Tác Động Của Bối Cảnh Sự Kiện Đến Việc Học Từ Vựng Phrasal Trong Ngôn Ngữ Thứ Hai

Nghiên cứu tác động của việc mô tả sự kiện đến việc học từ vựng cụm trong ngôn ngữ thứ hai, giúp cải thiện kỹ năng ngôn ngữ hiệu quả.

• Tác giả: Huong Thi Thu Nguyen
• Người hướng dẫn: Prof. Natalia Gagarina
• Trường học: Humboldt-Universität zu Berlin
• Chuyên ngành: Ngôn Ngữ Thứ Hai
• Đề tài: Tác Động Của Bối Cảnh Sự Kiện Đến Việc Học Từ Vựng Phrasal Trong Ngôn Ngữ Thứ Hai
• Loại tài liệu: dissertation
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Berlin

Mục lục chi tiết

• Acknowledgements
• Zusammenfassung
• Abstract
• 1. Second Language Vocabulary Learning and Assessment
• 1.1. Second Language Learning and Acquisition
• 1.1.1. Second Language and Foreign Language
• 1.1.2. Language Learning and Language Acquisition
• 1.2. Second Language Vocabulary Learning and Testing Tasks
• 1.2.1. Second Language Word Learning and Testing
• 1.2.2. Second Language Phrasal Vocabulary Learning and Processing
• 1.3. Depicted Objects and Depicted Actions: From Language Processing and Language Comprehension to Language Learning
• 1.4. Language Transfer in Second Language Learning
• 1.4.1. Lexical Transfer: Definition and Types
• 1.4.2. Lexical Transfer: First Language–Second Language Vocabulary Correspondence and Differentiation
• 1.4.2.1. Lexical Transfer in Second Language Learning
• 1.4.2.2. Lexical Transfer in Second Language Processing
• 1.5. Age of Acquisition Related Differences in Second Language Learning
• 1.6. Cognitive Performance of Second Language Learners
• 1.6.1. Design and Conditions
• 1.6.2. High-level Predictions
• 1.7. Second Language Vocabulary Learning with Suitable Testing
• 1.7.1. Experimental Design and Procedure
• 1.7.2. Predictions and Analysis Methods
• 1.7.3. Results and Discussion
• 1.7.3.1. Reaction Time Results
• 1.7.3.2. Discussion for Experiment 1
• 2. Second Language Vocabulary Testing and its Effects on Second Language Vocabulary Learning Success in Experiments 1 and 2
• 2.1. Influences of Individual Differences on Second Language Vocabulary Learning Success
• 2.1.1. Age Ranges for Adulthood
• 2.1.2. Results and Discussion
• 2.1.2.1. Reaction Time Results
• 2.1.2.2. Cognitive Test Results
• 2.1.2.3. Discussion for Experiment 2R
• 2.1.3. Early Middle-aged Adults (Experiment 3)
• 2.1.3.1. Results and Discussion
• 2.1.3.1.1. Reaction Time Results
• 2.1.3.1.2. Cognitive Test Results
• 2.1.3.1.3. Discussion for Experiment 3
• 2.1.4. Late Middle-Aged Adults (Experiment 4)
• 2.1.4.1. Results and Discussion
• 2.1.4.1.1. Reaction Time Results
• 2.1.4.1.2. Cognitive Test Results
• 2.1.4.1.3. Discussion for Experiment 4
• 2.1.5. Individual Differences of Adults aged from 18 to 65 and Second Language Vocabulary Learning Success
• 2.1.5.1. Comparisons of Cognitive Test Scores for Experiments 2R, 3, and 4
• 2.1.5.2. Age Comparison for Experiments 2R, 3 and 4
• 2.2. Predictions and Analysis Methods
• 2.2.1. Age and Cognitive Test Results
• 2.2.2. Age and Accuracy in Second Language Vocabulary Learning
• 2.2.3. Age and Reaction Time in Second Language Vocabulary Learning
• 2.3. Second Language Vocabulary Learning: Learning with Single Exposure and Learning with vs. Without Testing Part as a Factor in the Analysis Model
• 2.3.1. Without Testing Part in the Analysis Model
• 2.3.1.1. Reaction Time Results
• 2.3.2. With Testing Part as a Factor in the Analysis Model
• 2.3.2.1. Reaction Time Results
• 2.3.2.2. Cognitive Test Results
• 2.3.2.3. Discussion for Experiment 2N
• 2.3.3. A Comparison between Experiments 2N and 2R
• 3. General Discussion and Conclusion
• 3.1. Effects of Event Photographs in Second Language Phrasal Vocabulary Learning
• 3.2. Second Language Transfer in the Specific Second Language Learning Situation
• 3.3. Age Differences in Second Language Vocabulary Learning Success
• 3.4. Learners‘ Cognitive Ability and their Second Language Vocabulary Learning Success
• List of Figures
• List of Tables

Tóm tắt

I. Tầm Quan Trọng Của Bối Cảnh Trong Học Phrasal Verbs L2

Việc học từ vựng phrasal trong ngôn ngữ thứ hai (L2) là một thách thức lớn đối với người học. Không chỉ đòi hỏi việc ghi nhớ nghĩa của từng từ, mà còn phải hiểu cách chúng kết hợp với nhau để tạo ra nghĩa mới, thường khác biệt so với nghĩa gốc. Bối cảnh (context) đóng vai trò then chốt trong quá trình này, giúp người học suy luận và nắm bắt ý nghĩa của phrasal verbs trong ngôn ngữ thứ hai. Nghiên cứu chỉ ra rằng, ảnh hưởng của ngữ cảnh đến việc học cụm động từ là rất lớn, đặc biệt khi bối cảnh sự kiện (event context) được sử dụng. Học viên có thể kết nối từ vựng phrasal với hình ảnh, tình huống cụ thể, tạo ra liên kết mạnh mẽ hơn trong trí nhớ. Ngược lại, việc học từ vựng một cách cô lập, không gắn liền với bối cảnh sự kiện, thường kém hiệu quả hơn.

1.1. Tổng Quan Về Học Từ Vựng Phrasal Trong L2

Học từ vựng phrasal (phrasal verbs) hiệu quả trong ngôn ngữ thứ hai (L2) không chỉ là việc học thuộc lòng. Nó đòi hỏi sự hiểu biết về cú pháp, ngữ nghĩa và cách sử dụng trong ngữ cảnh (context). Việc thiếu bối cảnh sự kiện (event context) có thể dẫn đến việc hiểu sai hoặc sử dụng không chính xác các phrasal verbs. Nghiên cứu của Huong Thi Thu Nguyen (2021) nhấn mạnh vai trò của bối cảnh sự kiện trong việc hỗ trợ người học L2, đặc biệt là người mới bắt đầu, nắm bắt ý nghĩa và sử dụng từ vựng phrasal một cách chính xác. Điều này cho thấy tầm quan trọng của bối cảnh đến việc học từ vựng.

1.2. Thách Thức Khi Học Phrasal Verbs Không Có Bối Cảnh

Học từ vựng phrasal mà không có ngữ cảnh (context) thích hợp tạo ra nhiều khó khăn. Người học có thể gặp khó khăn trong việc phân biệt các nghĩa khác nhau của cùng một phrasal verb, hoặc không thể suy luận được ý nghĩa của chúng trong các tình huống giao tiếp thực tế. Điều này làm giảm khả năng sử dụng phrasal verbs trong ngôn ngữ thứ hai một cách tự tin và hiệu quả. Theo Nguyen (2021), việc cung cấp bối cảnh sự kiện giúp giảm bớt những khó khăn này và cải thiện đáng kể hiệu quả của việc học từ vựng theo ngữ cảnh.

II. Ảnh Hưởng Của Ngữ Cảnh Đến Ghi Nhớ Phrasal Verbs L2

Vai trò của bối cảnh trong việc ghi nhớ từ vựng là rất quan trọng. Khi từ vựng phrasal được học trong một bối cảnh sự kiện (event context) cụ thể, nó sẽ được lưu trữ trong trí nhớ dài hạn hiệu quả hơn. Ảnh hưởng của ngữ cảnh đến việc học cụm động từ là do nó kích thích nhiều giác quan và tạo ra các liên kết thần kinh mạnh mẽ hơn. Ví dụ, học một phrasal verb thông qua một video mô tả hành động sẽ hiệu quả hơn so với chỉ học nghĩa của nó từ từ điển. Các nghiên cứu đã chứng minh rằng việc sử dụng hình ảnh, âm thanh và các yếu tố đa phương tiện khác giúp người học học từ vựng tiếng Anh qua ngữ cảnh tốt hơn. Điều này củng cố mối quan hệ giữa bối cảnh và khả năng học phrasal verbs.

2.1. Cơ Chế Ghi Nhớ Từ Vựng Phrasal Qua Bối Cảnh

Việc học từ vựng phrasal thông qua ngữ cảnh (context) giúp kích hoạt các vùng não liên quan đến xử lý ngôn ngữ và hình ảnh. Khi một phrasal verb được liên kết với một bối cảnh sự kiện (event context) cụ thể, não bộ sẽ tạo ra một mạng lưới liên kết phức tạp, bao gồm cả thông tin về ngữ nghĩa, hình ảnh và cảm xúc. Điều này giúp tăng cường khả năng ghi nhớ và gợi lại từ vựng phrasal khi cần thiết. Việc lặp lại và sử dụng từ vựng phrasal trong các bối cảnh khác nhau sẽ củng cố mạng lưới này và giúp người học sử dụng chúng một cách tự nhiên hơn.

2.2. Các Loại Bối Cảnh Ảnh Hưởng Đến Việc Học Từ Vựng

Có nhiều loại bối cảnh khác nhau có thể ảnh hưởng đến việc học từ vựng phrasal. Bối cảnh sự kiện (event context), như đã đề cập, là một trong những loại quan trọng nhất. Ngoài ra, ngữ cảnh (context) văn hóa, xã hội và cá nhân cũng đóng vai trò quan trọng. Ví dụ, việc hiểu rõ ảnh hưởng của văn hóa đến học từ vựng có thể giúp người học tránh được những hiểu lầm và sử dụng từ vựng phrasal một cách phù hợp trong các tình huống giao tiếp khác nhau. Việc sử dụng các loại bối cảnh ảnh hưởng đến việc học từ vựng đa dạng giúp tăng tính hiệu quả và thú vị của quá trình học.

III. Phương Pháp Học Phrasal Verbs Hiệu Quả Nhờ Bối Cảnh

Để học từ vựng phrasal hiệu quả, việc sử dụng bối cảnh (context) là chìa khóa. Một phương pháp học từ vựng phrasal hiệu quả là sử dụng flashcards với hình ảnh minh họa cho bối cảnh sự kiện (event context). Xem video hoặc phim ngắn có chứa phrasal verbs và chú ý đến cách chúng được sử dụng trong các tình huống khác nhau cũng rất hữu ích. Đọc sách báo tiếng Anh và ghi lại các phrasal verbs gặp phải, sau đó tra cứu nghĩa và tìm hiểu ngữ cảnh sử dụng. Tạo ra các câu chuyện hoặc đoạn hội thoại ngắn sử dụng từ vựng phrasal mới học để củng cố kiến thức. Việc áp dụng nhiều phương pháp học từ vựng phrasal khác nhau giúp người học tiếp cận kiến thức một cách toàn diện và thú vị.

3.1. Sử Dụng Hình Ảnh và Video Để Tạo Bối Cảnh Học

Hình ảnh và video là những công cụ mạnh mẽ để tạo ra bối cảnh sự kiện (event context) cho việc học từ vựng phrasal. Chúng giúp người học hình dung và liên tưởng đến các tình huống thực tế, từ đó ghi nhớ phrasal verbs một cách dễ dàng hơn. Việc sử dụng hình ảnh và video cũng giúp kích thích sự hứng thú và tăng tính tương tác trong quá trình học. Các ứng dụng và trang web học tiếng Anh hiện nay thường tích hợp hình ảnh và video vào các bài học từ vựng phrasal, giúp người học tiếp cận kiến thức một cách trực quan và sinh động.

3.2. Đọc Tài Liệu Tiếng Anh và Phân Tích Ngữ Cảnh

Đọc tài liệu tiếng Anh, như sách báo, tạp chí, hoặc bài viết trên mạng, là một cách tuyệt vời để tiếp xúc với từ vựng phrasal trong ngữ cảnh (context) thực tế. Khi gặp một phrasal verb mới, hãy chú ý đến bối cảnh xung quanh nó để suy luận nghĩa và cách sử dụng. Ghi lại phrasal verb đó và tra cứu nghĩa của nó trong từ điển hoặc trên mạng. Phân tích ngữ cảnh sử dụng và tìm các ví dụ khác để hiểu rõ hơn về cách phrasal verb đó hoạt động. Phương pháp này giúp người học làm quen với từ vựng phrasal một cách tự nhiên và hiệu quả.

IV. Nghiên Cứu Về Tác Động Của Bối Cảnh Đến Học Phrasal Verbs

Nhiều nghiên cứu về tác động của bối cảnh đến việc học từ vựng đã chứng minh rằng việc học từ vựng phrasal trong bối cảnh sự kiện (event context) giúp cải thiện đáng kể khả năng ghi nhớ và sử dụng. Nghiên cứu của Nguyen (2021) đã chỉ ra rằng người học ngôn ngữ thứ hai (L2), đặc biệt là người mới bắt đầu, học từ vựng phrasal hiệu quả hơn khi có hình ảnh minh họa bối cảnh sự kiện. Nghiên cứu này cũng cho thấy rằng bối cảnh không chỉ giúp ghi nhớ nghĩa của từ, mà còn giúp hiểu cách sử dụng chúng trong các tình huống giao tiếp thực tế. Kết quả này củng cố thêm tầm quan trọng của việc nghiên cứu về tác động của bối cảnh đến việc học từ vựng.

4.1. Tóm Tắt Nghiên Cứu Của Nguyen 2021

Nghiên cứu của Nguyen (2021) tập trung vào việc đánh giá tác động của bối cảnh sự kiện (event context) đến việc học từ vựng phrasal của người học L2. Nghiên cứu sử dụng các thí nghiệm ngắn hạn để đo lường thời gian phản ứng và độ chính xác của người học khi học từ vựng phrasal trong các điều kiện khác nhau, bao gồm có và không có hình ảnh minh họa bối cảnh. Kết quả cho thấy rằng người học học nhanh hơn và chính xác hơn khi có hình ảnh bối cảnh. Nghiên cứu này cung cấp bằng chứng mạnh mẽ về hiệu quả của việc học từ vựng theo ngữ cảnh.

4.2. Ứng Dụng Thực Tiễn Từ Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả từ nghiên cứu của Nguyen (2021) có thể được ứng dụng vào việc thiết kế các chương trình và tài liệu học từ vựng phrasal cho người học L2. Cần tăng cường sử dụng hình ảnh, video và các yếu tố đa phương tiện khác để tạo ra bối cảnh sự kiện (event context) cho việc học. Giáo viên nên khuyến khích học sinh sử dụng từ vựng phrasal trong các tình huống giao tiếp thực tế, như đóng vai, thảo luận nhóm hoặc viết bài luận. Việc tạo ra môi trường học tập phong phú và đa dạng giúp người học tiếp cận kiến thức một cách hiệu quả và thú vị.

V. Mối Quan Hệ Giữa Bối Cảnh Tuổi Tác Nhận Thức và Học L2

Nghiên cứu cũng xem xét mối quan hệ giữa bối cảnh và khả năng học phrasal verbs, tuổi tác và khả năng nhận thức ảnh hưởng đến hiệu quả học từ vựng phrasal trong ngôn ngữ thứ hai (L2). Kết quả cho thấy người trẻ tuổi có xu hướng học nhanh hơn và chính xác hơn so với người lớn tuổi. Khả năng nhận thức, như trí nhớ và khả năng tập trung, cũng đóng vai trò quan trọng. Tuy nhiên, việc sử dụng bối cảnh sự kiện (event context) có thể giúp giảm bớt những ảnh hưởng tiêu cực của tuổi tác và khả năng nhận thức đến việc học từ vựng phrasal. Người lớn tuổi có thể học hiệu quả hơn khi có hình ảnh minh họa bối cảnh và các hoạt động thực hành liên quan.

5.1. Ảnh Hưởng Của Tuổi Tác Đến Khả Năng Học Từ Vựng

Tuổi tác có thể ảnh hưởng đến tốc độ và hiệu quả học từ vựng phrasal. Người trẻ tuổi thường có lợi thế hơn do khả năng ghi nhớ và xử lý thông tin tốt hơn. Tuy nhiên, người lớn tuổi có thể bù đắp bằng kinh nghiệm và sự kiên trì. Việc sử dụng các phương pháp học từ vựng phrasal phù hợp với từng độ tuổi, như sử dụng bối cảnh sự kiện (event context), có thể giúp tối ưu hóa quá trình học và đạt được kết quả tốt nhất.

5.2. Vai Trò Của Nhận Thức Trong Học Từ Vựng L2

Khả năng nhận thức, bao gồm trí nhớ, khả năng tập trung và khả năng suy luận, đóng vai trò quan trọng trong việc học từ vựng phrasal trong ngôn ngữ thứ hai (L2). Người có khả năng nhận thức tốt hơn có xu hướng học nhanh hơn và ghi nhớ lâu hơn. Tuy nhiên, việc sử dụng bối cảnh (context) có thể giúp cải thiện khả năng ghi nhớ và hiểu từ vựng phrasal ngay cả đối với những người có khả năng nhận thức trung bình hoặc yếu.

VI. Kết Luận Và Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Về Bối Cảnh Học L2

Việc sử dụng bối cảnh sự kiện (event context) có tác động tích cực đến việc học từ vựng phrasal trong ngôn ngữ thứ hai (L2). Bối cảnh không chỉ giúp ghi nhớ nghĩa của từ, mà còn giúp hiểu cách sử dụng chúng trong các tình huống giao tiếp thực tế. Các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc khám phá các loại bối cảnh khác nhau có thể ảnh hưởng đến việc học từ vựng phrasal, cũng như cách thiết kế các chương trình và tài liệu học tập hiệu quả hơn dựa trên vai trò của bối cảnh trong việc ghi nhớ từ vựng. Đồng thời, cần xem xét ảnh hưởng của văn hóa đến học từ vựng, để phát triển các phương pháp học tập phù hợp với từng đối tượng người học.

6.1. Tổng Kết Về Tác Động Của Bối Cảnh Đến Học Phrasal Verbs

Tóm lại, tác động của bối cảnh đến việc học từ vựng là không thể phủ nhận. Việc sử dụng bối cảnh sự kiện (event context), hình ảnh, video và các hoạt động thực hành giúp người học từ vựng phrasal trong ngôn ngữ thứ hai (L2) ghi nhớ lâu hơn, hiểu rõ hơn và sử dụng tự tin hơn. Các giáo viên và nhà thiết kế chương trình học nên chú trọng đến việc tích hợp bối cảnh vào quá trình giảng dạy và học tập.

6.2. Đề Xuất Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Bối Cảnh Học L2

Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc khám phá các loại bối cảnh khác nhau có thể ảnh hưởng đến việc học từ vựng phrasal, như ngữ cảnh (context) văn hóa, xã hội và cá nhân. Cần nghiên cứu sâu hơn về cách bối cảnh tương tác với các yếu tố khác, như tuổi tác, khả năng nhận thức và kinh nghiệm học tập, để phát triển các phương pháp học tập cá nhân hóa và hiệu quả hơn. Ngoài ra, cần chú trọng đến việc đánh giá hiệu quả của việc học từ vựng theo ngữ cảnh trong các tình huống giao tiếp thực tế.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Vấn đề tiếp nhận từ vựng giữ vai trò trung tâm trong quá trình thụ đắc ngôn ngữ thứ hai (L2), bởi lẽ người học ở giai đoạn sơ cấp luôn phải ưu tiên tích lũy vốn từ để bảo đảm khả năng giao tiếp căn bản. Đúng như nhận định của Wilkin (1972), nếu không có ngữ pháp thì rất ít thông tin được truyền đạt, nhưng nếu không có từ vựng thì không một thông điệp nào có thể được truyền tải. Mặc dù các nghiên cứu trước đây đã phân tích sâu về việc học từ đơn lẻ kết hợp với vật quy chiếu trực quan, mảng nghiên cứu về việc tiếp nhận các đơn vị từ vựng bậc cao hơn như cụm từ (phrasal vocabulary), cụ thể là các cụm động từ - danh từ (verb-noun phrases) ở người học sơ cấp hoàn toàn, vẫn tồn tại nhiều khoảng trống. Hầu hết các công trình nghiên cứu về kết hợp từ (collocations) trước đây chỉ tập trung vào người học đã đạt trình độ trung cấp hoặc nâng cao, chưa làm rõ tiến trình người học sơ cấp ghi nhớ và xử lý các khối từ vựng này trong môi trường phòng thí nghiệm.

Luận án tiến sĩ của tác giả Huong Thi Thu Nguyen (2021) tại Đại học Humboldt Berlin (Humboldt-Universität zu Berlin) giải quyết khoảng trống này bằng cách khảo sát thực nghiệm các yếu tố tác động đến sự thành công trong tiếp nhận cụm từ vựng L2. Mục tiêu nghiên cứu tổng thể của luận án là xác định ảnh hưởng của bối cảnh trực quan phi ngôn ngữ (ảnh chụp sự kiện mô tả hành động), hiệu ứng chuyển di ngôn ngữ giữa tiếng mẹ đẻ (L1) và ngôn ngữ thứ hai (L2), cùng vai trò điều biến của độ tuổi và năng lực nhận thức cá nhân.

Các câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết của luận án được xác lập cụ thể như sau:

1. Câu hỏi nghiên cứu 1: Sự hiện diện của bối cảnh trực quan phi ngôn ngữ (ảnh chụp sự kiện mô tả hành động trực tiếp so với điều kiện không có ảnh sự kiện) có tạo điều kiện thuận lợi (tăng độ chính xác, rút ngắn thời gian phản ứng) cho người lớn học sơ cấp cụm từ vựng L2 hay không?
2. Câu hỏi nghiên cứu 2: Hiệu ứng chuyển di từ vựng từ L1 sang L2 (thông qua mức độ tương đồng hoặc dị biệt trong ánh xạ ngữ nghĩa giữa động từ L1 và L2) có thúc đẩy kết quả học tập cụm từ vựng L2 hay không?
3. Câu hỏi nghiên cứu 3: Độ tuổi của người học (thanh niên 18–31 tuổi, trung niên sớm 32–50 tuổi, trung niên muộn 51–65 tuổi) có điều biến sự thành công trong việc học từ vựng L2 và mức độ tiếp nhận các chỉ dẫn trực quan hay không?
4. Câu hỏi nghiên cứu 4: Năng lực nhận thức của người học (được đo bằng thang đo trí tuệ Wechsler Adult Intelligence Scale - WAIS-IV và bài kiểm tra độ trôi chảy ngôn ngữ) có mối tương quan như thế nào với độ chính xác và tốc độ phản ứng trong quá trình học từ vựng L2?
5. Câu hỏi nghiên cứu 5: Các hiệu ứng trực quan và ngôn ngữ này có duy trì tính ổn định qua các chế độ kiểm tra khác nhau (kiểm tra ngay lập tức, kiểm tra trì hoãn, học có lặp lại so với học tiếp xúc đơn) hay không?

Đối tượng nghiên cứu của luận án là người trưởng thành bản ngữ tiếng Đức (L1 German) học các cụm động từ - danh từ tiếng Việt (L2 Vietnamese), hoàn toàn chưa có kiến thức tiếng Việt trước đó. Phạm vi nghiên cứu về không gian được thực hiện tại Phòng thí nghiệm Tâm lý ngôn ngữ học (HU Psycholinguistic Lab), Khoa Ngôn ngữ và Văn học, Đại học Humboldt Berlin. Phạm vi thời gian nghiên cứu bao gồm các thử nghiệm ngắn hạn trong phòng thí nghiệm được tiến hành và hoàn thành trong giai đoạn 2016–2021.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án điểm lại hệ thống tài liệu nghiên cứu thực nghiệm thuộc bốn hướng tiếp cận chính:

• Hướng 1: Học từ vựng L2 kết hợp vật quy chiếu trực quan (Word-referent learning). Tác giả tổng hợp các công trình tiêu biểu:
  • Comesaña et al. (2012): Khảo sát 48 trẻ em L1 Bồ Đào Nha học 42 từ L2 Basque, nhận thấy nhóm học theo phương pháp từ ngữ (word-based) phản ứng nhanh hơn và ít lỗi hơn nhóm học theo hình ảnh (picture-based) ở bài kiểm tra nhận diện dịch thuật.
  • Emirmustafaoğlu & Gökmen (2015): Nghiên cứu 75 học sinh L1 Thổ Nhĩ Kỳ học 20 từ tiếng Anh L2, chỉ ra phương pháp dựa trên tranh ảnh mang lại độ chính xác cao hơn phương pháp dựa trên chữ viết ở các bài kiểm tra ngay và kiểm tra trì hoãn sau một tuần.
  • Nassaji (2012): Thử nghiệm trên 79 người lớn L1 Farsi học 24 từ giả tiếng Anh, xác nhận điều kiện kết hợp cả âm thanh và hình ảnh (dual modality) đạt kết quả nhận diện và tái hiện từ vựng trung bình (7.88) cao hơn có ý nghĩa thống kê so với điều kiện đơn thức chỉ nghe (5.03) hoặc chỉ nhìn (5.08).
  • Wang et al. (2017): Kiểm tra 71 người nói tiếng Anh học 24 từ tiếng Quan Thoại, ghi nhận tỷ lệ nhận diện chính xác đạt 75% đến 87% ở bài kiểm tra trì hoãn khi từ ngữ được ghép nối với vật thể quy chiếu.
  • Kaushanskaya et al. (2013): Khảo sát 81 người lớn tiếng Anh học 48 từ tiếng Tây Ban Nha, chỉ ra rằng sự quen thuộc của vật quy chiếu kết hợp với sự quen thuộc về âm vị giúp nâng cao độ chính xác nhận diện từ mới.
  • Havas et al. (2017): Nghiên cứu 68 người nói tiếng Tây Ban Nha học 144 từ tiếng Hungary L2, chứng minh hình ảnh quen thuộc và giấc ngủ đêm hỗ trợ củng cố trí nhớ và nhận diện từ mới.
  • Ong & Chan (2019): Thử nghiệm trên 50 người song ngữ Anh - Trung (nhóm trẻ 22.3 tuổi và nhóm lớn tuổi 66.8 tuổi), xác định người trẻ học từ giả đạt kết quả tốt hơn người lớn tuổi, và các vật quy chiếu quen thuộc được ghi nhớ tốt hơn.
• Hướng 2: Xử lý và thụ đắc cụm từ / kết hợp từ L2 (Phrasal vocabulary / Collocation processing).
  • Wolter & Gyllstad (2011): Sử dụng nhiệm vụ quyết định từ vựng (LDT) trên 30 người Thụy Điển học tiếng Anh L2 và 35 người bản ngữ tiếng Anh, tìm thấy hiệu ứng mồi (priming effect) rõ rệt đối với các kết hợp từ tương đồng L1–L2.
  • Yamashita & Jiang (2010): Đánh giá 20 người bản ngữ tiếng Anh, 24 người học ESL và 23 người học EFL Nhật Bản qua nhiệm vụ quyết định cụm từ (Phrasal Decision Task), phát hiện người học EFL phản ứng chậm hơn và mắc nhiều lỗi hơn ở các cụm từ không tương đồng (incongruent) so với cụm từ tương đồng (congruent).
• Hướng 3: Xử lý ngôn ngữ trong bối cảnh trực quan (Situated language processing).
  • Münster (2016): Ứng dụng kỹ thuật theo dõi chuyển động mắt (eye-tracking) trên trẻ em, thanh niên và người cao tuổi Đức, chứng minh các chỉ dẫn trực tiếp về hành động (depicted actions) chi phối mạnh mẽ quá trình xử lý câu hỏi "ai làm gì cho ai".
  • Smith & Yu (2008), Yu & Smith (2007): Phân tích cơ chế học từ xuyên tình huống (cross-situational learning) ở trẻ nhỏ và người lớn qua tần suất đồng xuất hiện giữa từ và vật thể quy chiếu.
  • Koehne & Crocker (2015): Chứng minh người lớn tiếng Đức có thể học đồng thời danh từ và động từ mới dựa trên ràng buộc cú pháp cấp câu trong môi trường thị giác.
• Hướng 4: Lý thuyết chuyển di từ vựng và mô hình ánh xạ L1–L2.
  • Ringbom (1987, 2001) và Jarvis & Pavlenko (2008): Phân định chuyển di hình thức (formal/lexemic transfer) và chuyển di ngữ nghĩa (semantic/lemmatic transfer).
  • Stockwell, Bowen, & Martin (1965a, 1965b): Thiết lập thang bậc khó khăn trong chuyển di ngôn ngữ gồm 5 cấp độ: Dị biệt hóa (Differentiation), Thể loại mới (New), Thể loại vắng mặt (Absent), Hợp nhất (Coalesced), và Tương ứng (Correspondence).
  • Dagut & Laufer (1985): Phát hiện người học L1 Hebrew có xu hướng tránh sử dụng các cụm động từ (phrasal verbs) trong tiếng Anh L2 khi có sự khác biệt cấu trúc với L1.

Vị trí của luận án: Luận án định vị tại điểm giao thoa giữa tâm lý ngôn ngữ học thực nghiệm và lý thuyết thụ đắc ngôn ngữ thứ hai, giải quyết khoảng trống thực nghiệm bằng cách đưa yếu tố ảnh chụp sự kiện (mô tả hành động hoàn chỉnh) vào việc huấn luyện cụm từ vựng cho người học sơ cấp hoàn toàn, đồng thời kiểm chứng tính xác đáng của giả thuyết chuyển di ngôn ngữ trong điều kiện học tập ngắn hạn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án xây dựng trên các khung lý thuyết và khái niệm then chốt:

• Khung lý thuyết phân tích tương phản và chuyển di từ vựng: Dựa trên thang bậc khó khăn của Stockwell et al. (1965) và mô hình phân loại của Ringbom (1987), Jarvis (2009), tập trung vào sự đối lập giữa tính tương ứng (Correspondence: một động từ L1 tương ứng một động từ L2) và tính dị biệt hóa (Differentiation: một động từ L1 phân nhánh thành nhiều động từ L2 tùy ngữ cảnh).
• Khung lý thuyết xử lý ngôn ngữ trong bối cảnh thị giác (Situated Language Processing): Tiếp thu các luận điểm của Knoeferle & Guerra (2012) và Münster (2016) về việc thông tin thị giác phi ngôn ngữ (ảnh chụp hành động/sự kiện) cung cấp các chỉ dẫn trực tiếp giúp kích hoạt biểu diễn ngữ nghĩa trong bộ nhớ làm việc.
• Thang đo năng lực nhận thức tiêu chuẩn: Sử dụng bộ trắc nghiệm trí tuệ người lớn Wechsler Adult Intelligence Scale (WAIS-IV) kết hợp bài kiểm tra độ trôi chảy ngôn ngữ tự do (Verbal Fluency Task) để lượng hóa năng lực nhận thức cá nhân.

Về phương pháp nghiên cứu thực nghiệm:

• Thiết kế thực nghiệm: Thiết kế thừa số 2 × 2 đo lường lặp lại, bao gồm 2 yếu tố thao tác chính:
  1. Bối cảnh hình ảnh sự kiện (Event photograph): Có mặt ảnh chụp sự kiện (Event present) so với Vắng mặt ảnh chụp sự kiện (Event absent).
  2. Ánh xạ ngôn ngữ (Language mapping): Ánh xạ tương đồng (Similar mapping / Correspondence) so với Ánh xạ dị biệt (Different mapping / Differentiation).
• Mẫu nghiên cứu: Tổng số người tham gia trong các chuỗi thí nghiệm bao gồm các nhóm người lớn bản ngữ tiếng Đức:
  • Nhóm người trẻ (Young adults, 18–31 tuổi): Thí nghiệm 1, Thí nghiệm 2, Thí nghiệm 2R (có lặp lại), Thí nghiệm 2N (tiếp xúc đơn).
  • Nhóm trung niên sớm (Early middle-aged adults, 32–50 tuổi): Thí nghiệm 3.
  • Nhóm trung niên muộn (Late middle-aged adults, 51–65 tuổi): Thí nghiệm 4.
  • Mẫu phân tích so sánh gộp giữa ba nhóm tuổi (Thí nghiệm 2R, 3, 4) gồm 96 người tham gia; phân tích so sánh giữa 2R và 2N gồm 64 người trẻ.
• Tư liệu và kích thích thực nghiệm:
  • Kích thích thính giác: Các file âm thanh phát âm cụm động - danh từ tiếng Việt (L2 Vietnamese) do người bản ngữ tiếng Việt ghi âm chuẩn hóa.
  • Kích thích thị giác: Ảnh chụp sự kiện thực tế (mô tả người thực hiện hành động tác động lên vật thể) và ảnh chụp vật thể đơn lẻ tương ứng.
• Kỹ thuật phân tích dữ liệu:
  • Sử dụng mô hình hỗn hợp tuyến tính tổng quát (Generalized Linear Mixed Model - GLMM) fit bằng phương pháp Hợp lý cực đại (Maximum Likelihood) để phân tích biến phụ thuộc nhị phân là Độ chính xác (Accuracy).
  • Sử dụng mô hình hiệu ứng hỗn hợp tuyến tính (Linear Mixed-Effects Model - LMM/LMEM) để phân tích biến phụ thuộc liên tục là Thời gian phản ứng (Reaction Time - RT tính bằng mili-giây, ms).
  • Phân tích tương quan Pearson giữa điểm số nhận thức WAIS-IV, độ tuổi và các chỉ số đo lường việc học từ vựng (Accuracy, RT).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu (Introduction)

Chương này trình bày động lực nghiên cứu, mục tiêu tổng quát và đề cương cấu trúc của luận án. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc học từ vựng L2, xác lập lý do lựa chọn cặp ngôn ngữ L1 tiếng Đức – L2 tiếng Việt và mô hình nghiên cứu tác động của ảnh chụp sự kiện cùng sự chuyển di ngôn ngữ đối với người học sơ cấp.

Chương 2: Tiếp nhận và đánh giá từ vựng ngôn ngữ thứ hai (Second Language Vocabulary Learning and Assessment)

Chương 2 phân biệt khái niệm thụ đắc ngôn ngữ (language acquisition - vô thức) và học ngôn ngữ (language learning - có ý thức trong môi trường chỉ dẫn). Tác giả tổng hợp chi tiết 7 nghiên cứu về học từ đơn lẻ qua vật quy chiếu (Comesaña et al., 2012; Emirmustafaoğlu & Gökmen, 2015; Nassaji, 2012; Wang et al., 2017; Kaushanskaya et al., 2013; Havas et al., 2017; Ong & Chan, 2019) và 2 nghiên cứu về xử lý kết hợp từ L2 (Wolter & Gyllstad, 2011; Yamashita & Jiang, 2010).

Chương 3: Vật thể và hành động được mô tả: Từ xử lý, thấu hiểu đến tiếp nhận ngôn ngữ (Depicted Objects and Depicted Actions: From Language Processing and Language Comprehension to Language Learning)

Chương 3 tổng quan các bằng chứng về vai trò của bối cảnh thị giác đối với xử lý ngôn ngữ thời gian thực. Trọng tâm là nghiên cứu theo dõi chuyển động mắt của Münster (2016) trên ba nhóm lứa tuổi (trẻ em, người trẻ, người cao tuổi) cho thấy hành động được mô tả trực tiếp chi phối nhận thức ngữ nghĩa. Ngoài ra, chương điểm lại các mô hình học từ xuyên tình huống của Smith & Yu (2008), Yu & Smith (2007) và mô hình học kết hợp ràng buộc cú pháp của Koehne & Crocker (2015).

Chương 4: Chuyển di ngôn ngữ trong tiếp nhận ngôn ngữ thứ hai (Language Transfer in Second Language Learning)

Chương 4 phân tích bản chất của chuyển di từ vựng, bao gồm chuyển di hình thức (lexemic/formal transfer) và chuyển di ngữ nghĩa (lemmatic/semantic transfer) theo phân loại của Ringbom (1987, 2001) và Jarvis (2009). Tác giả thảo luận 5 cấp độ khó khăn trong phân tích tương phản của Stockwell et al. (1965) và hiện tượng tránh dùng cụm từ trong nghiên cứu của Dagut & Laufer (1985).

Chương 5: Khác biệt liên quan đến độ tuổi tiếp nhận trong học ngôn ngữ thứ hai (Age of Acquisition Related Differences in Second Language Learning)

Chương này đánh giá các giả thuyết về giai đoạn phát triển và sự suy giảm nhận thức theo độ tuổi tác động đến khả năng tiếp nhận ngôn ngữ thứ hai của người lớn ở các giai đoạn cuộc đời khác nhau.

Chương 6: Thực thi nhận thức của người học ngôn ngữ thứ hai (Cognitive Performance of Second Language Learners)

Chương 6 xem xét mối quan hệ giữa các thành phần của năng lực nhận thức (bộ nhớ làm việc, tốc độ xử lý, khả năng ngôn ngữ) và sự thành công trong việc ghi nhớ từ vựng L2.

Chương 7: Thiết kế thực nghiệm và phương pháp luận chung (Research Questions, Predictions, and General Experimental Design)

Chương 7 mô tả chi tiết quy trình tạo lập kích thích thí nghiệm, các điều kiện thao tác 2 × 2, cấu trúc danh mục kiểm tra, các giả thuyết nghiên cứu và phương pháp phân tích thống kê hỗn hợp tuyến tính (GLMM và LMEM).

Chương 8: Tiếp nhận từ vựng L2 với phương thức kiểm tra phù hợp: Thí nghiệm 1 và Thí nghiệm 2 (Second Language Vocabulary Learning with Suitable Testing)

Chương 8 phân tích kết quả hai thí nghiệm ban đầu trên nhóm người trẻ:

• Thí nghiệm 1: Người học nghe âm thanh động từ và chọn tranh vật thể phù hợp. Kết quả cho thấy phương thức kiểm tra chia tách này chưa phản ánh đầy đủ việc tiếp nhận cụm từ, dẫn đến hiệu ứng không rõ nét.
• Thí nghiệm 2: Tác giả cải tiến quy trình kiểm tra bằng cách cho người học nghe trọn vẹn cụm âm thanh động - danh từ và chọn 1 trong 2 ảnh chụp sự kiện hoàn chỉnh. Kết quả chỉ ra hiệu ứng chính rõ rệt của ảnh chụp sự kiện: người học đạt độ chính xác cao hơn và thời gian phản ứng nhanh hơn đáng kể ở điều kiện có ảnh sự kiện so với không có ảnh sự kiện. Hiệu ứng tương đồng ngôn ngữ (L1–L2 mapping) không mang lại sự khác biệt có ý nghĩa thống kê.

Chương 9: Ảnh hưởng của khác biệt cá nhân đến thành công tiếp nhận từ vựng L2: Thí nghiệm 2R, 3 và 4 (Influences of Individual Differences on Second Language Vocabulary Learning Success)

Chương này mở rộng mô hình kiểm tra của Thí nghiệm 2 sang ba nhóm độ tuổi người lớn:

• Thí nghiệm 2R (Người trẻ, 18–31 tuổi): Tái lập thành công hiệu ứng hỗ trợ của ảnh chụp sự kiện (tăng độ chính xác, giảm RT). Điểm WAIS-IV có tương quan thuận có ý nghĩa với tốc độ phản ứng (RT), nhưng không tương quan với độ chính xác.
• Thí nghiệm 3 (Trung niên sớm, 32–50 tuổi): Tiếp tục ghi nhận hiệu ứng hỗ trợ mạnh mẽ của ảnh chụp sự kiện lên độ chính xác và tốc độ phản ứng. Không tìm thấy tương quan có ý nghĩa giữa điểm WAIS-IV và kết quả học.
• Thí nghiệm 4 (Trung niên muộn, 51–65 tuổi): Hiệu ứng ảnh chụp sự kiện tiếp tục được khẳng định.
• So sánh gộp 3 nhóm tuổi (96 người tham gia): Nhóm người trẻ đạt điểm số nhận thức WAIS-IV, độ chính xác học từ vựng cao nhất và thời gian phản ứng nhanh nhất so với hai nhóm trung niên. Hiệu ứng thuận lợi của ảnh chụp sự kiện duy trì nhất quán ở cả 3 nhóm tuổi.

Chương 10: Tiếp nhận từ vựng L2: Học tiếp xúc đơn so với Học có lặp lại: Thí nghiệm 2N so với 2R (Learning with Single Exposure vs. Learning with Repetition)

Chương 10 so sánh nhóm người trẻ học có lặp lại (Exp 2R) và nhóm học tiếp xúc đơn không lặp lại (Exp 2N, 64 người tham gia). Kết quả cho thấy việc lặp lại củng cố độ chính xác và tốc độ phản ứng, đồng thời hiệu ứng ưu việt của điều kiện có ảnh chụp sự kiện vẫn xuất hiện ổn định ngay cả khi chỉ tiếp xúc một lần.

Chương 11: Thảo luận chung và kết luận (General Discussion and Conclusion)

Chương cuối tổng hợp toàn bộ các phát hiện thực nghiệm, luận giải nguyên nhân sự vắng mặt của hiệu ứng chuyển di L1–L2 trong bối cảnh học ngắn hạn, xác lập giá trị của ảnh sự kiện và ảnh hưởng của sự lão hóa nhận thức đối với tiếp nhận L2.

Bảng tổng hợp kết quả chính từ các thí nghiệm thực nghiệm của luận án:

Thí nghiệm	Đối tượng khảo sát	Thao tác thực nghiệm chính	Kết quả về Bối cảnh ảnh sự kiện (Event photograph)	Kết quả về Ánh xạ ngôn ngữ (L1–L2 mapping)	Tương quan Năng lực nhận thức (WAIS-IV)
Thí nghiệm 1	Người trẻ (18–31 tuổi)	Kiểm tra nối âm động từ với ảnh vật thể	Hiệu ứng chưa nhất quán do quy trình kiểm tra chia tách	Tương tác yếu với phần kiểm tra	Chưa kiểm tra nhận thức WAIS
Thí nghiệm 2	Người trẻ (18–31 tuổi)	Nghe cụm từ L2, chọn 1 trong 2 ảnh sự kiện	Có ảnh sự kiện: Độ chính xác cao hơn, RT nhanh hơn có ý nghĩa	Không có hiệu ứng chính của tương đồng L1–L2	Chưa kiểm tra nhận thức WAIS
Thí nghiệm 2R	Người trẻ (18–31 tuổi)	Tái lập Thí nghiệm 2 + Đo lường WAIS-IV	Tái lập: Có ảnh sự kiện làm tăng độ chính xác và giảm RT	Không có hiệu ứng chính của tương đồng L1–L2	Tương quan có ý nghĩa với RT; không tương quan với Accuracy
Thí nghiệm 3	Trung niên sớm (32–50 tuổi)	Quy trình chuẩn Thí nghiệm 2 + Đo lường WAIS-IV	Có ảnh sự kiện: Tăng độ chính xác, giảm RT	Không có hiệu ứng chính của tương đồng L1–L2	Không có tương quan có ý nghĩa với Accuracy và RT
Thí nghiệm 4	Trung niên muộn (51–65 tuổi)	Quy trình chuẩn Thí nghiệm 2 + Đo lường WAIS-IV	Có ảnh sự kiện: Tăng độ chính xác, giảm RT	Không có hiệu ứng chính của tương đồng L1–L2	Không có tương quan có ý nghĩa với Accuracy và RT
Thí nghiệm 2N	Người trẻ (18–31 tuổi)	Tiếp xúc đơn (không lặp lại) + Đo lường WAIS-IV	Có ảnh sự kiện vẫn hỗ trợ vượt trội dù chỉ học 1 lần	Tương tác nhẹ với các phần kiểm tra	Tương quan có ý nghĩa với RT; không tương quan với Accuracy

Kết quả và những đóng góp mới

Những đóng góp mới về mặt lý luận

• Xác lập vai trò của ảnh chụp sự kiện trong học cụm từ L2: Luận án chứng minh bằng thực nghiệm rằng ảnh chụp sự kiện mô tả hành động trực tiếp (direct action cues) giúp người học sơ cấp thiết lập liên kết hình thức - ngữ nghĩa của cụm động - danh từ nhanh chóng và chính xác hơn so với điều kiện không có ảnh sự kiện.
• Đánh giá lại giả thuyết chuyển di ngôn ngữ trong học tập ngắn hạn: Khác với các dự đoán truyền thống từ thuyết phân tích tương phản (Stockwell et al., 1965), luận án chỉ ra rằng trong môi trường học từ vựng L2 ngắn hạn trong phòng thí nghiệm, sự tương đồng giữa động từ L1 và L2 không mang lại lợi thế vượt trội rõ rệt cho người học sơ cấp hoàn toàn.
• Bổ sung dữ liệu về sự lão hóa nhận thức trong tiếp nhận ngôn ngữ: Nghiên cứu khẳng định dù nhóm người trẻ thể hiện sự vượt trội về điểm kiểm tra trí tuệ và tốc độ xử lý so với nhóm trung niên sớm và muộn, lợi ích nhận thức từ ảnh chụp sự kiện vẫn duy trì ổn định và nhất quán xuyên suốt các nhóm tuổi từ 18 đến 65.

Những đóng góp mới về mặt thực tiễn và kiến nghị

• Cải tiến công cụ kiểm tra và đánh giá cụm từ vựng: Luận án chứng minh rằng việc đánh giá cụm từ vựng L2 cần sử dụng kích thích kiểm tra trọn vẹn ở cấp độ cụm từ kết hợp hình ảnh sự kiện hoàn chỉnh, thay vì chia tách thành các từ đơn lẻ.
• Ứng dụng sư phạm trong giảng dạy ngoại ngữ cho người lớn: Tác giả khuyến nghị các chương trình giảng dạy L2 cho người trưởng thành nên tích hợp tài liệu hình ảnh trực quan mô tả sự kiện thực tế nhằm hỗ trợ người học tiếp thu trực tiếp các khối từ vựng (chunks/collocations) ngay từ giai đoạn bắt đầu.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế được văn bản đề cập:
  • Nghiên cứu được tiến hành trong bối cảnh thực nghiệm ngắn hạn trong phòng thí nghiệm máy tính, chưa phản ánh toàn diện môi trường giao tiếp ngôn ngữ tự nhiên hoặc lớp học thực tế kéo dài.
  • Kích thích ngôn ngữ bị giới hạn trong phạm vi các cụm động từ - danh từ tiếng Việt cụ thể, chưa mở rộng sang các cấu trúc ngữ pháp phức tạp hơn hoặc các cặp ngôn ngữ khác.
  • Thời gian kiểm tra trì hoãn chỉ đo lường trong phiên thực nghiệm, chưa theo dõi sự duy trì trí nhớ dài hạn sau nhiều tuần hoặc nhiều tháng.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng mô hình thực nghiệm sang môi trường lớp học thực tế và áp dụng cho các ngôn ngữ đích khác nhau.
  • Tích hợp thêm các kỹ thuật sinh lý thần kinh như đo điện não đồ (EEG/ERP) hoặc theo dõi chuyển động mắt (eye-tracking) trong lúc học cụm từ để nắm bắt tiến trình kích hoạt vỏ não và xử lý thời gian thực.
  • Kiểm tra hiệu quả duy trì trí nhớ của cụm từ vựng qua các mốc thời gian dài hơn.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên sâu cho các đối tượng:

• Nghiên cứu sinh và nhà nghiên cứu chuyên ngành Tâm lý ngôn ngữ học và Thụ đắc ngôn ngữ thứ hai (SLA): Có thể tham khảo phương pháp thiết kế thực nghiệm 2 × 2, quy trình kiểm soát kích thích thính giác - thị giác, cùng kỹ thuật phân tích thống kê hiện đại sử dụng mô hình hỗn hợp tuyến tính tổng quát (GLMM) và mô hình hiệu ứng hỗn hợp tuyến tính (LMEM).
• Giảng viên và chuyên gia phát triển chương trình giảng dạy ngoại ngữ: Cung cấp cơ sở khoa học để thiết kế giáo trình, học liệu điện tử có tích hợp hình ảnh sự kiện thực tế nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy kết hợp từ cho học viên người lớn ở nhiều lứa tuổi.
• Phần đáng tham khảo nhất: Toàn bộ Chương 7, Chương 8 và Chương 9 với hệ thống dữ liệu thực nghiệm chi tiết, các biểu đồ tương tác và bảng kết quả thống kê mô hình hỗn hợp.

Câu hỏi thường gặp

1. Sự hiện diện của ảnh chụp sự kiện (event photographs) mang lại kết quả cụ thể nào cho người học? Trong các Thí nghiệm 2, 2R, 3 và 4, người tham gia ở tất cả các nhóm tuổi (18–65 tuổi) đều đạt độ chính xác (accuracy) cao hơn có ý nghĩa thống kê và thời gian phản ứng (reaction time) nhanh hơn khi học trong điều kiện có ảnh chụp sự kiện so với điều kiện không có ảnh sự kiện.

2. Yếu tố chuyển di ngôn ngữ (sự tương đồng hay dị biệt giữa động từ L1 tiếng Đức và L2 tiếng Việt) có hỗ trợ người học trong nghiên cứu này không? Kết quả từ các mô hình GLMM và LMEM trong luận án cho thấy sự tương đồng trong ánh xạ động từ L1–L2 không tạo ra hiệu ứng chính có ý nghĩa thống kê đối với kết quả học từ vựng trong bối cảnh học tập ngắn hạn tại phòng thí nghiệm.

3. Khác biệt về độ tuổi (18–31 tuổi so với 32–65 tuổi) thể hiện như thế nào trong kết quả thực nghiệm? Nhóm người trẻ (18–31 tuổi) đạt điểm trắc nghiệm nhận thức WAIS-IV cao hơn, độ chính xác trung bình khi học cụm từ vựng L2 cao hơn và thời gian phản ứng nhanh hơn đáng kể so với nhóm trung niên sớm (32–50 tuổi) và trung niên muộn (51–65 tuổi). Tuy nhiên, mức độ hưởng lợi từ ảnh chụp sự kiện là tương đương ở cả ba nhóm tuổi.

4. Điểm số nhận thức WAIS-IV có tương quan như thế nào với kết quả học tập từ vựng L2? Phân tích tương quan chỉ ra rằng điểm WAIS-IV có mối tương quan thuận có ý nghĩa thống kê với tốc độ phản ứng (RT) ở nhóm người trẻ (Thí nghiệm 2R và 2N), nhưng không có tương quan có ý nghĩa thống kê với độ chính xác (Accuracy) ở bất kỳ nhóm đối tượng nào.

5. Vì sao quy trình kiểm tra của Thí nghiệm 2 lại mang lại kết quả rõ nét hơn Thí nghiệm 1? Ở Thí nghiệm 1, bài kiểm tra chia tách cụm từ (nghe âm thanh động từ rồi chọn tranh vật thể), làm phân tán sự chú ý vào từ đơn lẻ. Thí nghiệm 2 cải tiến bằng cách phát âm thanh trọn vẹn cụm động - danh từ và yêu cầu chọn 1 trong 2 ảnh chụp sự kiện hoàn chỉnh, giúp đo lường trực tiếp việc tiếp nhận cấu trúc cụm từ.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Huong Thi Thu Nguyen (2021) đã hoàn thành việc khảo sát thực nghiệm tác động của bối cảnh trực quan phi ngôn ngữ, chuyển di ngôn ngữ, độ tuổi và năng lực nhận thức đối với quá trình tiếp nhận cụm từ vựng L2 ở người lớn bản ngữ tiếng Đức học tiếng Việt. Kết quả qua chuỗi 6 thí nghiệm chứng minh sự hiện diện của ảnh chụp sự kiện giúp người học ở mọi nhóm tuổi (từ 18 đến 65 tuổi) nâng cao độ chính xác và tốc độ phản ứng một cách nhất quán, trong khi yếu tố tương đồng ánh xạ ngôn ngữ L1–L2 không thể hiện vai trò thúc đẩy rõ rệt trong bối cảnh học ngắn hạn. Công trình cung cấp các đóng góp thực nghiệm quan trọng cho lĩnh vực tâm lý ngôn ngữ học, đồng thời gợi mở phương thức ứng dụng hình ảnh sự kiện vào thực tiễn giảng dạy từ vựng ngoại ngữ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

The Effects of Event Depictions in Second Language Phrasal Vocabulary Learning Dissertation zur Erlangung des akademischen Grades Doktorin der Philosophie (Dr.) Eingereicht an der Sprach- und literaturwissenschaftlichen Fakultät der Humboldt-Universität zu Berlin von Huong Thi Thu Nguyen, M. März 2021 Gutachter/Innen: 1. Natalia Gagarina Prof. Sabine Kunst Prof.

Stefan Kipf Präsidentin der Humboldt-Universität zu Berlin Dekan der Sprach- und literaturwissenschaftlichen Fakultät Acknowledgements My profound thanks go to my supervisor, Prof. Approximately five years ago, she gave me an opportunity and said that I would have a big adventure. I have not given up on the adventure because of her. She supported me whenever I met difficulties or needed advice or suggestions.

My work benefited hugely from her encouragement, scientific advice in developing my interests, understanding, and humanity. I am also very grateful to Dr. Katja Maquate for her help in my scientific and daily life. I want to thank Carsten Schliewe for his technical assistance.

My next special thanks go to Linh Thi Dieu Nguyen for recording the auditory stimuli in Vietnamese for all experiments. I acknowledge the financial support by the Vietnam International Education Development, Vietnam Ministry of Education and Training (Project 911). I enjoyed the collaborative and friendly atmosphere in the HU Psycholinguistic Lab, where I could always be sure to receive help when needed, and hence wish to thank the team: Katja Maquate, Dato Abshidze, Camilo Rodríguez Ronderos, Daniela Palleschi, and Aine Ito. I am also grateful to the psycholinguistic student assistants who have assisted with collecting image materials, recording stimuli, and analyzing IQ subtests: Luise Henneberg, Oleksandra Butenko, Melis Odabaş, and Minying Feng.

Finally, I wish to acknowledge my friends, my family, my husband, Viet Anh, and my daughter, Linh Giang, for their support and patience throughout the last five years. They kept me going on, and this work would not have been possible without their input. i Zusammenfassung In früheren Studien zum L2-Wortschatzerwerb wurden die Auswirkungen des visuellen Kontexts auf das Lernen und die Verarbeitung von Wörtern und Kollokationen in der L2 untersucht. Es wurde festgestellt, dass die Erstsprache einen positiven Transfer auf das Lernen einer Zweitsprache hat, wenn die Wörter Ähnlichkeiten aufweisen.

Darüber hinaus wurden die Einflüsse der kognitiven Fähigkeiten der Lernenden und ihres Erwerbsalters (AoA) auf das L2-Vokabellernen unter verschiedenen Bedingungen des L2- Vokabellernens festgestellt. Ziel der vorliegenden Arbeit war es, die Auswirkungen des visuellen Kontexts und des Transfers auf das Lernen von L2-Vokabeln weiter zu untersuchen und zu klären, wie die kognitiven Fähigkeiten und das Erwerbsalter diese Auswirkungen in einem bestimmten L2-Lernkontext beeinflussen. Im Detail wurden Effekte der Ereignisdarstellung (d. nicht-sprachlicher visueller Kontext) untersucht sowie Transfereffekte aus der Erstsprache in die Zweitsprache im Bezug auf das Lernen von L2- Phrasenwortschatz (d.

Verb-Nomen-Phrasen) bei erwachsenen Anfängern. Wir führten Kurzzeitexperimente zum L2-Wortschatzerwerb durch, bei denen wir die Reaktionszeiten maßen. Zwei weitere Forschungsfragen untersuchten, ob es Zusammenhänge zwischen der AoA oder den kognitiven Fähigkeiten der Lernenden und ihrem Lernerfolg beim Vokabellernen in einer kurzfristigen L2-Lernumgebung gibt. Die Ergebnisse zeigten, dass erwachsene L2-Anfänger*innen beim L2-Vokabellernen von visuellen Darstellungen profitierten: Sie waren unter Lernbedingungen mit Ereignissen genauer und schneller als unter Lernbedingungen ohne Ereignisse.

Diese Effekte konnten in drei Experimenten nicht nur mit jungen Erwachsenen im Alter von 18 bis 31 Jahren nachgewiesen werden, sondern galten auch für Erwachsene im frühen und späten mittleren Alter von 32 bis 65 Jahren. Die vorangegangene Forschung deutete darauf hin, dass die Ähnlichkeit zwischen L1 und L2 das L2-Lernen beeinflussen könnte, jedoch nicht in diesem spezifiscchen L2-Lernkontext. Darüber hinaus wurde der AoA der Probanden manipuliert, was dazu führte, dass junge Erwachsene in den kognitiven Tests und bei den L2-Lernaufgaben besser abschnitten als die anderen beiden Gruppen. Basierend auf den Ergebnissen unserer Forschung konnten wir herausfinden, welche Faktoren den Erfolg des L2-Wortschatzerwerbs bei erwachsenen L2-Anfängern stark beeinflussen und dass das Lernen von L2-Phrasenwortschatz mit dargestellten Ereignisfotos angewendet werden kann.

ii Abstract Previous studies of L2 vocabulary learning presented visual context effects on L2 word and collocation learning and processing. It was found that L1 has a positive transfer in L2 learning when words have similarities. Furthermore, the influences of learners‘ cognitive ability and their age of acquisition (AoA) in L2 vocabulary learning have been found in diverse L2 vocabulary learning conditions.