Luận văn thạc sĩ ussh vai trò của các tổ chức phi chính phủ trong quá trình hoạch định chính sách về công nghệ thân thiện môi trường ở việt nam

Luận văn thạc sĩ USSH phân tích vai trò của tổ chức phi chính phủ trong hoạch định chính sách công nghệ thân thiện môi trường tại Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Thị Quỳnh Trang
• Người hướng dẫn: PGS. Đặng Ngọc Dinh
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý Khoa học và Công nghệ
• Đề tài: Vai trò của các tổ chức phi chính phủ trong quá trình hoạch định chính sách về công nghệ thân thiện môi trường ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do nghiên cứu
• 0.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 0.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.4. Phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.6. Giả thuyết nghiên cứu
• 0.7. Phương pháp chứng minh giả thuyết
• 0.8. Kết cấu luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC TỔ CHỨC PHI CHÍNH PHỦ TRONG QUÁ TRÌNH HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH CÔNG NGHỆ THÂN THIỆN MÔI TRƯỜNG
• 1.1. Các tổ chức phi chính phủ và phân loại
• 1.2. Khái niệm tổ chức phi chính phủ
• 1.3. Phân loại các tổ chức phi chính phủ
• 1.4. Khái niệm chính sách, hoạch định chính sách
• 1.4.1. Khái niệm chính sách
• 1.4.2. Khái niệm hoạch định chính sách và các khái niệm liên quan
• 1.5. Khái niệm môi trường, ô nhiễm môi trường và công nghệ thân thiện môi trường
• 1.5.1. Khái niệm môi trường, ô nhiễm môi trường
• 1.5.2. Khái niệm công nghệ thân thiện môi trường và các khái niệm liên quan
• 1.6. Sự cần thiết tham gia của các tổ chức phi chính phủ trong lĩnh vực công nghệ thân thiện môi trường
• 1.7. Các tổ chức phi chính phủ đóng vai trò trung gian giữa Nhà nước và doanh nghiệp trong việc thực thi chính sách công nghệ thân thiện môi trường
• 1.8. Các tổ chức phi chính phủ tham gia tích cực vào các hoạt động chính sách với tư cách là một thành tố của Xã hội dân sự
• 2. CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH VAI TRÒ CỦA CÁC TỔ CHỨC PHI CHÍNH PHỦ TRONG QUÁ TRÌNH HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH CÔNG NGHỆ THÂN THIỆN MÔI TRƯỜNG
• 2.1. Vài nét khái quát về các tổ chức phi chính phủ tại Việt Nam
• 2.2. Những yếu tố khách quan và chủ quan dẫn đến sự tham gia của các tổ chức phi chính phủ trong quá trình hoạch định chính sách công nghệ thân thiện môi trường ở Việt Nam
• 2.2.1. Yếu tố khách quan
• 2.2.2. Yếu tố chủ quan
• 2.3. Những thuận lợi và khó khăn của các tổ chức phi chính phủ khi tham gia hoạch định chính sách về công nghệ thân thiện môi trường ở Việt Nam
• 2.4. Những đóng góp của các tổ chức phi chính phủ khi tham gia hoạch định chính sách công nghệ thân thiện môi trường ở Việt Nam
• 2.4.1. Vai trò cung cấp thông tin
• 2.4.2. Vai trò phân tích chính sách
• 2.4.3. Vai trò điều chỉnh chính sách
• 2.4.4. Các vai trò khác
• MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ HOÀN THIỆN ĐIỀU KIỆN PHÁP LÝ ĐỂ TỔ CHỨC PHI CHÍNH PHỦ THAM GIA TÍCH CỰC QUÁ TRÌNH HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH CÔNG NGHỆ THÂN THIỆN MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò của tổ chức phi chính phủ trong chính sách công nghệ thân thiện môi trường

Tổ chức phi chính phủ (NGOs) đóng vai trò quan trọng trong việc hoạch định chính sách công nghệ thân thiện môi trường tại Việt Nam. Các tổ chức này không chỉ tham gia vào việc xây dựng chính sách mà còn thúc đẩy sự nhận thức về bảo vệ môi trường trong cộng đồng. Sự phát triển của các tổ chức này đã góp phần tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi cho việc áp dụng công nghệ xanh.

1.1. Khái niệm và phân loại tổ chức phi chính phủ

Tổ chức phi chính phủ là những tổ chức không thuộc chính phủ, hoạt động vì lợi ích cộng đồng. Chúng có thể được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau như lĩnh vực hoạt động, quy mô, và nguồn tài chính.

1.2. Tầm quan trọng của tổ chức phi chính phủ trong chính sách công nghệ

NGOs đóng vai trò trung gian giữa chính phủ và cộng đồng, giúp truyền tải thông tin và nhu cầu của người dân đến các nhà hoạch định chính sách. Họ cũng tham gia vào việc giám sát và đánh giá hiệu quả của các chính sách công nghệ.

II. Những thách thức trong việc tham gia hoạch định chính sách công nghệ thân thiện môi trường

Mặc dù có vai trò quan trọng, các tổ chức phi chính phủ vẫn gặp nhiều thách thức trong việc tham gia hoạch định chính sách. Những thách thức này bao gồm sự thiếu hụt nguồn lực, sự không đồng nhất trong quy định pháp lý và sự e ngại từ phía doanh nghiệp khi hợp tác với NGOs.

2.1. Thiếu hụt nguồn lực và tài chính

Nhiều tổ chức phi chính phủ gặp khó khăn trong việc huy động nguồn lực tài chính để thực hiện các dự án và hoạt động của mình. Điều này ảnh hưởng đến khả năng tham gia vào các hoạt động hoạch định chính sách.

2.2. Sự không đồng nhất trong quy định pháp lý

Hệ thống pháp lý hiện tại chưa hoàn thiện, dẫn đến sự khó khăn trong việc xác định vai trò và quyền hạn của các tổ chức phi chính phủ trong quá trình hoạch định chính sách.

III. Phương pháp và giải pháp để tăng cường vai trò của tổ chức phi chính phủ

Để tăng cường vai trò của các tổ chức phi chính phủ trong hoạch định chính sách công nghệ thân thiện môi trường, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Việc cải thiện khung pháp lý và tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan là rất cần thiết.

3.1. Cải thiện khung pháp lý cho tổ chức phi chính phủ

Cần xây dựng và hoàn thiện các văn bản pháp lý để xác định rõ ràng vai trò và quyền hạn của NGOs trong việc tham gia hoạch định chính sách.

3.2. Tăng cường hợp tác giữa chính phủ và NGOs

Việc thiết lập các cơ chế hợp tác chặt chẽ giữa chính phủ và các tổ chức phi chính phủ sẽ giúp nâng cao hiệu quả trong việc thực hiện các chính sách công nghệ thân thiện môi trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về vai trò của tổ chức phi chính phủ

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng các tổ chức phi chính phủ đã có những đóng góp tích cực trong việc thúc đẩy chính sách công nghệ thân thiện môi trường. Họ đã tham gia vào nhiều dự án và chương trình bảo vệ môi trường, từ đó tạo ra những tác động tích cực đến cộng đồng.

4.1. Các dự án thành công của tổ chức phi chính phủ

Nhiều tổ chức phi chính phủ đã thực hiện thành công các dự án bảo vệ môi trường, từ việc trồng cây xanh đến việc giáo dục cộng đồng về bảo vệ môi trường.

4.2. Tác động xã hội của tổ chức phi chính phủ

Các tổ chức phi chính phủ không chỉ góp phần vào việc bảo vệ môi trường mà còn nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của công nghệ thân thiện môi trường.

V. Kết luận và tương lai của tổ chức phi chính phủ trong chính sách công nghệ

Tổ chức phi chính phủ sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc hoạch định chính sách công nghệ thân thiện môi trường tại Việt Nam. Sự phát triển của các tổ chức này sẽ góp phần tạo ra một môi trường bền vững hơn cho tương lai.

5.1. Tương lai của tổ chức phi chính phủ

Với sự gia tăng nhận thức về bảo vệ môi trường, vai trò của các tổ chức phi chính phủ sẽ ngày càng được củng cố và mở rộng.

5.2. Khuyến nghị cho các tổ chức phi chính phủ

Cần có những chiến lược rõ ràng để tăng cường sự tham gia của các tổ chức phi chính phủ trong việc hoạch định chính sách công nghệ thân thiện môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa nhanh chóng đang tạo ra sức ép nặng nề lên môi trường tự nhiên tại Việt Nam. Báo cáo thực trạng giai đoạn 2013-2016 chỉ ra rằng toàn quốc mới có khoảng 42% khu công nghiệp vận hành có trạm xử lý nước thải tập trung, trong khi mỗi ngày các điểm công nghiệp xả thải hơn 30.000 tấn chất thải các loại. Đặc biệt, sự cố ô nhiễm môi trường biển nghiêm trọng tại 4 tỉnh miền Trung năm 2016 với mức thiệt hại bồi thường lên tới 500 triệu USD đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về việc sử dụng công nghệ lạc hậu.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về sự tham gia của các tổ chức phi chính phủ (NGOs) vào quy trình chính sách thúc đẩy công nghệ xanh. Mục tiêu cụ thể nhằm phân tích thực trạng hoạt động, đánh giá thuận lợi, rào cản và lượng hóa những đóng góp của các tổ chức xã hội này trong việc định hình các chuẩn mực kỹ thuật bền vững. Phạm vi không gian của đề tài tập trung chủ yếu tại các trung tâm đô thị lớn và vùng công nghiệp trọng điểm như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh trong khung thời gian từ năm 2013 đến năm 2016.

Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc cung cấp luận cứ khoa học xác đáng nhằm hoàn thiện cơ chế phản biện xã hội, hướng tới mục tiêu tối ưu hóa 35-40% hiệu quả tham vấn chính sách công nghệ môi trường tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng Lý thuyết Chu trình Chính sách (Policy Cycle Theory) được phát triển bởi Harold Lasswell, Thomas Dye và Anderson, phân định quy trình quản trị công thành 5 giai đoạn: thiết lập chương trình nghị sự, hình thành phương án, thông qua quyết định, thực thi và đánh giá kết quả. Song song với đó, Lý thuyết Xã hội Dân sự trong Quản trị Hiện đại của Korten và Peter Willetts được tích hợp để làm rõ vai trò chủ thể độc lập của các tổ chức tình nguyện ngoài công lập.

Hệ thống khái niệm nòng cốt trong luận văn bao gồm:

• Tổ chức phi chính phủ: Thiết chế phi lợi nhuận, tự nguyện, có tư cách pháp nhân độc lập với bộ máy công quyền và hướng đến lợi ích cộng đồng.
• Hoạch định chính sách: Tiến trình lựa chọn giải pháp hành động của Nhà nước nhằm xử lý các vấn đề công.
• Vận động chính sách: Các nỗ lực mang tính hệ thống nhằm tác động tích cực đến người ra quyết định.
• Công nghệ thân thiện môi trường: Toàn bộ hệ thống giải pháp kỹ thuật, thiết bị và quy trình quản lý giúp giảm thiểu tiêu hao tài nguyên, bảo tồn hệ sinh thái theo tinh thần Chương trình Nghị sự 21 của Liên Hợp Quốc và Quyết định số 1393/QĐ-TTg về Chiến lược Quốc gia về Tăng trưởng Xanh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính chuyên sâu kết hợp phân tích tài liệu thứ cấp từ hơn 25 văn bản quy phạm pháp luật và báo cáo ngành. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phỏng vấn sâu 22 chuyên gia, bao gồm các nhà khoa học, đại diện cơ quan hoạch định chính sách và cán bộ quản lý cấp cao tại các tổ chức phi chính phủ trong nước và quốc tế.

Quy trình chọn mẫu tuân thủ phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) nhằm bảo đảm tính đại diện về giới tính, thâm niên chuyên môn và cơ cấu ngành nghề. Lý do lựa chọn phân tích chủ đề (thematic analysis) xuất phát từ bản chất phức tạp của các rào cản thể chế, đòi hỏi việc bóc tách tri thức chuyên gia sâu sắc mà các chỉ số định lượng đơn thuần khó bao quát toàn diện. Toàn bộ dữ liệu được tổng hợp và đối chiếu thực nghiệm trong khung thời gian 2013-2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, các tổ chức phi chính phủ đóng vai trò then chốt trong việc cung cấp thông tin thực địa khách quan từ 61 tỉnh thành. Kết quả khảo sát cho thấy hơn 75% dữ liệu cảnh báo ô nhiễm nguồn nước và khí thải công nghiệp từ cơ sở do các tổ chức tình nguyện phản ánh đã được cơ quan quản lý tiếp nhận để làm căn cứ điều chỉnh quy chuẩn kỹ thuật.

Thứ hai, vai trò phân tích và phản biện chính sách độc lập đạt hiệu quả cao nhưng còn thiếu cơ chế pháp lý ràng buộc. Có tới hơn 70% chuyên gia được phỏng vấn đánh giá cao tính khách quan của các báo cáo nghiên cứu độc lập do các tổ chức ngoài công lập thực hiện, song chỉ khoảng 25% các kiến nghị chuyên sâu được chuyển hóa trực tiếp thành điều khoản luật định.

Thứ ba, rào cản thể chế và tính chính danh là điểm nghẽn lớn nhất kìm hãm hoạt động của mạng lưới này. Hơn 80% tổ chức phi chính phủ gặp khó khăn về thủ tục phê duyệt dự án tiếp nhận nguồn viện trợ quốc tế (vốn đạt trên 217 triệu USD mỗi năm), khiến tiến độ hỗ trợ chuyển giao công nghệ sạch cho doanh nghiệp vừa và nhỏ bị chậm trễ từ 6 đến 12 tháng so với kế hoạch ban đầu.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các hạn chế trên xuất phát từ sự chậm trễ trong việc luật hóa địa vị pháp lý của các tổ chức thuộc xã hội dân sự tại Việt Nam. Các quy định hiện hành chủ yếu tập trung vào khía cạnh quản lý hành chính mà chưa thiết lập quy chế bắt buộc tham vấn phản biện xã hội. Điều này dẫn đến tâm lý e ngại từ hơn 50% doanh nghiệp tư nhân khi hợp tác kỹ thuật với các tổ chức phi chính phủ do lo ngại phát sinh thủ tục kiểm tra phức tạp.

So sánh với kinh nghiệm quốc tế tại Đức hay sự phát triển của Hiệp hội Năng lượng Mới tại Trung Quốc, việc trao quyền chủ động cho các hiệp hội độc lập đã giúp cắt giảm 30% thời gian xây dựng luật chuyên ngành. Trong thực tế nghiên cứu, toàn bộ cấu trúc dữ liệu phỏng vấn và đánh giá thể chế có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua ma trận điểm mạnh - điểm yếu SWOT và bảng tổng hợp 5 cấp độ tham gia chính sách để người đọc dễ dàng đối chiếu.

Đề xuất và khuyến nghị

• Hoàn thiện thể chế và chuẩn hóa quy chế tham vấn bắt buộc: Quốc hội và Bộ Tư pháp cần luật hóa cơ chế lấy ý kiến phản biện xã hội của các tổ chức phi chính phủ trong 100% quy trình soạn thảo dự án luật liên quan đến bảo vệ môi trường và chuyển giao công nghệ giai đoạn 2017-2020.
• Đa dạng hóa nguồn tài chính thông qua cơ chế quỹ công nghệ xanh: Bộ Tài chính và Bộ Khoa học và Công nghệ cần nâng tỷ trọng ủy thác cho các đề tài nghiên cứu ứng dụng do tổ chức ngoài công lập thực hiện lên ít nhất 15-20% tổng ngân sách sự nghiệp khoa học hàng năm theo Quyết định số 432/QĐ-TTg, thực hiện xuyên suốt giai đoạn 2017-2022.
• Chuẩn hóa năng lực phân tích chính sách và nghiên cứu thực nghiệm: Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) chủ trì tổ chức các chương trình đào tạo kỹ năng phân tích chính sách công cho hơn 500 cán bộ chủ chốt tại 100 tổ chức phi chính phủ thành viên định kỳ từ năm 2017 đến năm 2025.
• Thiết lập mạng lưới đối tác ba bên Nhà nước - Doanh nghiệp - Tổ chức xã hội: Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp cùng Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam thành lập tối thiểu 5 diễn đàn đối thoại định kỳ hàng năm nhằm tháo gỡ khó khăn về mặt kỹ thuật, thúc đẩy 90% doanh nghiệp sản xuất áp dụng công nghệ ít phát thải trong giai đoạn 2018-2023.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và cơ quan lập pháp: Lãnh đạo và chuyên viên tại Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Nội vụ có thể sử dụng các phát hiện thực chứng để thiết kế cơ chế tiếp nhận viện trợ và hoàn thiện quy trình lập pháp minh bạch.
• Các tổ chức phi chính phủ trong nước và quốc tế: Cán bộ quản lý chương trình tại các tổ chức thuộc VUSTA, PACCOM hay các tổ chức viện trợ phát triển ứng dụng tài liệu để hoàn thiện chiến lược vận động chính sách và nâng cao chất lượng phản biện xã hội.
• Hiệp hội ngành nghề và doanh nghiệp sản xuất: Nhà quản trị tại các khu công nghiệp, doanh nghiệp chế tạo khai thác mô hình hợp tác kỹ thuật xanh để chủ động đổi mới dây chuyền sản xuất, đảm bảo 100% tiêu chuẩn môi trường quốc gia.
• Giảng viên, học viên và nghiên cứu sinh: Các nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ, Chính sách công, Xã hội học sử dụng bộ dữ liệu khảo sát 22 chuyên gia làm tài liệu tham khảo giá trị cho các công trình học thuật chuyên sâu.

Câu hỏi thường gặp

• Vai trò quan trọng nhất của các tổ chức phi chính phủ trong chính sách công nghệ là gì? Tổ chức phi chính phủ đóng vai trò cung cấp dữ liệu thực nghiệm khách quan và phản biện độc lập từ 61 tỉnh thành, giúp cơ quan quản lý bù đắp khoảng trống dữ liệu thực tế tại 42% khu công nghiệp chưa có trạm xử lý chất thải đạt chuẩn.

• Luận văn sử dụng cỡ mẫu và phương pháp nghiên cứu như thế nào? Tác giả thực hiện phỏng vấn sâu 22 chuyên gia hàng đầu theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích, kết hợp rà soát 25 văn bản quy phạm pháp luật và sử dụng phân tích theo chủ đề để đánh giá thực trạng giai đoạn 2013-2016.

• Đâu là rào cản lớn nhất đối với tổ chức phi chính phủ môi trường hiện nay? Rào cản lớn nhất nằm ở việc thiếu cơ chế pháp lý công nhận tính chính danh bắt buộc trong quy trình lập pháp; hơn 80% quy định hiện hành chỉ tập trung vào quản lý giấy phép, con dấu và dòng tiền viện trợ.

• Tổ chức phi chính phủ hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ sạch bằng cách nào? Các tổ chức này đóng vai trò trung gian chuyển giao kỹ thuật, kết nối nguồn tài trợ phát triển quốc tế trị giá hàng trăm triệu USD và tư vấn giải pháp xử lý chất thải đầu cuối phù hợp với năng lực tài chính của doanh nghiệp.

• Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa như thế nào đối với quản lý nhà nước? Luận văn cung cấp 4 nhóm giải pháp chiến lược giúp tối ưu hóa 35-40% hiệu quả tham vấn chính sách, góp phần hiện thực hóa các mục tiêu tăng trưởng xanh theo Quyết định số 1393/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Kết luận

• Khẳng định vị trí cầu nối không thể thay thế của các tổ chức phi chính phủ trong cấu trúc quản trị nhà nước hiện đại và chu trình chính sách công nghệ xanh.
• Hệ thống hóa toàn diện 25 văn bản pháp quy, làm sáng tỏ các điều kiện thuận lợi và nút thắt thể chế chi phối hoạt động của các tổ chức xã hội tại Việt Nam.
• Xác định 4 chức năng nòng cốt: cung cấp thông tin thực địa, phản biện độc lập, tư vấn kỹ thuật và giám sát thực thi chính sách công nghệ thân thiện môi trường.
• Đánh giá sâu sắc nguyên nhân khiến hơn 50% doanh nghiệp còn e ngại hợp tác kỹ thuật xanh và đề xuất lộ trình tháo gỡ rào cản tiếp nhận nguồn vốn quốc tế.
• Đưa ra hệ thống 4 nhóm khuyến nghị đồng bộ hướng đến mục tiêu chuẩn hóa cơ chế tham vấn và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho 100 tổ chức thành viên đến năm 2025.

Đóng góp chính của luận văn là hoàn thiện cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc cho chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ, mở ra hướng nghiên cứu mở rộng tại các vùng kinh tế trọng điểm trong giai đoạn 2026-2030. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và tổ chức xã hội hãy khai thác triệt để những cứ liệu khoa học từ công trình này để nâng cao hiệu lực hoạch định chính sách phát triển bền vững đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC TỔ CHỨC PHI CHÍNH PHỦ TRONG QUÁ TRÌNH HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH CÔNG NGHỆ THÂN THIỆN MÔI TRƯỜNG 1. Các tổ chức phi chính phủ và phân loại 1. Khái niệm tổ chức phi chính phủ Theo Wikipedia, tổ chức phi chính phủ (tiếng Anh: non-governmental organization–NGO; tiếng Pháp: organisation non gouvernementale–ONG) là một tổ chức không thuộc về bất cứ chính phủ nào.

Mặc dù về mặt kỹ thuật, định nghĩa cũng có thể bao hàm các tổ chức phi lợi nhuận, thuật ngữ này thường giới hạn để chỉ các tổ chức xã hội và văn hoá mà mục tiêu chính không phải là thương mại. Một số nghiên cứu cho rằng cái tên "NGO" là dùng sai vì nó hàm ý bất cứ cái gì "không phải là chính phủ" đều là NGO. Vì NGO thường là các tổ chức phi chính phủ mà ít nhất một phần ngân quỹ hoạt động đến từ các nguồn tư nhân, nên nhiều NGO ngày nay thích dùng từ Tổ chức tình nguyện tư nhân (Private voluntary organization–PVO).2 Liên hội hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) gần đây gọi chung NGOs trực thuộc là các “tổ chức khoa học và công nghệ (KH&CN) ngoài công lập” để phân biệt với các tổ chức KH&CN công lập (kinh phí từ ngân sách nhà nước). NGOs ra đời với nhiều mục đích khác nhau, thông thường nhằm đẩy mạnh các mục tiêu chính trị và/hay xã hội như bảo vệ môi trường thiên nhiên (ví dụ Greenpeace), khuyến khích việc tôn trọng các quyền con người (ví dụ Amnesty International), cải thiện mức phúc lợi cho những người bị thiệt thòi, hoặc đại diện cho một nghị trình đoàn thể.

Có rất nhiều tổ chức như vậy và mục tiêu của chúng bao trùm nhiều khía cạnh chính trị, xã hội, triết lý và nhân văn. 2 Trang Wikipedia, Tổ chức phi chính phủ, http://vi.org/wiki/T%E1%BB%95_ch%E1%BB%A9c_phi_ch%C3%ADnh_ph%E1%BB%A7, 13/08/2016 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Theo tài liệu của Bộ Ngoại giao Việt Nam, các Tổ chức phi chính phủ (Non- Governmental Organizations, gọi tắt là NGOs) đã tồn tại hàng trăm năm trên thế giới dưới nhiều dạng khác nhau. Nguồn gốc xa xưa của NGOs vốn là những nhóm nhỏ người làm từ thiện. Tiêu chí hoạt động của các tổ chức này là cứu trợ nhân đạo đối với nạn nhân chiến tranh, thiên tai và nghèo đói, không phân biệt chính kiến và địa dư.3 Theo định nghĩa của Liên hợp quốc, NGOs là bất kỳ tổ chức quốc tế nào được lập ra không phải do một thoả thuận liên chính phủ quốc tế, nhưng NGOs đó có thể bao gồm các tổ chức có thành viên do chính phủ cử ra, với điều kiện thành viên đó không được can thiệp vào quyền tự do bày tỏ ý kiến của tổ chức đó.

Thuật ngữ “tổ chức phi chính phủ” được Liên Hợp Quốc sử dụng lần đầu tiên sau Chiến tranh Thế giới Thứ hai để nói về các tổ chức tư nhân giúp hàn gắn những vết thương chiến tranh – hàng triệu người không nơi nương tựa, trẻ em mồ côi và tỷ lệ thất nghiệp cao. Tuy nhiên, khái niệm về hiện tượng công dân tổ chức hoạt động để giải quyết các vấn đề là có từ xa xưa hơn. Một số học giả xác định NGO quốc tế đầu tiên là Tổ chức chống buôn nô lệ quốc tế được thành lập vào năm 1839. Ngày nay, Liên Hợp Quốc ghi nhận có khoảng 40.000 NGO quốc tế và hàng triệu tổ chức hoạt động ở các quốc gia, với các hình thức khác nhau.

Một số tổ chức NGO lớn, đa quốc gia, trong khi những tổ chức khác là những nhóm nhỏ hoạt động tại các làng, xã. Một số tổ chức hướng mục tiêu vào các vấn đề và lĩnh vực cụ thể như phụ nữ, thanh niên, môi trường, nhân quyền, giáo dục hoặc sức khỏe. Các tổ chức khác tập trung vào nhiều vấn đề và đa lĩnh vực. Mục tiêu chung của các tổ chức này là nhằm làm cho cuộc sống của người dân tốt hơn hoặc để giải quyết một vấn đề xã hội.

Nhóm tác giả thuộc Viện nghiên cứu Xã hội, Kinh tế và Môi trường dưa ra định nghĩa về NGO như sau: “Tổ chức phi chính phủ là tổ chức có tư cách pháp nhân, tương đối độc lập với Nhà nước, hoạt động phi lợi nhuận, tự nguyện, vì lợi 3 Bộ Ngoại giao Việt Nam, Các tổ chức phi chính phủ nước ngoài , http://www.vn/vi/mofa/ctc_quocte/un/nr040819155753/nr060928111253/ns070731092928/view, T7/2007 4 Hilary Binder-Aviles (2012), Sổ tay tổ chức phi chính phủ, ấn phẩm của Chương trình Thông tin Quốc tế, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ích cộng đồng và hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam là chính”5. Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn, khái niệm tổ chức phi chính phủ được hiểu như định nghĩa này. Phân loại các tổ chức phi chính phủ Có nhiều cách phân loại khác nhau về các loại hình NGOs, dựa trên các cách tiếp cận khác nhau, cụ thể: Theo hình thức pháp lý: Các hình thức pháp lý của NGOs thì đa dạng và phụ thuộc luật pháp và tập quán của mỗi nước. Tuy nhiên, có bốn nhóm chính của NGOs có thể được nhận diện trên phạm vi toàn thế giới:  Hiệp hội tự nguyện chưa hợp nhất  Trusts, tổ chức từ thiện và các quỹ  Các công ty không chỉ vì lợi nhuận  Các thực thể được thành lập hoặc đăng ký theo luật phi chính phủ hoặc phi lợi nhuận đặc biệt.6 Phân loại về phạm vi hoạt động, hiện nay có ba loại NGO phổ biến đang hoạt động trên thế giới: - Tổ chức phi chính phủ mang tính chất quốc gia ((National Non- Governmental Organizations, gọi tắt gọi tắt theo tiếng Anh là NNGO).

Là tổ chức mà các thành viên đều mang chung một quốc tịch. Phạm vi hoạt động chủ yếu phục vụ cộng đồng trong phạm vi một nước.Về số lượng, NNGOs chiếm đa số tuyệt đối. - Tổ chức phi chính phủ mang tính chất quốc tế (International Non- Governmental Organizations,gọi tắt theo tiếng Anh là INGO). Là tổ chức mà các thành viên mang nhiều quốc tịch khác nhau.Về số lượng, INGOs ít hơn nhiều so với NNGOs.

Phạm vi hoạt động của INGOs rộng khắp trên thế giới, nhưng INGOs phải tuân theo luật pháp của nước nhận sự hợp tác. 5 Viện nghiên cứu Xã hội, Kinh tế và Môi trường (2015), “Nhận thức của người dân về hoạt động từ thiện và khả năng gây quỹ của các tổ chức phi chính phủ Việt Nam”, NXB Thế Giới, Hà Nội 6 Sdd (2) 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Tổ chức phi chính phủ mang tính chất chính phủ (Governmental Non- Governmental Organizations, gọi tắt theo tiếng Anh là GONGOs) Là tổ chức do chính phủ lập ra hoặc một tổ chức phi chính phủ nhưng hoạt động dựa hoàn toàn vào ngân sách của chính phủ. Ví dụ: Chương trình phát triển DED của Đức; SNV của Hà Lan đang có chương trình viện trợ cho Việt Nam.7 Theo cách phân loại này, trong khuôn khổ luận văn, tác giả lựa chọn nghiên cứu nhóm đối tượng tổ chức phi chính phủ mang tính chất quốc gia. Các thuật ngữ khác liên quan đến NGOs: Các thuật ngữ khác được sử dụng để mô tả các tổ chức hoạt động để thúc đẩy lợi ích của công chúng: • Tổ chức xã hội dân sự (CSOs); • Tổ chức phi lợi nhuận; • Hội từ thiện hoặc tổ chức từ thiện; • Tổ chức cấp cơ sở hoặc tổ chức cộng đồng; • Tổ chức tình nguyện.

Trong một số trường hợp, các thuật ngữ nói đến từng loại hình NGO cụ thể.Ví dụ, tổ chức cấp cơ sở là những NGO nơi các thành viên của cộng đồng tập hợp lại để tự giúp đỡ lẫn nhau.8 Phân loại theo tính chất hoạt động: - Tổ chức phi chính phủ mang tính chất trợ giúp nhóm yếu thế: được thành lập ra nhằm tổ chức vận động quyên góp và tổ chức các hoạt động để trợ giúp các nhóm yếu thế. Loại tổ chức này tổ chức hoạt động trong phạm vi quốc gia, song do khả năng về nguồn nhân lực nó cũng có thể mở rộng phạm vi hoạt động ra quốc tế. - Tổ chức phi chính phủ mang tính chất tôn giáo: được sáng lập mang tính chất tôn giáo để thực hiện tâm nguyện của giáo hội, trợ giúp con người làm điều thiện, song trước hết là trợ giúp những người là tín đồ. Đi đôi với việc trợ giúp, NGOs này thường gắn liền với mục đích phát triển tín đồ hoặc truyền bá các tư tưởng tôn giáo.

7 Sdd (3) 8 Sdd (4) 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Tổ chức phi chính phủ mang tính chất hiệp hội nghề nghiệp: Nhóm NGOs này được thành lập trong phạm vi quốc gia, quốc tế hay khu vực nhằm các hoạt động trợ giúp những người trong nhóm cùng hoàn cảnh trên các hoạt động đời sống xã hội. Ngoài các cách phân loại trên, trên thế giới còn xuất hiện NGOs khác do tư nhân sáng lập và hoạt động cũng không vì mục đích lợi nhuận. Theo phân loại dựa trên kinh phí hoạt động của Phạm Bích San9, NGOs ở Việt Nam hiện nay được chia thành 3 nhóm chủ yếu: - Nhóm thứ nhất hoạt động trên căn bản các tài trợ quốc tế. Đây là nhóm mang đậm phong cách NGO hiện đại nhất (phong cách tổ chức hiện đại, tiến hành công việc bài bản, lãnh đạo thường là người trẻ, thông thạo và am hiểu các tổ chức quốc tế) và cũng chịu nhiều rủi ro nhất do các định kiến từ phía các cơ quan quản lý và sự hẫng hụt khi các tổ chức quốc tế sẽ rút khỏi Việt Nam, về cơ bản, vào năm 2018.

Hạn chế lớn nhất là chi phí cho các hoạt động của các tổ chức cao, chủ đề đôi khi quá xa so với sự quan tâm của Việt Nam. - Nhóm thứ hai hoạt động dựa nhiều vào các hợp đồng ký với Nhà nước và thường có các quan hệ tốt với các cơ quan Nhà nước. Phong cách hoạt động của họ mang nhiều dấu ấn của các cơ quan Nhà nước, lãnh đạo thường là các quan chức Nhà nước về hưu. Công việc của họ, do vậy, khá phù hợp với các nhiệm vụ Nhà nước đang đặt ra và cần giải quyết.

Một số tổ chức đang làm rất tốt chức năng “think tank” (nguồn tư duy) tư vấn chính sách cho các đối tác do họ am hiểu tình hình, có thể có các tư vấn hợp lý và thông hiểu cách tiếp cận với cơ quan Nhà nước. Khó khăn của họ là không tạo dựng được nguồn tài chính ổn định lâu dài, độ minh bạch giải trình còn mong muốn được cải thiện nhiều, và tuổi đời hoạt động hiệu quả phụ thuộc nhiều vào quan hệ của người đứng đầu với các cơ quan làm việc cũ. - Nhóm thứ ba hoạt động dựa nhiều vào các nguồn thu trên thị trường.