Loyalität trong dịch thuật: Nghiên cứu trường hợp khảo sát từ tiếng Đức sang tiếng Việt

Luận văn thạc sĩ phân tích vnu ulis loyalität in der translation am beispiel der übersetzung einer umfrage vom deutschen ins, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Thị Vân
• Người hướng dẫn: Dr. Lê Hoài Ân
• Trường học: Vietnam Nationaluniversität, Hanoi Hochschule für Sprachen und Internationale Studien
• Chuyên ngành: Deutsche Linguistik
• Đề tài: Loyalität in der Translation am Beispiel der Übersetzung einer Umfrage vom Deutschen ins Vietnamesische/ Chữ “Tín” trong dịch thuật thông qua bản dịch một bản câu hỏi khảo sát từ tiếng Đức sang tiếng Việt
• Loại tài liệu: Masterarbeit
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• Vorwort
• 1. Kapitel 1: Theoretische Grundlagen
• 1.1. Definition des Übersetzens
• 1.2. Der Begriff ‘Äquivalenz‘ in der Übersetzungswissenschaft
• 1.3. ‘Äquivalenz‘ und ‘Treue‘
• 1.4. ‘Treue‘ und ‘Loyalität‘
• 1.5. Texttypische Merkmale als Kriterien zur Übersetzungsbeurteilung
• 2. Kapitel 2: Facetten der Loyalität im Übersetzungsakt
• 2.1. Loyalität und Ausgangstextautor
• 2.2. Loyalität und Zieltextempfänger
• 2.3. Loyalität und Auftraggeber
• 3. Kapitel 3: Loyalität und Übersetzungsstrategien – eine empirische Untersuchung
• 3.1. Kurzbeschreibung des Ausgangs- und Zieltextes
• 3.2. Kurzbeschreibung eines persönlichen Fragebogens an Studierende
• 3.2.1. Arbeitsauftrag für Befragte
• 3.3. Loyalität und Übersetzungsstrategien
• 3.3.1. Beibehalten des deutschen Begriffs in der Übersetzung
• 3.3.2. Benutzung von Synonymen in der Zielsprache
• 3.3.3. Benutzung zielsprachlicher Anredeformen und Verwandtschaftsbezeichnungen
• Schlussfolgerung und Ausblick
• Anhang 1: Versuchstext und entsprechende Übersetzung
• Anhang 2: Fragebogen an Studierende
• Anhang 3: Tabelle

Tóm tắt

I. Tổng quan về Loyalität trong dịch thuật Khái niệm và tầm quan trọng

Loyalität trong dịch thuật là một khái niệm quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh dịch từ tiếng Đức sang tiếng Việt. Khái niệm này không chỉ liên quan đến việc giữ gìn ý nghĩa của văn bản gốc mà còn thể hiện sự tôn trọng đối với tác giả và người đọc. Trong nghiên cứu này, khái niệm Loyalität sẽ được phân tích qua các khía cạnh khác nhau, từ đó làm rõ vai trò của nó trong quá trình dịch thuật.

1.1. Khái niệm Loyalität trong dịch thuật

Loyalität được hiểu là sự trung thành của người dịch đối với văn bản gốc, tác giả và người nhận. Điều này bao gồm việc duy trì ý nghĩa, phong cách và cảm xúc của văn bản gốc trong bản dịch. Sự trung thành này không chỉ là một yêu cầu mà còn là một thách thức lớn trong quá trình dịch thuật.

1.2. Tầm quan trọng của Loyalität trong dịch thuật

Loyalität đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng bản dịch. Một bản dịch trung thành sẽ giúp người đọc hiểu rõ hơn về văn hóa và ý nghĩa của văn bản gốc. Điều này đặc biệt quan trọng trong các văn bản khoa học xã hội, nơi mà thông điệp cần được truyền tải một cách chính xác.

II. Thách thức trong việc duy trì Loyalität khi dịch từ tiếng Đức sang tiếng Việt

Việc dịch từ tiếng Đức sang tiếng Việt gặp nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc duy trì Loyalität. Các khác biệt về ngữ nghĩa, văn hóa và phong cách giữa hai ngôn ngữ có thể dẫn đến việc mất đi ý nghĩa gốc. Nghiên cứu này sẽ chỉ ra những thách thức chính mà người dịch phải đối mặt.

2.1. Khác biệt ngữ nghĩa giữa tiếng Đức và tiếng Việt

Sự khác biệt về ngữ nghĩa giữa hai ngôn ngữ có thể gây khó khăn cho người dịch trong việc tìm kiếm từ tương đương. Nhiều từ trong tiếng Đức không có từ tương đương trực tiếp trong tiếng Việt, điều này có thể dẫn đến việc mất đi ý nghĩa gốc.

2.2. Văn hóa và phong cách trong dịch thuật

Văn hóa và phong cách của hai ngôn ngữ cũng tạo ra những thách thức lớn. Người dịch cần phải hiểu rõ văn hóa của cả hai bên để có thể truyền tải thông điệp một cách chính xác và hiệu quả.

III. Phương pháp duy trì Loyalität trong dịch thuật Các chiến lược hiệu quả

Để duy trì Loyalität trong dịch thuật, người dịch cần áp dụng các chiến lược hiệu quả. Nghiên cứu này sẽ trình bày một số phương pháp chính mà người dịch có thể sử dụng để đảm bảo sự trung thành với văn bản gốc.

3.1. Sử dụng từ đồng nghĩa trong bản dịch

Việc sử dụng từ đồng nghĩa có thể giúp người dịch duy trì ý nghĩa gốc mà không làm mất đi tính tự nhiên của văn bản. Điều này đặc biệt quan trọng trong các văn bản khoa học xã hội, nơi mà ngữ nghĩa cần được truyền tải một cách chính xác.

3.2. Giữ nguyên các thuật ngữ chuyên ngành

Trong nhiều trường hợp, việc giữ nguyên các thuật ngữ chuyên ngành từ tiếng Đức trong bản dịch tiếng Việt là cần thiết để đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của thông tin.

IV. Ứng dụng thực tiễn của Loyalität trong dịch thuật Kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu này đã tiến hành khảo sát với 40 sinh viên ngành ngôn ngữ Đức tại Hà Nội để thu thập ý kiến về các bản dịch. Kết quả cho thấy rằng việc duy trì Loyalität là một yếu tố quan trọng trong việc đánh giá chất lượng bản dịch.

4.1. Kết quả khảo sát từ sinh viên

Khảo sát cho thấy rằng sinh viên đánh giá cao những bản dịch trung thành với văn bản gốc. Họ cho rằng việc duy trì ý nghĩa và phong cách của văn bản gốc là rất quan trọng.

4.2. Phân tích các chiến lược dịch thuật

Phân tích các chiến lược dịch thuật cho thấy rằng việc sử dụng từ đồng nghĩa và giữ nguyên các thuật ngữ chuyên ngành là những phương pháp hiệu quả trong việc duy trì Loyalität.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của Loyalität trong dịch thuật

Loyalität trong dịch thuật là một khái niệm quan trọng và cần thiết để đảm bảo chất lượng bản dịch. Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng việc duy trì Loyalität không chỉ là một thách thức mà còn là một cơ hội để cải thiện chất lượng dịch thuật trong tương lai.

5.1. Tóm tắt các phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng Loyalität là yếu tố quyết định trong việc đánh giá chất lượng bản dịch. Các chiến lược dịch thuật hiệu quả có thể giúp duy trì sự trung thành với văn bản gốc.

5.2. Triển vọng nghiên cứu trong tương lai

Cần có thêm nhiều nghiên cứu về Loyalität trong dịch thuật, đặc biệt là trong bối cảnh dịch từ tiếng Đức sang tiếng Việt. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng dịch thuật và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người đọc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường dịch thuật văn bản học thuật và tài liệu xã hội học tại Việt Nam chứng kiến sự gia tăng với hơn 1000 ấn phẩm chuyển ngữ mỗi năm, tuy nhiên các công trình nghiên cứu chuyên sâu về tiêu chí đánh giá chất lượng bản dịch cặp ngôn ngữ Đức - Việt vẫn còn rất hạn chế. Vấn đề cốt lõi đặt ra là sự xung đột giữa quan niệm truyền thống về tính tương đương tuyệt đối và yêu cầu thực tiễn về tính thỏa dụng chức năng trong giao tiếp đa văn hóa. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Ngôn ngữ học tiếng Đức (mã số 60220205) tập trung làm sáng tỏ khái niệm chữ Tín (Loyalität) theo lý thuyết dịch thuật chức năng của Christiane Nord, phân biệt rõ ràng với khái niệm trung thành cơ học (Treue).

Mục tiêu cụ thể của công trình là phân tích các chiều kích ứng xử của dịch giả đối với 3 chủ thể: tác giả văn bản nguồn, người tiếp nhận văn bản đích và bên giao việc. Phạm vi nghiên cứu khảo sát trên ngữ liệu thực nghiệm gồm bản gốc tiếng Đức dài 43 trang và bản dịch tiếng Việt dài 44 trang của một bảng câu hỏi điều tra xã hội học hướng đến cộng đồng người Việt định cư tại Đức, có đối tượng khảo sát là phụ huynh nuôi dạy con ở 4 nhóm tuổi (4-5, 6-7, 10-12 và 14-17 tuổi). Về mặt giá trị ứng dụng, nghiên cứu cung cấp hệ thống luận cứ khoa học giúp giảm thiểu tỷ lệ lỗi dịch thuật ngữ hành chính - giáo dục xuống dưới 15%, đồng thời thiết lập khung đánh giá phê bình bản dịch chuẩn xác cho 100% các dạng văn bản thông tin chuyên ngành.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết dịch thuật chức năng (Skopostheorie) của Reiß và Vermeer, kết hợp chặt chẽ với mô hình chữ Tín trong dịch thuật (Loyalität) do Christiane Nord đề xuất vào năm 1991 và tái khẳng định năm 2011. Khung lý thuyết tích hợp 4 khái niệm trung tâm bao gồm: tính tương đương (Äquivalenz), tính trung thành nguyên bản (Treue), chữ tín chức năng (Loyalität) và phân loại loại hình văn bản (Texttypologie).

Theo mô hình 5 bình diện tương đương của Werner Koller (2004) - bao gồm tương đương biểu vật, tương đương biểu cảm, tương đương quy chuẩn văn bản, tương đương dụng học và tương đương hình thức thẩm mỹ - dịch giả thường bị ràng buộc vào cấu trúc văn bản nguồn. Trái lại, tiếp cận của Nord thiết lập mối liên kết hai chiều: người dịch vừa có trách nhiệm đạo đức với tác giả văn bản gốc, vừa phải cam kết tính khả dụng cho độc giả văn bản đích. Theo phân loại 4 loại hình văn bản của Katharina Reiß (1986), bảng hỏi xã hội học thuộc loại văn bản thông tin (informativer Texttyp), nơi chức năng diễn đạt nội dung giữ vai trò chủ đạo, đòi hỏi sự bất biến thông tin tối đa ở cấp độ nghĩa thực tế nhưng cho phép linh hoạt cấu trúc ngữ pháp để tối ưu hóa khả năng tiếp nhận.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích văn bản đối chiếu kết hợp với khảo sát thực nghiệm xã hội học ngôn ngữ. Dữ liệu gốc được trích xuất từ 15 cặp ngữ đoạn tiêu biểu đại diện cho các vấn đề nan giải như: bất tương thích hệ thống danh xưng, khoảng trống thuật ngữ giáo dục phân luồng và cấu trúc câu hỏi điều tra. Bộ công cụ thu thập dữ liệu gồm 1 phiếu khảo sát chuyên sâu được phát trực tiếp cho 40 sinh viên năm thứ 3 và thứ 4 chuyên ngành tiếng Đức tại 2 cơ sở đào tạo hàng đầu: Trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học Quốc gia Hà Nội và Trường Đại học Hà Nội.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) được lựa chọn nhằm đảm bảo 100% người tham gia đều sở hữu trình độ năng lực tiếng Đức từ bậc B2 đến C1 theo khung tham chiếu châu Âu, có kiến thức nền tảng về lý thuyết dịch và kỹ năng phân tích diễn ngôn. Timeline nghiên cứu thực địa diễn ra trong 6 tháng (từ tháng 5 đến tháng 10 năm 2016). Các phản hồi định tính và định lượng được phân loại theo ma trận lựa chọn chiến lược dịch, giúp kiểm chứng khách quan mức độ thỏa đáng của văn bản dịch trong môi trường giao thoa văn hóa.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng từ 15 ngữ đoạn thực nghiệm và 40 phiếu khảo sát chuyên gia cho thấy 3 phát hiện cốt lõi về việc hiện thực hóa nguyên tắc chữ Tín:

Thứ nhất, đối với các khoảng trống văn hóa và định chế xã hội (như hệ thống phân luồng trường học tại Đức: Hauptschule, Realschule, Gesamtschule, Gymnasium), chiến lược giữ nguyên thuật ngữ tiếng Đức kèm chú giải trong ngoặc đơn đạt tỷ lệ đồng thuận 72,5% từ các nhà phân tích, vượt trội so với phương án thuần Việt hóa hoàn toàn (chỉ đạt 27,5%). Bản dịch 44 trang đã xử lý thỏa đáng tính chính xác thông tin khi không làm sai lệch khái niệm hành chính đặc thù của nước sở tại.

Thứ hai, trong việc chuyển dịch đại từ nhân xưng trang trọng "Sie" sang tiếng Việt, việc đa dạng hóa thành cụm lựa chọn liên hợp "Bà/Cô/Chị" phản ánh sự trung tín kép: tôn trọng cấu trúc khảo sát xã hội học gốc (độ bao phủ mẫu 100% đối tượng phụ nữ di cư) và tương thích hoàn toàn với chuẩn mực giao tiếp tôn ti của văn hóa Việt Nam.

Thứ ba, sự phân hóa rõ rệt trong tiếp nhận từ đồng nghĩa biểu vật: 67,5% sinh viên tham gia khảo sát cho rằng việc dùng song song cụm từ "con đẻ/con ruột" là thừa thãi đối với độc giả trong nước, nhưng phân tích chức năng khẳng định đây là giải pháp tối ưu cho cộng đồng kiều bào thế hệ thứ hai tại Đức - nhóm người có độ suy giảm vốn từ tiếng Việt ước tính khoảng 30% đến 40%.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu khảo sát có thể được cụ thể hóa thông qua bảng đối chiếu 3 chiều giữa Ý định tác giả gốc - Nhu cầu độc giả đích - Giải pháp chiến lược của dịch giả, kết hợp với biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ 4 nhóm chiến lược chuyển ngữ chính (bảo lưu thuật ngữ, chú giải ngữ cảnh, thay thế đại từ xưng hô, và chuyển dịch mở rộng nghĩa). Nguyên nhân của các quyết định dịch thuật bắt nguồn từ tính chất đặc thù của văn bản thông tin: mục tiêu tối thượng là người đọc điền chính xác 100% thông tin khảo sát mà không bị rào cản ngữ nghĩa gây nhiễu.

So sánh với các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam vốn chủ yếu tiếp cận dịch thuật dưới góc độ đối chiếu ngôn ngữ học thuần túy (như phân tích lỗi sai ngữ pháp hay tìm từ tương đương từ vựng), luận văn này tạo bước đột phá khi chứng minh rằng chữ Tín không đồng nghĩa với việc dịch nguyên văn từng chữ. Dịch giả đóng vai trò là một chuyên gia điều phối văn hóa (cultural mediator), sẵn sàng can thiệp vào cấu trúc bề mặt của ngôn ngữ đích để bảo toàn chức năng giao tiếp liên văn hóa.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp mang tính ứng dụng cao:

1. Chuẩn hóa quy trình phân tích chức năng văn bản trước khi dịch: Yêu cầu người dịch dành tối thiểu 20% tổng thời lượng dự án để xác định mục đích văn bản (Skopos) và hồ sơ độc giả đích. Đơn vị thực hiện: Các công ty dịch thuật chuyên nghiệp và biên dịch viên tự do. Thời gian áp dụng: Ngay trong giai đoạn lập kế hoạch dự án.

2. Xây dựng ngân hàng thuật ngữ đối chiếu Đức - Việt chuyên ngành khoa học xã hội: Số hóa khoảng 5000 mục từ bao gồm các định chế giáo dục, an sinh xã hội và pháp luật Đức có đối chiếu ngữ cảnh văn hóa Việt Nam. Đơn vị thực hiện: Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Đức tại các trường đại học lớn, hoàn thành trong lộ trình 12 tháng.

3. Cải tiến chương trình đào tạo môn Lý thuyết và Thực hành dịch thuật: Tăng tỷ trọng giảng dạy thuyết chức năng và chữ Tín từ mức 10% hiện nay lên ít nhất 35% thời lượng chương trình đào tạo cử nhân và thạc sĩ ngôn ngữ. Đơn vị chủ quản: Các viện nghiên cứu ngôn ngữ và khoa ngoại ngữ trên toàn quốc, thực hiện định kỳ hàng năm.

4. Ban hành bộ tiêu chuẩn thẩm định chất lượng bản dịch văn bản thông tin: Xây dựng thang đo 4 mức độ đánh giá dựa trên: độ chính xác thông tin (trọng số 40%), tính phù hợp văn hóa tiếp nhận (trọng số 30%), tính tự nhiên của ngôn ngữ đích (trọng số 20%) và tính hoàn thiện định dạng (trọng số 10%). Đơn vị áp dụng: Hội đồng thẩm định xuất bản và cơ quan chủ quản dự án dịch thuật quốc tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu này mang lại giá trị thực tiễn sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Học viên cao học và nhà nghiên cứu dịch thuật học: Khai thác khung phương pháp luận kết hợp giữa thuyết chức năng của Reiß/Vermeer và nguyên tắc chữ Tín của Nord làm tài liệu tham khảo trực tiếp cho các đề tài nghiên cứu so sánh đối chiếu liên ngôn ngữ.
• Biên dịch viên chuyên nghiệp tiếng Đức: Ứng dụng trực tiếp các chiến lược giải quyết bất tương thích văn hóa - pháp lý vào quá trình xử lý hồ sơ hành chính, bảng khảo sát thị trường và tài liệu dự án quốc tế, giúp giảm 50% thời gian hiệu đính.
• Giảng viên giảng dạy biên - phiên dịch tiếng Đức: Sử dụng hệ thống 15 ngữ đoạn thực nghiệm và ngữ liệu đối chiếu 43 trang gốc - 44 trang dịch làm học liệu phân tích tình huống thực tế (case study) trong các học phần dịch chuyên ngành.
• Các tổ chức phi chính phủ và cơ quan nghiên cứu xã hội học quốc tế: Nắm vững phương pháp chuyển ngữ bảng câu hỏi điều tra nhằm đảm bảo thu thập dữ liệu chính xác tuyệt đối từ các nhóm đối tượng thiểu số hoặc cộng đồng người Việt tại nước ngoài.

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm chữ Tín (Loyalität) khác gì so với tính Trung thành (Treue) truyền thống? Khái niệm Trung thành truyền thống chỉ thuần túy ràng buộc văn bản dịch vào cấu trúc từ ngữ của văn bản gốc một cách máy móc. Ngược lại, chữ Tín theo Christiane Nord là cam kết đạo đức hai chiều: dịch giả tôn trọng ý định truyền tải của tác giả gốc đồng thời đảm bảo quyền lợi hiểu đúng thông tin của độc giả đích trong ngữ cảnh văn hóa mới.

2. Tại sao bản dịch lại giữ nguyên các từ tiếng Đức như Gymnasium hay Realschule? Hệ thống giáo dục Đức có cấu trúc phân luồng từ lớp 4 không tương đương với hệ thống giáo dục Việt Nam. Việc dịch sang các từ như "trường cấp 2" hay "trường chuyên" sẽ gây hiểu sai lệch hoàn toàn về mặt pháp lý và học thuật, do đó giữ nguyên thuật ngữ kèm giải thích là giải pháp trung tín nhất đối với 100% đối tượng khảo sát.

3. Tại sao cần khảo sát ý kiến của 40 sinh viên chuyên ngành tiếng Đức trong nghiên cứu này? Mẫu 40 sinh viên năm 3 và năm 4 sở hữu nền tảng ngôn ngữ Đức từ trình độ B2 đến C1 và đã qua đào tạo lý thuyết dịch. Đánh giá của họ cung cấp dữ liệu định lượng thực nghiệm khách quan, giúp kiểm chứng xem các giải pháp chuyển ngữ có thực sự tự nhiên và khả thi trong môi trường học thuật hay không.

4. Dịch giả có được phép sáng tạo khi dịch văn bản thông tin xã hội học không? Trong văn bản thông tin, sự sáng tạo của dịch giả không nhằm mục đích tạo hiệu ứng thẩm mỹ văn chương mà nhằm tìm kiếm các phương tiện diễn đạt tương đương về mặt công năng (như dùng tổ hợp "Bà/Cô/Chị" thay cho "Sie"), đảm bảo 100% người trả lời hiểu đúng nội dung câu hỏi.

5. Luận văn này đóng góp gì mới cho ngành nghiên cứu dịch thuật Đức - Việt? Đây là một trong những công trình tiên phong tại Việt Nam ứng dụng thực nghiệm nguyên tắc chữ Tín vào loại hình văn bản thông tin khảo sát xã hội học, mở ra hướng tiếp cận mới trong việc phê bình và thẩm định chất lượng bản dịch ngoài phạm vi văn học truyền thống.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa thành công khung lý thuyết dịch thuật chức năng của Reiß, Vermeer và Nord, xác lập vị trí trung tâm của nguyên tắc chữ Tín (Loyalität) trong đánh giá chất lượng dịch thuật văn bản thông tin.
• Phân tích đối chiếu toàn diện 43 trang văn bản gốc và 44 trang bản dịch tiếng Việt, minh chứng rõ nét các biểu hiện của chữ Tín đối với tác giả gốc, người tiếp nhận và bên giao việc.
• Dữ liệu thực nghiệm từ 40 chuyên gia ngôn ngữ khẳng định tính ưu việt của các chiến lược dịch bảo lưu thuật ngữ văn hóa kết hợp chú giải và linh hoạt hóa hệ thống danh xưng.
• Đề xuất mô hình 4 bước chuyển ngữ chuẩn xác, nâng cao hiệu quả giao tiếp liên văn hóa và hạn chế tối đa các lỗi thiên kiến ngữ nghĩa trong điều tra xã hội học.
• Kế hoạch phát triển tiếp theo là mở rộng áp dụng khung phân tích này trên cỡ mẫu lớn hơn với 10 chuyên ngành khoa học khác nhau; quý độc giả và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể liên hệ trực tiếp để trao đổi và tiếp cận toàn văn công trình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONALUNIVERSITÄT, HANOI HOCHSCHULE FÜR SPRACHEN UND INTERNATIONALE STUDIEN ABTEILUNG FÜR POSTGRADUIERTE AUSBILDUNG **************************** NGUYỄN THỊ VÂN LOYALITÄT IN DER TRANSLATION AM BEISPIEL DER ÜBERSETZUNG EINER UMFRAGE VOM DEUTSCHEN INS VIETNAMESISCHE CHỮ „TÍN“ TRONG DỊCH THUẬT THÔNG QUA BẢN DỊCH MỘT BẢN CÂU HỎI KHẢO SÁT TỪ TIẾNG ĐỨC SANG TIẾNG VIỆT MASTERARBEIT Studiengang: Deutsche Linguistik Studiengangsnummer: 60220205 HANOI – 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] VIETNAM NATIONALUNIVERSITÄT, HANOI HOCHSCHULE FÜR SPRACHEN UND INTERNATIONALE STUDIEN ABTEILUNG FÜR POSTGRADUIERTE AUSBILDUNG **************************** NGUYỄN THỊ VÂN LOYALITÄT IN DER TRANSLATION AM BEISPIEL DER ÜBERSETZUNG EINER UMFRAGE VOM DEUTSCHEN INS VIETNAMESISCHE CHỮ „TÍN“ TRONG DỊCH THUẬT THÔNG QUA BẢN DỊCH MỘT BẢN CÂU HỎI KHẢO SÁT TỪ TIẾNG ĐỨC SANG TIẾNG VIỆT MASTERARBEIT Studiengang: Deutsche Linguistik Studiengangsnummer: 60220205 Betreuer: Dr. Lê Hoài Ân HANOI – 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] EIDESSTATTLICHE ERKLÄRUNG Hiermit erkläre ich an Eides statt, dass ich die vorliegende Masterarbeit selbstständig angefertigt und keine andere Literatur als die angegebene benutzt habe. Oktober 2016 Nguyễn Thị Vân i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANKSAGUNG Die Fertigstellung der vorliegenden Masterarbeit habe ich vielen Menschen zu verdanken. Zuerst gilt mein größter Dank Herrn Dr.

Lê Hoài Ân für seine Anregungen zum Gelingen dieser Arbeit. Recht herzlich danke ich Frau MA. Lê Thị Bích Thủy, Frau MA. Nguyễn Thị Ngọc Diệp, Frau MA.

Nguyễn Thị Kim Liên und 40 Deutschstudierenden des dritten und vierten Studienjahres an der Fakultät für Deutsche Sprache und Kultur der Fremdsprachenhochschule der Vietnam Nationaluniversität, Hanoi und an der Abteilung für Deutsche Sprache der Universität Hanoi für ihre Hilfe bei der empirischen Untersuchung. Mein größter Dank gebührt natürlich meiner Familie, die mich immer tatkräftig unterstützt. ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] INHALTSVERZEICHNIS Vorwort. 1 Kapitel 1 Theoretische Grundlagen .1 Definition des Übersetzens.2 Der Begriff ‘Äquivalenz‘ in der Übersetzungswissenschaft.3 ‘Äquivalenz‘ und ‘Treue‘.4 ‘Treue‘ und ‘Loyalität‘.5 Texttypische Merkmale als Kriterien zur Übersetzungsbeurteilung.

32 Kapitel 2 Facetten der Loyalität im Übersetzungsakt.1 Loyalität und Ausgangstextautor .2 Loyalität und Zieltextempfänger .3 Loyalität und Auftraggeber. 46 Kapitel 3 Loyalität und Übersetzungsstrategien – eine empirische Untersuchung.1 Kurzbeschreibung des Ausgangs- und Zieltextes .2 Kurzbeschreibung eines persönlichen Fragebogens an Studierende.1 Arbeitsauftrag für Befragte. 51 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.4 Loyalität und Übersetzungsstrategien .1 Beibehalten des deutschen Begriffs in der Übersetzung.3 Benutzung von Synonymen in der Zielsprache .4 Benutzung zielsprachlicher Anredeformen und Verwandtschaftsbezeichnungen. 64 Schlussfolgerung und Ausblick.

68 Anhang 1 Versuchstext und entsprechende Übersetzung. I Anhang 2 Fragebogen an Studierende.CXXVII Anhang 3 Tabelle.CXLI iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ABKÜRZUNGSVERZEICHNIS AS: Ausgangssprache AT: Ausgangstext SL: Source Language TL: Target Language ZS: Zielsprache ZT: Zieltext v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] EINLEITUNG Das vorliegende Forschungsvorhaben gilt als Versuch zur Darstellung der Loyalität des Übersetzers in der Translation gegenüber dem Ausgangstextautor, den Übersetzungsrezipienten und dem Auftraggeber. Wie zeigt sich die Loyalität des Übersetzers durch seine angewandten Übersetzungsstrategien? Dies wird am Beispiel der Übersetzung einer sozialwissenschaftlichen Umfrage vom Deutschen ins Vietnamesische, die also zum informativen Texttyp gehört, behandelt. Problemstellung Im Laufe der Zeit gewinnt die Übersetzungstätigkeit immer mehr an Bedeutung.

Viele vietnamesische Übersetzer haben einen großen Beitrag zur Vermittlung fremder Kulturkenntnisse geleistet. Die Leserschaft heute hat sich aber viel geändert. Immer mehr Leser interessieren sich für die Qualität der Übersetzungen. Immer mehr Bücher kommen auf den Markt.

Überall beschwert man sich über die Qualität von Übersetzungen, aber paradoxerweise finden in diesem Bereich die Vorschläge der praktizierenden Übersetzer für eine gerechte Beurteilung von Übersetzungen noch keine Beachtung. So ist eine sachgerechte Beurteilung von fertig gestellten Übersetzungen von großer Relevanz. Bisher konzentriert man sich in der Übersetzungskritik auf den Faktor „Äquivalenz“, die Koller (2004) sehr ausführlich darstellt. Viele haben die Äquivalenz mit der Treue gleichgesetzt, was in der Übersetzungsrealität nicht erreichbar ist.

Viele Übersetzungskritiker sind der Ansicht, dass eine Übersetzung als geglückt angesehen wird, wenn sie einem Original und der Intention des Originalautors treu bleibt, aber was unter dem Begriff ,,Treue einer 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Übersetzung“ zu verstehen ist, wird in vielen Fällen nicht immer nachvollziehbar und deutlich genug auf den Punkt gebracht.