiếng Đức thành một động từ tiếng Việt) để câu văn trở nên tự nhiên hơn. Hay thủ pháp biến điệu (Modulation) thay đổi góc nhìn để diễn đạt cùng một ý tưởng (ví dụ: dịch "danger de mort" - nguy cơ tử vong, thành "cấm lại gần" - một cách diễn đạt tập trung vào hệ quả). Việc áp dụng linh hoạt các phương pháp này đòi hỏi người dịch phải có sự am hiểu sâu sắc về cả ngôn ngữ nguồn và ngôn ngữ đích, cũng như kiến thức nền tảng về lĩnh vực tài chính. Cách tiếp cận của Schreiber cung cấp một bộ công cụ mạnh mẽ để đảm bảo bản dịch vừa chính xác về nội dung vừa phù hợp về văn phong.

3.1. Chi tiết nhóm thủ pháp dịch văn bản Textübersetzung

Nhóm thủ pháp này tập trung vào việc bảo toàn các đặc điểm bên trong của văn bản gốc, bao gồm các kỹ thuật cụ thể. Vay mượn từ vựng (Lexikalische Entlehnung) là việc giữ nguyên thuật ngữ gốc (ví dụ: Pizza, Hamburger), thường áp dụng cho các khái niệm mới chưa có từ tương đương. Thay thế từ vựng (Lexikalische Ersetzung) là thủ pháp phổ biến nhất, tìm một từ có sẵn trong ngôn ngữ đích để thay thế. Dịch sao phỏng (Calque) là việc dịch từng thành tố của một từ ghép hoặc cụm từ (ví dụ: skyscraper -> nhà chọc trời). Về mặt ngữ pháp, dịch nguyên văn (Wort-für-Wort-Übersetzung) cố gắng giữ nguyên trật tự và loại từ, trong khi hoán vị (Permutation) thay đổi trật tự các thành phần để phù hợp với cú pháp tiếng Việt.

3.2. Áp dụng nhóm thủ pháp dịch theo ngữ cảnh Umfeldübersetzung

Nhóm thủ pháp này ưu tiên sự tương đương về chức năng và hiệu quả giao tiếp trong văn hóa đích, thay vì bám sát vào cấu trúc của văn bản gốc. Thủ pháp tiêu biểu nhất là phỏng dịch/thích ứng (Adaptation). Theo đó, các yếu tố văn hóa đặc thù của ngôn ngữ nguồn sẽ được thay thế bằng các yếu tố văn hóa tương đương trong ngôn ngữ đích để người đọc dễ dàng tiếp nhận. Ví dụ, thành ngữ Đức "Er arbeitet wie ein Pferd" (Anh ta làm việc như một con ngựa) có thể được dịch sang tiếng Việt là "Anh ấy làm việc như trâu" để giữ được hiệu quả biểu đạt. Thủ pháp này đặc biệt hữu ích khi dịch các ẩn dụ, ví von hoặc các khái niệm gắn liền với bối cảnh văn hóa - xã hội cụ thể, giúp bản dịch trở nên gần gũi và dễ hiểu hơn đối với độc giả mục tiêu.

IV. Kết quả nghiên cứu 1000 thuật ngữ tài chính và đề xuất

Phần trọng tâm của luận văn là nghiên cứu thực nghiệm trên kho ngữ liệu 1000 thuật ngữ tài chính, cung cấp những số liệu và phân tích định lượng giá trị. Dựa trên việc phân tích các bản dịch có sẵn trong từ điển, tác giả Hoàng Thu Phương đã thống kê tần suất xuất hiện của các chiến lược dịch thuật. Kết quả cho thấy các thủ pháp như thay thế từ vựng và dịch sao phỏng cấu trúc được sử dụng phổ biến nhất. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra nhiều bản dịch còn tồn tại hạn chế, chẳng hạn như dịch quá dài dòng, chưa cập nhật hoặc thậm chí sai lệch về nội dung. Ví dụ, việc lạm dụng từ Hán-Việt đôi khi làm cho thuật ngữ trở nên khó hiểu, hoặc việc dịch từng từ một (word-for-word) làm cho cấu trúc câu thiếu tự nhiên. Từ những phân tích này, luận văn đã đưa ra một loạt các đề xuất cụ thể nhằm cải thiện chất lượng dịch. Những đề xuất này không chỉ mang tính lý thuyết mà còn có khả năng ứng dụng cao, đóng vai trò như một kim chỉ nam cho các biên dịch viên khi xử lý thuật ngữ kinh tế-tài chính phức tạp. Đây là đóng góp quan trọng nhất của công trình, kết nối giữa lý thuyết và thực tiễn dịch thuật.

4.1. Thống kê các chiến lược dịch thuật được sử dụng phổ biến

Qua phân tích 1000 thuật ngữ, luận văn chỉ ra rằng thay thế từ vựng bằng các từ Hán-Việt hoặc từ thuần Việt là chiến lược chiếm ưu thế. Việc sử dụng từ Hán-Việt giúp tạo ra các thuật ngữ ngắn gọn, trang trọng. Tuy nhiên, bảng so sánh trong luận văn (Bảng 1) cho thấy đôi khi từ thuần Việt lại dễ hiểu hơn. Bên cạnh đó, các thủ pháp liên quan đến thay đổi cấu trúc như dịch sao phỏng và chuyển dịch cấu trúc cũng được áp dụng thường xuyên để xử lý các danh từ ghép phức tạp của tiếng Đức. Các sơ đồ (Diagramm 1, 2) trong luận văn đã lượng hóa tỷ lệ phần trăm của từng chiến lược được áp dụng, cung cấp một bức tranh toàn cảnh về thực trạng dịch thuật ngữ tài chính Đức-Việt hiện nay.

4.2. Đề xuất giải pháp tối ưu hóa bản dịch thuật ngữ tài chính

Dựa trên những hạn chế phát hiện được, luận văn đề xuất 5 nhóm giải pháp chính. Thứ nhất, chuẩn hóa và cập nhật bản dịch cho các tên gọi tiền tệ. Thứ hai, chính xác hóa và cập nhật các bản dịch hiện có để phản ánh đúng những thay đổi trong lĩnh vực tài chính. Thứ ba, hướng tới cách diễn đạt súc tích, ngắn gọn hơn, ví dụ bằng cách sử dụng các từ có hình ảnh hoặc từ Hán-Việt một cách hợp lý. Thứ tư, sửa chữa nội dung các bản dịch sai do chọn từ hoặc trật tự từ không chính xác. Cuối cùng, đề xuất loại bỏ từ "sự" vốn thường được thêm vào một cách không cần thiết khi dịch các danh từ chỉ hành động từ tiếng Đức, giúp câu văn tự nhiên hơn. Các đề xuất này đều đi kèm với ví dụ minh họa cụ thể, mang lại giá trị tham khảo cao.

V. Hướng đi tương lai cho dịch thuật ngữ tài chính chuyên ngành

Công trình nghiên cứu của Hoàng Thu Phương không chỉ tổng kết thực trạng mà còn mở ra những hướng đi mới cho lĩnh vực dịch thuật chuyên ngành tài chính tại Việt Nam. Luận văn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng một hệ thống thuật ngữ tài chính Đức-Việt được chuẩn hóa, thống nhất và cập nhật thường xuyên. Hiện nay, sự thiếu vắng các bộ từ điển và cơ sở dữ liệu thuật ngữ đáng tin cậy là một trong những rào cản lớn nhất đối với các biên dịch viên. Việc chuẩn hóa không chỉ giúp nâng cao chất lượng các bản dịch mà còn góp phần vào sự minh bạch và hiệu quả trong các hoạt động hợp tác kinh tế, đầu tư và tài chính giữa Việt Nam và các nước nói tiếng Đức. Hơn nữa, những phương pháp và kết quả phân tích trong luận văn có thể được mở rộng, áp dụng cho việc nghiên cứu dịch thuật ở các cặp ngôn ngữ và chuyên ngành khác. Tương lai của ngành dịch thuật chuyên ngành đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa các nhà ngôn ngữ học, các chuyên gia đầu ngành và các cơ quan quản lý để tạo ra những sản phẩm dịch thuật không chỉ chính xác về ngôn ngữ mà còn chuẩn mực về chuyên môn.

5.1. Tầm quan trọng của việc xây dựng và chuẩn hóa thuật ngữ

Một hệ thống thuật ngữ tài chính được chuẩn hóa sẽ loại bỏ tình trạng một khái niệm có nhiều cách dịch khác nhau, gây ra sự không nhất quán và khó hiểu trong các văn bản. Việc xây dựng các ngân hàng thuật ngữ (termbase) trực tuyến, có sự tham gia đóng góp và thẩm định của các chuyên gia, là một giải pháp cấp thiết. Điều này không chỉ hỗ trợ cho công việc của các dịch giả mà còn phục vụ cho công tác đào tạo, nghiên cứu và hoạt động của các doanh nghiệp. Chuẩn hóa thuật ngữ là nền tảng để đảm bảo tính chính xác, nhất quán và chuyên nghiệp trong giao tiếp chuyên ngành, đặc biệt trong các hợp đồng, báo cáo tài chính và tài liệu pháp lý.

5.2. Triển vọng nghiên cứu và ứng dụng của đề tài luận văn

Luận văn này là một tài liệu nền tảng, có thể được phát triển theo nhiều hướng. Các nghiên cứu trong tương lai có thể mở rộng kho ngữ liệu khảo sát, không chỉ dừng lại ở danh sách thuật ngữ mà đi sâu vào phân tích các văn bản hoàn chỉnh như hợp đồng, báo cáo thường niên. Ngoài ra, việc so sánh các thủ pháp dịch thuật ngữ tài chính giữa cặp ngôn ngữ Đức-Việt với các cặp ngôn ngữ khác (ví dụ: Anh-Việt) cũng là một hướng đi đầy triển vọng. Về mặt ứng dụng, các kết quả của luận văn có thể được tích hợp vào chương trình giảng dạy biên-phiên dịch tại các trường đại học, hoặc sử dụng làm tài liệu đào tạo nội bộ cho các công ty dịch thuật và tổ chức tài chính, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong ngành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONALUNIVERSITÄT, HANOI HOCHSCHULE FÜR SPRACHEN UND INTERNATIONALE STUDIEN ABTEILUNG FÜR POSTGRADUIERTE AUSBILDUNG **************************** HOÀNG THU PHƯƠNG STRATEGIEN BEIM ÜBERSETZEN FINANZWIRTSCHAFTLICHER FACHAUSDRÜCKE VOM DEUTSCHEN INS VIETNAMESISCHE - EINE EMPIRISCHE UNTERSUCHUNG THỦ PHÁP DỊCH THUẬT NGỮ TÀI CHÍNH TỪ TIẾNG ĐỨC SANG TIẾNG VIỆT MASTERARBEIT Studiengang: Deutsche Linguistik Studiengangsnummer: 60220205 HANOI – 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] VIETNAM NATIONALUNIVERSITÄT, HANOI HOCHSCHULE FÜR SPRACHEN UND INTERNATIONALE STUDIEN ABTEILUNG FÜR POSTGRADUIERTE AUSBILDUNG **************************** HOÀNG THU PHƯƠNG STRATEGIEN BEIM ÜBERSETZEN FINANZWIRTSCHAFTLICHER FACHAUSDRÜCKE VOM DEUTSCHEN INS VIETNAMESISCHE - EINE EMPIRISCHE UNTERSUCHUNG THỦ PHÁP DỊCH THUẬT NGỮ TÀI CHÍNH TỪ TIẾNG ĐỨC SANG TIẾNG VIỆT MASTERARBEIT Studiengang: Deutsche Linguistik Studiengangsnummer: 60220205 Betreuer: Dr. Lê Hoài Ân HANOI – 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] EIDESSTATTLICHE ERKLÄRUNG Ich versichere an Eides Statt durch meine eigene Unterschrift, dass ich die eingereichte Arbeit selbständig und ohne fremde Hilfe angefertigt und alle Stellen, die wörtlich oder annähernd wörtlich aus Veröffentlichungen entnommen sind, als solche kenntlich gemacht und mich auch keiner anderen als der angegebenen Literatur bedient habe. Diese Versicherung bezieht sich auch auf die in der Arbeit verwendeten Zeichnungen, Skizzen, bildlichen Darstellungen und dergleichen. Februar 2017 Hoang Thu Phuong i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANKSAGUNG Zum Gelingen dieser vorliegenden Arbeit gebührt mein größter herzlichster Dank meinem Gutachter – Herrn Dr. Le Hoai An, der mir während des Verfassens der Arbeit mit Rat und Tat zur Seite gestanden hat. Ebenfalls gilt mein herzlicher Dank Frau Dr. Dörte Lütvogt für ihre Vorschläge über die Vorgehensweise der Forschung und für ihre Feedbacks zu meinem Expóse. Außerdem habe ich meinen weiteren Lehrerinnen und Lehrern zu verdanken, dass sie mir auch vielfältige Kenntnisse vermittelt haben, ohne die ich die Arbeit nicht anfertigen konnte. Zuletzt bin ich meiner Familie und meinen Freunden (inkl. meiner Studentinennen und Studenten) zu Dank verpflichtet, die immer bei mir stehen sowie mich ganz viel ermutigen und ständig unterstützen, eventuell bei meinen kontinuierlichen Planveränderungen. Dank ihrer riesigen Hilfe konnte ich mich für die Arbeit konzentrieren. Danke für alles! ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ZUSAMMENFASSUNG Die folgende Arbeit handelt von den Strategien beim Übersetzen finanzwirtschaftlicher Fachausdrücke vom Deutschen ins Vietnamesische. Als Ausgangspunkte der Arbeit gelten die Theorien des Übersetzens und der Fachsprachen. Fachsprachen gelten als eine gesonderte Sprachform. Und Fachübersetzen besagt, dass Übersetzungen am wichtigssten immer die Inhaltsexaktheit des ausgangssprachlichen Fachbegriffs gewährleisten muss. Von der Theorie über Übersetzungsprobleme und Strategien im Allgemeinen ausgehend sind die Strategien beim Übersetzen finanzwirtschaftlicher Fachausdrücke vom Deutschen ins Vietnamesische im Einzelnen mit der praktischen Untersuchung von einem Korpus aus 1000 Fachausdrücken zu beweisen. Zudem sind auch meine eigenen Übersetzungsvorschläge damit zu rechnen. iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] INHALTSVERZEICHNIS EIDESSTATTLICHE ERKLÄRUNG .vii ABBILDUNGEN UND DIAGRAMME .1 Zum Begriff „Übersetzen“ .3 Übersetzungsmethoden und -verfahren.25 Theoretische Grundlagen zu Fachsprachen .1 Zum Begriff „Fachsprache“.2 Fach- und Gemeinsprache .3 Sprachliche Merkmale der Fachsprachen.35 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Gegenstand des Finanzwesens .2 Sprachliche Charakteristika finanzwirtschaftlicher Fachausdrücke .5 Fachsprachen und Übersetzen .1 Beschreibung der empirischen Untersuchung.3 Eigene Empfehlungen zu den vorhandenen Übersetzungen .1 Übersetzung der Währungsnamen.2 Präzisierung und Aktualisierung der vorhandenen Übersetzungen.3 Prägnante Formulierung .4 Vorschläge zum Inhalt der Übersetzung .5 Möglicher Weglass des substantivmarkierende Wortes „sự“.LXXXIII v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ABKÜRZUNGSVERZEICHNIS AS Ausgangssprache AT Ausgangstext bzw. das heißt dt. Englisch G Grammatik H Hilfsverfahren L Lexik Nr. Nummer NXB Nhà xuất bản S Semantik SL source language TL target language u. unter anderem usw. und so weiter vn. zum Beispiel ZS Zielsprache ZT Zieltext vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TABELLENVERZEICHNIS Nr. Namen der Tabellen Seite Tabelle 1 Übersetzungen mit dem Sino-Vietnamesischen und mit dem 58 Vietnamesischen im Vergleich Tabelle 2 Übersetzungen mit Wort-für-Wort-Übersetzung und mit 58 Wörtliche Übersetzung im Vergleich Tabelle 3 Weitere Vorschläge zu Übersetzung der Währungsnamen 69 Tabelle 4a Weitere Vorschläge zu Präzisierung und Aktualisierung der 73 und und 4b vorhandenen Übersetzungen 74 Tabelle 5a Weitere Vorschläge zu Prägnante Formulierung mit 76 bildhaften Lexika Tabelle 5b Weitere Vorschläge zu Prägnante Formulierung mit dem 78 Sino-Vietnamesischen Tabelle 5c Weitere Vorschläge zu Prägnante Formulierung durch den 79 Weglass und/oder die Umformulierung Tabelle 6a Weitere Vorschläge zu Berichtigung des Inhalts der 85 Übersetzung (wegen der falschen Wortstellung) Tabelle 6b Weitere Vorschläge zu Berichtigung des Inhalts der 87 Übersetzung (wegen der „Inhaltsverengung“ der Fachausdrücke) Tabelle 6c Weitere Vorschläge zu Berichtigung des Inhalts der 91 Übersetzung (wegen der falschen Wortwahl und/oder Ausdrucksweise) vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ABBILDUNGEN UND DIAGRAMME Nr. Namen der Abbildungen Seite Abbildung Übersetzungsprozeduren nach Wilss 23 Diagramm 1 Angewandte Lösungsstrategien in Zahlen 66 Diagramm 2 Angewandte Lösungsstrategien in Prozent 66 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] EINLEITUNG Problemstellung Deutschland bleibt nach wie vor einer der wichtigsten Partner von Vietnam, der inzwischen durch Investition, finanzielle Hilfen und politische Beratungen maßgeblich zur wirtschaftlichen Entwicklung in Vietnam beiträgt. Meiner Meinung nach wird das gegenseitige Verständnis zu einem Erfolgskonzept bei der wirtschaftlichen Beziehung beider Seiten. Dabei spielt die Übersetzungstätigkeit eine entscheidende Rolle. Sozusagen erleichtert das Übersetzen die beiderseitige Kooperation im Bereich Finanzwirtschaft, in dem versucht wird, finanzwirtschaftliche Fachausdrücke vom Deutschen ins Vietnamesische und umgekehrt zu übersetzen, beispielsweise Fachausdrücke für Vertragsverhandlung, Informationsaustausch und Beratung von der deutschen Seite. Besonders im Bereich Wirtschaft und Finanzwesen stehen viele Übersetzer mangels des finanzwirtschaftlichen Wissens und Fachwortschatzes vor Herausforderungen. Es lohnt sich daher, eine Arbeit in Hinsicht auf Übersetzen der finanzwirtschaftlichen Fachausdrücke vom Deutschen ins Vietnamesische zu verfassen, in der es um diesbezügliche Probleme und Methoden geht. Auch aufgrund meiner eigenen Interessen am Finanzwesen frage ich mich oft, auf welche Probleme man beim Übersetzen der finanzwirtschaftlichen deutschen Fachlexeme antrifft und deren möglichen Gründe; wie (durch welche Methoden) sie ins Vietnamesische übertragen werden können. Es wäre besser, wenn die Übersetzer ein System von Übersetzungsmethoden bzw. An meiner Fremdsprachenhochschule wurde ein neues Fachmodul mit dem Schwerpunkt Wirtschaft eingeführt. Einige auf Deutsch unterrichtete Studienfächer verlangen von Studierenden grundlegende Wirtschaftskenntnisse und nicht zuletzt gute Sprachkenntnisse im Bereich Finanzwesen. Das Verstehen und Übersetzen der deutschen Fachbegriffe bereitet ihnen nicht wenig Schwierigkeiten. Wenn sie Probleme beim Übersetzen erkennen und entsprechende nützliche Lösungsstrategien haben, würde das Hindernis beim Erwerb des Fachwortschatzes 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] und Übersetzen der fachlichen Ausdrücke und Texte vom Deutschen ins Vietnamesische überwunden. Stand der Forschung auf dem Übersetzungsgebiet in Vietnam Im Rahmen des Kultur-, Wirtschaftsaustauschs oder Technologietransfers gewinnt das Fachübersetzen immer an Bedeutung. Trotzdem wird das Fachübersetzen im Bereich Wirtschaft und Finanzwesen im Sprachenpaar Deutsch - Vietnamesisch wissenschaftlich noch wenig erforscht. Wie oben erwähnt stoßen die Studierenden an meiner Hochschule auf viele Schwierigkeiten beim Übersetzen von deutschen Wirtschafts- und Finanzbegriffen. Erleichtert wären die für diese Fächer zuständigen Lehrkräfte und die Studierenden, wenn ihnen eine Menge der Strategien zum Übersetzen von deutschen Wirtschaftsund Finanzbegriffen ins Vietnamesische zur Verfügung steht. Aus den oben genannten Gründen wähle ich das Thema Strategien beim Übersetzen finanzwirtschaftlicher Fachausdrücke vom Deutschen ins Vietnamesische - eine empirische Untersuchung als Gegenstand meiner Arbeit. Hoffentlich könnte meine Arbeit als ein nutzbares wissenschaftliches Material für weitere Forschungen im Bereich Fachübersetzen dienen. Zielsetzung Im Rahmen dieser Arbeit wird zuerst ein theoretischer Überblick über das Übersetzen und die Fachsprache, hier nämlich die finanzwirtschaftliche Fachsprache, geschaffen. Anhand der zuvor dargestellten theoretischen Grundlagen wird dann versucht, einerseits Probleme beim Übersetzen der finanzwirtschaftlichen Fachausdrücke herauszufinden und andererseits deren möglichen Gründe festzustellen. Und das letzte und auch größte Ziel besteht darin, angewandte Lösungsstrategien beim Übersetzen festzustellen und persönliche Übersetzungsstrategien zu empfehlen. Basierend auf den oben genannten Zielen lässt sich meine Arbeit in zwei Teilen gestalten. Der erste Teil beschäftigt sich mit den theoretischen Grundlagen zum Übersetzen. Auch in diesem Teil ist eine theoretische Grundlage zur Fachsprache und zu finanzwirtschaftlichen Fachbegriffen darzustellen. Darüber hinaus gehe ich 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] dann auf den zweiten Teil mit einer praktischen Untersuchung, wo Übersetzungsprobleme beim Übersetzen finanzwirtschaftlicher Fachausdrücke vom Deutschen ins Vietnamesische und Lösungsstrategien dafür zu erforschen und zusammenzustellen sind. Zum Schluss werden Schlussfolgerungen und ein kurzer Ausblick auf weitere Forschungsarbeiten zu dieser Thematik gegeben. Methodik Für diese Arbeit recherchiere ich zuerst in den Fachbüchern über Übersetzungstheorie und Fachsprache bzw. in den Fachwörterbüchern. Solche Forschungsmethoden: Analyse und Beschreibung werden angewendet. Zuerst werden Übersetzungsprobleme, Übersetzungsverfahren und sprachliche Charakteristika der Fachsprachen thereotisch zusammengefasst. Dann wird eine empirische Untersuchung mithilfe eines dreisprachigen finanzwirtschaftlichen Fachwörterbuchs für Bank- und Finanzwesen (Deutsch-Vietnamesisch-Englisch und Englisch-Vietnamesisch-Deutsch) durchgeführt. Aus diesem Buch wähle ich 1000 Ausdrücke aus, um sie zu analysieren und danach Übersetzungsprobleme und deren möglichen Gründe zu verdeutlichen. Durch eine Analyse der bestehenden Übersetzungen werden angewandte Lösungsstrategien festgestellt. Ich werde auch versuchen, meine eigenen Lösungsstrategien beim Übersetzen deutscher Finanzausdrücke ins Vietnamesische vorzuschlagen. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] KAPITEL 1 Übersetzungstheoretische Grundlagen 1.1 Zum Begriff „Übersetzen“ Translation (Übersetzen und Dolmetschen) spielt eine bedeutende Rolle als praktische Sprachmittlung, seit der Handelsverkehr zwischen Menschen mit verschiedenem sprachlichem Hintergrund zustande kam. Heutzutage wird diese Tätigkeit zu einem häufiger gefragten wissenschaftlichen Forschungsgegenstand vieler Disziplinen, z. der Linguistik, der Literaturwissenschaft und vor allem der Translationswissenschaft. Bisher wurden viele Begriffe von „Übersetzen“ aus unterschiedlichen Perspektiven in der Fachliteratur definiert. Unten lassen sich einige ausgewählte Definitionen des Übersetzens anführen und erötern. Oettinger1 definiert Übersetzen wie folgt: ,,Translating may be defined as the process of transforming signs or representations into other signs or representations. If the originals have some significance, we generally require that their images also have the same significance, or, more realistically, as nearly the same significance as we can get. Keeping significance invariant is the central problem in translating between natural languages. Interlingual translation can be defined as the replacement of elements of one language, the domain of translation, by equivalent elements of another language, the range.” Nach Oettinger gilt Übersetzen als ein Prozess, bei dem die Ersetzung od. die Umwandlung der Zeichen oder Repräsentationen einer Ausgangssprache (AS) in eine Zielsprache (ZS) erfolgt. Bei der intersprachlichen Übertragung von der AS in die ZS sollen äquivalente Sinnelemente vorkommen. Äquivalenz in dieser Definition bedeutet „as nearly the same significance as we can get“, d. Koller 2004: 90 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] absolute äquivalente Sinnbedeutung tritt nicht immer auf, sondern ist relativ. Es liegt auf der Hand, dass Unterschiede zwischen zwei Sprachen und Kulturen durchaus existieren. Dies hat es zur Folge, dass beim Übersetzen zur möglichst erfolgreichen Sprachvermittlung versucht wird, Ausdrücke in der ZS höchstwahrscheinlich (fast) genauso wie in der AS herauszufinden. Aber in dieser Definition finden sich neben äquivalenten Sinnelementen keine beim Übersetzen zu beachtenden anderen Faktoren wie Kontexte, pragmatische und stilistische Darstellungen, Empfängerkreise usw. Bei Catford2 ist Übersetzen zu verstehen: „Translation is an operation performed on languages: a process of substituting a text in one language for a text in another. Translation may be defined as follows: the replacement of textual material in one language (SL) by equivalent textual material in another language (TL).” Hierbei ist Übersetzen die Arbeit der Ersetzung des Textmaterials von der AS (SL) in die ZS (TL) durch adäquate textuelle „Substanzen“. Das bedeutet, bei Catford steht der Text bei der Translation im Mittelpunkt. Wenn man einen AS-Text in den ZS-Text übertragen möchte, sollen nicht nur äquivalente Wörter, Sätze, sondern auch mehrere textuelle Einflussfaktoren beachtet werden. Textsorten, Textkonventionen oder Textsprachen, was den Kommunikationszusammenhang schildert, bestimmen die Übersetzungsstrategien bzw. Winter3 hat eine ziemlich gleiche Definition formuliert , aber noch ergänzend: ,,To translate is to replace the formulation of one interpretation of a segment of the universe around us and within us by another formulation as equivalent as possible. We speak of translation even within the framework of one single language in the case of stylistic shifts, for instance, when we find ourselves asked to make plain and intelligible a highly esoteric statement we have just made. This use of the term is, however, rather marginal, even though the 2 Vgl. Koller 2004: 91 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] basic characteristics of the process are all present. As a rule, we may inject into our definition the further qualification that translation involves the replacement of an interpretation in one language by another in a second language.