Chương 1: Bối cảnh quốc tế và tình hình bán đảo Triều Tiên sau Chiến tranh lạnh Chương 2: Chiến lược và tiến trình đàm phán của sáu nước về vấn đề hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên Chương 3: Một số nhận xét xung quanh tiến trình giải quyết vấn đề hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên Do điều kiện thời gian, thông tin, tư liệu và khả năng nghiên cứu còn hạn chế, luận văn không thể tránh khỏi những thiếu sót. Kính mong nhận được sự đóng góp của các thầy cô và bạn đọc. Em xin chân thành cảm ơn! 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 BỐI CẢNH QUỐC TẾ VÀ TÌNH HÌNH BÁN ĐẢO TRIỀU TIÊN SAU CHIẾN TRANH LẠNH 1. Bối cảnh quốc tế Sau sự sụp đổ của Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu, trật tự thế giới hai cực hình thành từ sau Chiến tranh thế giới hai và trong Chiến tranh lạnh giữa hai phe do hai siêu cường Mỹ, Xô đứng đầu trong gần 50 năm đã chấm dứt.
Trong thời kỳ sau Chiến tranh lạnh, đời sống chính trị, kinh tế xã hội của thế giới có nhiều biến đổi sâu sắc và phức tạp. Nguy cơ chiến tranh quy mô lớn bị đẩy lùi, xu thế hòa bình và hợp tác để phát triển được củng cố hơn. Một trật tự thế giới mới đang trong quá trình hình thành với sự tập hợp lực lượng mới. Cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật bắt đầu từ thập kỷ 1940 có bước phát triển mạnh mẽ với quy mô và tốc độ chưa từng có trong lịch sử.
Nhân tố kinh tế ngày càng giữ vai trò quan trọng trong quan hệ quốc tế và tác động tới cục diện thế giới. Tuy nhiên, tình hình thế giới sau Chiến tranh lạnh cũng không kém phần phức tạp, căng thẳng, có nhiều thời cơ lớn đan xen với nhiều thách thức lớn. Các nước vừa phải phấn đấu duy trì hòa bình, ổn định trên thế giới và khu vực vừa phải tập trung sức lực vào nhiệm vụ trung tâm là phát triển kinh tế; đồng thời vừa phải đề cao cảnh giác, chủ động đối phó với các tình huống bất trắc, phức tạp có thể xảy ra. Bối cảnh quốc tế mới có những đặc điểm lớn như: Xu hướng toàn cầu hóa và khu vực hóa phát triển mạnh mẽ Toàn cầu hóa Mặc dù làn sóng toàn cầu hóa thứ ba bắt đầu diễn ra từ những năm 1980 song ảnh hưởng và tác động của nó rất lớn không chỉ trên bình diện thế giới mà còn thể hiện rất rõ trong từng khu vực và ở từng nước từ sau Chiến tranh lạnh đến nay.
10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Toàn cầu hóa là một xu hướng khách quan, nó được diễn ra dưới tác động có tính chất hối thúc của những thay đổi về dân số, chính trị, kinh tế và công nghệ. Xu hướng này được đẩy nhanh bởi các phương tiện thông tin liên lạc siêu tốc toàn cầu. Mặt tích cực của toàn cầu hóa là không thể phủ nhận. Có thể coi toàn cầu hóa như một cuộc cách mạng, các doanh nghiệp, các chủ thể tham gia vào toàn cầu hóa có thể sử dụng vốn, kỹ thuật, thông tin, quản lý và cả sức lao động ở mọi nơi trên thế giới, tổ chức sản xuất ở nơi mà họ muốn và đưa đi tiêu thụ ở đâu có nhu cầu.
Quá trình toàn cầu hóa cũng đang tạo ra các cơ hội cho các nước đang phát triển được tham gia vào sự phân công lao động quốc tế, từ đó hình thành một cơ cấu kinh tế - xã hội mới thích ứng và góp phần rút ngắn quá trình hiện đại của các nước này. Hiện nay, loài người đang phải đối mặt với rất nhiều vấn đề mang tính toàn cầu, điển hình là vấn đề môi trường, dân số hay dịch bệnh…và quá trình toàn cầu hóa đã tạo ra khả năng cho các quốc gia, các dân tộc có thể phối hợp và chia sẻ với nhau các nguồn lực để giải quyết các vấn đề nan giải. Bên cạnh những cái được do toàn cầu hóa mang lại thì các chủ thể tham gia quá trình này cũng phải chịu những thách thức không nhỏ do chính toàn cầu hóa đẻ ra và trong đó không thể không kể đến tình trạng bị tổn thương, thậm chí bị nghèo đi của nền kinh tế ở những quốc gia không xác định được chiến lược phát triển phù hợp, không đủ sức chống đỡ trước sự cạnh tranh quyết liệt mang tính toàn cầu; bất công xã hội có thể bị tăng lên; vấn đề bản sắc văn hóa – dân tộc bị mai một…Các nước kém phát triển cũng như các nước đang phát triển rất dễ bị thua thiệt trong “cuộc chơi” toàn cầu hóa này bởi khả năng cạnh tranh yếu, trình độ công nghệ - kỹ thuật thấp, khả năng quản lý kém, vốn lại bị thiếu trầm trọng. Như vậy, toàn cầu hóa là xu thế khách quan, lôi cuốn các khu vực và các quốc gia trên thế giới, vừa thúc đẩy hợp tác, vừa tăng sức ép cạnh tranh và 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tính tùy thuộc lẫn nhau giữa các nền kinh tế, vừa mở ra nhiều cơ hội, vừa tạo nên nhiều thách thức cho các nước.
Khu vực hóa Toàn cầu hóa và khu vực hóa diễn ra song hành với nhau. Có ý kiến cho rằng trong quan hệ với toàn cầu hóa thì xu thế khu vực hóa được xem là bước chuẩn bị để tiến tới toàn cầu hóa. Mặt khác, xu thế khu vực hóa hiện nay phản ánh một thực trạng co cụm nhằm bảo vệ những lợi ích tương đồng giữa một số nước trước những nguy cơ, những tác động tiêu cực do toàn cầu hóa đặt ra. Do đó, xét về ngắn hạn, khu vực hóa dường như đối nghịch với toàn cầu hóa, nhưng về dài hạn thì chính khu vực hóa là bước chuẩn bị để thực hiện toàn cầu hóa.
Nội dung chủ yếu của toàn cầu hóa là thành lập các khu kinh tế mới, mở rộng các khu vực đang tồn tại, tăng cường hơn nữa quyền tự chủ, quyền tự trị cho các khu vực. Động lực gia tăng xu thế khu vực hóa trong giai đoạn hiện nay xuất phát từ mục đích phát huy những lợi thế so sánh, những nét tương đồng của các quốc gia trong mỗi nhóm khu vực. Các quốc gia có những điểm tương đồng đã tìm đến nhau tạo lập các tổ chức kinh tế, tạo cho nhau các điều kiện thuận lợi hơn các quy định quốc tế hiện hành. Tóm lại, việc nâng cao trình độ hợp tác khu vực về lâu về dài là cơ sở cho việc thực hiện toàn cầu hóa kinh tế.
Sự ra đời hàng loạt các tổ chức khu vực và sự phát triển quy mô địa lý của các tổ chức khu vực trên cơ sở bổ sung các thành viên (chẳng hạn như EU), hay hợp nhất các tổ chức khu vực là bước tiến ngày càng gần hơn đến tự do hóa trên phạm vi toàn cầu. Khu vực hóa là bước đi tất yếu đến toàn cầu hóa; khu vực hóa càng mạnh sẽ là điều kiện và động lực cho toàn cầu hóa. Đồng thời, sự tăng tốc của toàn cầu hóa cũng sẽ thúc đẩy xu hướng khu vực hóa trên thế giới. Các quốc gia đã trở nên chủ động hơn trong việc tìm kiếm sự hợp tác khu vực về kinh tế, chính trị, an ninh.
12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Xu hướng một cực – đa cực chưa được xác định rõ ràng Sự sụp đổ của Liên Xô và Đông Âu cũng đánh dấu sự kết thúc của cơ cấu chính trị quốc tế cũ và thế giới bước vào thời kỳ xây dựng một cục diện mới. Có thể nói, đây chính là giai đoạn quá độ, khi mà trật tự cũ vừa mới mất đi, trật tự mới đang bắt đầu hình thành. Trong bối cảnh đó các nước, nhất là các nước lớn đang nhanh chóng sắp xếp lại lực lượng và điều chỉnh chiến lược với mục tiêu gây ảnh hưởng và giành giật địa vị mới trên trường quốc tế. Cho đến nay người ta vẫn chưa có sự đồng nhất trong nhận định về cục diện thế giới.
Xoay quanh vấn đề này cũng có những loại ý kiến khác nhau về xu hướng một cực và đa cực. Diện mạo thế giới đã có những biến đổi sâu sắc, song những biến đổi đó vẫn nối tiếp nhau không ngừng. Trong những biến đổi đó, ấn tượng đặc biệt đối với toàn cầu chính là sự thay đổi vị thế của nước Mỹ. Mỹ đã đạt được mục tiêu mà họ đã phải chiến đấu trong suốt gần nửa thế kỷ với Liên Xô là trở thành một cực duy nhất chi phối toàn thế giới.
Trên thực tế Mỹ đã không giấu giếm ý định lãnh đạo thế giới sau Chiến tranh lạnh. Mỹ bắt đầu thể hiện vai trò đơn cực của mình không chỉ trong các hoạt động của Liên Hợp Quốc, NATO…mà còn trực tiếp tham gia vào việc giải quyết các biến cố lớn trên thế giới và ở các khu vực khác nhau: chiến tranh vùng Vịnh, xung đột ở Kosovo, Somalia…Gần như ở bất cứ điểm nóng nào trên thế giới đều có sự can thiệp của Mỹ. Mỹ tiếp tục chủ trương củng cố quan hệ với Liên minh châu Âu và mở rộng hơn nữa khối NATO. Đồng thời, Mỹ tích cực và cố gắng điều chỉnh chiến lược của mình ở các khu vực, vừa cạnh tranh, kìm chế vừa cố gắng cải thiện quan hệ với các nước lớn như Trung Quốc, Nga…Những động thái của Washington hơn một thập kỷ qua cho thấy Mỹ đang tìm cách duy trì và bảo vệ trật tự đơn cực nhằm tiếp tục một mình chi phối thế giới.
Tuy nhiên, sau sự kiện Mỹ bị khủng bố ngày 11/9/2001 và cuộc chiến chống khủng bố của thế giới ngày càng trở nên phức tạp, trong chính sách đối ngoại của Mỹ đã buộc 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phải có những điều chỉnh. Những toan tính theo tư duy đơn cực, một mình chi phối toàn bộ thế giới của Mỹ đã vấp phải những khó khăn và thách thức mới khiến Mỹ thấy không thể bỏ qua các nước khác, nhất là các nước lớn. Trong bối cảnh đó, xu hướng về đa cực của thế giới đã có thêm cơ hội và điều kiện để phát triển. Trên thực tế, sau khi Chiến tranh lạnh kết thúc những ý kiến, quan điểm, lập luận về trật tự đa cực của thế giới được dựa trên những cơ sở sau: Thứ nhất, khi trật tự cũ tan rã, trật tự mới chưa được xác lập, các nước đều nhanh chóng điều chỉnh chiến lược của mình với mục tiêu tăng quyền lực và tranh giành kiểm soát quốc tế.