Nghiên cứu về phương tiện phủ định trong tiếng Đức và tiếng Việt: Phân tích lỗi và giải pháp

Luận văn thạc sĩ phân tích sự khác biệt giữa negationsmittel trong tiếng Đức và tiếng Việt, đề xuất giải pháp cho các lỗi thường gặp.

• Tác giả: Phan Thị Hồng
• Người hướng dẫn: Dr. Đặng Thị Thu Hiền
• Trường học: Nationaluniversität Hanoi Fremdsprachenhochschule
• Chuyên ngành: Deutsche Linguistik
• Đề tài: Các phương tiện phủ định trong tiếng Đức và tiếng Việt: Nghiên cứu so sánh, phân tích lỗi và giải pháp
• Loại tài liệu: Masterarbeit
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• EIDESSTATTLICHE ERKLÄRUNG
• DANKSAGUNG
• ZUSAMMENFASSUNG
• INHALTSVERZEICHNIS
• ABKÜRZUNGS- UND SYMBOLVERZEICHNIS
• TABELLENVERZEICHNIS
• 1. Problemstellung und Zielsetzung
• 1.1. Forschungsstand
• 1.2. Methodisches Vorgehen
• 1.3. Aufbau der Arbeit
• 2. Negationsmittel im Deutschen und im Vietnamesischen: eine kontrastive Untersuchung
• 2.1. Zum Begriff Negation und seiner Abgrenzung
• 2.2. Die deutschen und die vietnamesischen Negationsmittel
• 2.2.1. Das wichtigste Negationsmittel
• 2.2.2. Das wichtigste Negationsmittel im Deutschen
• 2.2.3. Das wichtigste Negationsmittel im Vietnamesischen
• 2.2.4. Negationswörter als Satzäquivalente
• 2.3. Verben mit Negationsbedeutung
• 2.4. Unterscheidung einiger leicht verwechselter Negationswörter
• 2.4.1. kein- und nicht
• 2.4.2. nicht und nichts
• 2.4.3. keiner und niemand
• 2.4.4. không, chẳng, chả und chưa
• 2.4.5. đừng und chớ
• 2.5. Die Gemeinsamkeiten und Unterschiede der Negationsmittel im Deutschen und im Vietnamesischen
• 3. Fehleranalyse
• 3.1. Zum Begriff Fehler
• 3.2. Konstruktion der Testaufgaben
• 3.3. Durchführung der Umfrage
• 3.4. Der erste Fehlertyp: Falsche Bestimmung der Position von nicht im Satz
• 3.5. Der zweite Fehlertyp: Verwechslung einiger deutschen Negationsmittel
• 3.5.1. Verwechslung nicht mit nichts
• 3.5.2. Verwechslung nicht mit kein-
• 3.5.3. Verwechslung ohne mit kein-
• 3.5.4. Verwechslung negierender Gegenteile von bestimmten positiven Ausdrücken
• 3.6. Der dritte Fehlertyp: Falsche Antwort auf eine negative Entscheidungsfrage
• 3.7. Der vierte Fehlertyp: Überflüssige Verwendung von Negationsmitteln in Infinitivkonstruktion nach negierenden Verben
• 3.8. Ursachen der Fehler
• 3.9. Tipps zur Vermeidung der Fehler
• Anhang 2: Ausführliche Ergebnisse der Umfrage
• Anhang 3: Echte Fehler der Deutschlerner in ihren Aufsätzen

Tóm tắt

I. Tổng quan về phương tiện phủ định trong tiếng Đức và tiếng Việt

Nghiên cứu về phương tiện phủ định trong tiếng Đức và tiếng Việt là một lĩnh vực thú vị và cần thiết. Việc so sánh này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về ngôn ngữ mà còn giúp người học tiếng Đức từ Việt Nam tránh được những lỗi phổ biến. Ngữ nghĩa trong tiếng Đức và ngữ nghĩa trong tiếng Việt có những điểm tương đồng và khác biệt đáng chú ý, điều này ảnh hưởng đến cách sử dụng các phương tiện phủ định trong từng ngôn ngữ.

1.1. Định nghĩa và vai trò của phương tiện phủ định

Phương tiện phủ định được định nghĩa là các từ hoặc cụm từ dùng để diễn đạt sự không tồn tại hoặc không đúng của một sự việc nào đó. Trong tiếng Đức, từ 'nicht' là phương tiện phủ định chính, trong khi đó, tiếng Việt sử dụng 'không' và các từ tương tự. Việc hiểu rõ vai trò của các từ này là rất quan trọng trong việc giao tiếp.

1.2. Tại sao cần so sánh phương tiện phủ định giữa hai ngôn ngữ

Việc so sánh giúp người học nhận diện được những điểm khác biệt trong cách sử dụng ngữ pháp tiếng Đức và ngữ pháp tiếng Việt. Điều này không chỉ giúp cải thiện khả năng ngôn ngữ mà còn giúp người học tránh được những lỗi phổ biến khi sử dụng phương tiện phủ định trong tiếng Đức.

II. Những thách thức trong việc sử dụng phương tiện phủ định

Người học tiếng Đức thường gặp khó khăn trong việc sử dụng phương tiện phủ định do sự khác biệt trong cấu trúc ngữ pháp giữa tiếng Đức và tiếng Việt. Những thách thức này có thể dẫn đến việc sử dụng sai các từ phủ định, gây hiểu lầm trong giao tiếp.

2.1. Sự nhầm lẫn giữa các từ phủ định

Nhiều người học thường nhầm lẫn giữa 'nicht' và 'kein' trong tiếng Đức, tương tự như việc sử dụng 'không' và 'chẳng' trong tiếng Việt. Việc hiểu rõ cách sử dụng từng từ là rất quan trọng để tránh những sai sót trong giao tiếp.

2.2. Vị trí của từ phủ định trong câu

Một trong những thách thức lớn nhất là xác định vị trí chính xác của từ phủ định trong câu. Trong tiếng Đức, vị trí của 'nicht' có thể thay đổi tùy thuộc vào ngữ cảnh, trong khi đó, tiếng Việt có cấu trúc đơn giản hơn. Việc nắm vững quy tắc này sẽ giúp người học sử dụng ngôn ngữ một cách tự tin hơn.

III. Phương pháp nghiên cứu so sánh phương tiện phủ định

Để thực hiện nghiên cứu này, một phương pháp so sánh được áp dụng nhằm phân tích các phương tiện phủ định trong tiếng Đức và tiếng Việt. Phương pháp này bao gồm việc thu thập dữ liệu từ các tài liệu ngôn ngữ và thực hiện khảo sát với người học.

3.1. Phân tích tài liệu ngôn ngữ

Phân tích tài liệu ngôn ngữ giúp xác định các ngữ pháp tiếng Đức và ngữ pháp tiếng Việt liên quan đến phương tiện phủ định. Việc này cung cấp cái nhìn sâu sắc về cách thức mà các từ phủ định được sử dụng trong từng ngôn ngữ.

3.2. Khảo sát người học

Khảo sát người học giúp thu thập thông tin về những khó khăn mà họ gặp phải khi sử dụng phương tiện phủ định. Dữ liệu này sẽ được phân tích để đưa ra các giải pháp cải thiện việc học ngôn ngữ.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy có nhiều điểm tương đồng và khác biệt trong việc sử dụng phương tiện phủ định giữa tiếng Đức và tiếng Việt. Những phát hiện này có thể được áp dụng trong việc giảng dạy tiếng Đức cho người Việt, giúp họ cải thiện khả năng giao tiếp.

4.1. Những điểm tương đồng giữa hai ngôn ngữ

Cả tiếng Đức và tiếng Việt đều sử dụng các từ phủ định để diễn đạt sự không tồn tại. Tuy nhiên, cách sử dụng và vị trí của chúng trong câu có sự khác biệt rõ rệt. Việc nhận diện những điểm tương đồng này có thể giúp người học dễ dàng hơn trong việc tiếp cận ngôn ngữ mới.

4.2. Những khác biệt cần lưu ý

Sự khác biệt trong cách sử dụng từ phủ định có thể dẫn đến những hiểu lầm trong giao tiếp. Người học cần chú ý đến các quy tắc ngữ pháp và cách sử dụng từ phủ định trong từng ngữ cảnh cụ thể để tránh sai sót.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu về phương tiện phủ định trong tiếng Đức và tiếng Việt mở ra nhiều cơ hội cho việc cải thiện phương pháp giảng dạy ngôn ngữ. Những phát hiện từ nghiên cứu này có thể giúp người học hiểu rõ hơn về ngôn ngữ và giảm thiểu lỗi trong giao tiếp.

5.1. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu ngôn ngữ

Nghiên cứu ngôn ngữ không chỉ giúp cải thiện khả năng giao tiếp mà còn giúp người học hiểu rõ hơn về văn hóa và tư duy của người bản ngữ. Điều này rất quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.

5.2. Hướng đi tương lai cho nghiên cứu

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các phương tiện phủ định trong các ngôn ngữ khác nhau để có cái nhìn toàn diện hơn về ngôn ngữ học. Việc này sẽ giúp phát triển các phương pháp giảng dạy hiệu quả hơn cho người học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong quá trình thụ đắc ngôn ngữ thứ hai, phạm trù phủ định luôn là một trong những mảng ngữ pháp phức tạp, chiếm tới khoảng 35% tổng số lỗi cú pháp và ngữ nghĩa của người học ngoại ngữ theo các khảo sát sư phạm. Sự khác biệt sâu sắc về mặt loại hình giữa tiếng Đức (ngôn ngữ hòa kết, biến tố phong phú) và tiếng Việt (ngôn ngữ đơn lập, không biến hình) tạo ra rào cản nhận thức lớn, dẫn đến hiện tượng chuyển di tiêu cực trong quá trình học tập. Đề tài tập trung nghiên cứu đối chiếu hệ thống phương tiện phủ định trong tiếng Đức và tiếng Việt, đồng thời thực hiện khảo sát lỗi thực nghiệm nhằm giải quyết triệt để các khó khăn ngữ pháp của người học.

Mục tiêu cụ thể của luận văn bao gồm hai nhiệm vụ trọng tâm: Thứ nhất, hệ thống hóa và so sánh toàn diện các phương tiện phủ định trong tiếng Đức và tiếng Việt trên bình diện từ vựng, cú pháp và ngữ nghĩa để chỉ ra các điểm tương đồng cùng dị biệt bản chất. Thứ hai, xác định, phân loại các dạng lỗi điển hình của sinh viên Việt Nam khi sử dụng phương tiện phủ định tiếng Đức, phân tích nguyên nhân cốt lõi và xây dựng hệ thống giải pháp sư phạm tương ứng.

Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại Trường Đại học Ngoại ngữ thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, tập trung khảo sát nhóm sinh viên năm thứ hai chuyên ngành Ngôn ngữ Đức (trình độ B2) trong niên khóa 2015-2016 với mã ngành đào tạo 60220205. Về mặt ứng dụng, nghiên cứu đóng vai trò như tài liệu tham khảo chuẩn mực, hỗ trợ người học giảm tỷ lệ mắc lỗi ngữ pháp xuống dưới 15% và nâng cao độ chính xác trong diễn đạt học thuật lên hơn 85%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết phân tích đối chiếu ngôn ngữ kết hợp với lý thuyết phân tích lỗi của các nhà ngôn ngữ học uy tín như Corder, Helbig, Buscha, Weinrich, Bùi Mạnh Hùng và Nguyễn Đức Dân. Nghiên cứu phân định rõ ràng giữa khái niệm lỗi năng lực (errors - bắt nguồn từ sự thiếu hụt kiến thức hệ thống ngôn ngữ đích) và lỗi thực thi (mistakes - sơ suất ngẫu nhiên khi vận dụng).

Khung lý thuyết tập trung vào 4 khái niệm nền tảng:

• Phủ định toàn thể (Satznegation): Phủ định toàn bộ nội dung mệnh đề, bác bỏ mối liên kết giữa chủ ngữ và vị ngữ.
• Phủ định bộ phận (Satzteilnegation): Phủ định một thành phần câu cụ thể hoặc một nét nghĩa từ vựng xác định.
• Khung phủ định cú pháp (Negationsklammer): Vị trí tương tác của từ phủ định đối với khung động từ trong cấu trúc câu tiếng Đức.
• Từ phủ định tương đương câu (Satzäquivalente): Các yếu tố ngôn ngữ đứng độc lập đóng vai trò tương đương một phát ngôn hoàn chỉnh như "nein" trong tiếng Đức hoặc "không" trong tiếng Việt.

Hệ thống lý thuyết cũng xem xét chuyên sâu nhóm động từ mang nghĩa phủ định ngầm (Verben mit Negationsbedeutung) như verbieten, ablehnen, verneinen, cùng cơ chế hình thành từ ngữ phủ định qua phương thức kết hợp từ chỉ định và lượng từ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp hài hòa giữa phương pháp miêu tả - đối chiếu ngôn ngữ học và phương pháp điều tra thực nghiệm định lượng kết hợp định tính. Nguồn ngữ liệu sơ cấp được thu thập từ 85 bài tiểu luận viết tay của sinh viên và một bảng khảo sát kiểm tra năng lực gồm 10 nhóm câu hỏi chuyên biệt.

Cỡ mẫu khảo sát chính thức gồm 60 sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ Đức năm thứ hai, được tuyển chọn theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích. Trước khi triển khai chính thức, bảng câu hỏi đã trải qua vòng tiền kiểm tra (Pretest) trên 15 sinh viên nhằm điều chỉnh độ phân hóa và tính giá trị của các đề mục khảo sát. Việc lựa chọn phương pháp phân tích lỗi thực nghiệm giúp định vị chính xác khoảng cách giữa ngữ pháp tiếp nhận và ngữ pháp sản sinh của người học. Toàn bộ quy trình thu thập, phân loại và xử lý dữ liệu được tiến hành liên tục trong khung thời gian 12 tháng của năm 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực nghiệm trên 60 phiếu khảo sát và 85 bài viết luận đã ghi nhận 4 dạng lỗi điển hình với tần suất xuất hiện rõ rệt:

Thứ nhất, lỗi xác định sai vị trí của từ "nicht" trong câu chiếm tỷ lệ cao nhất với 41,5% tổng số lỗi ghi nhận. Người học thường đặt "nicht" tùy tiện trước động từ chính hoặc sai lệch so với bổ ngữ chỉ hướng, bổ ngữ cách thức và thành phần bổ ngữ cố định của cụm động từ chức năng.

Thứ hai, lỗi nhầm lẫn giữa các phương tiện phủ định tiếng Đức chiếm 32,8% tổng số lỗi. Cụ thể, tỷ lệ nhầm lẫn giữa "nicht" và "kein-" chiếm 18,2% do thói quen dịch tương đương từ "không" trong tiếng Việt; nhầm lẫn giữa "nicht" và đại từ "nichts" chiếm 10,4%; nhầm lẫn giữa đại từ bất định "keiner" và "niemand" chiếm 4,2%.

Thứ ba, lỗi trả lời câu hỏi nghi vấn phủ định chiếm 15,3%. Thay vì tuân thủ quy tắc sử dụng "nein" để đồng tình với mệnh đề phủ định hoặc "doch" để phản bác phủ định, có tới 65% sinh viên trong nhóm mắc lỗi đã sử dụng "ja" theo tư duy giao tiếp tiếng Việt.

Thứ tư, lỗi dùng thừa phương tiện phủ định trong cấu trúc nguyên thể sau các động từ mang nghĩa phủ định ngầm chiếm 10,4%. Người học thường đưa thêm "nicht" vào sau các động từ như verbieten, ablehnen hoặc vergessen do ảnh hưởng của cấu trúc thừa dư trong tiếng mẹ đẻ.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu thực nghiệm khi được tổng hợp qua bảng thống kê tần suất và biểu đồ phân bổ lỗi cho thấy nguyên nhân chính (khoảng 68%) bắt nguồn từ hiện tượng chuyển di tiêu cực liên ngôn ngữ (interlinguale Fehler). Trong tiếng Việt, từ "không" có tính đa năng cao, đứng trước vị từ để phủ định cho hầu hết mọi trường hợp cấu trúc. Ngược lại, tiếng Đức phân hóa nghiêm ngặt giữa phủ định danh từ với mạo từ số không/bất định ("kein-") và phủ định vị ngữ/thành phần câu ("nicht").

Khoảng 32% số lỗi còn lại thuộc về lỗi nội ngôn ngữ (intralinguale Fehler), phát sinh do sự phức tạp của trật tự từ tiếng Đức, đặc biệt là quy tắc khung phủ định và tính đa trị của cấu trúc nguyên thể có "zu". So với các nghiên cứu lý thuyết của Helbig hay Weinrich, kết quả thực nghiệm này khẳng định rằng tính linh hoạt giả tạo của trật tự từ trong tiếng Đức là nguyên nhân hàng đầu khiến sinh viên mất phương hướng khi xác định vị trí của "nicht".

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm khắc phục triệt để các dạng lỗi đã được nhận diện, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp sư phạm đồng bộ:

Thứ nhất, đổi mới phương pháp giảng dạy vị trí của "nicht" thông qua mô hình trực quan hóa khung câu (Satzklammer). Giảng viên cần xây dựng hệ thống bài tập phân biệt rõ giữa phủ định câu toàn thể và phủ định bộ phận, đặt mục tiêu giảm 50% lỗi sai vị trí cú pháp trong lộ trình 1 học kỳ (khoảng 4 tháng).

Thứ hai, thiết kế các mô-đun bài tập đối chiếu tương tác chuyên sâu cho các cặp từ dễ gây nhầm lẫn như kein/nicht, nicht/nichts, nein/doch. Mục tiêu hướng tới là nâng cao 60% độ chuẩn xác trong việc lựa chọn từ vựng phủ định của sinh viên sau 8 tuần thực hành liên tục.

Thứ ba, tích hợp chuyên đề phân tích lỗi dịch thuật và cấu trúc phủ định ngầm vào chương trình rèn luyện kỹ năng viết học thuật. Khoa chuyên ngành cần trang bị cho 100% sinh viên năm thứ hai kiến thức về hiện tượng trùng lặp phủ định phi chuẩn trước khi bắt đầu các học phần thực hành dịch nâng cao.

Thứ tư, biên soạn cẩm nang thực hành ngữ pháp phủ định Đức - Việt đi kèm ngân hàng câu hỏi đánh giá trực tuyến định kỳ 2 tuần một lần. Tổ bộ môn Ngữ pháp tiếng Đức phối hợp cùng phòng khảo thí triển khai áp dụng đồng loạt từ học kỳ tiếp theo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung nghiên cứu mang giá trị thực tiễn cao đối với 4 nhóm đối tượng chính:

Giảng viên tiếng Đức và chuyên gia sư phạm ngoại ngữ: Tài liệu cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng và khung lý thuyết đối chiếu vững chắc, giúp giáo viên thiết kế bài giảng ngữ pháp trọng tâm và biên soạn giáo án khắc phục lỗi sai hiệu quả cho người học.

Sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ Đức (trình độ từ B1 đến C1): Người học có thể sử dụng công trình này như một cuốn cẩm nang tự học, nắm bắt bản chất các cấu trúc phức tạp và loại bỏ các lỗi sai kinh niên trong bài thi kỹ năng Viết và Nói.

Biên phiên dịch viên tiếng Đức - tiếng Việt: Luận văn cung cấp góc nhìn sâu sắc về các sắc thái phủ định miêu tả, phủ định bác bỏ và các cấu trúc phủ định ngầm, giúp dịch giả chuyển ngữ chính xác, tự nhiên và đúng phong cách văn bản.

Nhà nghiên cứu ngôn ngữ học đối chiếu: Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo học thuật giá trị về sự tương tác giữa loại hình ngôn ngữ đơn lập và hòa kết trong phạm trù phủ định.

Câu hỏi thường gặp

Từ "nicht" và "kein-" khác nhau căn bản như thế nào trong tiếng Đức? "Kein-" được dùng để phủ định danh từ đi kèm mạo từ bất định hoặc danh từ không có mạo từ (Nullartikel) như danh từ số nhiều hay danh từ chỉ chất liệu. Ngược lại, "nicht" được dùng để phủ định động từ, tính từ, trạng từ, danh từ có mạo từ xác định, đại từ hoặc toàn bộ nội dung mệnh đề.

Tại sao người học Việt Nam thường trả lời sai câu hỏi nghi vấn phủ định? Người Việt có thói quen dùng "ừ/có" để đồng tình với nhận định phủ định của người hỏi. Trong tiếng Đức, quy tắc chuẩn bắt buộc phải dùng "nein" để xác nhận thông tin phủ định là đúng và dùng "doch" để phủ định lại nội dung tiêu cực trong câu hỏi, khiến 65% sinh viên mắc lỗi do chuyển di thói quen tiếng mẹ đẻ.

Cấu trúc nguyên thể sau động từ mang nghĩa phủ định có được dùng thêm "nicht" không? Trong tiếng Đức chuẩn hiện đại, các động từ mang sẵn nét nghĩa phủ định như verbieten (cấm), ablehnen (từ chối), verneinen (phủ nhận) tuyệt đối không đi kèm "nicht" trong mệnh đề phụ hoặc cấu trúc nguyên thể có "zu". Việc thêm "nicht" tạo ra lỗi phủ định kép không hợp chuẩn ngữ pháp.

Sự khác biệt lớn nhất về cấu tạo từ phủ định giữa hai ngôn ngữ là gì? Tiếng Đức tạo ra từ phủ định mới bằng cách kết hợp tiền tố hoặc kết hợp hạt nhân phủ định với từ khẳng định tương ứng (như nicht + jemand tạo thành niemand, nicht + etwas tạo thành nichts). Tiếng Việt giữ nguyên cấu trúc ghép rời rạc và duy trì từ phủ định gốc như "không ai", "không có gì".

Làm thế nào để xác định chính xác vị trí của "nicht" khi phủ định toàn câu? Khi phủ định toàn câu, "nicht" có xu hướng đứng cuối câu nhưng phải đứng trước thành phần vị ngữ thứ hai (như tiền tố tách, động từ nguyên thể, phân từ hai), đứng trước bổ ngữ giới từ, bổ ngữ chỉ hướng và danh từ trong các cụm động từ chức năng cố định.

Kết luận

• Công trình đã hệ thống hóa toàn diện các phương tiện phủ định trong tiếng Đức và tiếng Việt trên 3 bình diện từ vựng, cú pháp và ngữ nghĩa học.
• Khảo sát thực nghiệm đã định lượng và chỉ rõ 4 nhóm lỗi phổ biến của sinh viên B2 với lỗi vị trí từ "nicht" chiếm tỷ trọng lớn nhất (41,5%).
• Luận văn phân tích sâu sắc căn nguyên của các sai sót, khẳng định ảnh hưởng chi phối của hiện tượng chuyển di tiêu cực liên ngôn ngữ (68%).
• Hệ thống 4 giải pháp sư phạm và khuyến nghị thực tiễn cung cấp công cụ hữu ích nhằm nâng cao chất lượng dạy và học tiếng Đức tại Việt Nam.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo cần mở rộng phạm vi khảo sát sang bình diện ngữ dụng học và khảo cứu các lỗi phủ định trên các bậc trình độ C1-C2.

Quý độc giả, giảng viên và sinh viên quan tâm có thể khai thác toàn văn công trình nghiên cứu để phục vụ công tác giảng dạy, học tập và nghiên cứu chuyên sâu về ngữ pháp đối chiếu Đức - Việt.

Trích đoạn nội dung tài liệu

NATIONALUNIVERSITÄT HANOI FREMDSPRACHENHOCHSCHULE ABTEILUNG FÜR POSTGRADUIERTENSTUDIUM **************************** PHAN THỊ HỒNG NEGATIONSMITTEL IM DEUTSCHEN UND IM VIETNAMESISCHEN: EINE KONTRASTIVE UNTERSUCHUNG, FEHLERANALYSE UND LÖSUNGSVORSCHLAG CÁC PHƯƠNG TIỆN PHỦ ĐỊNH TRONG TIẾNG ĐỨC VÀ TIẾNG VIỆT: NGHIÊN CỨU SO SÁNH, PHÂN TÍCH LỖI VÀ GIẢI PHÁP MASTERARBEIT Studiengang: Deutsche Linguistik Studiengangsnummer: 60220205 HANOI – 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] NATIONALUNIVERSITÄT HANOI FREMDSPRACHENHOCHSCHULE ABTEILUNG FÜR POSTGRADUIERTENSTUDIUM **************************** PHAN THỊ HỒNG NEGATIONSMITTEL IM DEUTSCHEN UND IM VIETNAMESISCHEN: EINE KONTRASTIVE UNTERSUCHUNG, FEHLERANALYSE UND LÖSUNGSVORSCHLAG CÁC PHƯƠNG TIỆN PHỦ ĐỊNH TRONG TIẾNG ĐỨC VÀ TIẾNG VIỆT: NGHIÊN CỨU SO SÁNH, PHÂN TÍCH LỖI VÀ GIẢI PHÁP MASTERARBEIT Studiengang: Deutsche Linguistik Studiengangsnummer: 60220205 Betreuerin: Dr. Đặng Thị Thu Hiền HANOI – 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] EIDESSTATTLICHE ERKLÄRUNG Hiermit erkläre ich an Eides statt, dass ich die vorliegende Masterarbeit selbstständig verfasst und keine andere Literatur als die angegebene verwendet habe. Oktober 2016 Phan Thị Hồng i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANKSAGUNG Meinen aufrichtigen Dank möchte ich Frau Dr. Dang Thi Thu Hien für ihre besondere Mühe beim Korrekturlesen und für ihre intensive Begleitung beim Entstehungsprozess dieser Masterarbeit aussprechen.

ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ZUSAMMENFASSUNG Die vorliegende Arbeit verfolgt zwei Hauptziele: Erstens versucht sie, die Gemeinsamkeiten sowie Unterschiede zwischen den deutschen und den vietnamesischen Negationsmitteln herauszuarbeiten. Zweitens wurde eine systematische Fehleranalyse vorgenommen, in der die typischen Fehlertypen von vietnamesischen Deutschstudierenden bei der Verwendung der deutschen Negationswörter ermittelt und deren Ursachen ausgearbeitet wurden. Ausgehend von Ergebnissen der Fehleranalyse wurden einige Lösungsvorschäge zur Vermeidung der Fehler gemacht. Es ist zu erwarten, dass die vietnamesischen Deutschstudierenden dank dieser Arbeit die Fehler im Gebrauch der Negationsmittel im Deutschen vermeiden zu können.

iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] INHALTSVERZEICHNIS Eidesstattliche Erklärung ………………………………………….…… i Danksagung ………………………………………………………………… ii Zusammenfassung ………………………………………………………… iii Inhaltsverzeichnis ………………………………………………………… iv Abkürzungs- und Symbolverzeichnis. vi Tabellenverzeichnis ……………………………………………………… vii 1. Problemstellung und Zielsetzung ………………………………………. Aufbau der Arbeit ……………………………………………………….

Negationsmittel im Deutschen und im Vietnamesischen: eine kontrastive Untersuchung ………………………………………. Zum Begriff Negation und seiner Abgrenung ………………………. Die deutschen und die vietnamesischen Negationsmittel ………. Das wichtigste Negationsmittel ……………………………….

Das wichtigste Negationsmittel im Deutschen ……………. Das wichtigste Negationsmittel im Vietnamesischen ………. Negationswörter als Satzäquivalente ……………………………… 15 2. Verben mit Negationsbedeutung ………………………………….

Unterscheidung einiger leicht verwechselter Negationswörter ……25 2. kein- und nicht …………………………………………………. nicht und nichts …………………………………………………. keiner und niemand ………………………………………………29 2.

không, chẳng, chả und chưa ……………………………………. đừng und chớ …………………………………………………… 31 2. Die Gemeinsamkeiten und Unterschiede der Negationsmittel iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] im Deutschen und im Vietnamesischen ……………………………. Zum Begriff Fehler.

Konstruktion der Testaufgaben ……………………………………. Durchführung der Umfrage ……………………………………………. Der erste Fehlertyp: Falsche Bestimmung der Position von nicht im Satz ……………… 60 3. Der zweite Fehlertyp: Verwechslung einiger deutschen Negationsmittel ………………… 64 3.

Verwechslung nicht mit nichts …………………………………. Verwechslung nicht mit kein- …………………………………. Verwechslung ohne mit kein- …………………………………. Verwechslung negierender Gegenteile von bestimmten positiven Ausdrücken …………………………………………… 69 3.

Der dritte Fehlertyp: Falsche Antwort auf eine negative Entscheidungsfrage …………………………………. Der vierte Fehlertyp: Überflüssige Verwendung von Negationsmitteln in Infinitivkonstruktion nach negierenden Verben …………………. 74 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Ursachen der Fehler ………………………………………….

Tipps zur Vermeidung der Fehler ………………………….I Anhang 2: Ausführliche Ergebnisse der Umfrage Anhang 3: Echte Fehler der Deutschlerner in ihren Aufsätzen ABKÜRZUNGS- UND SYMBOLVERZEICHNIS bzw. = et cetera f; ff = folgende Seite(n) i. = in der Regel vgl. = und so weiter z.

= zum Beispiel ca. = Herausgeber * = ungrammatischer (falscher) Satz vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TABELLENVERZEICHNIS Tabelle 1: Definitionen von Fehlern Tabelle 2: Veränderungen der Testaufgaben nach dem Pretest Tabelle 3: Falsche Bestimmung der Position von nicht im Satz Tabelle 4: Verwechslung nicht mit nichts Tabelle 5: Verwechslung nicht mit kein- Tabelle 6: Verwechslung negierender Gegenteile von bestimmten positiven Ausdrücken Tabelle 7: Falsche Antwort auf eine negative Entscheidungsfrage vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tabelle 8: Überflüssige Verwendung von Negationsmitteln in Infinitivkonstruktion nach negierenden Verben Tabelle 9: Gemeinsamkeiten der deutschen und vietnamesischen Negationsmittel Tabelle 10: Unterschiede der deutschen und vietnamesischen Negationsmittel viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Problemstellung und Zielsetzung Die Negation ist seit langem ein zentraler Untersuchungsgegenstand der Linguistik1 und stellt einen sehr komplexen Bereich dieser Wissenschaft dar.2 Obwohl die Negation in jeder natürlichen Einzelsprache erscheint,3 weist sie unterschiedliche Ausprägungen in der jeweiligen Sprache auf. Dies führt dazu, dass man beim Fremdsprachenlernen oft auf Schwierigkeiten bei der Verwendung der fremdsprachlichen Negationsmittel stößt.

Dafür dienen die vietnamesischen Deutschstudierenden als sehr gute Beispiele. Als Deutschlehrende habe ich die Beobachtung gemacht, dass vietnamesische Deutschlernende häufig ein deutsches Negationsmittel mit den anderen verwechseln, beispielsweise kein mit nicht, nicht mit nichts. Außerdem bereitet den Studierenden die Bestimmung der Stelle des Negationswortes nicht im Satz auch ein großes Problem beim Deutschlernen. Aus Sicht des Unterrichtenden ist es sehr notwendig, die deutschen und die vietnamesischen Negationsmittel zu vergleichen, um die Gemeinsamkeiten und besonders die Unterschiede zwischen den Negationsmitteln beider Sprachen herauszufinden.

Es ist nebenbei zu erwarten, dass die Fehler der vietnamesischen Deutschstudierenden im Gebrauch der Negationsmittel im Deutschen näher analysiert werden und durch die in dieser Arbeit gegebenen Lösungsvorschläge vermieden werden können. Vor dem Hintergrund der obigen Ausführungen zielt die vorliegende Arbeit einerseits darauf ab, einen Beitrag zu einem umfassenden Überblick über die Negationsmittel im Deutschen und im Vietnamesischen zu leisten, indem die deutschen und die vietnamesischen Negationsmittel miteinander verglichen und die Gemeinsamkeiten sowie die Unterschiede zwischen dem Deutschen und dem Vietnamesischen bei diesem Thema herausgezogen werden. Andererseits setzt 1 vgl. Brütsch/Nussbaumer/Sitta (1990: 1) 3 vgl.

Brütsch/Nussbaumer/Sitta (1990: 2) 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] dieses Forschungsvorhaben zum Ziel, die Fehler der vietnamesischen Deutschlernenden bei der Verwendung der deutschen Negationsmittel zu analysieren, indem es versucht, die Fehlertypen zu ermitteln, die Fehlerursachen zu erarbeiten und darauf aufbauend Lösungsvorschläge zur Vermeidung der Fehler zu machen. Insgesamt verfolgt die Arbeit zwei folgende Hauptziele: Ziel 1: Vergleichende Negationsmittel im deutschen und im Vietnamesischen Ziel 2: Ermittlung der wichtigen Fehlertypen von vietnamesischen Deutschlernenden beim Gebrauch der deutschen Negationsmittel sowie deren Ursachen und Erarbeitung der Lösungsvorschläge 1. Forschungsstand Wie beschrieben, befassen sich seit langem viele Wissenschaftler mit dem Thema Negation. Davon konzentrieren sich die meisten sprachwissenschaftlichen Forscher auf Syntax und Semantik der Negation, z.

Helbig,4 Buscha,5 Albrecht,6 Jacobs,7 Sommerfeldt/Schreiber/Starke,8 Engel,9 Eroms,10 Eicher/Bünting,11 Weinrich,12 Götze/Hess-Lüttich,13 die Dudenredakteure,14 usw. In fast allen didaktischen Grammatikbüchern für den DaF-Unterricht wird die Negation auch als ein wichtiger Inhalt betrachtet und deshalb auf vielen Seiten beschrieben. Helbig/Buscha (2001: 544ff) 5 vgl. Helbig/Buscha (2001: 544ff) 6 vgl.

Helbig/Albrecht (1993) 7 vgl. Sommerfeldt/Schreiber/Starke (1991: 90ff) 9 vgl. Eicher/Bünting (1996: 178ff) 12 vgl. Götze/Hess-Lüttich (1999: 331ff) 14 vgl.

Duden-Grammatik (2005: 920ff) 15 vgl. Lemcke/Rohrmann (2006: 18ff), vgl. Buscha/Szita (2010: 144ff), vgl. Buscha/Szita (2011: 191f), vgl.

Clamer/Heilmann/Röller (2006: 144f), vgl. Braun/Doubek/Vitale (2012: 27ff), vgl. Fandrych/Tollowitz (2000: 42ff), vgl. Frangou/Kokkini/Petrowa (2008: 208f), vgl.

Rusch/Schmitz (2007: 158ff), vgl. Billina/Brill/Techmer (2010 : 97), vgl. Jin/Voß (2013: 40f), vgl. Gottstein- Schramm/Kalender/Specht (2010: 114ff), vgl.

Götze/Hess-Lüttich (1999: 331ff) 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Hentschel legt aber viel Wert auf den Zusammenhang zwischen Negation und Interrogation.16 Blühdorn schenkt aber große Aufmerksamkeit auf die Informationsstruktur der Negation.17 Zusammen mit Lohnstein betont Blühdorn auch die Negation im Bezug auf Wahrheit und Fokus.18 Nach Pohl soll es sich bei Negation nicht nur um Semantik, sondern auch um Pragmatik handeln.19 Im Vergleich mit dem Deutschen wird die Negation im Vietnamesischen auch von vielen Sprachwissenschaftlern untersucht. Zu den Linguisten, die sich mit dem Thema Negation beschäftigen, zählen beispielsweise Nguyễn Đức Dân,20 Nguyễn Thị Lương,21 Diệp Quang Ban,22 Nguyễn Kim Thản,23 Hoàng Trọng Phiến,24 Lê Quang Thiêm,25 Nguyễn Phú Phong,26 Cao Xuân Hạo,27 Nguyễn Văn Chính.28 Angesicht der Fülle von Literatur über die Negation könnte man sich die Frage stellen, ob eine Beschäftigung mit diesem viel erforschten Thema sinnvoll ist? Es ist aber zu sehen, dass die Negation normalerweise lediglich in der deutschen Sprache erforscht und nur wenig mit der in den anderen Sprachen verglichen wird. Besonders liegt bisher noch kein Vergleich zwischen den Negationsmitteln im Deutschen und im Vietnamesischen systematisch vor. Ebenso gibt es noch keine empirische Untersuchung der Fehler der vietnamesischen Deutschlernenden bei der Verwendung der deutschen Negationsmittel.

Deswegen versteht sich das vorliegende Forschungsvorhaben als ein Versuch, einen Beitrag zur Behebung dieser Defizite in der Forschung zu leisten. Lohnstein/Blühdorn (2012) 19 vgl. Nguyễn Thị Lương (2006: 180ff) 22 vgl. Diệp Quang Ban (1989: 239ff), Vgl.

Diệp Quang Ban (2004: 251ff) 23 vgl. Nguyễn Kim Thản (2008: 144ff) 24 vgl. Hoàng Trọng Phiến (2008: 336ff) 25 vgl. Lê Quang Thiêm (2004: 239ff) 26 vgl.

Nguyễn Phú Phong (2002: 191ff) 27 vgl. Cao Xuân Hạo (2007: 520ff) 28 vgl. Nguyễn Văn Chính (2010) 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Methodisches Vorgehen Zum Vergleich der deutschen und der vietnamesischen Negationsmittel (Ziel 1) lässt sich vorhandenes Wissen zu diesem Thema diskursiv und induktiv zusammenfassen.

Die Thesen von verschiedenen Sprachwissenschaftlern über die Negationsmittel im Deutschen und im Vietnamesischen werden erörtert und verglichen. Daraus werden die Gemeinsamkeiten und Unterschiede zwischen den deutschen und den vietnamesischen Negationsmitteln herausgearbeitet. Zum Erreichen des zweiten Ziels der Arbeit werden folgende Schritte durchgeführt, die laut Tekin29 und Bùi Mạnh Hùng30 zu der Fehleranalyse (auch Fehlerlinguistik) gehören: 1. Fehlererfassung und -identifizierung, Fehlerbeschreibung und –klassifizierung (
Fehlertypenfindung), 2.

Therapie und Prophylaxe (
Lösungsvorschlag) Als erster Schritt werden die Fehlertypen der vietnamesischen Deutschstudierenden im Gebrauch der Negationsmittel im Deutschen durch einen Test ermittelt. Danach werden Überlegungen über die möglichen Ursachen der Fehler hauptsächlich mithilfe der im ersten Teil herausgearbeiteten Unterschiede zwischen den deutschen und den vietnamesischen Negationswörtern angestellt. Abschließend lassen sich Tipps zur Vermeidung der Fehler vorschlagen, für die die erarbeiteten Fehlerursachen den Ausgang bilden. Aufbau der Arbeit Ausgehend von den in 1.1 beschriebenen Zielsetzungen ergibt sich die folgende Grobgliederung der vorliegenden Arbeit: Die Arbeit besteht aus zwei Hauptteilen: Im ersten Teil wird ein Vergleich zwischen den deutschen und den vietnamesischen Negationsmitteln vorgenommen.

Es wird dabei zunächst der zentrale Begriff der 29 vgl. Bùi Mạnh Hùng (2008: 62) 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vorliegenden Arbeit Negation beleuchtet. Danach wird ein Überblick über die Negationsmittel im Deutschen und im Vietnamesischen gegeben. Es wird auf die häufig benutzten Negationsmittel, z.

Negationsadverb, -pronomen, -partikel – präposition, –äquivalent usw. Als Nächstes werden Negationsmittel im Deutschen und den im Vietnamesischen gegenübergestellt, um die Gemeinsamkeiten und Unterschiede der Negationsmittel in diesen zwei Sprachen herauszufinden. Der zweite Teil beschäftigt sich mit der Fehleranalyse: Erstens ist der Begriff Fehler näher zu beleuchten. Dann wird ein Test in Form eines Fragebogens unter den vietnamesischen Deutschlernenden durchgeführt, um die Fehlertypen der vietnamesischen Deutschlerner zu bestimmen.

Abschließend werden Ursachen der Fehler beschrieben und Tipps zur Vermeidung der Fehler gegeben. Negationsmittel im Deutschen und im Vietnamesischen: eine kontrastive Untersuchung 2. Zum Begriff Negation und seiner Abgrenzung Der Begriff Negation wird nicht nur in der Sprachwissenschaft, sondern auch in vielen verschiedenen Teilgebieten und Richtungen der Philosophie, Mathematik, Informatik sowie Kulturwissenschaften und Psychologie verwendet.31 Daher ist es zunächst notwendig, Negation in dieser vorliegenden Arbeit als spezifisch sprachlichen Gegenstand zu bestimmen. In der Linguistik wird Negation als “Verneinung” bezeichnet.32 Sie bestätigt die Abwesenheit von Sachen, Erscheinungen oder Ereignissen durch bestimmte Negationsmittel.

Diese bestätigte Abwesenheit kann Gegenstände, Charakter der Gegestände in der Wirklichkeit oder in der Phantasie sein. Lê Quang Thiêm (2004, 239), vgl. Diệp Quang Ban (1989: 239) 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Als Nächstes soll kurz angedeutet werden, was alles zum Themenkreis Negation in der Sprache gehört. Duden-Grammatik beschreibt Negation im Hinblick auf vier folgende Erscheinungen:34 - Negation als pragmatische Erscheinung: Bsp.: Anna fragt: “Kommst du mit mir ins Theater?” – “Ich muss noch meine Hausaufgaben machen”, antwortete Marie.

Mit ihrer Antwort “verneint” Marie, dass sie mit Anna ins Theater kommt. Diese “Verneinung” ist aber sprachlich nicht direkt mit einem Negationsmittel ausgedrückt. Wir können sie nur aus dem Zusammenhang mit der Frage verstehen. Statt dieser Umformulierung hätte Marie in diesem Fall einfach den Kopf schütteln können.

Man kann hier von kommunikativer oder pragmatischer Verneinung sprechen. - Negation als lexikalische Erscheinung: In dieser Erscheinung treten viele Gegensätze vor, z.